Dạy khái niệm và khắc phục
Tình trạng học sinh mất khái niệm trong môn toán
I. Đặt vấn đề:
Nâng cao chất lợng giảng dạy là mục tiêu hàng đầu của nhà trờng nhằm đảm bảo
cho học sinh mỗi năm một lớp. Với những yêu cầu về trình độ học vấn phải tơng xứng
với những chuẩn mực nhất định mà chơng trình giáo dục đã đề ra. Làm tốt yêu cầu
trên, mỗi nhà giáo chúng tôi sẽ góp phần tích cực vào việc phổ cập giáo dục triệt để
đúng độ tuổi, đáp ứng đợc yêu cầu của xã hội và sự mong mỏi của phụ huynh. Đồng
thời tăng cờng uy tín cho nhà trờng và bản thân ngời thầy giáo.
Nh chúng ta đã biết, dạy và học luôn là nhiệm vụ trọng tâm của nhà trờng. Chính vì
vậy việc nâng cao hiệu suất giờ lên lớp vẫn là vấn đề trọng tâm của ngời thày giáo.
Trong hệ thống các môn học hiện nay, môn toán vẫn chiếm vị trí hàng đầu trong
cuộc phát triển trí tuệ của học sinh. Có thể nói một cách tơng đối học sinh học tốt môn
toán sẽ giúp các em học tốt các môn khác.
Là một giáo viên dạy toán nhiều năm, bản thân tôi luôn tự cố gắng, tự nghiên cứu
để tìm ra những phơng pháp giảng dạy có hiệu quả nhất. Tôi nhận thấy toán học là
môn học thống xoái trong nhà trờng. Nó có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo
dục kỹ thuật tổng hợp. Dạy toán tức là "dạy suy nghĩ" bởi vì "toán là môn thể thao của
trí tuệ, nó giúp chúng ta nhiều trong việc rèn luyện phơng pháp suy nghĩ, phơng pháp
suy luận, phơng pháp học tập, phơng pháp giải quyết các vấn đề, giúp chúng ta rèn
luyện trí thông minh sáng tạo."
Cũng nh các môn học khác, trong dạy toán việc làm cho học sinh nắm vững khái
niệm có 1 ý nghĩa cực kỳ quan trọng. Học sinh có nắm chính xác các khái niệm thì
mới suy luận đúng đắn. Đơn giản là học sinh có hiểu đầu bài: " Định nghĩa đúng các
danh từ toán học có trong đầu bài" thì mới có thể giải bài tập đợc.
II. Mất khái niệm là một trong những nguyên nhân cớ bản dẫn tới việc học Toán
kém ở bậc THCS.
Qua tìm hiểu nguyên nhân của hiện tợng học sinh học kém môn toán tôi thấy: học
sinh học kém là do hệ thống các khái niệm cũ đã học ngày bị mất dần (hiện tợng
quên) dẫn tới việc tiếp thu các khái niệm và kiến thức mới nói chung thật vất vả và hời
hợt.

cụ thể với từng học sinh.
- Tiến hành khảo sát để phân loại cụ thể
- Xác định nội dung mức độ non kém của học sinh về việc nắm hệ thống khái
niệm.
2. Cần vạch kế hoạch cụ thể, tích cực nhằm khắc phục tình trạng học sinh mất khái
niệm.
Nên xác định đây là một bộ phận quan trọng nằm trong kế hoạch dạy toán của giáo
viên bậc THCS. Mỗi giáo viên phải thấy đợc việc nâng cao chất lợng sẽ đợc bắt đầu từ
việc thực hiện bản kế hoạch này.
Nội dung kế hoạch cần đề cập đến mức độ thiếu sót và nguyên nhân mất khái niệm.
Từ đó bố trí biện pháp khắc phục thông qua việc dạy khái niệm mới.
3. Biện pháp cơ bản là cải tiến cách dạy.
Với thực trạng học sinh hiện nay cần đảm bảo cho các em nắm vững chắc ngay
khái niệm mới học, đồng thời phải tái hiện lại đợc các khái niệm cũ có liên quan đó
cũng là một phần của nội dung cải tiến cách dạy hiện nay.
Cải tiến cách chuẩn bị bài, mỗi bài soạn và giờ dạy phải có yêu cầu cụ thể đối với
việc khắc phục hiện trạng học sinh mất khái niệm.
Ví dụ: Khi dạy bài "hình bình hành", ngoài những công việc cụ thể theo tôi giáo viên
cần phải đa vào 1 số câu hỏi có tính chất khắc sâu khái niệm mới và tái hiện khái niệm
cũ nh:
- HBH thuộc loại gì?
- Thế nào gọi là hình thang?
- Khi nào 2 cạnh bên song song?
Khi chấm chữa bài giáo viên cần đặc biệt quan tâm tới việc phát hiện những kiến
thức về khái niệm cũ bị mất để có kế hoạch bổ khuyết.
Trong các tiết luyện tập giáo viên cần rèn luyện cho học sinh có ý thức hiểu đúng
hiểu rõ các khái niệm thông qua danh từ toán học có trong đầu bài.
Ví dụ: "Cho tam giác ABC (AB = AC) kéo dài tia phân giác AM đoạn MD = MA.
Chứng minh tứ giác ABCD là hình thoi.?"
Tại khâu phân tích đầu bài chúng ta cần cho học sinh định nghĩa đúng danh từ

* Phân chia các dạng đồ thị:
a
b
a = 0 a > 0 a < 0
y = ax + b
Giá trị của a
y = ax + b
với a > 0
y = ax + b
với a < 0
y = b
với a = 0
y = ax + b
với b > 0
y = ax + b
với b < 0
y = ax
với b = 0
Giá trị của b
y = 0 y < 0y > 0
b=0
b
b>0
b
b<0
b
Giá trị của b
y=ax
y = ax+b
a<0; b<0

0 x
y
y = ax + b

0 x

b < 0
y

0 x
y = b
y
y = ax + b 0 x
y0 x
y = ax + b
2. Phân chia hình chóp
Trong dạy học định nghĩa ngoài việc cho học sinh nắm vững các cách định nghĩa
khái niệm ta cần giúp học sinh làm tốt một số hoạt động sau nhằm củng cố vững chắc
từng khái niệm.
- Nhận dạng và thể hiện khái niệm.
Trong đó hoạt động nhận dạng một khái niệm là xem xét đối tợng đã cho có những
tính chất đặc trng của 1 khái niệm nào đó hay không.
Thể hiện một khái niệm là tạo ra một đối tợng có tính chất đặc trng của khái niệm
đó.

dụng các khái niệm các định lý vào giải toán cho học sinh, nâng cao trí tuệ, mang tính
tập trung, không còn bỡ ngỡ, không lúng túng. Trong những năm trớc khi cha cải tiến
phơng pháp giảng dạy, số các em học sinh khá giỏi về môn toán rất ít, thậm chí có học
sinh ngại học toán vì không hiểu gì. Trong năm học này, tôi đã luôn cải tiến phơng
pháp dạy học "Lấy học sinh làm trung tâm" Thì tôi thấy chất lợng học sinh tăng lên rõ
rệt. Qua các đợt khảo sát chất lợng, bộ môn toán 9 của tôi đã tăng từ 65% đến 74%,
rồi lên 90%. Tôi hi vọng rằng nếu thờng xuyên cải tiến phơng pháp dạy học thì chất l-
ợng bộ môn toán không chỉ dừng ở con số 90% mà còn cao hơn nữa.
Trên đó là một số kinh nghiệm về cải tiến phơng pháp giảng dạy. Tôi mong đợc sự
đóng gúp ý kiến và giúp đỡ của đồng nghiệp