VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM THỊ NGA

CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH
CẤP QUỐC GIA ĐẶC BIỆT TỪ THỰC TIỄN KHU DI TÍCH
PHỦ CHỦ TỊCH

Chuyên ngành : Chính sách công
Mã số : 60 34 04 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, 2017


Công trình được hoàn thành tại: Khu Di tích Phủ Chủ tịch
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Trần Thị An

Phản biện 1: PGS.TS. Dương Xuân Ngọc
Phản biện 2: PGS.TS. Trần Mạnh Dũng

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
họp tại: Học viện Khoa học xã hội. Vào 10 giờ 00 .ngày 16 tháng
10 năm 2017
Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội


MỞ ĐẦU

gia đặc biệt này đã gặp không ít khó khăn nhất định trong thực tiễn
quản lý, thực thi chính sách. Xuất phát từ thực tế trên, tôi chọn đề tài
“Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc
biệt từ thực tiễn Khu Di tích Phủ Chủ tịch” làm nội dung nghiên
cứu trong luận văn thạc sĩ chính sách công này với mong muốn góp
phần nhỏ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc
biệt, Khu Di tích Phủ Chủ tịch.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong lĩnh vực nghiên cứu về bảo tồn và phát huy giá trị di sản
văn hóa nói chung và bảo tồn và phát huy giá trị Khu Di tích Phủ
Chủ tịch nói riêng, đã có nhiều chuyên đề, các bài tham luận, các
nghiên cứu được thực hiện, trong đó đã đề cập đến một số khía cạnh
trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị Khu Di tích Phủ Chủ tịch
dưới góc độ của cơ quan quản lý Khu di tích. Đề tài Luận văn
“Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc
biệt từ thực tiễn Khu Di tích Phủ Chủ tịch” được thực hiện trên cơ
sở tham khảo, nghiên cứu kế thừa những quan điểm, nội dung, kết
quả của các tài liệu liên quan trước đó để xây dựng cách tiếp cận,
hướng nghiên cứu phù hợp với tình hình của Khu Di tích Phủ Chủ
tịch
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục địch nghiên cứu:

2


Đánh giá thực trạng việc ban hành và thực thi chính sách bảo tồn
và phát huy giá trị di sản khu di tích Phủ Chủ tịch; đề xuất giải pháp
đổi mới hoàn thiện chính sách chính sách bảo tồn và phát huy giá trị
di sản khu di tích này.

Phương pháp phỏng vấn sâu:
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài luận văn
Ý nghĩa lý luận:
Về mặt lý luận, luận văn sẽ làm sáng tỏ các vấn đề của chính
sách công trong triển khai và thực hiện tại một địa bàn cụ thể là Khu
Di tích Phủ Chủ tịch.
Ý nghĩa thực tiễn:
Về mặt thực tiễn, luận văn sẽ có đóng góp trong việc đề xuất các
giải pháp chính sách nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả chính sách
đã ban hành và triển khai tại Khu Di tích Phủ Chủ tịch.
7. Cơ cấu của luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận
văn được chia làm 3 chương như sau:
Chương 1: Những vấn đề chung về chính sách bảo tồn và
phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt.
Chương 2: Thực trạng ban hành và thực hiện Chính sách
bảo tồn và phát huy giá trị Khu Di tích Phủ Chủ tịch 48 năm
qua.
Chương 3. Giải pháp hoàn thiện chính sách

4


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ
PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH CẤP QUỐC GIA ĐẶC BIỆT
1.1. Khái niệm chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa
hợp thể di tích lưu niệm danh nhân:
1.1.1. Khái niệm về chính sách công:
Khoa học chính sách ra đời muộn hơn các ngành khoa học

của Nhà nước trong lĩnh vực văn hóa nhằm phát triển và quản lý
thực tiễn của đời sống văn hóa theo những quan điểm phát triển và
cách thức quản lý riêng, đáp ứng nhu cầu phát triển đời sống văn
hóa tinh thần của nhân dân trên cơ sở vận dụng các điều kiện vật
chất và tinh thần sẵn có của xã hội” [9, tr.20,21].
Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn di tích lưu niệm là
phần nằm trong tổng thể chung của chính sách văn hóa, được xây
dựng và ban hành nhằm lựa chọn mục tiêu, giải pháp và công cụ để
giải quyết vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị di tích lưu niệm danh
nhân.
1.2. Đặc trưng của chu trình chính sách bảo tồn và phát huy giá
tri di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt.
1.2.1. Đặc điểm của Di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia
đặc biệt:
Di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt gắn liền với
danh nhân, một nhân vật kiệt xuất, nổi tiếng, có đóng góp to lớn, xuất
sắc trong một hoặc nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội (chính trị,
quân sự, kinh tế, văn hoá, khoa học…), có tác dụng thúc đẩy và tạo
6


nên những chuyển biến lớn trong từng giai đoạn lịch sử của đất nước,
có đạo đức cao đẹp, được lịch sử và nhân dân thừa nhận, suy tôn, là
tấm gương sáng cho hậu thế noi theo, di tích được Nhà nước xếp
hạng và ban hành các chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích để
gìn giữ phục vụ nhân dân tưởng nhớ, học tập nghiên cứu và tham
quan.
1.2.2. Đặc điểm chu trình chính sách công:
Theo khoa học chính sách công, chu trình chính sách trải qua
các bước thực hiện cơ bản như sau: thu thập thông tin; đề xuất nội

di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt:
Chu trình chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích lưu
niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt cơ bản trải qua các bước theo
khoa học chính sách công. Do đặc trưng của đối tượng ban hành
chính sách là Di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt gắn
liền với danh nhân và di sản văn hóa do danh nhân để lại nên chu
trình chính sách có những đặc trưng chính như sau:
- Chu trình chính sách bảo tồn và phát huy giá tri di tích lưu
niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt liên quan đến di sản văn hóa,
cả di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Di sản văn hóa vật thể gắn
liền với động sản và bất động sản, di vật, cảnh quan, môi trường xung
quanh, nơi danh nhân sống và làm việc khi sinh thời. Di sản phi vật
thể gắn liền với tư tưởng, đạo đức phong cách sống của danh nhân
đóng góp cho cộng đồng, cho nhân loại tồn tại lâu dài với thời gian,
được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác có tính định hướng xã
hội đi theo. Khi hoạch định chính sách phải nghiên cứu kỹ đến yếu tố
8


giữ nguyên trạng của di tích, phát huy giá trị di sản văn hoá vì lợi ích
của toàn xã hội, phát huy truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân
tộc Việt Nam, góp phần sáng tạo những giá trị văn hoá mới, làm giàu
kho tàng di sản văn hoá và mở rộng giao lưu văn hoá quốc tế và phát
triển xã hội.
- Chu trình chính sách gắn liền với mỗi di tích được Nhà nước
xếp hạng.
- Chu trình chính sách ban hành vừa phục vụ tham quan, nghiên
cứu di sản văn hoá vừa bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá.
Các đối tượng tác động đến thực thi chính sách:
Thứ nhất, do đặc điểm của di tích.

qua việc xây dựng, ban hành và giám sát thực thi chính sách về bảo
tồn và phát huy giá tri di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc
biệt nói riêng và di sản văn hóa nói chung.
1.3.2. Đối tượng của chính sách chính sách bảo tồn và phát huy
giá tri di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt.
Đối tượng là các tổ chức, cá nhân Việt Nam, tổ chức, cá nhân
nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài đang hoạt động
tại Việt Nam có liên quan đến di tích, hoạt động liên quan đến di tích.
1.4. Những yếu tố tác động đến chính sách bảo tồn và phát huy
giá trị di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt.
Chính sách thường tồn tại và diễn ra trong thời gian dài và có
liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân, vì thế kết quả tổ chức thi hành
chính sách cũng sẽ chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, cụ thể như sau:
- Hệ thống chính trị.
10


+ Văn hóa chính trị.
+ Hiến pháp
“Nhà nước, xã hội chăm lo xây dựng và phát triển nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn
hóa nhân loại”.
+ Thể chế chính trị.
- Lịch sử:
- Văn hóa:
Chương 2
THỰC TRẠNG BAN HÀNH VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ KHU DI TÍCH PHỦ CHỦ
TỊCH 48 NĂM QUA
2.1. Đặc trưng của Khu di tích Phủ Chủ tịch.

vườn Phủ Chủ tịch nhưng hàng ngày vẫn trở về Nhà 54 để dùng cơm
và khám sức khỏe định kỳ. Tại nhà 54 vốn có 459 tài liệu, hiện vật,
hiện đang trưng bày 370 tài liệu hiện vật minh chứng cho cuộc sống
rất giản dị, gần gũi, gắn bó với nhân dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Nằm ở vị trí trung tâm, Nhà sàn là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh ở
và làm việc trong 11 năm từ năm 1958 đến năm 1969, Đây là kiểu
nhà được Người lựa chọn sau buổi gặp mặt đại biểu các dân tộc thiểu
số Việt Bắc tại Phủ Chủ tịch và sau chuyến đi thăm một số địa
phương của tỉnh Thái Nguyên. Nơi đây đã trở thành biểu tượng của
tinh thần đoàn kết dân tộc và quốc tế, thể hiện phong cách, lối sống
giản dị, mộc mạc, thanh cao của Người. Tại đây Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã soạn thảo nhiều văn bản quan trọng, đặc biệt là trong
12


khoảng thời gian từ ngày 10 đến ngày 20 tháng 5 của những năm
1965 đến năm 1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bản di chúc lịch
sử, để lại cho đời sau những lời căn dặn tâm huyết. Hiện nay, có gần
250 tài liệu, hiện vật thuộc nhiều chất liệu khác nhau ở Nhà sàn vẫn
được giữ nguyên vẹn và bảo quản chu đáo như những ngày cuối cùng
Chủ tịch Hồ Chí Minh sống và làm việc.
Khu di tích Phủ Chủ tịch đã vinh dự được đón hầu hết các
nguyên thủ quốc gia và nhiều chính khách từ nhiều nước trên thế
giới, kể cả những người có tư tưởng đối lập về chính trị, khi đến Việt
Nam vào thăm, với ý thức trân trọng, tình cảm ngưỡng mộ, cảm phục
đặc biệt về nhân cách Hồ Chí Minh.
2.2. Thực trạng Ban hành chính sách và thực thi chính sách
2.2.1. Khái quát về chính sách bảo tồn phát huy giá trị di sản
văn hóa
Từ Đề cương văn hóa năm 1943 của Đảng, Sắc lệnh số 65/SL

2.3. Một số vấn đề đặt ra trong bảo tồn và phát huy giá trị Khu
Di tích chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch trong bối cảnh hội
nhập quốc tế.
Hội nhập quốc tế là một chủ trương lớn của Đảng ta, là phần
quan trọng, xuyên suốt của công cuộc đổi mới phát triển đất nước. Từ
đại hội VI mở đầu cho thời kỳ đổi mới đất nước đã đưa ra chủ trương
tranh thủ những điều kiện thuận lợi về hợp tác kinh tế và khoa học kỹ
thuật, tham gia ngày càng rộng rãi vào việc phân công và hợp tác
quốc tế trong “Hội đồng tương trợ kinh tế và mở rộng với các nước
khác". Đến đại hội X nhấn mạnh chủ trương “chủ động và tích cực
14


hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực
khác”. Ngày 05/02/2007, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X
đã ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TW “Về một số chủ trương, chính
sách lớn để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là
thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới”.
Đến đại hội XI đã đề ra đường lối đối ngoại của Việt Nam
trong thời kỳ phát triển mới, trong đó có chủ trương rất quan trọng
là “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế”. Từ “hội nhập kinh tế
quốc tế” của các kỳ đại hội trước, chuyển sang “hội nhập quốc tế”
một cách toàn diện là một phát triển quan trọng về tư duy đối ngoại
của Đảng. Ngày 10/4/2013, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số
22-NQ/TW về hội nhập quốc tế. Đây là văn kiện quan trọng, có ý
nghĩa chiến lược, làm rõ và thống nhất nhận thức trong toàn Đảng,
toàn dân về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Nghị quyết đã xác
định rõ hội nhập quốc tế sẽ được triển khai sâu rộng trên nhiều lĩnh
vực. Từ chủ trương chính sách lớn của Đảng và Nhà nước về tiến
trình hội nhập Quốc tế ngày càng sâu rộng trong nhiều lĩnh vực, đặt

tác tu bổ di tích. Chính sách chưa thu hút được nhiều sự tham gia của
cộng đồng địa phương vào các hoạt động bảo tồn di tích, phát triển
du lịch văn hóa trong Khu di tích để thu hút và phục vụ tốt yêu cầu
du khách đến tham quan.

16


Chương 3
GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH
3.1. Quan điểm đổi mới về hoàn thiện chính sách bảo tồn và phát
huy giá trị các di tích quốc gia đặc biệt.
Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị các di tích quốc gia đặc
biệt hiện nay có một số quan điểm sau:
Thứ nhất, Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị các di tích
quốc gia đặc biệt gắn với phát triển và phục vụ phát triển kinh tế Xã hội:
Thứ hai, Chính sách phát huy giá trị hệ thống di tích đặc biệt
trong chiến lược phát triển du lịch.
Thứ ba, Chính sách Xã hội hóa hoạt động Bào tồn và phát huy
giá trị các di tích đặc biệt.
3.2. Giải pháp tăng cường thực hiện chính sách bảo tồn và phát
huy giá trị Khu Di tích Phủ Chủ tịch.
3.2.1 Nhóm giải pháp tăng cường bảo vệ, bảo quản nguyên
trạng tài liệu, hiện vật và các di tích tại Khu Di tích Phủ Chủ tịch
Để đáp ứng các nguyên tắc, yêu cầu nêu trên cũng như giải
quyết các tình huống trong thực tế. Từ khi thành lập tập thể cán bộ
nhân viên Khu di tích đã không ngừng đổi mới phương thức và nâng
cao chất lượng để giữ gìn lâu dài, nguyên trạng các di tích, tài liệu,
hiện vật và cảnh quan môi trường xung quanh. Công tác bảo tồn di
tích đã được thực hiện tốt, bảo vệ trạng thái nguyên gốc và kéo dài

tích, chống xuống cấp, hư hỏng do tác động của thời gian, biến đổi
khí hậu, môi trường. Trên cơ sở Luật Di sản cho phép, ban hành các
18


chính sách phù hợp với giá trị lịch sử - văn hóa của Khu Di tích Phủ
Chủ Tịch để kêu gọi, thu hút xã hội hóa đầu tư cơ sở vật chất cho
công tác bảo tồn, tu bổ các công trình kiến trúc tránh xuống cấp, đầu
tư cung cấp các trang thiết bị hiện đại phục vụ quản lý di tích, ứng
dụng khoa học công nghệ ngành di tích, bảo tàng, cung cấp dịch vụ
công nghệ thông tin trong công tác quản lý di tích.
3.2.2 Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng công tác kiểm kê,
sưu tầm và trưng bày tài liệu hiện vật.
- Nâng cao chất lượng công tác lập hồ sơ khoa học cho di tích,
tài liệu, hiện vật, sự kiện liên quan đến cuộc đời hoạt động của Chủ
tịch Hồ Chí Minh: Hồ sơ khoa học là linh hồn của sự kiện, hiện vật,
tài liệu của di tích, đảm bảo độ tin cậy, trung thực, chính xác, khoa
học của mỗi hiện vật nguyên trạng và phục vụ trưng bày, giới thiệu.
Lập hồ sơ khoa học cần làm việc nghiêm túc, công phu, kiên trì, tỷ
mỷ, trí tuệ và khoa học của người làm công tác bảo tồn, bảo tàng.
Cần lựa chọn đội ngũ có chuyên môn, tâm huyết để thực hiện. Hiện
nay Khu Di tích đã thực hiện nhưng hiệu quả đạt chưa cao cần đổi
mới, cải tiến cách làm, nhiều tài liệu, hiện vật còn chưa được lập hồ
sơ đầy đủ. Để thực hiện việc này cần xây dựng kế hoạch tổng thể chi
tiết, có giám sát và đánh giá, trước hết cần xây dựng, hoàn thiện mẫu
chuẩn của bộ hồ sơ khoa học đầy đủ cho sự kiện, tài liệu, hiện vật
gắn liền với Chủ tịch Hồ Chí Minh theo từng giai đoạn, sự kiện lịch
sử. Tổ chức nhiều buổi hội thảo khoa học mời các chuyên gia nghiên
cứu về di tích, bảo tàng các chứng nhân lịch sử gần gũi với Người để
đóng góp ý kiến, tham gia hoàn thiện hồ sơ khoa học tại Khi di tích

20


bày, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản và sử dụng hiện vật, tài liệu trong
công tác nghiên cứu khoa học và phục vụ bạn đọc.
3.2.3 Nhóm giải pháp tăng cường thực hiện chính sách bảo tồn
và phát huy giá trị khu di tích Phủ Chủ tịch
Thứ nhất, cần nâng cao vai trò lãnh đạo và tinh thần trách
nhiệm của tập thể lãnh đạo cán bộ, nhân viên trong khu di tích trong
công tác bảo tồn và phát huy các giá trị Khu Di tích. Tuyên truyền
mạnh mẽ đến các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương và các cấp,
các ngành. Cần tiếp tục tuyên truyền sâu rộng đến cán bộ, đảng viên
và nhân dân ý thức bảo vệ bảo tồn các di tích, tài liệu hiện vật khi
đến tham quan.
Thứ hai, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp
quy về bảo tồn phát huy giá trị di tích, đồng thời, không ngừng nâng
cao trình độ lãnh đạo và quản lý di tích, kiến thức bảo tàng học, tu bổ
di tích, phù hợp với các yêu cầu đòi hỏi trong hoàn cảnh mới của Hội
nhập quốc tế.
Nhằm nâng cao chất lượng các hoạt động bảo tồn và phát huy
các giá trị di sản văn hóa nói chung và hoạt động bảo tồn, phát huy
các giá trị di tích nói riêng, cần chú trọng đổi mới tổ chức, nội dung
và cơ chế quản lý; tăng cường phân cấp quản lý văn hóa, xã hội; rà
soát, bổ sung các văn bản quy định về cơ chế, chính sách, các quy
chế quản lý hoạt động quản lý phù hợp với yêu cầu mới; phát huy vai
trò của tổ chức, các đoàn thể xã hội trong xây dựng, góp ý các chính
sách, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc, đánh giá, tổ
chức thi đua đối với việc triển khai thực hiện các chủ trương của
Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quản lý di tích.
21


năng lực, trình độ là vấn đề quan trọng, phù hợp với xu thế chung của
đất nước và thời đại.
Thứ sáu, tăng cường thực hiện chính sách ngoại giao văn hóa
của Khu di tích Phủ Chủ tịch trong thời kỳ hội nhập quốc tế. Để phát
huy giá trị Khu Di tích Phủ Chủ tịch trong thời đại hội nhập Quốc tế
công tác ngoại giao văn hóa được xem đặc biệt quan trọng của hoạt
động ngoại giao liên quan đến việc sử dụng văn hóa như là đối tượng
và phương tiện nhằm đạt được những mục tiêu cơ bản của chính sách
đối ngoại quốc gia, tạo hình ảnh tốt đẹp của đất nước, quảng bá văn
hóa và ngôn ngữ quốc gia trên thế giới. Đồng thời, sử dụng nội dung
ngoại giao, quan hệ ngoại giao để tôn vinh giá trị văn hóa dân tộc;
giao lưu, trao đổi để các quốc gia, các dân tộc ngày càng hiểu biết và
tôn trọng các giá trị văn hóa và bản sắc dân tộc.
KẾT LUẬN
Khu Di tích Phủ Chủ tịch, sau gần 48 năm, kể từ ngày Chủ tịch
Hồ Chí Minh từ biệt Đồng bào cả nước và bạn bè quốc tế ra đi, các
thế hệ cán bộ, viên chức, người lao động với tình cảm trách nhiệm
cao đã tận tụy làm tốt nhiệm vụ thiêng liêng được Đảng và Nhà nước
giao phó thực hiện công tác bảo tồn những di sản vật thể và phi vật
thể nơi Người sống và làm việc trong 15 năm cuối đời để phục vụ các
thế hệ người Việt Nam và bạn bè quốc tế đến tham quan tìm hiểu,
nghiên cứu những giá trị văn hóa, tư tưởng đạo đức của Chủ tịch Hồ
Chí Minh, người được vinh danh “anh hùng giải phóng dân tộc –
danh nhân văn hóa thế giới”.
Luận văn với đề tài “Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di
tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích Phủ chủ tịch”
23