VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN QUỲNH MAI

MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ THEO PHÁP LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN
TỈNH PHÚ THỌ

Chuyên ngành : Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số

: 60. 38. 01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS HỒ SỸ SƠN

HÀ NỘI, 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các
số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn Thạc sĩ Luật học “Miễn trách nhiệm hình
sự theo luật hình sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ”
bảo đảm độ tin cậy, chính xác và trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn
kế thừa từ các tác giả khác đều được trích dẫn đầy đủ. Luận văn này là công trình
nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Hồ Sỹ Sơn.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.



:

Bộ luật hình sự

BLTTHS

:

Bộ luật tố tụng hình sự

CSHS

:

Chính sách hình sự

NNPQ

:

Nhà nước pháp quyền

Nxb

:

Nhà xuất bản

QPPL


:

Viện kiểm sát nhân dân tối cao

XHCN

:

Xã hội chủ nghĩa.


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1: Bảng điều tra số vụ, bị can khởi tố giai đoạn 5 năm 2012 – 2016 trên địa bàn
tỉnh Phú Thọ ........................................................................................................................... 49
Bảng 3.2: Bảng bị can, bị cáo được miễn THHS giai đoạn 2012 – 2016 trên địa bàn tỉnh
Phú Thọ................................................................................................................................... 50
Bảng 3.3: Bảng bị can miễn TNHS giai đoạn 2012 – 2016 trên địa bàn tỉnh Phú Thọ .... 51


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong Nhà nước pháp quyền, pháp luật luôn luôn là một công cụ quan trọng
để Nhà nước thực hiện sự quản lý đối với toàn xã hội, đồng thời pháp luật cũng là
một công cụ để củng cố và bảo vệ sự tồn tại của Nhà nước. Điều đặc biệt hơn chính
là quyền con người, quyền công dân được coi trọng và bảo đảm và đã được đề cập
trong một Chương II của Hiến pháp mới năm 2013. Mọi hoạt động của Nhà nước,
của cá nhân nào đó đi ngược lại với lợi ích hợp pháp của con người, xâm phạm tới
quyền công dân đã được Hiến pháp và pháp luật quy định đều phải bị lên án và bị
xử lý nghiêm khắc

ở một góc độ nào đó chưa kịp thời được bảo đảm, hiệu quả đấu tranh phòng, chống
tội phạm còn chưa cao. Nguyên nhân của tình hình trên là do có sự nhận thức về
các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự chưa đúng và cơ quan tiến hành tố tụng
nghiên cứu chưa kỹ các tình tiết của vụ án. Một số quy định của Bộ luật hình sự
Việt Nam về miễn trách nhiệm hình sự còn nhiều chỗ chưa rõ ràng, văn bản giải
thích hướng dẫn áp dụng không cụ thể, còn sơ sài không hệ thống, khó áp dụng chế
định miễn trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội; v.v..
Đặc biệt, căn cứ vào Nghị quyết số 07/2011/QH13 ngày 06/8/2011 của Quốc
hội khóa XIII về Chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh năm 2012 và điều chỉnh
chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh năm 2011 và Định hướng sửa đổi Bộ luật
hình sự do Ban Soạn thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi) ban hành. Theo đó, điểm 1.2
tiểu mục 1 Phần IV - Định hướng cơ bản sửa đổi Bộ luật hình sự trong Đề cương
định hướng sửa đổi, bổ sung số 7724/ĐC-BST (SĐ) ngày 24/9/2012 yêu cầu: “Sửa
đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật hình sự liên quan đến các chế định loại trừ
trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, miễn, giảm hình phạt, xóa án
tích…”. Gần đây, ngày 10/9/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định
số 1236/QĐ-TTg về việc “Phê duyệt Kế hoạch tổng kết thi hành Bộ luật hình sự
năm 1999” và Bộ Tư pháp đã công bố Dự thảo Bộ luật hình sự sửa đổi để lấy ý
kiến nhân dân (ngày 06/01/2015 trên Website của Bộ Tư pháp) [67] và ngày
24/5/2015 đã có Dự thảo Bộ luật hình sự trình Quốc hội cho ý kiến [38]. Theo đó,
việc tổng kết và lấy ý kiến đóng góp này nhằm đánh giá một cách khách quan và
đầy đủ thực tiễn hơn mười năm thi hành Bộ luật hình sự, từ đó đề xuất, kiến nghị sửa
đổi, bổ sung Bộ luật hình sự, trong đó có chế định miễn trách nhiệm hình sự, góp

2


phần đáp ứng yêu cầu mới trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa,
hội nhập khu vực và quốc tế của đất nước.
Vì vậy, từ các lý do đã nêu trên, học viên quyết định chọn đề tài: “Miễn


hình sự và miễn hình phạt, Tạp chí Khoa học pháp lý, số 2/2004; 3) PGS. TS.
Nguyễn Ngọc Chí, Chế định miễn trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam,
Tạp chí Khoa học (chuyên san Luật), số 4/1997; 4) PGS. TS. Lê Thị Sơn, Trách
nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự, Tạp chí Luật học, 5/1997; 5) PGS. TS.
Phạm Hồng Hải, Về chế định miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm
1999, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số 12/2001; 6) TS. Trịnh Tiến Việt, Hoàn
thiện các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, miễn chấp hành
hình phạt và án treo, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 11, 12(6)/2013; v.v...
Các công trình nghiên cứu khoa học trên đã đưa ra và giải quyết nhiều vấn
đề bức xúc mà lý luận và thực tiễn áp dụng PLHS đặt ra. Tuy nhiên, cho đến nay
chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện các khía cạnh,
chuyên sâu ở mức độ luận văn thạc sĩ luật học về miễn TNHS. Đặc biệt từ khi có
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm 2015, cũng như đánh giá
thực tiễn áp dụng trên địa bàn một tỉnh cụ thể mà an ninh, trật tự rất cần ổn định (địa
bàn tỉnh Phú Thọ). Vì vậy, việc lựa chọn đề tài đã nêu để nghiên cứu, đánh giá thực
tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp
dụng rõ ràng vẫn có tính thời sự cấp bách hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Luận văn có mục đích làm sáng tỏ về phương diện lý luận các trường hợp
miễn trách nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt Nam và việc áp dụng vào thực tiễn
trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, chỉ ra những hạn chế bất cập và các nguyên nhân của
chúng, từ đó kiến nghị hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự và những giải pháp
khác nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng của các quy định pháp luật hình sự Việt
Nam về miễn trách nhiệm hình sự.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn có nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:
1) Xây dựng khái niệm miễn TNHS và phân tích ý nghĩa của việc quy định,
đồng thời làm sáng tỏ những đặc điểm cơ bản của miễn trách nhiệm hình sự;

dục, cải tạo người phạm tội làm phương pháp luận nghiên cứu.
5.2. Các phương pháp nghiên cứu
Luận văn còn sử dụng trong một tổng thể các phương pháp nghiên cứu như:
phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê, hệ thống… để nghiên cứu đề tài.

5


Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full