Để dạy bài
Chó sói và cừu trong thơ ngụ ngôn của la Phông ten
Vũ Nho
1. Sách giáo khoa ngữ văn 9 tập hai có bài Chó sói và cừu trong thơ ngụ ngôn
của La Phông ten của nhà phê bình nghiên cứu văn học Pháp kiêm triết gia, sử gia
H. Ten. Đây là một đoạn trích nhỏ trong công trình nghiên cứu La Phông ten và thơ
ngụ ngôn của ông xuất bản năm 1853.
Để có thể dạy đợc đoạn trích nhỏ này, ngời dạy cần nắm đợc nội dung những
bài thơ ngụ ngôn của La Phông ten có liên quan đến hình tợng Cừu và Chó Sói. Theo
PGS.TS. Lộc Phơng Thuỷ, chuyên gia nghiên cứu văn học Pháp, thơ ngụ ngôn của La
Phông ten có 3 tập gồm 12 quyển với tổng số 238 truyện ngụ ngôn.
Trong số đó chỉ có 3 truyện có nhân vật Sói và Cừu ( một truyện đã đợc Tú
Mỡ dịch và in trong sách giáo khoa Ngữ văn 9). Hai truyện khác thì có một truyện
liên quan trực tiếp đến Sói và Cừu. Đó là truyện nói về cuộc hoà hoãn giữa Sói và
Cừu sau cuộc chiến kéo dài hàng ngàn năm. Hai bên trao đổi tù binh. Phía Sói nhận
về những con Sói con. Phía Cừu nhận về những con chó chăn Cừu. Một thời gian sau
hoà bình, những con Cừu mập mạp nhất đàn bỗng tự nhiên biến mất. Kết luận là
không bao giờ có hoà bình giữa những kẻ thù truyền kiếp. Một truyện khác nói về
ngời chăn Cừu và đàn Cừu có liên quan đến Sói.
Không có một truyện ngụ ngôn nào nói riêng về Cừu hay nói về Cừu với
những con vật khác.
Có những 14 truyện có nhân vật Sói. Khi thì là Sói và Ngựa; khi là Sói với ng-
ời; khi là Sói với ngời đi săn; Sói với ngời chăn Cừu; Sói và Cáo (2 truyện); Sói và
con Chó gầy; Sói, ngời mẹ và đứa con; Sói, dê cái, dê con; Sói, Ngựa và Cáo; Sói trở
thành ngời chăn Cừu...Nh vậy Sói là một nhân vật quan trọng, xuất hiện nhiều trong
thơ ngụ ngôn của la Phông ten, tần suất xuất hiện cao hơn hẳn Cừu.
Nhận xét của H.Ten là nhận xét dựa trên 17 truyện trên chứ không phải chỉ là
một truyện mà ngời giáo viên có trong tay. Tuy vậy cần thấy rằng khi nhà nghiên
cứu, phê bình đã khái quát về hình tợng Cừu và chó Sói trong thơ ngụ ngôn của La
Phông ten thì Sói và Cừu trong một truyện cụ thể cũng phải thể hiện đúng tinh thần
khái quát đó. Có nh thế thì việc khái quát của nhà phê bình mới có giá trị.

Nhà phê bình tiếp tục quay trở lại với thơ La Phông ten. Nhà thơ, do phóng
khoáng hơn nên còn phát hiện ra những khía cạnh khác. Đó là Sói tuy độc ác nhng
cũng khổ sở, tuy trộm cớp nhng thờng bị mắc mu.
Một lần nữa các nhìn nhận của nhà khoa học và nhà văn có sự khác biệt. Mà
điều khác biệt cơ bản nhất là nhà văn đã nhìn đối tợng bằng sự động lòng. Với Cừu
nh vậy, cả với Sói cũng nh vậy.
Điều đáng chú ý là nhà nghiên cứu H. Ten đã không đối lập hai cách nhìn đó,
mà chỉ nêu ra những khía cạnh khác trong cách nhìn của nhà thơ.
4. Vậy thì Cừu trong thơ của La Phông ten có đúng là vật thân thơng và tốt
bụng không?
Để trả lời câu hỏi này, có thể dùng hình ảnh Cừu trong bài trích Chó Sói và
chiên con. H.Ten đã khẳng định giọng của Cừu buồn rầu và dịu dàng làm sao!.
Chú Cừu non đã khiêm tốn chọn chỗ thấp của nguồn nớc để không làm đục. Chú lễ
phép tha gửi và viện dẫn những lí do hết sức xác đáng khiến cho Sói không thể bắt
bẻ. Chú Cừu chẳng sợ sệt mà cũng không hề ngu ngốc. Chú cứ hồn nhiên nói rõ sự
thật. Rõ ràng chú Cừu non thật đáng thơng mến đối với bạn đọc.
2
5. Thế còn nhân vật Sói, có đúng Sói trong thơ La Phông ten là kẻ ngu ngốc
đáng cời ( hài kịch về sự ngu ngốc) nh H. Ten đã khái quát?
Tên Sói trong bài thơ là tên đang đói meo, đi lảng vảng (dạ trống không, Đói,
đi lảng vảng kiếm mồi). Gặp Cừu, thế là hống hách: động dại bời bời thét vang. Rõ
là một gã quen cậy thế bắt nạt. Nhng, ngay ở đây, La Phông ten đã cho thấy Sói là
một gã ngu ngốc đáng cời.
Cái ngu thứ nhất buồn cời là Sói hạch Cừu làm đục nớc, trong khi Cừu đứng
ở dới nguồn hơn hai chục bớc.
Cái ngu thứ hai buồn cời là trớc sự thật rành rành mà Cừu nêu ra, Sói gầm lên,
cố đổ lỗi cho Cừu và đa lí do khác là Cừu nói xấu năm ngoái.
Cái ngu thứ ba buồn cời là khi Cừu nói rằng năm ngoái cha sinh, hiện còn
đang bú mẹ thì Sói lại nghĩ bừa ra một tội lỗi khác là anh của Cừu nói xấu.
Cái ngu thứ t là khi Cừu thanh minh không có anh em thì Sói kết tội cả họ nhà