I HC QUC GIA H NI
VIN M BO CHT LNG GIO DC

TRN TH Tệ ANH

NGHIÊN CứU XÂY DựNG TIÊU CHUẩN ĐáNH GIá
CHấT LƯợNG CHƯƠNG TRìNH ĐàO TạO ĐạI HọC
NGàNH BáO CHí truyền thông ở VIệT NAM

LUN N TIN S
O LNG V NH GI TRONG GIO DC

H NI - 2015


I HC QUC GIA H NI
VIN M BO CHT LNG GIO DC

TRN TH Tệ ANH

NGHIÊN CứU XÂY DựNG TIÊU CHUẩN ĐáNH GIá
CHấT LƯợNG CHƯƠNG TRìNH ĐàO TạO ĐạI HọC
NGàNH BáO CHí truyền thông ở VIệT NAM
Chuyờn ngnh: o lng v ỏnh giỏ trong giỏo dc
Mó s : 62140120

LUN N TIN S
O LNG V NH GI TRONG GIO DC

Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS Phm Vn Quyt


Trần Thị Tú Anh

ii


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU

...............................................................................................................1

1. Lý do chọn đề tài...................................................................................................1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................3
2.1. Mục đích nghiên cứu .....................................................................................3
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................................4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.........................................................................4
3.1. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ...............................................................4
3.2. Phạm vi nghiên cứu .......................................................................................4
4. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................5
4.1. Câu hỏi nghiên cứu ........................................................................................5
4.2. Phương pháp nghiên cứu định tính ................................................................5
4.3. Phương pháp nghiên cứu định lượng ............................................................5
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án ................................................................6
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án ...............................................................6
6.1. Ý nghĩa lý luận ..............................................................................................6
6.2. Ý nghĩa thực tiễn ...........................................................................................7
7. Bố cục của luận án ................................................................................................7
8. Luận điểm cần bảo vệ ...........................................................................................8
9. Mô hình nghiên cứu ..............................................................................................8
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIÊU CHUẨN ĐÁNH
GIÁ CHẤT LƢỢNG CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC .10

2.2. Nguyên tắc xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng chương trình đào tạo đại
học ngành Báo chí truyền thông .......................................................................66
2.3. Mô hình đảm bảo chất lượng chương trình đào tạo ngành Báo chí truyền
thông ở Việt Nam .............................................................................................68
2.4. Yêu cầu của Đảng và Nhà nước đối với ngành Báo chí truyền thông ở Việt Nam...69
2.5. Chuẩn đầu ra chương trình đào tạo đại học ngành Báo chí truyền thông ở Việt Nam.........71
2.6. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................75
2.6.1. Phương pháp nghiên cứu định tính ...........................................................75
2.6.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng .......................................................75
2.6.3. Diễn giải mô hình nghiên cứu ..................................................................75
2.6.4. Mẫu nghiên cứu ........................................................................................76
2.6.5. Công cụ nghiên cứu ..................................................................................77
2.6.5.1. Phiếu khảo sát người sử dụng lao động ...........................................77
2.6.5.2. Phiếu phỏng vấn lãnh đạo các cơ quan báo chí, đài phát thanh truyền hình ......................................................................................78
iv


2.6.5.3. Phiếu khảo sát chuyên gia ................................................................78
2.6.5.4. Phiếu khảo sát giảng viên .................................................................79
2.6.5.5. Phiếu thử nghiệm tự đánh giá chất lượng CTĐT ĐH ngành BCTT ........79
2.6.6. Quy trình khảo sát và thử nghiệm ............................................................79
2.6.6.1. Bước 1: Khảo sát người sử dụng lao động .......................................79
2.6.6.2. Bước 2: Phỏng vấn lãnh đạo các cơ quan báo chí và đài phát thanh truyền hình ......................................................................................80
2.6.6.3. Bước 3: Phân tích kết quả khảo sát và phỏng vấn ...........................80
2.6.6.4. Bước 4: Khảo sát chuyên gia ...........................................................80
2.6.6.5. Bước 5: Khảo sát giảng viên ............................................................80
2.6.6.6. Bước 6: Thử nghiệm các tiêu chuẩn đánh giá chất lượng chương
trình đào tạo đại học ngành Báo chí truyền thông ..........................81
2.7. Kết quả khảo sát ...............................................................................................82
2.7.1. Kết quả khảo sát chuyên gia .....................................................................82

3.3.3.4. Tiêu chí 5.2 .....................................................................................149
3.4. Tiểu kết Chương 3 .........................................................................................152
KẾT LUẬN ...........................................................................................................153
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ............................156
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................157
PHỤ LỤC

...........................................................................................................168

vi


DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1. Bảng so sánh nội hàm các tiêu chuẩn đánh giá CTĐT giáo viên Tiểu học,
THPT, Sư phạm Kỹ thuật của Việt Nam .................................................29
Bảng 1.2. Bảng so sánh nội hàm tiêu chuẩn một số bộ tiêu chuẩn đánh giá chất
lượng CTĐT trong nước và trên thế giới .................................................30
Bảng 1.3. Bảng so sánh nội hàm tiêu chuẩn một số bộ tiêu chuẩn đánh giá chất
lượng CTĐT ngành BCTT quốc tế ..........................................................43
Bảng 2.1. Kỹ năng/năng lực quan trọng nhất theo yêu cầu của người sử dụng lao động .....98
Bảng 2.2. Mức độ phù hợp về hành trang nhà trường trang bị cho sinh viên .........99
Bảng 2.3. Mức độ phù hợp giữa công việc đảm nhận và ngành học ở trường ........99
Bảng 2.4.
Bảng 2.5.
Bảng 2.6.
Bảng 2.7.
Bảng 3.1.

Mức độ tham gia các khóa bồi dưỡng ...................................................100

Sơ đồ 2.3. Mức độ cần thiết của các tiêu chuẩn ...................................................110

ix


CHỮ VIẾT TẮT
AACSB

American Assembly of Collegiate schools of Business Hiệp hội các trường kinh doanh Hoa Kỳ

ABET

Accreditation Board for Engineering and Technology Hội đồng Kiểm định ngành Kỹ sư và công nghệ

AUN

ASEAN Universities Network - Mạng lưới các trường ĐH của Hiệp
hội các quốc gia Đông Nam Á

BCTT

Báo chí truyền thông

CĐ

Cao đẳng

CDIO

Conceive - Design - Implement - Operate (Hình thành ý tưởng Thiết kế - Triển khai - Vận hành)

NXB

Nhà xuất bản

QA

Quality Assurance - Đảm bảo chất lượng

QĐ

Quyết định

QG

Quốc gia

SV

Sinh viên

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

TP HCM


tổ chức nào đó đưa ra và đã được công nhận. Trong đề tài này, tác giả chỉ tập trung
vào nghiên cứu về chất lượng và đánh giá chất lượng CTĐT bậc ĐH nói chung và
cho ngành báo chí truyền thông (BCTT) nói riêng. Thêm vào đó, ở Việt Nam đánh
giá, kiểm định chất lượng cấp cơ sở đào tạo đã được thực hiện từ năm 2006 và Bộ
GD&ĐT đã ban hành bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng các trường ĐH nhưng đảm
bảo chất lượng, đánh giá chất lượng cấp chương trình cho đến nay chưa có bộ tiêu
1


chuẩn đánh giá chất lượng chung nào (chỉ có bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng
CTĐT giáo viên).
Phát triển giáo dục đào tạo là một cách gián tiếp phát triển kinh tế - xã hội của
một quốc gia, đào tạo ngành BCTT là đào tạo ra những con người hỗ trợ đắc lực
cho việc phát triển kinh tế - xã hội này cho nên ở nhiều nước trên thế giới, BCTT
được coi là quyền lực thứ tư trong các quyền lực của một quốc gia, còn ở Việt Nam,
BCTT được xác định là một thứ vũ khí sắc bén trên mặt trận văn hoá tư tưởng của
Đảng [41].
Hầu hết những người làm báo tại Việt Nam đều tốt nghiệp tại các cơ sở giáo
dục ĐH trong nước có đào tạo mã ngành BCTT nhưng các CTĐT này đều chưa có
một chỗ dựa để đánh giá, xem xét một cách khoa học, toàn diện giúp chỉ ra những
điểm mạnh, hạn chế làm cơ sở điều chỉnh, cập nhật, phát triển lên. Mặc dù vậy, đội
ngũ cán bộ BCTT trong nước với các sản phẩm của mình đã được đánh giá là có
nhiều đóng góp to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng Tổ
quốc xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Chất lượng đội ngũ phóng viên BCTT và chất
lượng CTĐT BCTT có mối quan hệ mật thiết (chất lượng CTĐT quyết định chất
lượng đầu ra của sinh viên tốt nghiệp). Thực tế cho thấy ở những quốc gia có nền
BCTT phát triển cao, hoạt động đào tạo nguồn nhân lực BCTT của họ cũng luôn đạt
đến đỉnh cao của sự chuẩn mực, luôn luôn là hình mẫu để các nước khác học tập.
Một đặc trưng tiêu biểu của BCTT là cung cấp thông tin và định hướng dư luận
xã hội, do vậy, BCTT đã và đang tiếp tục khẳng định vị thế quan trọng trong đời sống

động đào tạo cử nhân BCTT của Đảng và nhà nước nên tác giả đã lựa chọn đề tài
“Nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng chương trình đào tạo ngành
báo chí truyền thông ở Việt Nam” làm luận án tiến sĩ ngành Đo lường và đánh giá
trong giáo dục (theo mã ngành hiện hành của Bộ GD&ĐT, ngành đào tạo này được
gọi là ngành Báo chí truyền thông. Do vậy trong nghiên cứu này tác giả sử dụng
cụm từ ngành BCTT và được hiểu tương đương ngành Báo chí truyền thông của Bộ
GD&ĐT). Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần không nhỏ vào việc cải tiến,
nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực ngành BCTT ở nước ta trong giai đoạn
hiện nay.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Tác giả nghiên cứu cơ sở lý luận của khoa học đánh giá nói chung và đi sâu
vào lý luận đánh giá chất lượng CTĐT bậc ĐH. Trên cơ sở lý luận đó soi rọi vào cơ
sở thực tiễn của các công trình, các mô hình nghiên cứu đã được sử dụng trong
nước và thế giới về lĩnh vực đánh giá chất lượng CTĐT bậc ĐH nói chung và đánh

3


giá chất lượng đào tạo ĐH ngành BCTT nói riêng. Qua đó, tác giả rút ra thực trạng
đánh giá chất lượng CTĐT ĐH ngành BCTT ở Việt Nam.
Từ kết quả nghiên cứu, phân tích lý luận và thực tiễn tác giả sẽ vận dụng để
xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá chất lượng CTĐT ĐH ngành BCTT ở Việt Nam
hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Với mục đích như trên, nghiên cứu này triển khai những nhiệm vụ nghiên cứu
cụ thể sau:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn các mô hình liên quan đến đánh giá
chất lượng CTĐT bậc ĐH nói chung và CTĐT ĐH ngành BCTT nói riêng.
- Phân tích cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng

tác giả xây dựng 04 câu hỏi nghiên cứu như sau:
(i) Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng CTĐT ĐH ngành BCTT ở Việt Nam được
xây dựng trên căn cứ khoa học nào?
(ii) Đảng Cộng sản và nhà nước Việt Nam có những yêu cầu gì đối với đào tạo
ĐH ngành BCTT?
(iii) Người sử dụng lao động có những yêu cầu gì đối với sinh viên tốt nghiệp
BCTT?
(iv) Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng CTĐT ĐH ngành BCTT cần phải bao gồm
những nội dung gì?
4.2. Phương pháp nghiên cứu định tính
Trong nghiên cứu này tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính gồm:
- Khảo cứu các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến việc
đánh giá chất lượng CTĐT, xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng CTĐT, tham vấn
ý kiến của người sử dụng lao động, giảng viên BCTT.
- Phương pháp chuyên gia.
- Phỏng vấn sâu đại diện lãnh đạo cơ quan báo chí truyền thông, đài phát thanh
- truyền hình về hoạt động đào tạo BCTT ở Việt Nam và một số đại diện tham gia
xây dựng CTĐT ĐH ngành BCTT ở cơ sở đào tạo.
4.3. Phương pháp nghiên cứu định lượng
Trong nghiên cứu này tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng gồm:

5


- Thống kê và phân tích số liệu về yêu cầu và mức độ hài lòng của người sử
dụng lao động đối với sinh viên tốt nghiệp ĐH ngành BCTT ở Việt Nam từ 2009
đến nay: khảo sát 200 phóng viên, biên tập viên báo, đài.
- Thống kê mức độ cần thiết của các tiêu chí và tiêu chuẩn trong bộ tiêu chuẩn
đánh giá chất lượng CTĐT ĐH ngành BCTT: khảo sát 290 giảng viên, cán bộ quản
lý ở các trường đào tạo ĐH ngành BCTT.

chất lượng đào tạo BCTT hiện nay.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Về mặt thực tiễn, những kết quả nghiên cứu của luận án là cơ sở để những người
trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực giáo dục ĐH, đặc biệt là những người tham gia vào
việc giảng dạy, đào tạo, quản lý ngành BCTT, có hướng quản lý, rà soát, xây dựng
CTĐT ngành BCTT sao cho phù hợp, đáp ứng được các yêu cầu của xã hội, rút ngắn
khoảng cách giữa cơ sở đào tạo và nhu cầu của người sử dụng phóng viên BCTT ở
Việt Nam.
Bổ sung, cập nhật những yêu cầu của xã hội đối với cử nhân BCTT ở Việt Nam
hiện nay.
Làm cơ sở khoa học cho việc học tập, nghiên cứu của học viên chuyên ngành
đo lường và đánh giá trong giáo dục và những người quan tâm đến lĩnh vực đo
lường, đánh giá trong giáo dục.
Gợi mở hướng nghiên cứu để cho những người tâm huyết với ngành giáo dục
đào tạo tiếp tục đi sâu, tìm hiểu; đồng thời giúp cho các trường ĐH có đào tạo
chuyên ngành BCTT có cái nhìn sâu sắc hơn về ý nghĩa và vai trò của sự nghiệp
đào tạo phóng viên BCTT để ngày càng có nhiều sáng kiến, giải pháp hơn nữa trong
việc nâng cao chất lượng đào tạo chuyên ngành này.
7. Bố cục của luận án
Phần mở đầu của luận án mô tả lý do, mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm
vi nghiên cứu; đồng thời tóm tắt về phương pháp nghiên cứu, những đóng góp mới
về khoa học của luận án và luận điểm cần bảo vệ.
Tiếp đó là Chương 1 bàn về cơ sở lý luận và tổng quan các công trình nghiên
cứu về đánh giá chất lượng CTĐT ĐH ngành BCTT; Chương 2 trình bày phương
pháp nghiên cứu và các kết quả khảo sát; Chương 3 đúc kết lại các tiêu chuẩn đánh
giá chất lượng CTĐT ĐH ngành BCTT đã được chuẩn hóa và mô tả việc thử
nghiệm các tiêu chuẩn này.

7



Mô hình nghiên cứu của luận án

Cơ sở lý luận
và thực tiễn
đánh giá
chất lƣợng
CTĐT ĐH

(i)

Thực
trạng chất
lƣợng đào
tạo cử
nhân
ngành
BCTT ở
Việt Nam

(ii)

Yêu cầu của ngƣời sử
dụng LĐ đối với sinh
viên tốt nghiệp
ngành BCTT (iii)

Các văn bản, nghị
quyết của Đảng và
nhà nƣớc về đào tạo

TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIÊU CHUẨN ĐÁNH
GIÁ CHẤT LƢỢNG CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC
Chương 1 bao gồm tổng quan các nghiên cứu về tiêu chuẩn đánh giá chất
lượng CTĐT ĐH nói chung, CTĐT ĐH ngành BCTT nói riêng và làm rõ các khái
niệm: Chất lượng, tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá, CTĐT, đánh giá chất lượng CTĐT,
chuẩn đầu ra của CTĐT.
1.1. Tổng quan các nghiên cứu về tiêu chuẩn đánh giá chất lƣợng chƣơng trình
đào tạo đại học
1.1.1. Các nghiên cứu về tiêu chuẩn đánh giá chất lƣợng chƣơng trình đào tạo
đại học
1.1.1.1. Các nghiên cứu quốc tế
Hoa Kỳ là cái nôi của đánh giá, kiểm định chất lượng (KĐCL) giáo dục, do
vậy lịch sử đánh giá, kiểm định chất lượng giáo dục thế giới gắn liền với nguồn gốc
đánh giá, kiểm định chất lượng giáo dục của quốc gia này.
Việc KĐCL chương trình thời kỳ đầu được tiến hành như các chiến dịch tham
quan, khảo sát và công bố danh sách các chương trình đạt các tiêu chuẩn chất lượng
quy định. Cho đến năm 1951, đã có 22 tổ chức thực hiện việc đánh giá, KĐCL các
chương trình chuyên ngành như Y, nha khoa, luật, quản trị kinh doanh… [44, 68].
Chuyên ngành Y khoa được đánh giá, kiểm định đầu tiên. Giữa năm 1876 và
1903, đại diện các trường cao đẳng Y khoa ở Hoa Kỳ đã tiến hành một số bước để
lập ra một danh sách các trường đáp ứng những tiêu chuẩn về chất lượng. Hiệp hội
Y khoa Mỹ (AMA) được hình thành từ cá nhân những người làm nghề y chứ không
phải từ những nhà giáo dục đã thành lập một Hội đồng giáo dục Y khoa và năm
1905 họ tự xây dựng hệ thống đánh giá cho mình. Năm 1907, họ đã công bố một
danh sách các trường có thể chấp nhận dựa trên các cuộc thanh tra, khảo sát của họ.
Những việc làm này và các hoạt động sau đó của hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ là cơ sở
cho những gì trở thành đánh giá, kiểm định chương trình Y khoa cũng như trong
các lĩnh vực nghề nghiệp khác [44, 68].
10


và các chỉ số chung khác [13].

11


Liên bang Úc có các nghiên cứu phân loại tiêu chuẩn trong phạm vi nhà
trường; Các dịch vụ chuyên môn và nghiên cứu; Sự tham gia bình đẳng.
Thái Lan có các nghiên cứu phân loại tiêu chuẩn theo: Sứ mạng/Mục tiêu/Kế
hoạch; Giảng dạy và học tập; các hội đồng vui chơi giải trí của sinh viên; Nghiên
cứu; Dịch vụ giáo dục phục vụ xã hội; Giữ gìn văn hoá và nghệ thuật; Quản lý hành
chính; Ngân sách và Đảm bảo và nâng cao chất lượng.
Ấn Độ (1994), SEAMEO (1999) nghiên cứu phân loại tiêu chuẩn theo: Sứ
mạng và mục tiêu; Thiết kế và củng cố CTĐT; Hoạt động dạy, học và kiểm tra đánh
giá; Nghiên cứu khoa học; Tư vấn và các hoạt động khác; Tổ chức và quản lý; Cơ
sở vật chất; Dịch vụ; Phản ánh của sinh viên và tư vấn lại; Khai thác và quản lý tài
chính [119].
Malaysia (1994), SEAMEO (1999) nghiên cứu phân loại tiêu chuẩn theo: Cán
bộ giảng dạy; CTĐT; Cơ sở vật chất; Hệ thống quản lý; Chất lượng các kỳ thi - Câu
hỏi và đáp án [13, 119].
Indonesia (1980), Taylor - Powell & Ellen Henert (2008) và mạng lưới các
trường ĐH Đông Nam Á nghiên cứu phân loại tiêu chuẩn theo lĩnh vực: Chất
lượng; Sự thích ứng của trường ĐH đối với nhu cầu của xã hội và thị trường lao
động và Hiệu quả đào tạo; Đầu vào, Quá trình đào tạo, Đầu ra [13, 120].
Các nghiên cứu trên đây là những nghiên cứu phân tích định tính, chưa có định
lượng để khẳng định những tiêu chí nào tốt có thể sử dụng để đánh giá CTĐT nói
chung. Thêm vào đó các tác giả này cũng chưa thực nghiệm để có căn cứ khoa học chỉ
ra các chỉ số, tiêu chí nào đạt được yêu cầu của xã hội hay đạt được chuẩn đầu ra của
CTĐT.
Khi đánh giá chất lượng CTĐT chúng ta cũng sử dụng những tiêu chuẩn của
đánh giá chất lượng cơ sở giáo dục hay nói cách khác tiêu chuẩn đánh giá ở hai cấp độ

chí này về cơ bản giống nhau, ít tiêu chí khác nhau và đây là hai ngành đào tạo
thuộc khối ngành Kinh tế - Quản trị kinh doanh.
Quá trình kiểm định của AACSB dựa trên hai yếu tố: tự đánh giá và đánh giá
chéo. Trước khi bắt đầu quá trình kiểm định, cơ sở giáo dục phải trở thành thành
viên của AACSB [65, 66].
Tiêu chuẩn về quản lý chiến lược
Tiêu chuẩn về hoạt động và nguồn nhân lực: Sứ mệnh của nhà trường, tính
chất của lực lượng sinh viên của trường, chất lượng và trình độ của đội ngũ giảng

13