LỜI MỞ ĐẦU
Việt Nam vốn là một dân tộc anh hùng, giàu lòng yêu nước thương nòi, kính
trọng đạo nghĩa, là một dân tộc thấm nhuần giáo lý Khổng Mạnh và tư tưởng các
tôn giáo khác từ thời kỳ lập quốc cho tới ngày nay. Nền văn minh nông nghiệp và
hệ tư tưởng, triết lý đến từ phương Bắc là Trung quốc đã thấm đượm, nhào nặn dân
tộc Việt Nam trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước mà trong đó gia đình
là một cơ cấu căn bản rất cần thiết cho sự sống còn của dân tộc qua trường kỳ lịch
sử. Các mối liên hệ tương quan giữa các thành viên trong gia đình Việt Nam đã
được biểu thị qua hệ thống tam cương, ngũ luân, ngũ thường mà sách vở kinh điển
của Nho gia như Luận ngữ, Mạnh tử, Ðại học, Trung dung hay các kinh Thi, Thư,
Lễ, Nhạc, Xuân thu. Mặc dù là những sách thánh của Trung quốc tự ngàn xưa
nhưng những đạo lý này vẫn thường hay nhắc đến, trong đó chữ Hiếu có ảnh hưởng
rất đậm nét trong phong cách hành xử của người Việt Nam. Tinh thần hiếu đó đã
hun đúc nên tâm tính hiền hòa, nhẫn nhục của người Việt Nam - chính là yếu tố cốt
cán giúp cho xã hội bền vững và gia đình phát triển qua nhiều thế hệ. Bởi thế, em
chọn đề tài : ‘‘ Giá trị nhân văn của chữ Hiếu trong truyền thống văn hóa Việt
Nam’’ . Bài viết là sự cố gắng rất nhiều của bản thân. Tuy nhiên k thể tránh khỏi
những thiếu sót. Rất mong thầy sửa chữa để bài viết của em hoàn thiện hơn.
Trân trọng cảm ơn Thầy ạ !
I. ĐỊNH NGHĨA NHÂN VĂN VÀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN CỦA CÁC ĐẠO GIÁO
1
1. Định nghĩa nhân văn
Nhân văn : Nhân là con người; Văn : 文 văn vẻ; văn từ; cái dấu vết do đạo
đức lễ nhạc giáo hóa mà có vẻ đẹp đẽ rõ rệt gọi là "văn", như văn minh, văn hóa . . .
(Hanosoft Dictionary )
Tính nhân văn: phẩm chất tốt đẹp, đạo đức, sáng tạo của con người. Tính
nhân văn được thể hiện trong những lãnh vực như lịch sử, văn hóa, triết học, tâm lý
học. . .
Chủ thuyết nhân văn: bao gồm tất cả những cố gắng, tư tưởng và trào lưu lấy
con người tiến lên tự do làm trung tâm, _xuất phát từ sự tôn trọng giá trị con người,
tin vào sức sáng tạo vô biên của con người, yêu con người và cuộc sống trần gian.

cảm nhận rất gần gũi với con người trong đời sống thực tiễn. Rốt ráo nhất là lý luận
về đức Nhân trong sách Luận Ngữ.
Luận Ngữ IV:02: " Nhân giả an nhân, trí giả lợi nhân" ( Người có đức nhân vui
lòng làm điều nhân, người thông minh sáng suốt biết rằng đức nhân có lợi cho
mình và cho người nên làm điều nhân)
Luận Ngữ X:08 "Chí sĩ nhân nhân, vô cầu sinh dĩ hại nhân, hữu sát thân dĩ thành
nhân." (Người sĩ có chí và người có đức nhân không cầu sống mà làm hại điều
nhân, mà có khi hi sinh tính mạng để làm điều nhân)
II. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC VN
1. Những đặc điểm chủ yếu của lịch sử tư tưởng triết học Việt Nam
3
- Quá trình phát triển của lịch sử tư tưởng triết học VN là quá trình phát triển
song trùng hợp nhất giữa 2 xu hướng là xu hướng tự thân và xu hướng tiếp biến của
các tư tưởng triết học được du nhập từ bên ngoài.
- Trong cấu trúc ý thức hệ VN, chủ nghĩa yêu nước với nội dung cơ bản là tư
tưởng cố kết cộng đồng và độc lập chủ quyền quốc gia đã thường được xác định ở
vào vị trí trung tâm của lịch sử tư tưởng và văn hóa.
- Các tư tưởng triết học ở tầm hệ thống các quan điểm thường được trình bày
dưới hình thức trước tác của các triết gia và theo phương thức lý luận.
- Các tư tưởng triết học Việt Nam :
* Tư tưởng triết học chính trị, đạo đức và nhân văn trong lịch sử tư tưởng triết
học VN.
+ Tư tưởng yêu nước trong lịch sử tư tưởng triết học VN
+ Quan niệm về đạo làm người trong lịch sử tư tưởng triết học VN.
* Tư tưởng triết học phật giáo trong lịch sử tư tưởng triết học VN
* Tư tưởng triết học nho giáo trong lịch sử tư tưởng triết học VN
* Sự đối lập giữa thế giới quan duy vật và duy tâm, triết học và tôn giáo trong
lịch sử tư tưởng triết học VN.
2. Một số ý niệm về chữ Hiếu trong các tôn giáo ở Việt Nam
Việt Nam là đất nước có sự hòa trộn, gặp gỡ và hội tụ của nhiều tôn giáo như

vùng đất phía nam cổ Việt khoảng thiên niên kỷ thứ hai trước Tây Lịch nếu kiến
giải của Stephen Oppenheimer trong Eden in the East là đúng.
Trải qua quá trình lịch sử, Phật Giáo đã có những giai đoạn thăng trầm
nhưng tinh thần từ bi hỉ xã của Phật Giáo vẫn là những nét trỗi bật trong nỗ lực hòa
đồng với các tôn giáo khác và nhất là thể hiện truyền thống đạo hiếu trong các lễ
nghi và bản sắc văn hóa của mình. Mùa Vu lan của Phật giáo là mùa báo hiếu và
trong thời kỳ quân chủ trước đây có khi công cuộc tổ chức các lễ lạc được tiến hành
từ trong chốn triều đình ra ngoài dân gian. Mùa hạ năm 1434 vua Lê Thái Tông sai
các quan rước Phật từ chùa Pháp Vân về kinh đô để làm lễ cầu mưa. Lại cho phóng
5