VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CHẾ THỊ HƢƠNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
TRANG TRẠI TỪ THỰC TIỄN HUYỆN MỘ ĐỨC,
TỈNH QUẢNG NGÃI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2017


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CHẾ THỊ HƢƠNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
TRANG TRẠI TỪ THỰC TIỄN HUYỆN MỘ ĐỨC,
TỈNH QUẢNG NGÃI

CHUYÊN NGÀNH : CHÍNH SÁCH CÔNG
MÃ SỐ

: 60.34.04.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS. Nguyễn Mạnh
Hùng đã nhiệt tình hướng dẫn giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn
thành luận văn tốt nghiệp này.
Cảm ơn các thành viên trong gia đình đã động viên và giúp đỡ tôi trong
suốt thời gian qua./.
Tác giả luận văn

Chế Thị Hƣơng


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI Ở VIỆT NAM ...................................... 8
1.1. Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại ........................... 8
1.2. Cơ sở thực tiễn của việc thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại ....... 25
Chƣơng 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN KINH
TẾ TRANG TRẠI Ở HUYỆN MỘ ĐỨC, TỈNH QUẢNG NGÃI ...................... 39
2.1. Điều kiện tự nhiên và hành chính, kinh tế - xã hội của huyện Mộ Đức, tỉnh
Quảng Ngãi ............................................................................................................... 39
2.2. Các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế trang trại của tỉnh Quảng Ngãi và
huyện Mộ Đức ........................................................................................................... 43
2.3. Thực trạng tổ chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại ở huyện
Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi ......................................................................................... 45
2.4. Kết quả thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại tại huyện Mộ Đức,
tỉnh Quảng Ngãi ........................................................................................................ 52
2.5. Đánh giá việc tổ chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại tại
huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi .............................................................................. 60
Chƣơng 3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN VÀ
ĐẨY MẠNH VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ

UBND

: Ủy ban nhân dân

VietGAP

: Tiêu chuẩn thực hành sản xuất nông nghiệp tốt ở Việt Nam


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng

Tên bảng

Trang

2.1.

Tổng đàn gia súc, gia cầm của huyện Mộ Đức

41

2.2.

Số lượng trang trại phân loại theo mô hình sản xuất

42

2.3.

triển kinh tế trang trại đã góp phần quan trọng trong quá trình chuyển dịch,
tích tụ ruộng đất gắn liền với quá trình phân công lại lao động ở nông thôn,
từng bước chuyển dịch lao động nông nghiệp sang làm các ngành phi nông
nghiệp, thúc đẩy tiến trình công nghiệp hoá trong nông nghiệp và nông thôn.
Để nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích đất, Nhà nước đã
có nhiều chính sách để khuyến khích phát triển những mô hình kinh tế trang
trại phù hợp gắn với đặc điểm của từng vùng, miền. Hiện nay, ở nước ta đã
hình thành nhiều mô hình trang trại như trang trại trồng trọt, trang trại chăn

1


nuôi, trang trại lâm nghiệp, trang trại nuôi trồng thuỷ sản, trang trại tổng
hợp...
Việc hình thành nhiều mô hình trang trại đã góp phần nâng cao hiệu
quả đầu tư, khai thác và sử dụng đất trống, đồi núi trọc, đất hoang hoá, ao, hồ,
đầm, bãi bồi ven sông… để sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp theo hướng
chuyên canh với tỷ suất hàng hoá cao. Đồng thời, việc hình thành nhiều mô
hình trang trại cũng đã góp phần nâng cao hiệu quả mô hình trang trại sử dụng
ít đất, sử dụng nhiều lao động, có tính thâm canh cao gắn với chế biến, thương
mại và dịch vụ, làm ra hàng hoá nông sản có giá trị kinh tế lớn.
Để các loại hình kinh tế trang trại hình thành và phát triển, Nhà nước
cũng đã ban hành nhiều chính sách để các trang trại phát triển có hiệu quả, như
chính sách về đất đai, thuế, đầu tư, tín dụng, lao động, về khoa học, công nghệ
và môi trường, thị trường…Việc ban hành những chính sách này đã làm cho
các mô hình kinh tế trang trại ở nước ta tăng nhanh về số lượng với nhiều thành
phần kinh tế tham gia. Nhiều trang trại đã sản xuất và cung ứng giống tốt, làm
dịch vụ, kỹ thuật, tiêu thụ sản xuất cho nông dân trong vùng, tạo nguồn cung
ổn định cho các cơ sở chế biến, tạo thêm nhiều sản phẩm chất lượng cao để
phục vụ xuất khẩu.

sách về thị trường và chính sách bảo vệ môi trường.
- Luận văn thạc sĩ kinh tế phát triển của tác giả Trần Đình Trân với đề
tài: “Phát triển kinh tế trang trại tỉnh Quảng Ngãi” năm 2011. Luận văn đã
phân tích thực trạng phát triển kinh tế trang trại ở tỉnh Quảng Ngãi qua đó chỉ
rõ những tồn tại, hạn chế và những tiềm năng phát triển của kinh tế trang trại
của tỉnh Quảng Ngãi, đồng thời đề xuất những giải pháp để phát triển kinh tế
trang trại ở tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian tới.
- Luận văn thạc sĩ kinh tế phát triển của tác giả Lê Quốc Thái với đề tài:
“Phát triển kinh tế trang trại trồng trọt trên địa bàn tỉnh Gia Lai” năm 2013.
Luận văn đã đi sâu nghiên cứu về loại hình trang trại trọt trên địa bàn tỉnh Gia

3


Lai, qua đó đưa ra những giải pháp để trang trại trồng trọt trên địa bàn tỉnh
phát triển trong thời gian tới.
- Đề tài “Kinh tế trang trại - khu vực Nam Bộ - thực trạng và giải pháp”
do TS. Trương Thị Minh Sâm chủ biên năm 2002. Trong đề tài này, tác giả đã
đề cập đến đặc điểm thực trạng về quy mô hoạt động của kinh tế trang trại,
song chưa đi sâu nghiên cứu về thực trạng áp dụng các chính sách của nhà
nước đối với kinh tế trang trại.
- Trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh với kỷ yếu Hội thảo
“Kinh tế trang trại sau 01 năm thực hiện Nghị quyết 03/2000/NQ-CP” đã
đánh giá các chủ trương chính sách và các mặt phát triển của kinh tế trang trại
sau hơn 01 năm thực hiện Nghị quyết của Chính phủ về phát triển kinh tế
trang trại.
- Tác giả Nguyễn Đình Hương với công trình nghiên cứu: “Thực trạng
và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện
đại hóa ở Việt Nam” đây là công trình nghiên cứu cấp Nhà nước, qua đó tác
giả đã đưa ra một số giải pháp cụ thể về đất đai, về vốn, về phát triển nguồn

trang trại tại địa bàn huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
4.2.1. Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu ở huyện Mộ Đức, tỉnh
Quảng Ngãi.
4.2.2. Phạm vi về thời gian: Từ năm 2011 đến năm 2015.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Luận văn vận dụng cách tiếp cận đa ngành, liên ngành kinh tế học và
phương pháp nghiên cứu chính sách công. Đó là cách tiếp cận về chu trình
chính sách từ khâu hoạch định, xây dựng, thực hiện và đánh giá chính sách
công có sự tham gia của các chủ thể chính sách.

5


5.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thập thông tin, khảo sát, phương pháp phân tích và
tổng hợp, thống kê và so sánh được sử dụng để thu thập, phân tích và khai
thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm
các văn kiện, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước, bộ, ngành ở Trung ương và địa
phương; các tài liệu, công trình nghiên cứu, các báo cáo, thống kê của chính
quyền, ban, ngành đoàn thể, tổ chức, cá nhân liên quan trực tiếp hoặc gián
tiếp đến vấn đề thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại của nước ta,
tỉnh Quảng Ngãi nói chung và thực tế tại huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi nói
riêng. Đồng thời, thu thập, tìm hiểu và vận dụng các lý thuyết của ngành
chính sách kinh tế liên quan đến vấn đề thực hiện chính sách phát triển kinh tế
trang trại.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Các kết quả, kết luận, kiến nghị, đề xuất của luận văn góp phần bổ sung

1.1.1. Khái niệm trang trại và kinh tế trang trại
Quan điểm của Mác đã khẳng định: Điểm cơ bản của trang trại gia đình
là sản xuất hàng hoá, khác với kinh tế tiểu nông là sản xuất tự cấp tự túc,
nhưng có điểm giống nhau là lấy gia đình làm cơ sở làm nòng cốt.
Theo Lênin đã phân biệt kinh tế trang trại “Người chủ trang trại bán ra
thị trường hầu hết các sản phẩm làm ra, còn người tiểu nông thì dùng đại bộ
phận sản phẩm sản xuất được, mua bán càng ít càng tốt”.
Ở các nước tư bản phát triển như Mỹ, Anh và một số vùng lãnh thổ ở
Châu Á: như Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc và một số nơi khác trong khu
vực. Họ quan niệm: “Trang trại là loại hình sản xuất nông – lâm – ngư
nghiệp của hộ gia đình nông dân sau khi phá vỡ vỏ bọc sản xuất tự cấp, tự túc
khép kín của hộ tiểu nông, vươn lên sản xuất nhiều nông sản, hàng hoá, tiếp
cận với thị trường, từng bước thích nghi với nền kinh tế cạnh tranh” [11].
- Ở Việt Nam có nhiều khái niệm về kinh tế trang trại, theo TS. Trương
Thị Minh Sâm, "Kinh tế trang trại là một hình thức tổ chức sản xuất kinh
doanh trong nông nghiệp, được hình thành và phát triển trên cơ sở kinh tế hộ
gia đình nông dân có mức độ tích tụ và tập trung cao hơn về đất đai, vốn, lao
động, kỹ thuật .... nhằm tạo ra khối lượng hàng hóa nông sản lớn hơn, với lợi
nhuận cao hơn theo yêu cầu của kinh tế thị trường, có sự điều tiết của Nhà
nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa " [25].
Theo Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 của Chính phủ

8


về kinh tế trang trại: “Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng
hóa trong nông nghiệp, nông thôn chủ yếu dựa vào hộ gia đình nhằm mở
rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn
nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ
nông, lâm, thủy sản” [6].

sách không được thực hiện đúng sẽ dẫn đến sự thiếu tin tưởng và sự phản ứng
của Nhân dân đối với Nhà nước. Điều này hoàn toàn bất lợi về mặt chính trị
và xã hội, gây những khó khăn, bất ổn cho Nhà nước trong công tác quản lý.
Qua thực hiện mới biết được chính sách phát triển kinh tế trang trại có đúng,
phù hợp và đi vào cuộc sống hay không. Quá trình thực hiện sẽ góp phần điều
chỉnh, bổ sung và hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế trang trại cho phù
hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của cuộc sống. Đồng thời, việc phân tích,
đánh giá chính sách phát triển kinh tế trang trại chỉ có cơ sở đầy đủ, sức
thuyết phục sau khi được thực hiện. Thực tiễn là chân lý, kết quả thực hiện
chính sách phát triển kinh tế trang trại là thước đo, là cơ sở đánh giá một cách
chính xác, khách quan chất lượng và hiệu quả của chính sách phát triển kinh
tế trang trại. Việc đưa chính sách phát triển kinh tế trang trại vào thực tiễn
cuộc sống là một quá trình phức tạp đầy biến động, chịu sự tác động của
nhiều yếu tố giúp các nhà hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách phát
triển kinh tế trang trại có kinh nghiệm để đề ra được các giải pháp hữu hiệu
trong thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại.
Trong thời gian qua, có một số chính sách phát triển kinh tế trang trại tổ
chức thực hiện chưa kịp thời, chưa đồng bộ nên ảnh hưởng không tốt đến sự
phát triển kinh tế của đất nước nói chung và các địa phương nói riêng. Thực
hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại hiện nay là yêu cầu tất yếu khách
quan để góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển nói chung và kinh tế nông
nghiệp nông thôn nói riêng.

10


1.1.4. Nội dung các bước thực hiện chính sách phát triển kinh tế
trang trại
Với ý nghĩa và tầm quan trọng của việc thực hiện chính sách phát triển
kinh tế trang trại nêu trên, các cơ quan cần đặc biệt quan tâm chỉ đạo chặt chẽ

bước đều có mục tiêu cần đạt được và thời gian dự kiến cho việc thực hiện
mục tiêu. Có thể dự kiến mỗi bước cho phù hợp với một chương trình cụ thể
của chính sách phát triển kinh tế trang trại.
- Xây dựng kế hoạch kiểm tra thực hiện chính sách phát triển kinh tế
trang trại là những dự kiến về tiến độ, hình thức, phương pháp kiểm tra, giám
sát tổ chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại.
- Dự kiến nội quy, quy chế trong thực hiện chính sách phát triển kinh tế
trang trại bao gồm nội quy, quy chế về tổ chức, điều hành; về trách nhiệm,
nghĩa vụ và quyền hạn của cán bộ, công chức và các cơ quan nhà nước tham
gia tổ chức điều hành chính sách phát triển kinh tế trang trại; về các biện pháp
khen thưởng, kỷ luật cá nhân, tập thể trong tổ chức thực hiện chính sách phát
triển kinh tế trang trại...
- Kế hoạch triển khai thực hiện ở cấp nào do lãnh đạo cấp đó xem xét
thông qua. Sau khi được quyết định thông qua, kế hoạch thực hiện chính sách
mang giá trị pháp lý, được mọi người chấp hành thực hiện. Việc điều chỉnh kế
hoạch cũng do cấp có thẩm quyền thông qua kế hoạch quyết định.
1.1.4.2. Phổ biến, tuyên truyền chính sách phát triển kinh tế trang trại
Phổ biến, tuyên truyền chính sách phát triển kinh tế trang trại là công
đoạn tiếp theo sau khi chính sách đã được thông qua. Việc trước tiên cần làm
trong bước này là tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia thực hiện chính
sách phát triển kinh tế trang trại. Đây là một hoạt động quan trọng, có ý nghĩa
lớn với cơ quan nhà nước và các đối tượng thực hiện chính sách phát triển
kinh tế trang trại. Phổ biến, tuyên truyền chính sách phát triển kinh tế trang

12


trại tốt giúp cho chủ trang trại, doanh nghiệp và mọi người dân tham gia thực
hiện hiểu rõ về mục đích, yêu cầu của chính sách phát triển kinh tế trang trại;
về tính đúng đắn của chính sách phát triển kinh tế trang trại trong điều kiện

chức người tham gia phối hợp trong thực hiện chính sách phát triển kinh tế
trang trại nhằm hạn chế tình trạng trùng chéo nhiệm vụ và không rõ trách
nhiệm. Phải có sự chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương, sự phối hợp nhịp
nhàng, đồng bộ giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.
Mặt khác, các hoạt động thực hiện mục tiêu của chính sách là hết sức
đa dạng, phức tạp liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực, chúng đan xen, thúc đẩy,
kìm hãm lẫn nhau. Vì vậy cần có sự phân công, phối hợp cụ thể, rõ ràng giữa các
cấp, ngành để thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại một cách chủ
động, khoa học, sáng tạo thì sẽ có hiệu quả cao và duy trì ổn định.
1.1.4.4. Duy trì chính sách phát triển kinh tế trang trại
Đây là bước làm cho chính sách phát triển kinh tế trang trại tồn tại và
phát huy tác dụng trong môi trường thực tế. Để duy trì được chính sách phát
triển kinh tế trang trại đòi hỏi phải có sự đồng tâm, hiệp lực của nhiều yếu tố
như Nhà nước và người tổ chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang
trại phải tạo điều kiện và môi trường để chính sách phát triển kinh tế trang
trại được thực hiện tốt như: chính sách đất đai, chính sách tín dụng, nghĩa
vụ nộp thuế của các chủ trang trại, công tác chuyển giao khoa học công
nghệ, thị trường…. Đối với chủ trang trại phải có trách nhiệm trong việc
thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại và người dân tích cực tham
gia phát triển kinh tế theo hướng trang trại. Các hoạt động trên được tiến
hành đồng bộ thì việc duy trì chính sách phát triển kinh tế trang trại là một
tất yếu khách quan.
1.1.4.5. Điều chỉnh chính sách phát triển kinh tế trang trại
Điều chỉnh chính sách phát triển kinh tế trang trại là việc làm cần thiết
và diễn ra thường xuyên trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách phát

14


triển kinh tế trang trại. Trong quá trình thực hiện chính sách nếu gặp khó khăn

tế trang trại Việc xem xét, đánh giá tổng kết về chỉ đạo, điều hành thực hiện
chính sách phát triển kinh tế trang trại của các cơ quan nhà nước trong hệ
thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở. Nội dung đánh giá, tổng kết công tác
chỉ đạo, điều hành là Nghị quyết, kế hoạch được xây dựng để thực hiện chính
sách phát triển kinh tế trang trại và các văn bản hướng dẫn phối hợp khác để
xem xét tình hình phối hợp chỉ đạo, điều hành thực hiện chính sách phát triển
kinh tế trang trại. Cùng với việc đánh giá đối với cả các cơ quan nhà nước còn
phải đánh giá đối với các đối tượng tham gia thực hiện chính sách phát triển
kinh tế trang trại bao gồm các đối tượng thụ hưởng lợi ích trực tiếp và gián
tiếp từ chính sách phát triển kinh tế trang trại.
1.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách phát triển
kinh tế trang trại
Quá trình thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại diễn ra trong
thời gian dài và liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân; vì thế kết quả thực hiện
chính sách phát triển kinh tế trang trại cũng phải chịu sự ảnh hưởng của nhiều
yếu tố.
1.1.5.1. Yếu tố khách quan
Yếu tố khách quan là những yếu tố xuất hiện và tác động đến tổ chức
thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại từ bên ngoài, độc lập với ý
muốn của chủ thể quản lý. Các yếu tố này tồn tại và vận động theo quy luật
khách quan, ít tạo ra sự biến đổi bất thường, do đó không gây được chú ý của
các nhà quản lý, nhưng tác động của chúng đến các quá trình thực hiện chính
sách phát triển kinh tế trang trại rất lớn. Những yếu tố khách quan tác động
đến tổ chức thực hiện chính sách bao gồm:
- Tính chất của vấn đề chính sách phát triển kinh tế trang trại: Chính
sách phát triển kinh tế trang trại là chính sách đa ngành liên quan đến nhiều
chính sách khác: chính sách tín dụng, chính sách đất đai, chính sách tài

16




giữa các đối tượng trong tổ chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang
trại. Cần phải tuyên truyền nâng cao nhận thức của các đối tượng tham gia tổ
chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại về mục đích, ý nghĩa,
tầm quan trọng của việc thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại.
Thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại là nhằm thúc đẩy sự phát
triển kinh tế của các hộ gia đình, tạo việc làm mới góp phần hoàn thành chỉ
tiêu phát triển kinh tế, xã hội ổn định.
- Tiềm lực của các nhóm đối tượng chính sách phát triển kinh tế trang
trại cũng là yếu tố khách quan tác động đến hiệu quả tổ chức thực hiện chính
sách phát triển kinh tế trang trại. Tiềm lực của các nhóm đối tượng chính sách
phát triển kinh tế trang trại hay các nhóm lợi ích trong chính sách phát triển
kinh tế trang trại được thực hiện trên các phương diện kinh tế, văn hóa, xã
hội… . Do đó, khi triển khai tổ chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế
trang trại phải đặc biệt chú ý đến đặc điểm và tiềm lực các nhóm đối tượng
chính sách phát triển kinh tế trang trại để lựa chọn hình thức tổ chức, phương
pháp tổ chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại một cách hợp lý
để cho kết quả mong đợi.
1.1.5.2. Yếu tố chủ quan
Ngoài việc tôn trọng, tính đến các yếu tố khách quan trong tổ chức thực
hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại cần phải quan tâm chú ý đến các
yếu tố chủ quan sau:
- Thực hiện đúng, đầy đủ các bước trong quy trình tổ chức thực hiện
chính sách phát triển kinh tế trang trại. Việc tuân thủ quy trình cũng là một
nguyên tắc hành động của các nhà quản lý, các chủ thể tổ chức thực hiện
chính sách phát triển kinh tế trang trại. Mỗi bước trong quy trình đều có vị trí,
ý nghĩa to lớn đối với quá trình thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang
trại. Các bước trong quy trình tổ chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế