3

MỞ ĐẦU
Nhân cách là tổng hòa các phẩm chất xã hội, được cá nhân lĩnh hội
trong hoạt động và giao tiếp, phản ánh giá trị xã hội của cá nhân trong cộng
đồng.[7; 110]. Nhân cách là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng mối quan
hệ giữa con người với con người. Trong cuộc sống, nhân cách tạo nên tư cách
chủ thể của cá nhân trong hoạt động và quan hệ xã hội, nhân cách là đặc trưng
của từng cá nhân, là bản chất thực của con người. Nhân cách càng phát triển thì
con người càng có khả năng hoạt động một cách độc lập, chủ động và mở rộng
các quan hệ xã hội. Chính vì vậy, nhân cách phản ánh giá trị xã hội của cá
nhân. Thời gian qua, Đảng, Nhà nước và Quân đội ta luôn quan tâm xây dựng,
bồi dưỡng nhân cách người cán bộ, đảng viên nói chung và nhân cách người,
đảng viên trong Quân đội nói riêng. Nhân cách người cán bộ đảng viên trong
Quân đội ngày càng được cũng cố và hoàn thiện. Tuy nhiên, vẫn còn một số cán
bộ, đảng viên, đặc biệt là nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ
đội đã thoái hóa biến chất về đạo đức lối sống, phai nhạt mục tiêu lý tưởng
chiến đấu, vi phạm kỷ luật Đảng, pháp luật Nhà nước, tham ô, tham nhũng…,
làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hình ảnh, nhân cách người cán bộ lãnh đạo,
quản lý, chỉ huy bộ đội.
Nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội có nơi,
có chổ, có mặt chưa thực sự là tấm gương sáng để bộ đội noi theo.
Xuất phát từ tình hình trên tôi lựa chọn “ Một số biện pháp cơ bản rèn luyện,
hoàn thiện nhân cách đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội hiện
nay” làm vấn đề nghiên cứu nhằm đóng góp một phần nhỏ trong sự nghiệp xây
dựng, hoàn thiện nhân cách người cán bộ đảng viên trong Quân đội nói chung,
người cán bộ lãnhđạo, quản lý, chỉ huy bộ đội nói riêng. Đây là vấn đề có tính
cấp bách, có ý nghĩa cả về phương diện lý luận và thực tiễn.


4


5

Vấn đề nhân cách theo quan niệm của phương Đông và phương Tây.
Vấn đề nhân cách theo quan niệm phương Đông cổ đại.
Quan niệm con người là một tiểu vũ trụ và thiên- địa- nhân hợp nhất.
Con người là sản phẩm của tự nhiên; luôn dung hòa giữa trời và đất; trời đất và
người là một thể thống nhất. Bản thân con người cũng là một vũ trụ thu nhỏ với
tất cả các đặt trưng, quy luật của vũ trụ; đồng thời quá trình hình thành, tồn tại
và phát triển của con người luôn chịu sự tác động và chi phối của tự nhiên mà
đặc trưng của nó được thể hiện trong thuyết “âm dương”, “ngũ hành” (kim, mộc,
thủy, hỏa, thổ). Chính vì vậy, sự tác động của các quy luật tự nhiên không chỉ
đến mỗi nhân cách mà còn tác động đến cộng đồng xã hội. Do vây, đời sống tâm
lý của con người luôn cân bằng và hài hòa không thái quá. Đây là luận điểm rất
đúng đắn phản ánh mối quan hệ và sự thuộc tất yếu của đời sống con người, tâm
lý ý thức con người vào môi trường, điều kiện tự nhiên; tâm lý ý thức con người
có nguồn gốc từ hiện thực khách quan.
Sự phát triển của nhân cách vừa mang tính ổn định; đồng thời vừa mang
tính biến đổi mạnh mẽ theo sự tác động của quy luật tương sinh và tương khác.
Theo đó, cách phân chia nhân cách theo ngũ hành bao gồm các đặc điểm của
mỗi kiểu nhân cách tương ứng và sự biến đổi của nhân cách.
Trên cơ sở luận giải về quan niệm nhân cách, có thể khái quát đặc điểm
nhân cách người phương Đông nói chung bao gồm: tính thiện, tính nhân và
thích sự im lặng. Tính thiện, là người phương Đông đề cao tính thiện; mọi tu
thân, xử thế, chính trị điều hướng tới thiện, sống có đạo đức, thanh thản, biết tự
mình dưỡng tâm, từ bỏ tham vọng thấp hèn, dứt bỏ tật xấu. Tính nhân, alf đề cao
yêu thương con người. Ẩn ý là thích im lặng hơn nói ra.
Vấn đề nhân cách theo quan niệm phương Tây.
Trường phái Phân tâm học về nhân cách, tiêu biểu là Phờrớt; Karl Jung
và Alfred Adler. Theo trường phái này, cấu trúc nhân cách được tạo bởi ba

Quan điểm của triết học Mác xít về nhân cách.
Tâm lý học Mác xít đứng vững trên lập trường duy vật biện chứng và
duy vật lịch sử, đã nêu ra cách giải thích khoa học vê bản chất nhân cách. Luận


7

điểm cơ bản mà tâm lý học Mác xít dựa vào để giải quyết vấn đề bản chất nhân
cách, đó là luận điểm của C.Mác “… bản chất con người không phải là cái trừu
tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con
người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội.”[1; 257]
Con người mà Mác nêu ra trong luận điểm này, là một cá nhân có thực,
sống và hoạt động trong điều kiện xã hội- lịch sử cụ thể. Vì thế, con người đó
tồn tại với tư cách là một nhân cách. Điều đó cho phép khẳng định rằng: bản
chất nhân cách là tính xã hội của con người.
Tâm lý học Mác xít cho rằng nhân cách bị quy định bởi điều kiện xã
hộilịch sử và các mối quan hệ xã hội cụ thể của con người. Có thể nhận thấy sự
tác động, ảnh hưởng của điều kiện xã hội lịch sử đối với nhân cách ở hai phạm
vi chủ yếu, đó là môi trường xã hội rộng lớn và môi trường xã hội gân gũi. Toàn
bộ những mối quan hệ chính trị, kinh tế, văn hóa, tư tưởng… một chế độ xã hội
của một quốc gia tạo nên môi trường xã hội rộng lớn của nhân cách. Môi trường
xã hội rộng lớn để lại dấu ấn khá sâu sắc, bền vững trong nhân cách, nó quy
định những đặc điểm thời đại, dân tộc, giai cấp…. Môi trường gần gũi chứa
đựng những mối quan hệ cụ thể của cá nhân với những thành viên của những
nhóm xã hội, những tập thể mà họ tham gia: gia đình, làng xã, khu phố, tập thể
cơ sở, đơn vị, lớp học…. Môi trường gần gũi có tác dụng giáo dục, điều chỉnh
điều khiển hành vi của cá nhân một cách trực tiếp, thường xuyên nên để lại
nhiều dấu ấn trong nhân cách đó là: những nét nhân cách phản ánh đặc điểm của
gia đình, địa phương, truyền thống của tập thể nhỏ… Những đặc điểm chung
cho nhiều nhân cách trong toàn xã hội và những đặc điểm riêng của nhân cách

hệ xã hội; các nét tính cách cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Hồ Chí Minh
cho rằng, nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm là hệ thống phẩm chất cốt lõi của nhân
cách và việc xây dựng, phát triển nhân cách, phải hướng vào bồi dưỡng phẩm
chất này. Con đường hình thành phát triển nhân cách thông qua giáo dục, rèn
luyện và hoạt động thực tiễn; “ Hiền dữ đâu phải là tính sẵn.
Phần nhiều do giáo dục mà nên”[3; 156]
Nhân cách của người cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội; là tổng
hợp các phẩm chất xã hội, phẩm chất của người Quân nhân cách mạng được cá


9

nhân lĩnh hội trong hoạt động giao tiếp và phản ánh giá trị của cá nhân đó
trong cộng đồng và trong Quân đội.
1.2 Thực trạng rèn luyện, hoàn thiện nhân cách người lãnh đạo,
quản lý, chỉ huy bộ đội hiện nay.
Điểm mạnh
Các Nhà trường trong Quân đội đã làm tốt việc giáo dục đào tạo, xây
dựng nên một đội ngũ cán bộ trong quân đội có đủ phẩm chất năng lực đáp ứng
yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Tuyệt đại đa số đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý , chỉ huy bộ đội có bản
lĩnh chính trị kiện định vững vàng, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với nhân
dân, với Đảng với chế độ xã hội chủ nghĩa mà Đảng, Nhà nước và nhân dân ta
đã lựa chọn; trung thành với chủ nghĩa Mác- Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
luôn nói và làm theo Nghị quyết của Đảng các cấp. Phẩm chất đạo đức lối sống
trong sạch, lành mạnh, khiêm tốn giản dị, chấp hành nghiêm pháp luật Nhà
nước, kỷ luật Quân đội và quy định của đơn vị, luôn phát huy tính tiền phong
gương mẫu của người cán bộ đảng viên trong Quân đội. Có tinh thần ham học
hỏi cầu tiến bộ, thành thao về kỹ chiến thuật quân sự, có trình độ chuyên môn
nghiệp vụ, có phong cách làm việc khoa học, có kỹ năng lãnh đạo quản lý bộ

nhạt mục tiêu lý tưởng chiến đấu, suy thoái phẩm chất đạo đức lối sống; tư cách
đạo đức không tốt; lấy của công làm của riêng, đặt lợi ích của mình lên trên, lên
trước lợi ích tập thể. Thậm chí còn có cán bộ vi phạm pháp luật Nhà nước, kỷ
luật Quân đội, quy định đơn vị.
Trong quá trình lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội, một số cán bộ nói
không đi đôi với làm, quân phiệt với chiến sỹ, mị dân, không quan tâm đến tâm
tư, nguyện vọng chính đáng của cán bộ chiến sỹ thuộc quyền, phương pháp
tác phong công tác hạn chế, nên dẫn đến tình trạng không lãnh đạo, quản lý, chỉ
huy được bộ đội một cách thực chất, nói không ai nghe, làm không ai theo. Tất
cả những điều nêu trên đã ảnh hưởng không nhỏ đến nhân cách người cán bộ
lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội.


11

2. Biện pháp rèn luyện, hoàn thiện nhân cách đội ngũ cán bộ lãnh
đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội hiện nay.
2.1. Một số nhân cách chủ yếu của đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý
bộ đội trong điều kiện niện nay.
Trước hết, đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý phải có phẩm chất chính trị,
tư tưởng, đạo đức cao đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới và
chức trách nhiệm vụ được giao. Đây là phẩm chất trước tiên của đội ngũ cán bộ
lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội. Là người cán bộ lãnh đạo quản lý chỉ huy trong
Quân đội, phải biểu hiện mình là người có tính Đảng cao, có lập trường tư tưởng
chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Nhân dân, với Đảng;
tin tưởng, kiên định với chủ nghĩa Mác- Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mọi
đường lối chủ trương, chính sách của Đảng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa
xã hội vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.
Người lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội phải là người thể hiện trách nhiệm
chính trị cao trước Đảng, Quân đội, nhân dân và trước cán bộ chiến sĩ trong đơn

nhắc, tính toán kỹ các tình huống, bám sát thực tiễn đơn vị, khả năng cán bộ chiến
sĩ thuộc quyền sẽ giúp người lãnh đạo chỉ huy đề ra các quyết định chính xác.
Ba là, Tính đòi hỏi cao, tính nhất quán, dám nghĩ, dám làm, quyết đoán
trong lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội. Đây là phẩm chất quan trọng của người
cán bộ lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội. Trong mọi trường hợp, người cán bộ
lãnh đạo quản lý chỉ huy cần đòi hỏi cao o cấp dưới đẻ tăng tinh thần, trách
nhiệm trước công việc cho cấp dưới, buộc cấp dưới phải cố gắng hết mình để
hoàn thành nhiện vụ. Tính nhất quán trong lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội sẽ
làm cho toàn bộ đơn vị vận hành thống nhất. Nhất quán trong lãnh đạo chỉ huy
sẽ tạo nên sức mạnh và lòng tin của cấp dưới, đồng thời kích thích sự sáng tạo
của họ. Nếu không có sự nhất quán trong lãnh đạo chỉ huy thì đơn vị sẽ hoạt
động không trôi chảy, cản trở cấp dưới chủ động thực hiện các nhiệm vụ được
giao. Cán bộ lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội cần phải có thái độ dám nghĩ, dám
làm. Nếu không chủ động tìm tòi dám nghĩ, dám hành động nhằm đem lại kết
quả tốt hơn trong công việc thì khó có thể hoàn thành nhiệm vụ được giao. Bên
cạnh dó, người lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội còn phải có tính quyết đoán


13

dám chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp dưới về các quyết định của mình.
Quyết đoán là một phẩm chất không thể thiếu của người lãnh đạo chỉ huy bộ
đội, đặc biệt là trong hoạt động chiến đấu.
Bốn là, Cán bộ lãnh đạo quản lý, chỉ huy bộ đội phải có tính tập thể và
phong cách dân chủ trong lãnh đạo chỉ huy. Có được phẩm chất này sẽ giúp cho
người lãnh đạo chỉ huy bộ đội có thể tránh được những sai lầm khi ra quyết
định. Trong thực hiện nhiệm vụ, việc đưa ra bàn bạc trọng tập thể một cách
nghiêm túc sẽ huy động được trí tuệ kinh nghiệm của cán bộ chiến sĩ trong đơn
vị, từ đó sẽ làm cho hiệu lực, sức mạnh lãnh đạo chỉ huy bộ đội được nâng cao.
Trong điều kiện hiện nay, đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội

kết mọi người vì tập thể vì nhiệm vụ chung. Trước hết, người lãnh đạo quản lý
chỉ huy phải là người khiêm tốn giản dị, lịch thiệp, tế nhị trong hành vi giao tiếp.
Nhờ thái độ khiêm tốn, giản dị mà quần chúng dễ gần với người lãnh đạo chỉ
huy, lịch thiệp tế nhị trong ứng xử sẽ làm cho quần chúng tin tưởng, mến phục.
Người lãnh đạo chỉ huy phải tôn trọng cấp dưới, biết học hỏi cấp dưới. Làm như
vậy người lãnh đạo chỉ huy sẽ dễ dàng phát huy cao độ sự sáng tạo của cấp dưới
trong thực hiện các nhiệm vụ.
Người lãnh đạo chỉ huy không được xem thường các ý kiến mới thoáng
qua cảm thấy vô lý hoặc không đúng. Phải lắng nghe đầy đủ các ý kiến của cấp
dưới đừng bao giờ ngắt lời họ. Vì có thể những điều hôm nay có vẽ không đúng
nhưng ngày mai có thể sẽ trở thành hiện thực, chân lý. Phải luôn khuyến khích
và biết lắng nghe các ý kiến. Cấp trên cấn tăng cường đối thoại với cấp dưới để
hiểu đầy đủ hơn nhu cầu, nguyện vọng chính đáng và thái độ của cấp dưới trong
thực hiện các nhiệm vụ, để có những tác động điều chỉnh phù hợp.
Người lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội phải thể hiện mình là người luôn
sâu sát với cấp dưới, có thái độ thực sự quan tâm, bồi dưỡng cấp dưới.
Phải luôn xây dựng mối đoàn kết trong đơn vị vì tập thể, vì nhiệm vụ chung của
đơn vị. Muốn làm được điều này người lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội phải
định hướng điều hòa cách xử sự, các mối quan hệ hàng ngày diễn ra trong đơn
vị, xua tan không khí nghi kỵ lẫn nhau, ảnh hưởng xấu đến việc thực hiện
nhiệm vụ chung của đơn vị.


15

2.2. Biện pháp rèn luyện, hoàn thiện nhân cách đội ngũ cán bộ lãnh
đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội hiện nay.
Một là, Thường xuyên làm tốt công tác giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng
đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội. Giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng
có vai trò chủ đạo trong việc hình thành, hoàn thiện nhân cách. Việc giáo dục,

thực

tiễn.

Phải đặc biệt coi trọng tự học, tự tu dưỡng, rèn luyện bản lĩnh chính trị,
đạo đức cách mạng, học tập và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào
quá trình công tác, nắm vững và chấp hành nghiêm dường lối chủ trương chính
sách của Đảng, Pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội và quy định của đơn vị.
Hai là, Đưa đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội vào thực
tiễn hoạt động cách mạng. Ph. Ăngghen đã chỉ rõ, thực tiễn cách mạng đặt ra
nhu cầu cho con người hơn mười trường đại học. Thực tiễn hoạt động cách
mạng là hoạt động chủ đạo, có vai trò trực tiếp trong việc hình thành và phát
triển nhân cách người lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội.


16

Đức và tài là hai mặt cơ bản của người cán bộ ở nước ta nói chung và
cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội nói riêng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ
rõ; Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng. Nhưng “ đạo đức cách mạng
không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà
phát triển và cũng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện
càng trong.”[4; 93]. Cho nên. Trong mọi hoạt động thực tiễn cách mạng, chúng
ta đều có thể và đều phải học tập, tự cải tạo, vì đây là những trường học rất tốt
cho chúng ta rèn luyện đạo đức cách mạng, rèn luyện, hoàn thiện nhân cách. Vì
vậy, sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc ở nước ta hiện nay, và trong xây dựng quân đội cách
mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại là những môi trường hoạt động
thực tiễn quan trọng để rèn luyện, nâng cao kiến thức, năng lực và phẩm chất
đạo đức, phát triển và hoàn thiện nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ

hoạt động và giao tiếp, trong các quan hệ xã hội phải chịu ảnh hưởng tác động,
giáo dục của người khác và môi trường xã hội theo cả hai chiều hướng tích cực
và tiêu cực. Chính vì vậy, đòi hỏi mỗi chủ thể phải thường xuyên tự đấu tranh
loại bỏ những yếu tố tiêu cực, chống sự suy thoái nhân cách, tiếp thu những yếu
tố tích cực để không ngừng hoàn thiện nhân cách của bản thân.
Trong quá trình công tác và cuộc sống, nhân cách người lãnh đạo, quản
lý, chỉ huy bộ đội hoàn thiện dần nhờ cá nhân có ý thức, tự rèn luyện, tích cực
hoạt động thực tiễn làm cho nhân cách của mình phát triển cao hơn, đáp ứng
những yêu cầu ngày càng cao của xã hội, của quân đội. Có như vậy, người cán
bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội mới thực sự là tấm gương mẫu mực để cấp
dưới noi theo.Trong thực tế, ở những thời điểm nhất định, trong những hoàn
cảnh cụ thể nhân cách của mỗi người cũng thường có những thử thách, những
cám dỗ tiêu cực của chủ nghĩa cá nhân, có sự mâu thuẩn gay gắt giữa cá nhân và
tập thể. Cá nhân có thể có những chuyển hướng tiêu cực, có sự biến đổi những
thuộc tính tâm lý cấu thành nhân cách không phù hợp với những chuẩn mực
chung của xã hội, của quân đội và có thể đưa đến sự suy thoái nhân cách. Trong
nền kinh tế thị trường, ảnh hưởng tác động tiêu cực đối với tâm lý con người có
chiều hướng gia tăng, vai trò tự giáo dục, tự rèn luyện để chống suy thoái nhân
cách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện nhân cách của người
lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội hiện nay.


18

KẾT LUẬN

Rèn luyện hoàn thiện nhân cách cho cán bộ nói chung và đội ngũ cán bộ
lãnh đạo quản lý chỉ huy bộ đội nói riêng là một nội dung đặc biệt quan trọng
trong xây dựng con người mới trong lực lượng vũ trang nói chung và trong
quân đội nói riêng nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước, nhân

5. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 12, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,
2002, trang 558
6. Học viện Chính trị quốc gia (2004), Tâm lý học lãnh đạo - quản lý,
Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội.
7. Mai Hữu Khuê (1985), Những khía cạnh tâm lý của quản lý, Nxb Lao
động, Hà Nội.
8. Tổng cục Chính trị (2005), Tâm lý học quân sự, Nxb QĐND, Hà Nội.
9. Tổng cục Chính trị (2002), Tâm lý học lãnh đạo - quản lý bộ đội, Nxb
QĐND, Hà Nội.
10. Nguyễn Thị Ngọc Bích, Tâm lý học nhân cách, một số vấn đề lý
luận, Nxb Giáo dục, 1998, trang 72.