LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong Luận văn là trung thực và chưa
từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận văn

Lê Đình Thắng


MỤC LỤC
MỤC LỤC........................................................................................................2
DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT..........................................................5
DANH MỤC CÁC BẢNG..............................................................................6
DANH MỤC CÁC HÌNH...............................................................................7
MỞ ĐẦU..........................................................................................................1
CHƯƠNG 1....................................................................................................11
MỘT

SỐ

VẤN

ĐỀ

LÝ

LUẬN

VỀ



SINH

XÃ

HỘI

CỦA QUẬN SƠN TRÀ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG...................................37
2.1.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên của quận().......................................37


2.1.2 Tình hình phát triển kinh tế xã hội.....................................................43
2.2.1 Tình hình tổ chức bộ máy và công tác cán bộ thực hiện chính sách
ASXH..............................................................................................................46
2.2.2 Tình hình triển khai chính sách..........................................................53
2.2.3 Tình hình kiểm tra và đánh giá thực hiện các chính sách ASXH....58
2.3.1 Kết quả thực hiện chính sách BHXH.................................................59
Nguồn: Báo cáo Bảo hiểm xã hội quận Sơn Trà 2011................................60
2.3.2 Kết quả thực hiện chính sách BHYT..................................................61
Nguồn: Báo cáo Bảo hiểm xã hội quận Sơn Trà 2011................................61
2.3.3 Kết quả thực hiện chính sách phát triển giáo dục-đào tạo-xã hội...62
2.3.4 Kết quả chính sách ưu đãi người có công..........................................64
2.3.5 Đánh giá chung về tình hình thực hiện các chính sách ASXH của
quận Sơn Trà ................................................................................................65
2.4.1. Các nhân tố khách quan.....................................................................66
2.4.2 Các nhân tố chủ quan..........................................................................68
CHƯƠNG
PHƯƠNG
THỰC


3.3.4 Tăng cường kiểm tra và đánh giá thực hiện các chính sách ASXH 79
3.3.5 Tăng cường nguồn lực tài chính để thực hiện...................................80
3.3.6 Cải thiện thu nhập của người lao động..............................................81
3.3.7 Nâng cao nhận thức của người dân....................................................83


3.3.8 Phát huy thế mạnh hệ thống truyền thông........................................84
KẾT LUẬN....................................................................................................85
Để bảo đảm an sinh xã hội quận Sơn Trà nói riêng và Đà Nẵng nói chung
phát triển bền vững, đi vào ổn định, nề nếp, có chiều sâu, Nhà nước cũng
cần nghiên cứu để hoàn thiện thêm một số vấn đề thuộc về chính sách và
thể chế như điều chính chế tài về vấn đề vi phạm đóng BHXH bắt buộc
của các doanh nghiệp, chính sách phát triển nguồn nhân lực, đa dạng hóa
các loại hình bảo hiểm cho phù hợp với thực tiễn, luật hóa vấn đề ASXH,
hình thành kênh truyền hình vì an sinh xã hội….......................................86
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.....................................................87


DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
ASXH

: An sinh xã hội

BHYT

: Bảo hiểm y tế

BHXH

: Bảo hiểm xã hội


: Ngân sách nhà nước

PT

: Phát triển

PTNT

: Phát triển nông thôn

TBLS

: Thương binh liệt sỹ

UBND

: Ủy ban nhân dân

VNAH

: Việt Nam anh hùng


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng
2.1
2.2
2.3

Tên bảng

Trang

Cơ cấu các loại đất quận Sơn Trà
Cơ cấu GDP phân theo khu vực kinh tế năm 2006
Cơ cấu GDP phân theo khu vực kinh tế năm 2011
Sơ đồ bộ máy tổ chứ bảo hiểm xã hội Tp. Đà Nẵng
Sơ đồ tổ chức UBND quận Sơn Trà
Sơ đồ tổ chức phòng LĐ&TBXH quận Sơn Trà
Tình hình nợ đọng BHXH và BHYT bắt buộc của các

39
42
43
46
48
51

doanh nghiệp ở quận Sơn Trà
Tỷ lệ giảm đói nghèo năm 2006 – 2011
Thu nhập bình quân tháng/người lao động quận Sươn Trà

61
64
68


1


2

rủi ro do giá cả tăng cao khiến thu nhập thực tế giảm sút, ảnh hưởng đến mức
sống thực sự của người dân. Đặc biệt tại các khu vực có tốc độ đô thị hóa cao,
trong đó có quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng. Về mặt pháp lý họ là cư dân
đô thị, song về mặt bản chất họ vẫn chỉ là những nông dân, ngư dân thuộc
nhóm cư dân nông nghiệp, nông thôn. Chính việc đột ngột phải thay đổi lề
thói làm ăn, các quan hệ kinh tế, xã hội đã dẫn đến việc các đối tượng này khó
thích ứng, là nguồn gốc nảy sinh rất nhiều rủi ro, bất lợi. Đây là đối tượng dễ
bị tổn thương mà hệ thống chính an sinh xã hội cần quan tâm đặc biệt. Với
những lý do trên, học viên quyết định chọn đề tài: “Hoàn thiện chính sách an
sinh xã hội trên địa bàn quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng”
An sinh xã hội là một chủ trương chính sách lớn của Đảng và Nhà nước
ta, giữ vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống xã hội đã được nhấn mạnh
trong các kỳ đại hội Đảng, đặc biệt tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX
(2001): “Khẩn trương mở rộng hệ thống bảo hiểm xã hội và an sinh xã hội.
Sớm thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp đối với người lao động. Thực
hiện các chính sách xã hội bảo đảm an toàn cho cuộc sống của các thành viên
cộng đồng, bao gồm bảo hiểm xã hội đối với người lao động thuộc các thành
phần kinh tế, cứu trợ xã hội đối với người gặp rủi ro, bất hạnh, thực hiện
chính sách ưu đãi xã hội và vận động toàn dân tham gia các hoạt động đền ơn
đáp nghĩa”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Khái quát được cơ sở lý luận về chính sách ASXH để hình thành khung
nội dung nghiên cứu cho đề tài.
Phân tích đánh giá thực trạng của chính sách ASXH ở quận Sơn Trà
trong thời gian qua. Tìm ra những nguyên nhân và hạn chế.
Đề xuất phương hướng và giải pháp xây dựng và hoàn thiện các chính
sách ASXH.


pháp so sánh, ngoài ra còn kết hợp sử dụng các tài liệu và kế thừa kết quả


4

nghiên cứu của các đề tài, dự án và các nghiên cứu đã được công bố có liên
quan đến đề tài.
5. Bố cục đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục.
Luận văn gồm có 3 chương.
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về hoàn thiện thực thi chính sách an
sinh xã hội.
Chương 2: Thực trạng chính sách an sinh xã hội của quận Sơn Trà, thành
phố Đà Nẵng.
Chương 3: Phương hướng, giải pháp hoàn thiện thực thi chính sách an
sinh xã hội của quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng.
6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
An sinh xã hội là hệ thống các chính sách và giải pháp nhằm vừa bảo vệ
mức sống tối thiểu của người dân trước những rủi ro và tác động bất thường
về kinh tế, xã hội và môi trường; vừa góp phần không ngừng nâng cao đời
sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Bảo đảm an sinh xã hội không chỉ là
bảo vệ quyền của mỗi người dân như đã nêu trong Tuyên ngôn thế giới về
quyền con người, mà còn là một nhiệm vụ quan trọng của mỗi quốc gia trong
quá trình phát triển. Tuy nhiên, mức độ, quy mô, phạm vi an sinh xã hội và
phúc lợi xã hội của các nước có sự khác nhau, tuỳ thuộc vào quan niệm, chế
độ chính trị - xã hội, trình độ phát triển và chính sách của mỗi quốc gia .
Cùng với yêu cầu của công nghiệp hóa trong nền kinh tế thị trường,
chính sách ASXH với nông dân nói chung và người dân diện thu hồi đất để
phục vụ quá trình CNH, đô thị hoá nói riêng đã đã ảnh hưởng rất nhiều đến
đời sống, việc làm của người lao động, để hướng tới an sinh xã hội bền vững

2002).
Nhóm tác giả đã hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về an sinh xã
hội, bước đầu xới xáo những tác động tiêu cực của quá trình đô thị hoá. Trong
đó giành đáng kể dung lượng đề cập tình trạng một bộ phận nông dân bị mất


6

đất sản xuất nông nghiệp, tạm thời họ bị xáo trộn cuộc sống, đồng thời nêu
lên những bức xúc trong quá trình đền bù khi Nhà nước thu hồi đất.
Nhóm tác giả cũng đề xuất hai giải pháp tổng quát, đó là:
- Bù đắp thiệt hại về đất sao cho người nông dân không thiệt thòi.
- Có chính sách hỗ trợ người nông dân trong quá trình chuyển sang các
nghề khác.
Từ hai giải pháp định hướng, tác giả đã đề xuất khá thuyết phục về chính
sách đền bù thiệt hại về đất và căn cứ để xác định mức hỗ trợ chuyển đổi nghề
cho nông dân. Những đề xuất đó rất thiết thực, là căn cứ để các cơ quan trung
ương nghiên cứu khi ban hành chính sách. Tuy nhiên, có thể do khuôn khổ
thời gian và phạm vi nghiên cứu, nhóm tác giả mới quan tâm đến những
người lao động nông nghiệp trong độ tuổi. Còn lại số người nông dân hết tuổi
lao động trong khi trước đây họ vẫn tham gia sản xuất nông nghiệp để tự nuôi
sống mình đến nay họ chưa biết trông cậy vào đâu thì chưa được đề cập. Họ
rất cần sự hỗ trợ từ phía Nhà nước và cộng đồng thông qua chính sách ASXH.
Đây là vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu.
- “Thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi để xây dựng
các khu công nghiệp, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội, các công
trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia” do GS- TS KH Lê Du Phong (chủ
biên)- Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia Hà Nội- 2007.
Cuốn sách đã nêu một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thu nhập, đời
sống, việc làm của người có đất bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp,

+ Tình trạng di dân có tổ chức hoặc tự phát gây khó khăn trong việc
quản lý các nơi đi và đến.
Trên cơ sở những bức xúc đặt ra nghiên cứu đã nêu 6 giải pháp: Rà soát,
hoàn thiện quy hoạch tổng thể về sử dụng đất nông nghiệp; tăng cường vai trò
quản lý của nhà nước, các cấp, các ngành trong việc chuyển đổi đất nông
nghiệp sang phát triển công nghiệp và khu đô thị; đào tạo nghề cho người lao
động nhất là thanh niên nông thôn; nghiên cứu bổ sung sửa đổi việc thực hiện
chính sách bồi thường đất nông nghiệp; tổng kết, nhân rộng mô hình thực


8

hiện tốt việc thu hồi đất; phát triển khu công nghiệp, đô thị mới theo hướng
công viên công nghiệp…. Đây thực sự là hướng mở cho các nghiên cứu tiếp
theo sâu hơn về ASXH cho nông dân sau khi thu hồi đất để phát triển các khu
công nghiệp.
- Đề tài CB 2009-02-BS “Vấn đề dạy nghề cho lao động nông thôn, thực
trạng và giải pháp” của Trường đại học Lao động- Xã hội do Thạc sĩ Nguyễn
Văn Đại làm chủ nhiệm năm 2010.
Đề tài đã nêu cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy nghề cho lao động nông
thôn, đánh giá thực trạng dạy nghề cho nông thôn Hà Nội mở rộng khá sâu
thông qua hệ thống cơ sở dạy nghề, cơ sở vật chất của hệ thống dạy nghề,
chương trình đào tạo, đội ngũ cán bộ giáo viên. Kết quả dạy nghề cho lao
động nông thôn qua đó đề tài đã làm rõ những tồn tại, nguyên nhân và những
vấn đề đặt ra cần giải quyết đồng thời đề tài đã đưa ra 6 giải pháp về dạy nghề
cho lao động nông thôn và nông thôn Hà Nội đến năm 2010. Đề tài đã tập
trung giải quyết vấn đề khá bức xúc và mang tính thời sự trong giai đoạn hiện
nay. Tuy nhiên, lĩnh vực nghiên cứu của đề tài chỉ về dạy nghề cho lao động
nông thôn. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu rộng, đối tượng là lao động
nông thôn vùng thu hồi đất cho phát triển công nghiệp chưa được đề cập vì

làm cho lao động mất việc làm do chuyển đổi mục đích sử dụng đất tại ngoại
thành Hà Nội, Hải Dương và Vĩnh Phúc kèm theo các giải pháp và điều kiện
áp dụng.
Đề tài nghiên cứu khá công phu vấn đề việc làm cho lao động thất
nghiệp sau khi thu hồi đất. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ tập
trung vào mô hình tạo việc làm với lao động bị mất việc làm. Đây chỉ là một
trong các vấn đề về ASXH với nông dân sau thu hồi đất để phát triển các khu
công nghiệp và đô thị.
Các nghiên cứu trên đã đánh giá phân tích về an sinh xã hội ở mức độ
khác nhau song phạm vi nghiên cứu tập trung vào vấn đề an sinh xã hội nói
chung, an sinh xã hội với nông dân và an sinh xã hội với nông dân bị thu hồi
đất ở một vài chính sách như việc làm, đền bù rất cần có một nghiên cứu đề


10

cập đầy đủ hơn về chính sách an sinh xã hội với người nông dân bị thu hồi đất
để phát triển các KCN. các tác giả khẳng định công nghiệp hoá, đô thị hoá là
xu thế tất yếu đang được các tầng lớp nhân dân đồng tình ủng hộ, trong đó có
nông dân.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện do chưa có kinh nghiệm nhiều nên
còn một số hạn chế, thiếu sót nhất là việc chăm lo đời sống và việc làm cho
nông dân vùng bị thu hồi đất, đó là những hạn chế nảy sinh trong quá trình
phát triển đi lên. Các kiến nghị, đề xuất của các tác giả rất cần được quan tâm,
nghiên cứu. Đây là hướng mở mà học viên nhận thấy rằng cần phải tiếp tục
nghiên cứu.


11




14

Trong đạo luật an sinh xã hội của Mỹ: An sinh xã hội được hiểu là sự
đảm bảo của xã hội nhằm bảo tồn nhân cách cùng giá trị của cá nhân, đồng
thời tạo lập cho con người một đời sống sung mãn và hữu ích để phát triển
tài năng đến tột độ.
Trong hiến chương Đại tây dương, an sinh xã hội được hiểu là sự đảm
bảo quyền thực hiện con người trong hòa bình, được tự do làm ăn, cư trú, di
chuyển, phát triển chính kiến trong khuôn khổ pháp luật; được học tập, làm
việc và nghỉ ngơi; có nhà ở; được chăm sóc y tế và đảm bảo thu nhập để có
thõa mãn những nhu cầu sinh sống thiết yếu khi bị rủi ro, thai sản, tuổi già…
Hệ thống an sinh xã hội được xây dựng có sự khác nhau giữa các quốc
gia trên thế giới. Tuy nhiên, những cơ chế chủ yếu của nó bao gồm: Bảo hiểm
xã hội (bảo hiểm hưu trí, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế bắt buộc…),
cứu tế xã hội, các chế độ trợ cấp từ quỹ công cộng, các chế độ trợ cấp gia
đình, các quỹ dự phòng, sự bảo vệ do người sử dụng lao động cung cấp, các
dịch vụ liên quan đến an sinh xã hội.
b. Vai trò của an sinh xã hội
Khi đánh giá về vai trò của ASXH, Ngân hàng Thế giới cho rằng, một hệ
thống ASXH được thiết kế tốt sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển của
mỗi quốc gia. Thông qua hệ thống ASXH, Nhà nước tiến hành phân phối lại
thu nhập cho người nghèo và những người dễ bị tổn thương, nhanh chóng tác
động lên nghèo đói và bất bình đẳng xã hội. Trên cơ sở phân tích vị trí của
ASXH trong hệ thống chính sách kinh tế - xã hội, chúng tôi cho rằng ASXH
có những vai trò cơ bản sau:
* Đối với xã hội
Thứ nhất: Hệ thống ASXH là một trong những cấu phần quan trọng
trong các chương trình xã hội của một quốc gia và là công cụ quản lý của nhà



17

Bảo hiểm xã hội (bao gồm bảo hiểm hưu trí, bảo hiểm thất nghiệp, bảo
hiểm y tế bắt buộc…) là bộ phận lớn nhất trong hệ thống ASXH. Có thể nói,
không có BHXH thì không thể có một nền ASXH vững mạnh.
BHXH nhằm bảo đảm cuộc sống cho những người công nhân công
nghiệp và gia đình họ trước những rủi ro xã hội như ốm đau, tai nạn, mất việc
làm…, làm giảm hoặc mất thu nhập. Tuy nhiên, cũng do tính lịch sử và phức
tạp của vấn đề, khái niệm BHXH đến nay cũng chưa được hiểu hoàn toàn
thống nhất và gần đây có xu hướng hòa nhập giữa BHXH với ASXH. Khi đề
cập đến vấn đề chung nhất, người ta dùng khái niệm SOCIAL SECURITY và
vẫn dịch là BHXH, nhưng khi đi vào cụ thể từng chế độ thì BHXH được hiểu
theo nghĩa của từ SOCIAL INSURANCE. Tuy nhiên, sự hòa nhập này không
có nghĩa là hai thuật ngữ này là một. Theo nghĩa hẹp, có thể hiểu BHXH là sự
bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ
mất hoặc giảm khoản thu nhập từ nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng
lao động hoặc mất việc làm, thông qua việc hình thành và sử dụng một quỹ tài
chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, nhằm góp phần bảo đảm
an toàn đời sống của người lao động và gia đình họ; đồng thời góp phần bảo
đảm an toàn xã hội.
BHXH có những điểm cơ bản là: BHXH dựa trên nguyên tắc cùng chia
sẻ rủi ro giữa những người tham gia; đòi hỏi tất cả mọi người tham gia phải
đóng góp tạo nên một quỹ chung; các thành viên được hưởng chế độ khi họ
gặp các “sự cố” và đủ điều kiện để hưởng; chi phí cho các chế độ được chi trả
bởi quỹ BHXH; nguồn quỹ được hình thành từ sự đóng góp của những người
tham gia, thường là sự chia sẻ giữa chủ sử dụng lao động và người lao động,
với một phần tham gia của Nhà nước; đòi hỏi tham gia bắt buộc, trừ những
trường hợp ngoại lệ; phần tạm thời chưa sử dụng của Quỹ được đầu tư tăng

cái lưới này đều được Nhà nước và cộng đồng trợ giúp để vượt lên trên,
không bị lọt lưới.