VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM TRÍ QUỐC

ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH TÁI ĐỊNH CƢ
HI NH NƢỚC THU HỒI ĐẤT TỪ THỰC TIỄN
TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2017


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM TRÍ QUỐC

ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH TÁI ĐỊNH CƢ
HI NH NƢỚC THU HỒI ĐẤT TỪ THỰC TIỄN
TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành: Chính sách công
Mã số: 60.34.04.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:

1.1. Tổng quan đánh giá chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ......................7
1.2. Khung phân tích và các tiêu chí đánh giá chính sách tái định cư khi nhà nước
thu hồi đất ......................................................................................................................15
1.3. Kinh nghiệm thực hiện chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ở một
số quốc gia trên thế giới ................................................................................................18
CHƢƠNG 2. ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH TÁI ĐỊNH CƢ

HI NH

NƢỚC

THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA B N TỈNH QUẢNG NAM.........................................26
2.1. Tổng quan về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Nam ..26
2.2. Đánh giá chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh
Quảng Nam ....................................................................................................................33
CHƢƠNG 3. PHƢƠNG HƢỚNG V
SÁCH TÁI ĐỊNH CƢ

GIẢI PHÁP HO N THIỆN CHÍNH

HI NH NƢỚC THU HỒI ĐẤT ......................................69

3.1. Phương hướng hoàn thiện chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trong
thời gian đến ..................................................................................................................69
3.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ..................70
3.3. Một số kiến nghị, đề xuất về chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ......74
ẾT LUẬN ..................................................................................................................80
DANH MỤC T I LIỆU THAM
PHỤ LỤC


2.5.

Tổng hợp kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
tỉnh Quảng Nam từ năm 2012 đến 30/6/2016
Tổng hợp số hộ được bố trí tái định cư khi nhà nước thu hồi
đất của dự án mở rộng Quốc lộ 1, đoạn qua huyện Núi Thành
So sánh giá đất bồi thường cụ thể của dự án với giá đất thu
tiền sử dụng đất tại 02 khu tái định cư
So sánh điều kiện cơ sở hạ tầng tại 02 khu tái định cư có tốt
hơn so với hạ tầng nơi ở cũ

38

45

49

50


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đất đai có tầm quan trọng to lớn đối với người dân cả về phương diện nơi ở lẫn
tư liệu sản xuất. Ở nước ta, Hiến pháp 2013 quy định, đất đai là tài nguyên đặc biệt của
quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật. Tổ
chức, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất.
Quyền sử dụng đất được pháp luật bảo hộ. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế
- xã hội, thực hiện tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phục vụ mục tiêu phát
triển chung ở mỗi địa phương tất yếu sẽ có nhiều dự án đầu tư xây dựng và cần diện
tích đất lớn thực hiện, làm ảnh hưởng đến đất ở, đất sản xuất và tác động đến đời sống

hiệu lực và tác động xã hội tích cực của chính sách tái định cư là nhiệm vụ cấp thiết.
Xuất phát từ những nguyên nhân trên, cùng với mong muốn đóng góp một phần
của mình vào việc nghiên cứu đó và triển khai thực hiện chính sách tái định cư khi nhà
nước thu hồi đất trên địa bàn đang công tác, tôi chọn đề tài “Đánh giá chính sách tái
định c

hi h n ớc thu hồi đất từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam”.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Thời gian qua, nước ta có rất nhiều công trình khoa học đi sâu nghiên cứu về

vấn đề Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất dưới nhiều phương
pháp, góc độ phân tích khác nhau điển hình như:
“Thực thi pháp luật về bồi th ờng, hỗ trợ hi h n ớc thu hồi đất trên địa bàn
thành phố Hà Nội hiện nay” của Trần Cao Hải Yến (2014), Luận văn thạc sỹ Luật học
đã bảo vệ tại Trường đại học Quốc gia Hà Nội;
“Pháp luật về bồi th ờng, hỗ trợ v tái định c

hi h n ớc thu hồi đất của

Singapore và Trung Quốc – Những gợi ý mở cho Việt Nam trong hoàn thiện pháp luật
về bồi th ờng, hỗ trợ v tái định c

hi

h n ớc thu hồi đất” của Nguyễn Quang

Tiến và Nguyễn Ngọc Minh, đăng trên tạp chí Luật học. Trường Đại học Luật Hà Nội,
số 10/2010, tr 60 - 68;
“Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi th ờng, hỗ trợ v tái định c



hi

h n ớc thu hồi đất từ thực tiễn tỉnh

gãi” của Bùi Xuân Đông (2017), Luận văn thạc sỹ đã bảo vệ tại Học viện

khoa học xã hội thuộc Viện hàn lâm khoa học Việt Nam.
Các công trình nghiên cứu nêu trên tập trung phân tích thực trạng công tác bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, từ đó đề ra giải pháp cơ bản
nhằm đổi mới việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước
thu hồi đất trong trong thời gian đến song chưa chuyên sâu về vấn đề đánh giá chính
sách tái định cư và hiện nay ở tỉnh Quảng Nam chưa có nhiều công trình nghiên cứu,
hội thảo khoa học nào thảo luận chuyên sâu về vấn đề đánh giá chính sách tái định cư
khi nhà nước thu hồi đất một cách toàn diện và đầy đủ. Trước tình hình đó, với góc độ
chuyên ngành chính sách công và đặc biệt vừa qua theo Chương trình giám sát năm
2017 của HĐND tỉnh Quảng Nam có nội dung giám sát chuyên đề về tái định cư, do
đó tác giả luận văn chọn nghiên cứu chuyên sâu về “Đánh giá chính sách tái định c
hi h n ớc thu hồi đất từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam”. Vì vậy, đề tài không trùng lặp
với các đề tài, công trình nghiên cứu đã công bố, những tài liệu trên giúp ích cho việc
tham khảo, đối chứng, so sánh trong quá trình nghiên cứu.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về đánh giá chính sách tái định cư
khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam; Phân tích, đánh giá chính sách tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam, trên cơ sở đó, đề xuất một số giải
3


pháp và kiến nghị góp phần hoàn thiện chính sách sách tái định cư khi Nhà nước thu



dựng, thực hiện và đánh giá chính sách công có sự tham gia của các chủ thể chính
sách.
5.2. Ph ơng pháp nghiên cứu
Để có được kết quả nghiên cứu khoa học, chính xác việc lựa chọn phương pháp
nghiên cứu đóng vai trò hết sức quan trọng. Đề tài lựa chọn các phương pháp chủ yếu
để sử dụng trong nghiên cứu đó là:
Phương pháp phân tích tổng hợp số liệu báo cáo:được sử dụng xuyên suốt trong
các nội dung của luận văn và đây cũng là phương pháp nghiên cứu chủ yếu của luận
văn.Trên cơ sở số liệu thu thập được phân tích đánh giá tồn tại và hạn chế trong công
tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở các giai đoạn thực hiện dự án.
Phương pháp nghiên cứu định tính: được sử dụng trong luận văn để xác định
các câu hỏi nghiên cứu, xác định các tiêu chí đánh giá tác độngvề các vấn đề ảnh
hưởng chính sách đến các hoạt động của doanh nghiệp.
Phương pháp so sánh: Phương pháp này được sử dụng để đối chiếu các quy
định pháp luật, tỉm ra những điểm bất cập, chưa phù hợp về chính sách bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Điểm chưa phù hợp giữa quy định pháp
luật với thực tiển thi hành.
Phương pháp điều tra xã hội học: đây là phương pháp quan trọng, được sử dụng
với mục đích thu thập các số liệu, thông tin cụ thể, chuyên sâu về điều kiện sống và sự
thay đổi cuộc sống của các hộ dân trước và sau khi nhà nước thu hồi đất để phục vụ dự
án. Phương pháp này áp dụng tại phần Đánh giá hiệu quả của dự án nghiên cứu
(Chương 2), cụ thể tác giả sẽ lấy phiếu điều tra xã hội học đối với các đối tượng là hộ
gia đình, cá nhân bị ảnh hưởng bởi dự án mở rộng Quốc lộ 1A, đoạn qua huyện Núi
Thành mà có thực hiện tái định cư, di chuyển chổ ở; số lượng phiếu khoảng 40 phiếu
tại 02 khu tái định cư Tam Anh Nam và khu tái định cư Tam Quang, với nội dung
phiếu “Đánh giá về cơ sở vật chất, điều kiện, môi trường sống tại nơi ở mới so với nơi
ở cũ?”, “Đề xuất kiến nghị sau khi về ở nơi tái định cư?”.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn


CHƢƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH
TÁI ĐỊNH CƢ

HI NH NƢỚC THU HỒI ĐẤT Ở NƢỚC TA

1.1. Tổng quan đánh giá chính sách tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất
1.1.1. Khái niệm đánh giá chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
1.1.1.1. Đánh giá chính sách công
* Khái niệm về đánh giá chính sách công
Đánh giá chính sách công được nhiều học giả trên thế giới nghiên cứu và đưa ra
các khái niệm như :
“Đánh giá chính sách công là khách quan, hệ thống và kiểm tra thực nghiệm các
kết quả và mục tiêu dự kiến đạt được đối với đối tượng của chính sách đang được thực
thi” – David Nachmias; hay “Đánh giá chính sách là học hỏi về các kết quả của chính
sách công” – Thomas Dye.
Đánh giá chính sách là hoạt động kiểm tra chính sách bằng các tiêu chí hoặc
nguyên tắc cụ thể như sự phù hợp, đầy đủ, tính hiệu quả, hiệu suất và tác động của
chính sách để cải thiện việc hoạch định, xây dựng và thực hiện chính sách nhằm giải
quyết thành công các vấn đề chính sách trong tương lai.
“Đánh giá chính sách công là các quy định, luật, nguyên tắc, thông lệ mà một
nhóm hoặc tổ chức sử dụng để thực hiện các quyết định và hành động liên quan đến
đánh giá chính sách” [12].
Trong một thời gian khá dài, Nhà nước tập trung cao vào việc xây dựng và ban
hành các thể chế, nhằm tạo các hành lang pháp lý cho mọi lĩnh vực kinh tế, xã hội để
phát triển kinh tế hội nhập, tuy nhiên việc đánh giá chính sách thì dường như bị bỏ qua
hoặc rất ít được quan tâm mặc dù khâu đánh giá chính sách là một khâu quan trọng
không thể thiếu của quy trình chính sách.
Vai trò cốt lõi của của đánh giá chính sách công chính là:

+ Mục đích của đánh giá thực thi là để xác định xem chính sách đang tạo ra giá
trị gì cho xã hội, có thể không liên quan trực tiếp đến các mục tiêu của chính sách đã
tuyên bố, cung cấp dữ liệu cho đánh giá hiệu lực hiệu quả chính sách công.
- Đánh giá hiệu lực
+ Xác định xem các chương trình, dự án đang thực hiện có tạo ra những kết quả
phù hợp với mục tiêu của chính sách hay không?
8


+ Đánh giá hiệu lực chính sách khó và phức tạp, cần khối lượng thông tin lớn.
- Đánh giá hiệu quả
+ Xem xét các chi phí của một chương trình, dự án cụ thể để đạt được mục tiêu
của chính sách.
+ Phân tích đánh giá đầu vào và phân tích đánh giá đầu ra dưới hình thức giá trị,
sau đó so sánh kết quả giữa chúng.
- Đánh giá quá trình
+ Xem xét các phương pháp tổ chức, bao gồm các quy trình và thủ tục hoạt
động được sử dụng để hiện chương trình, dự án thuộc chính sách công.
+ Mục tiêu của đánh giá này nhằm xác định xem quá trình duy trì chính sách có
được tổ chức hợp lý và có hiệu quả không?
* Các ph ơng pháp đánh giá
- Đánh giá “tr ớc” các chính sách (tiên nghiệm) là việc đánh giá tác động tiềm
tàng của một chính sách trước khi triển khai nhằm mục đích so sánh các giải pháp
chính sách, gói chính sách công: Cách tiếp cận mang tính chuẩn tắc, tiềm năng của
chính sách sẽ triển khai; áp dụng cho các chính sách kinh tế vĩ mô. Dựa vào mô hình
kinh tế vĩ mô.
- Đánh giá “sau” chính sách (hậu nghiệm) là đánh giá tác động của chính sách:
Cách tiếp cận mang tính thực chứng – dựa trên số liệu vi mô và kỹ thuật kinh tế lượng.
Việt Nam đã đưa việc đánh giá “Trước” bắt buộc đối với chính sách pháp luật
(RIA) theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

chí hoặc nguyên tắc cụ thể để cải thiện việc hoạch định, xây dựng và thực hiện chính
sách tái định c

hi nh n ớc thu hồi đất nhằm bảo đảm phục vụ tái định c cho

ng ời bị thu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích đất ở còn lại sau thu hồi hông đủ điều
kiện để ở theo quy định mà hộ gia đình, cá nhân hông còn đất ở, nhà ở nào khác
trong địa b n xã, ph ờng, thị trấn nơi có đất ở thu hồi thì đ ợc bồi th ờng bằng tiền,
bằng đất ở hoặc nhà ở tái định c ”.
1.1.1.4. Các khái niệm liên quan
* Thu hồi đất: là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người
được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm
pháp luật về đất đai (khoản 11 Điều 3 Luật đất đai)
* Bồi th ờng (BT) hi

h n ớc thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị

quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.
10


Việc bồi thường cho người bị thu hồi đất có thể bằng đất, bằng tiền, hoặc bằng
các hình thức bồi thường khác cho người bị thu hồi đối với thiệt hại do việc Nhà nước
lấy đi diện tích đất cùng với tài sản gắn liền với đất và các chi phí mà người sử dụng
đã đầu tư vào diện tích đất bị thu hồi.
* Hỗ trợ (HT) hi h n ớc thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có
đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển. Hỗ trợ đối với người bị thu hồi
đất bao gồm: Hỗ trợ di chuyển; hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở; hỗ
trợ ổn định đời sống và sản xuất; hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tạo việc làm đối
với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp; hỗ trợ khác [22].

của nền kinh tế. Hơn nữa, duy trì được tốc độ tăng trưởng cao và bền vững sẽ có điều
kiện để thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, góp phần giảm nghèo và tạo tiền đề cho
các bước phát triển tiếp theo.
Về phía người sử dụng đất, chấp hành tốt chính sách tái định cư khi Nhà nước
thu hồi đất sẽ giúp cho họ nhanh chóng ổn định cuộc sống để tập trung sản xuất góp
phần cải thiện và nâng cao mức sống. Hơn nữa điều này còn giúp củng cố niềm tin của
người bị thu hồi đất vào đường lối, chủ trương, chính sách; pháp luật của Đảng và Nhà
nước; đồng thời loại trừ cơ hội để kẻ xấu lợi dụng, tuyên truyền, kích động quần chúng
nhân dân khiếu kiện, đối đầu với chính quyền nhằm gây mất ổn định tình hình trật tự
an toàn xã hội và làm đình trệ sản xuất.
1.1.2.2. Vai trò đánh giá chính sách tái định c
Đánh giá thực hiện chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất nhằm cung
cấp thông tin cho các cơ quan nhà nước những thông tin hữu dụng kịp thời để quản lý,
hướng dẫn các nguồn lực, đồng thời đưa ra những can thiệp chính sách của Nhà nước.
Thông tin đánh giá thực hiện chính sách có các vai trò sau:
- Giúp cho việc ra quyết định phân bổ nguồn lực: Thông tin đánh giá thực hiện
chính sách có thể cung cấp thông tin cho các nhà quản lý về các can thiệp chính sách
thành công nhiều hay ít theo các kết quả đầu ra, và do đó cung cấp thông tin về mức
độ sử dụng nguồn lực của can thiệp chính sách. Điều này có thể giúp các nhà quản lý
phân tích những gì đang hoặc không diễn ra một cách hiệu lực và hiệu quả. Thông tin
đánh giá thực hiện chính sách có thể hỗ trợ cho quá trình phân bổ ngân sách theo kết
quả thực hiện. Tương tự, thông tin đánh giá thực hiện chính sách về các kết quả của
thử nghiệm có thể giúp nhà quản lý quyết định có nên mở rộng, thiết kế lại hoặc thậm
chí loại bỏ can thiệp chính sách hoàn toàn hay không.
12


- Giúp cân nhắc lại các nguyên nhân của vấn đề: Khi can thiệp chính sách
không có bất kỳ tác động quan trọng nào lên vấn đề hiện tại, thì nguyên nhân có thể là
thiết kế kém hoặc thực hiện kém, cũng có thể là vấn đề khác so với vấn đề ban đầu. Do

giải quyết: Thông tin đánh giá thực hiện chính sách có thể đóng góp cho những thảo
luận giữa các nhà quản lý công và các bên liên quan về nguyên nhân của mọi vấn đề
và cách thức đưa ra các giải pháp thích hợp. Định nghĩa về một vấn đề sẽ cho biết
trước việc triển khai các giải pháp giải quyết hoặc ít nhất là giảm bớt vấn đề. Thông tin
đánh giá thực hiện chính sách có thể cung cấp bằng chứng về quan hệ nhân quả, bằng
chứng về tính thích hợp và tác động của các giải pháp trước đó. [20]
1.1.3. Các yếu tố tác động đến việc đánh giá chính sách tái định cư khi nhà
nước thu hồi đất ở nước ta
Thực hiện chính sách tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất chịu sự ảnh hưởng
của nhiều yếu tố, trong đó có các yếu tố cơ bản đó là:
1.1.3.1. Hệ thống chính trị
Hệ thống chính trịbao gồm văn hóa chính trị, Hiến pháp và thể chế chính trị. Hệ
thống chính trị của mỗi quốc gia chi phối toàn bộ nội dung lẫn hình thức trong việc
xây dựng và triển khai chính sách công, nó phản ảnh bản chất của chế độ chính trị xã
hội của mỗi quốc gia đó. Văn hóa chính trị tạo nên một nền văn hóa mang tính truyền
thống, bền vững, phản ánh nhận thức và tư duy chính trị của các tổ chức và cá nhân
trong hệ thống chính trị đối với việc thực hiện chính sách tái định cư; Hiếp pháp là yếu
tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng chính sách công. Hiến pháp năm 2013 là cơ sở
pháp lý cao nhất buộc mọi chính sách công phải tuân theo. Do đó, mọi hoạt động của
các thể chế có liên quan đến chính sách tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cũng
được xây dựng và tổ chức thực hiện trong khuôn khổ của Hiến pháp; còn đối với thể
chế chính trị của nước ta hiện nay là chế độ xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu „„dân giàu,
nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
1.1.3.2. Các yếu tố bên trong
Các yếu tố bên trong bao gồm vai trò của công luận và truyền thông, hệ thống
các giá trị xã hội, hệ thống kinh tế. Vai trò của công luận và truyền thông trong việc
thực hiện chính sách tái định cư được thể hiện là phản ứng, bình phẩm, quan điểm của
nhân dân được thể hiện dưới hình thức này hay hình thức khác về vấn đề chính sách tái
định cư. Đây là yếu tố quan trọng trong việc tham gia trực tiếp vào các quá trình hoạch
định chính sách; còn đối với hệ thống các giá trị xã hội chịu sự tác động bởi các yếu tố

sinh trong thực tiễn để xem xét hiệu quả chính sách và phát triển phương án chính sách
mới.
Nội dung phân tích hệ thống chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
15


trên địa bàn tỉnh Quảng Nam tập trung chủ yếu vào:
- Quá trình tổ chức triển khai, thực thi chính sách; đánh giá đầu vào, đầu ra của
chính sách tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trong
thời gian qua.
- Hệ thống văn bản trong triển khai chính sách đền bù, hỗ trợ, tái định cư khi
nhà nước thu hồi đất của Trung ương, của tỉnh và các chính sách liên quan.
- Tính hiệu lực, hiệu quả của hệ thống các chính sách tái định cư khi Nhà nước
thu hồi đất;
- Các giải pháp của hệ thống chính sách tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Trong quá trình phân tích chính sách tái định cư khi nhà nước thu hồi đất từ
thực tiễn tỉnh Quảng Nam tác giải đã lựa chọn nhiều phương pháp phân tích kết hợp
(như đã nêu trên). Quá trình phân tích, đánh giá chính sách hướng đến việc giải thích,
trả lời được các câu hỏi liên quan trực tiếp đến triển khai, thực hiện chính sách thời
gian qua, hiệu lực, hiệu quả so với mục tiêu đề ra trong chính sách từ các đối tượng
liên quan đến chính sách: Cơ quan quản lý nhà nước, nhà đầu tư, người dân bị thu hồi
đất phải bố trí tái định cư, cụ thể như:
- Quá trình tổ chức, triển khai thực hiện dự án; lập phương án bố trí tái định cư
khi nhà nước thu hồi đất của cơ quan chức năng? Khó khăn, vướng mắc như thế nào?
- Quá trình thực hiện các thủ tục về giải tỏa, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có
thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định không? Có bảo đảm tính công khai minh
bạch, công bằng giữa nhà đầu tư; giữa các hộ dân tái định cư; giữa các khu tái định cư?
- Ý kiến của hộ gia đình, cá nhân bị ảnh hưởng dự án về đơn giá bồi thường về
đất ở, nhà ở, tài sản vật kiến trúc gắn liền với đất; ý kiến về của nhà đầu tư tham gia dự
án tái định cư?

và các nhóm đối tượng liên quan đến chính sách.
* Tính đáp ứng: (Mức độ giải quyết vấn đề chính sách). Mỗi chính sách được
xây dựng khởi nguồn từ việc xác định vấn đề chính sách - đó là nhu cầu xã hội hay
mâu thuẫn trong xã hội đòi hỏi Nhà nước phải sử dụng quyền lực công để giải quyết
nhằm đạt tới mục tiêu hiệu quả, ổn định và công bằng xã hội. Nhu cầu giải quyết vấn
đề của chính sách thường thể hiện ở các mục tiêu của chính sách. Tuy nhiên, đôi khi
mục tiêu được đề ra quá rộng, chung chung, không rõ ràng, khi đó dù các chính sách
có được thực thi trên thực tế theo mục tiêu đề ra, thì cũng rất khó xác định vấn đề
chính sách đã được giải quyết đến đâu. Hơn nữa, vấn đề chính sách thường có ảnh
17


hưởng đến nhiều khía cạnh KT-XH khác nhau. Do đó, mức độ giải quyết vấn đề chính
sách có thể đo lường được bằng một loạt tiêu chí liên quan đến các khía cạnh KT-XH
này [12].
* Đánh giá tác động của chính sách đến các đối tượng hưởng lợi từ chính sách.
Tác động của chính sách phản ánh kết quả đầu ra hay kết quả cuối cùng của chính
sách. Đây là một tiêu chí rất quan trọng trong đánh giá thực hiện chính sách. Song việc
đánh giá tác động của chính sách cũng là khâu khó khăn nhất trong đánh giá thực hiện
chính sách, bởi lẽ các tác động này đôi khi rất khó đo lường. Việc đánh giá tác động
này không thể căn cứ vào những ý kiến chủ quan của các cấp chính quyền, mà phải
được đo lường bằng mức độ hài lòng của người dân về các lợi ích được hưởng. Cần tổ
chức các cuộc khảo sát lấy ý kiến đánh giá của người dân, đối tượng hưởng lợi từ
chính sách.
1.3.

inh nghiệm thực hiện chính sách tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất

ở một số quốc gia trên thế giới
1.3.1. Trung Quốc

nông nghiệp, khoảng từ 442.000-2.175.000 nhân dân tệ/ha.
Các khoản phải trả cho người bị thu hồi đất gồm tiền bồi thường đất đai, tiền trợ
cấp TĐC, tiền bồi thường hoa màu và tài sản trên đất. Cách tính tiền bồi thường đất
đai và tiền trợ cấp TĐC căn cứ theo giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước
đây rồi nhân với một hệ số do Nhà nước quy định. Còn đối với tiền bồi thường hoa
màu và tài sản trên đất thì xác định theo giá thị trường tại thời điểm thu hồi đất.
Về nguyên tắc bồi thường: các khoản tiền bồi thường phải đảm bảo cho người
dân bị thu hồi đất có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ. Ở Bắc Kinh, phần lớn
các gia đình dùng số tiền bồi thường đó cộng với khoản tiền tiết kiệm của họ có thể
mua được căn hộ mới. Còn đối với người dân ở khu vực nông thôn có thể dùng khoản
tiền bồi thường mua được hai căn hộ ở cùng một nơi.
Tuy nhiên, ở thành thị, cá biệt cũng có một số gia đình sau khi được bồi thường
cũng không mua nổi một căn hộ để ở. Những đối tượng trong diện giải toả mặt bằng
thường được hưởng chính sách mua nhà ưu đãi của Nhà nước, song trên thực tế họ
thường mua nhà bên ngoài thị trường.
Về tổ chức thực hiện và quản lý giải toả mặt bằng: Cục quản lý tài nguyên đất
đai ở các địa phương thực hiện việc quản lý giải toả mặt bằng. Người nhận khu đất thu
hồi sẽ thuê một đơn vị xây dựng giải toả mặt bằng khu đất đó, thường là các đơn vị
19


chịu trách nhiệm thi công công trình trên khu đất giải toả.
Nhìn chung hệ thống pháp luật về bồi thường và TĐC của Trung Quốc đều
nhằm bảo vệ những người mà mức sống có thể bị giảm do việc thu hồi đất để thực
hiện các dự án. Để giải quyết nhà ở cho người dân khi GPMB, phương thức chủ yếu
của Trung Quốc là trả tiền và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau: Một là, giá cả xây
dựng lại, chênh lệch giữa giá xây dựng lại nhà mới và nhà cũ; Hai là, giá đất tiêu
chuẩn; Ba là, trợ cấp về giá cả. Ba khoản này cộng lại là tiền bồi thường về nhà ở.
Việc bồi thường nhà ở cho dân ở thành phố khác với việc bồi thường cho dân ở nông
thôn, bởi có sự khác nhau về hình thức sở hữu đất đai ở thành thị và nông thôn. Đối