BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
--------

--------

VŨ THỊ THANH THỦY

KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC
BỆNH VIỆN CÔNG TRỰC THUỘC BỘ Y TẾ
TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
Chuyên ngành: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH
Mã số: 62340301

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN NGỌC QUANG

HÀ NỘI - 2017


LỜI CAM KẾT
“Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật.
Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và
không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.”

Người hướng dẫn

Tác giả luận án

PGS.TS Nguyễn Ngọc Quang

Vũ Thị Thanh Thủy

3.1. Tổng quan về các Bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội .... 69
3.1.1. Đặc điểm hoạt động chung ........................................................................ 70


3.1.2. Cơ chế quản lý tài chínhbệnh viện ............................................................ 80
3.2. Thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ
Y tế trên địa bàn Hà Nội. ..................................................................................... 86
3.2.1. Thực trạng về phân loại chi phí ................................................................. 86
3.2.2. Thực trạng về xây dựng định mức và dự toán chi phí ................................ 88
3.2.3. Thực trạng về phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch vụ ..... 97
3.2.4. Thực trạng về đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí ..................... 101
3.2.5. Thực trạng về phân tích thông tin chi phí để đưa ra quyết định ............... 102
3.2.6. Thực trạng về sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong
bệnh viện .......................................................................................................... 104
3.3. Đánh giá thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các Bệnh viện công trực
thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội .................................................................... 109
3.3.1. Những kết quả đạt được .......................................................................... 109
3.3.2. Những tồn tại .......................................................................................... 111
3.3.3. Nguyên nhân tồn tại ................................................................................ 113
TÓM TẮT CHƯƠNG 3 ........................................................................................ 115
CHƯƠNG 4 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN QUẢN
TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC BỆNH VIỆN CÔNG TRỰC THUỘC BỘ Y TẾ
TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI ..................................................................................... 116
4.1. Định hướng chiến lược phát triển và nguyên tắc hoàn thiện kế toán quản
trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội . 116
4.1.1. Định hướng chiến lược phát triển của các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y
tế trên địa bàn Hà Nội ....................................................................................... 116
4.1.2. Nguyên tắc hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công
trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội ............................................................. 118
4.2. Các giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công

BTC

Bộ tài chính

BV

Bệnh viện

BVCL

Bệnh viện công lập

BYT

Bộ Y tế

CBCNV

Cán bộ công nhân viên

CSSK

Chăm sóc sức khỏe

ĐVSN

Đơn vị sự nghiệp

HN


SXKD

Sản xuất kinh doanh

TSCĐ

Tài sản cố định


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Danh sách các trung tâm chi phí cuối cùng ................................................ 42
Bảng 1.2: Tóm lược các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán
quản trị chi phí từ các nghiên cứu trước đây ............................................ 48
Bảng 2.1: Tổng hợp các giả thuyết theo kỳ vọng của tác giả về các biến trong mô hình
nghiên cứu đề xuất .................................................................................. 66
Bảng 3.1: Bảng đối tượng khảo sát ............................................................................ 69
Bảng 3.2: Quy mô giường bệnh ................................................................................. 74
Bảng 3.3: Mức độ hoạt động của bệnh viện ............................................................... 74
Bảng 3.4: Mô hình tổ chức bộ máy quản lý................................................................ 76
Bảng 3.5: Mô hình tổ chức bộ máy kế toán ................................................................ 78
Bảng 3.6: Công việc kế toán tại bệnh viện ................................................................. 78
Bảng 3.7: Tổ chức mô hình kế toán quản trị............................................................... 78
Bảng 3.8: Bố trí nhân viên kế toán quản trị ................................................................ 79
Bảng 3.9: Phân loại chi phí ........................................................................................ 86
Bảng 3.10: Xây dựng định mức chi phí ...................................................................... 88
Bảng 3.11: Căn cứ xây dựng định mức chi phí........................................................... 88
Bảng 3.12: Xây dựng dự toán chi phí ......................................................................... 94
Bảng 3.13: Căn cứ xây dựng dự toán chi phí.............................................................. 94
Bảng 3.14: Kỳ xây dựng dự toán chi phí .................................................................... 94
Bảng 3.15: Phương pháp xác định chi phí và tính giá thành ....................................... 99

Con người là nguồn tài nguyên quý báu,quyết định sự phát triển của mỗi quốc
gia, trong đó sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội. Vì vậy,
đầu tư cho sức khỏe chính là đầu tư cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Ngày nay, chất lượng cuộc sống được cải thiện rõ rệt, nhu cầu khám, chữa bệnh
chất lượng cao ngày càng gia tăng và cấp thiết của con người. Bệnh viện ngày càng
đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ y tế, thực hiện hoạt động đào
tạo, nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực y học.
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển năng động của các doanh
nghiệp trong cả nước, các bệnh viện công – là những đơn vị sự nghiệp y tế công lập,
cũng ngày càng phát triển cả về quy mô lẫn chất lượng, với 1.071 bệnh viện, trong đó
bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế là 46, chiếm 4,3%trong tổng số các bệnh viện công
trong cả nước (Tổng cục thống kê, 2015). Ngoài việc sử dụng các nguồn vốn do Ngân
sách Nhà nước cấp, các bệnh viện công còn có khác khoản thu trong các dịch vụ phục
vụ người bệnh, thêm vào đó các loại hình dịch vụ khám chữa bệnh cũng rất đa dạng,
chi phí cho mỗi loại dịch vụ này lại hoàn toàn khác nhau. Đây cũng là một vấn đề cần
được kế toán đầy đủ, chính xác và chi tiết, giúp quản trị các bệnh viện công tăng
cường giải pháp quản lý thu chi tài chính.
Trong điều kiện hội nhập quốc tế và kinh tế - xã hội phát triển như hiện nay, các
bệnh viện công bắt đầu phải đối mặt với rất nhiều khó khăn và thách thức trong việc
cân đối giữa các nguồn lực hạn chế với chất lượng dịch vụ mà bệnh viện cung cấp. Để
đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, các bệnh viện công không ngừng ứng dụng
các kỹ thuật y tế hiện đại, các loại dược phẩm mới và sự gia tăng chi phí tiêu thụ, điều
này tạo áp lực buộc các bệnh viện công phải áp dụng kỹ thuật của kế toán quản trị chi
phí hiệu quả, các kỹ thuật này trước kia thường chỉ được sử dụng trong doanh nghiệp
hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận.Theo Robert Kaplan & Anthony A Atkinson (2014,
tr1) “Thông tin kế toán quản trị có vai trò quan trọng đối với các đơn vị. Nó giúp tăng
cường việc ra quyết định, góp phần định hướng cho sự phát triển chiến lược và đánh
giá các chiến lược hiện tại, đồng thời giúp tập trung các nỗ lực để cải thiện hiệu năng
của đơn vị cũng như để đánh giá sự đóng góp và hiệu quả hoạt động của các bộ phận,
các thành viên trực thuộc. Một trong những loại thông tin quan trọng nhất của Kế toán

nguồn kinh phí của bệnh viện, giúp cho việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nguồn
kinh phí trong các bệnh viện công.
Tính đến thời điểm hiện nay, các công trình nghiên cứu trên thế giới về kế toán
quản trị chi phí cũng chỉ đề cập một cách riêng lẻ các nội dung của kế toán quản trị chi
phí và được nghiên cứu trong một số các bệnh viện công và bệnh viện tư, chưa công
trình nào nghiên cứu toàn diện và có hệ thống nội dung của kế toán quản trị chi phí
trong các bệnh viện công.
Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu trong nước cũng chưa có công trình nào
nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về nội dung của kế toán quản trị chi phí
trong các bệnh viện công, và đặc biệt chưa có bất kỳ một công trình nào nghiên cứu về


3
sự phát triển của hệ thống kế toán quản trị chi phí cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến
sự phát triển của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện.
Chính vì các lý do đã được trình bày ở trên, “Kế toán quản trị chi phí trong các
bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội” được tác giả chọn làm đề tài
luận án tiến sĩ của mình.

2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Trên cơ sở tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu tổng quát được xác
định là: Giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực
thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội.
Để đạt được mục tiêu tổng quát trên tác giả xác định các mục tiêu nghiên cứu cụ thể
như sau:
- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến kế toán quản trị chi phí trong các
bệnh viện (một loại hình tiêu biểu đơn vị sự nghiệp có Thu).
- Phân tích và đánh giá thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công
trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội.
- Lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố đến sự vận dụng của hệ thống kế toán

quản trị chi phí.
Hoạt động trong các bệnh viện công rất đa dạng, bao gồm hoạt động khám chữa
bệnh, nghiên cứu khoa học, đào tạo, chỉ đạo tuyến,…và các hoạt động dịch vụ khác.
Với đối tượng nghiên cứu đã xác định, luận án đi sâu nghiên cứu nội dung kế toán
quản trị chi phí có liên quan đến hoạt động chủ yếu nhất là hoạt động khám chữa bệnh.

4.2. Nội dung nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu của đề tài là kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện
công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội, thông qua khảo sát để đánh giá thực
trạng về kế toán quản trị chi phí, trên cơ sở đó để đưa ra giải pháp hoàn thiện kế toán
quản tri chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội. Các
nội dung nghiên cứu này đã được trình bày chi tiết trong phiếu khảo sát.

4.3. Phạm vi và đơn vị nghiên cứu
Pham vi nghiên cứu của luận án bao gồm:
+ Phạm vi không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu, khảo sát các bệnh viện công
trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội.
+ Phạm vi thời gian:Từ năm 2012 đến năm 2015.


5

Kế toán QTCP

BV công
trực
thuộc
BYT
Trên địa
bàn HN

+ Việc phân loại chi phí theo nội dung chi, theo tính chất hoạt động và theo quyền
tự chủ hoàn toàn phù hợp để thực hiện kế toán theo mục lục Ngân sách Nhà nước.
+ Định mức chi hoạt động đặc biệt là hoạt động thường xuyên đã được xây dựng
cụ thể trong từng lĩnh vực hoạt động chi như chi thanh toán cá nhân, chi quản lý hành
chính, chi nghiệp vụ chuyên môn,… một cách cụ thể trong Quy chế chi tiêu nội bộ của
từng bệnh viện, trên cơ sở định mức của Nhà Nước và đặc thù của từng bệnh viện.
+ Công tác xây dựng dự toán được các bệnh viện quan tâm đặc biệt, các kế
hoạch từ tổng quát đến chi tiết đều được tổ chức xây dựng một cách bài bản. Tổ chức
xây dựng dự toán được thực hiện theo từng cấp, từ cấp quản trị cơ sở đến cấp quản trị
trung gian và quản trị cấp cao.
+ Việc tính giá thành theo phương pháp xác định chi phí theo quá trình khá đơn
giản, dễ áp dụng, chi phí được tập hợp cho bệnh nhân từ khi vào viện cho đến khi xuất
viện, bao gồm cả chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp.
+ Trung tâm chi phí tại các bệnh viện bao gồm trung tâm chi phí khám chữa
bệnh và trung tâm chi phí quản lý hành chính, việc phân chia như vậy khá phù hợp với
đặc điểm hoạt động của bệnh viện.
- Từ kết quả khảo sát thực tế tại các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn
Hà Nội, luận án đã chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán
quản trị chi phí tại các bệnh viện thông qua phương trình hàm hồi quy như sau:
Loge[

P (Y = 1)
]=36.577 + 7.886*X1+1.829*X4 + 2.581*X5 -3.099 X6 -3.005*X7
P (Y = 0)

Trong đó:
+ Nhân tố X1- Sự gia tăng về chi phí điều trị cho bệnh nhân, có ảnh hưởng mạnh
nhất do có hệ số hồi quy cao nhất và bằng 7.886. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tiếp
theo lần lượt là X6 - Sự hài lòng về hệ thống chi phí theo quy định của Nhà nước (với hệ
số hồi quy = 3.099), X7- Mức độ sử dụng hệ thống chi phí theo quy định của Nhà nước

dung của kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện. Nghiên cứu các giai đoạn phát
triển của hệ thống kế toán quản trị chi phí, cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận
dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện.
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Trong chương này, tác giả trình bày phương pháp nghiên cứu của đề tài, bao
gồm các nội dung như khung phân tích, quy trình nghiên cứu của luận án; chọn mẫu


8
nghiên cứu; công cụ nghiên cứu, phương pháp thu thập thông tin; và nội dung cuối
cùng là phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu. ……………………..
Chương 3: Thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các Bệnh viện công
trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội.
Từ kết quả khảo sát, tác giả tiến hành phân tích, đánh giá thực trạng nội dung kế
toán quản trị chi phí trong bệnh viện công, như thực trạng về phân loại chi phí, xây
dựng định mức, lập dự toán chi, phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch
vụ, đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí và cuối cùng là phân tích thông tin chi
phí nhằm phục vụ cho việc ra quyết định của nhà quản trị trong bệnh viện. Các nhân tố
ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện.
Trên cơ sở đó, đánh giá những kết quả đạt được cũng như những tồn tại và nguyên
nhân của tồn tại đó.
Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí
trong các Bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội.
Từ thực trạng đã được trình bày ở chương 3, tiếp theo trong chương 4, tác giả
có đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh
viện công trên cơ sở tuân theo các điều kiện thực hiện, định hướng phát triển và
nguyên tắc hoàn thiện.


9

bệnh viện xác định giá thành dịch vụ, ra quyết định chiến lược. Tuy nhiên, để tính
toán được chi phí chung cho từng loại dịch vụ thì phải phân bổ chi phí chung theo
tỷ lệ chung định trước.


10
Nhóm thứ hai: Các công trình nghiên cứu về lập dự toán chi phí trong bệnh viện
Mustafa và cộng sự (2013) trong nghiên cứu của mình, các tác giả sử dụng
phương pháp nghiên cứu hồi quy được thực hiện trên dữ liệu của các bệnh viện công
và trung tâm chi phí chính để xác định và phân tích chi phí, từ đó lập dự toán chi phí
cho dịch vụ y tế. Tất cả các chi phí hoạt động được phân bổ cho các phòng ban tại
bệnh viện. Chi phí chưa tính khấu hao tài sản và chi phí vốn.
Nhóm thứ ba: Các công trình ngiên cứu về phương pháp xác định chi phí trong
bệnh viện được các tác giả nghiên cứu cụ thể như sau:
+ Phương pháp xác định chi phí thực tế
Theo nghiên cứu của Magdalena (2013), giá thành được tính theo chi phí đầy
đủ gồm: Chi phí nhân viên, chi phí vật tư lâm sàng và chi phí chung (ví dụ thiết bị và
vật liệu, thuốc), chi phí hành chính (ví dụ in ấn, điện thoại) chi phí vốn (Cả vốn và lãi),
chi phí khác nhưng loại trừ các chi phí của việc giảng dạy và nghiên cứu. Tất cả các
chi phí này đều được tính trong giá thành của dịch vụ khám chữa bệnh.
+ Phương pháp xác định chi phí dựa trên hoạt động
Theo Eddy và cộng sự (2004), các tác giả đã nghiên cứu về hệ thống tính toán
chi phí dựa trên hoạt động (ABC) trong các bệnh viện để tính toán chi phí hiệu quả
hơn. Theo đó, quy trình phát triển tổng quát của hệ thống chi phí bao gồm: Chi phí
biến đổi, chi phí quan trọng, liên kết chất lượng, hệ thống Nhà nước và cuối cùng là
nhận thức của những người làm trong bệnh viện.
Các yếu tố có thể tạo điều kiện (hoặc ức chế) hệ thống chi phí thay đổi theo
hướng ABC lại phụ thuộc trong một bối cảnh cụ thể bệnh viện. Thông qua một cuộc
khảo sát nghiên cứu của bệnh viện, các tác giả phát hiện ra phát triển hệ thống chi phí
trong bệnh viện hầu như có thể được giải thích bởi các yếu tố cụ thể bệnh viện. Các

Trong nghiên cứu của tác giả Mustafa và cộng sự (2013) thì bệnh viện chia dịch
vụ thành hai trung tâm chi phí chính là trung tâm dịch vụ bệnh viện hàng ngày và
trung tâm dịch vụ phụ trợ và hỗ trợ, trong đó lại được chia thành các tiểu thể loại trung
tâm chi phí khác nhau để đáp ứng yêu cầu kiểm soát chi phí trong bệnh viện.
Theo nghiên cứu của tác giả Magdalena (2013), các trung tâm chi phí trong
bệnh viện bao gồm:
• Trung tâm chi phí trực tiếp: Trung tâm cung cấp dịch vụ trực tiếp đến bệnh
nhân, đặc biệt là về chẩn đoán, điều trị và chăm sóc.
• Trung tâm chi phí gián tiếp: Là các trung tâm hỗ trợ cho các trung tâm chi
phí trực tiếp và không liên quan đến bệnh nhân.
• Trung tâm chi phí hỗn hợp: Đây là trung tâm có thể được tìm thấy cả trong
trung tâm chi phí trực tiếp và trung tâm chi phí gián tiếp.
• Trung tâm chi phí không liên quan đến DRG (Nhóm chuẩn đoán liên quan Diagnosis Related Groups): Trung tâm nàykhông cung cấp bất kỳ dịch vụ liên quan
DRG. Chi phí DRG được loại trừ khỏi chi phí hỗn hợp.


12
Nhóm thứ năm: Các công trình nghiên cứu về việc cung cấp thông tin chi phí
để phục vụ cho việc ra quyết định của các nhà quản trị trong bệnh viện
Với mục đích cung cấp thông tin chi phí để các nhà quản trị đưa ra quyết định
trong bệnh viện.Tác giả Magdalena (2013) đã nghiên cứu các quy tắc hệ thống kế toán
chi phí sử dụng ở các bệnh viện của các nước Châu Âu. Kế toán chi phí là một phần
thiết yếu của chăm sóc sức khỏe. Thông tin chi phí được sử dụng và phân tích trên cấp
trung ương của hệ thống chăm sóc sức khỏe, cũng như bên trong của các bệnh viện.
Tất cả các nhà quản trị chăm sóc sức khỏe, các kế toán viên và những người làm trong
bệnh viện đều nhận thức được tầm quan trọng của sự hiểu biết về chi phí. Kế toán chi
phí được xác định là yếu tố của quản lý tài chính tạo ra các thông tin về các chi phí của
một tổ chức và cung cấp một loạt các thông tin tài chính đối với quyết định về mức độ
khác nhau, cung cấp dữ liệu chi phí để xác định giá trị của dịch vụ y tế.
Tác giả Carly (2002) nghiên cứu tình hình thu thập và sử dụng thông tin chi phí,