T Ạ P CHÍ KH OA H Ọ C ĐẠI HỌC TÒ NT, H Ợ P H Ả NỘI S ổ 1. 1087

BẠC BIỀM Tư DUY THƠ CỦA Hồ CHỦ TỊCH
qua

« Nhật

kỷ

trong

t ù >}
NGUYỄN BẢ T HÀ N H

Xuăt ph á t t ừ chỗ cho rằng, tir (luy !à d ộ n g lực t r ực l i ếp t:io nẻn hinh t ượng
thơ c h ủ n g tôi tim h i ẽ u «Nhật k ý tr ong í ù» (lirới góc đ ộ n . ql ì i è n C’iru n h ũ n g đ ặ c
đ i è m t ư d u y thư của Bác Hồ, n h ằ m cAt nghĩ a sự ra đoi của i:ả
m ọ i k h ò Khán g um khò, đợi

D o đ ó , í u ử i Ịỉ

uy n g h ĩ c h ủ đ ạ o v ấ n là

ỉ i u y H g iũ về ha nh t rì n h c á c h :nạnỵ 0 'ĩa ngư i \!:ií 1 >1, vè tt.ưi hạn bị lu. t . h in h


ci ị \ L a i đ ị n h

\v

íh*Vi g i n n v à v ề h à . h Irì r. h lift l à m t ă i ì g t í n h cỉ?ất o n

uĩrrtỊị ỉi à

in;* : li^irni tù vỏ tội j)5ai c hị u Uirug. \ Th ừ n ^ tinh cảm l ớ n nlur V' u 'ỉ ồ 'Ịỉ*fV.M‘H
*.r tlo và Iò IILỊ 1 í c (ịuau e a c h ỉĩìíìĩ!^ đf ( ỏ !ác d >n 1Ỏ1Ì rlen ỉ ir duy í: t>.
I. N g h i

t h ò i h ạ n ỏ* từ

S o v á i t h ơ l ù cíiíì r á c i ' h i c n s ĩ e m u ; s ỉ l n c ù n g IhíVi f i n ta í h ỉ i y , fl?or l ù c ù n
H «

ít n ó i v í c u i c h ế t <*tUi h ả ì t hô.n, vi? khfì n ă n g ]>!rù h v s i n h ỉ r ô n ' l i r à n r i c ú r h

ii'Hig. Ill ặc dù N^irời ìn đọ a đ à y (lu 'liều, m ẩ y í há n g liền klvòn^ t ắm ỊỊỉặi
t h a v ([Iian íio, c ơ m

lơ

iiỊ^iải
rả

tóc...

Và x a n g q u a n h Bác hao n h i ê u bạn tù bị chết. Một người lù ! ốm qua n^ủ c ạ nh
ilac, s á n g ra đù thấy chet ròi, t l ạ i mộ t ng ười nfra» .. Nỉiirng cái
S u y n g h ĩ r è thời hạn ở tù là inột h ư ớ n g tư d u y q u á n xuy ế n c ả t ậ p thơ. và
c ả m h ứ n g v è thời gi an đa đ e m lại c h o tác p h ẳ m nh ều bài hay nhẫt là n h ữ n g
bài YÌết yề buòi s ớ m mù a thu. Hơn 5 l àn N g ư ờ i viết vè mù a thu, nhũ ng s u y ng h ĩ c h ủ
y í u c ủ a N g ư ờ i l ú c nà y l ầ s uy n g h ĩ c ủ a m ộ t n g ư ờ i càn tự do. Thậ t oái ăm t h a y là c u ổ i
m ù a thu n ă m t r ước và đ ế n mù a thu n ă m s au, tức là hai mù a thu, N g ư ờ i lại bị đ à y
đọ a t r o n g tù. ơMột n g à y tù dài b ằ n g n g h ì n thu ờ ngoàÌD — ăy v ậ y mà n g ư ờ i có
ha i m ù a thu ỏr trong tù thì độ dài c ủa thời gi an trừu t ư ợ n g sẽ là vô hạn. Do đỏ,
mù a t h u t r o n g tác p h â m k h ò n g plĩải là mù a đ ư ợ c íâin đắc. T r u n g thu n ồ m t r ướ c ,
Ngi rời là «kẻ ăn 3 ầu» ờ trong nhà lao, klì òng (Iưực t ự do mà C(lhư&ng n g u y ộ U ,
c h ỉ thả l ỏ n g t b c o á n h trăng v ờ i vợi , và khi c í t b ư ở c trên c o n đ ư ờ n g dài t h ă m
t h ẳ m , gi ỏ thu dtrận trân hànj> đã thỏi rát mặt N g ư ờ i . Cho đế n mùa t hu n ă m sau,
N g ư ờ i v ẫ n n g ò i t r o n g ph ò n g g i a m đă y rận rệp, ruồi mu ỗi mà (ítruớc c ủa , lính
c a n h b ồ n g s ủ n g dứng*. Hi n h b ỏ n g tôn lính c a n h nàng nề vá (len tối d ư ờ n g n h ư
đ a n g c h e lSp áhh trăng thu. v ă n g trang vồ tỉnh vần trói g i ữ a đ á m m ả y tàn...
Q u a n g c ả n h ấy thật là thê l ư ơ n g , â m tlạiii, khi ế n N g ư ờ i đà phải thổi l ê n t r ong
c á i «Bêin thu áy» :
Ở tù năm Irọn thân v ô tội
Hòa lệ t h i n h they tả nỗi n à y
Với t âm trạng cua n g ư ờ i ctọc, c h ú n g ỉa c ả m đ ộ n g biết hao v ề cái eẳnhccgỗi
q u ắ p , lirng c ò ng, ngủ c hẳng an » của vị l anh tu kinh v é u. Dó là n h ữ n g đỏm (lải
v ỏ tận đói VỚI N g ư ờ i . N g ư ờ i là tù nhàn k h ò n g liirợc xót, k h ô n g c ó bạn đị nh.
Mọi suy nghĩ của Ngirờỉ đèn báỉ (luu từ (( u e h q u a ỉ g nni » (t! C n g à y ^iờ) đốn
« xốt m i n h g i a m hãm trong tù lU'iic)). Ch mAn có ; lì? nối, luduy c ủ a N g ư ờ i
vè
ị hờ i g i a n d ư ờ n g nil 11’ chỉ đo (lòn vảo mộ t đ i è m c uổi c ù n g :
c Chỉ n g h ĩ b ô m n a o

m ờ c ửa íìi ĩ>

2. K h ô n g g i a n của c u ộ c h a n h t r in h

v õ ý n g l ỉ i a n h ộ n í l i ứ c i hi r c l i e n . B ó l à k : í1 n ă n g b a o q u á t t h ự c l a i c u a i n ỏ í cut!
lìịịuờỉ khi dã v u ạ t đưọ v một c-iiậng đ ư ò n g d à i :
I hu vào tầm mắt mii òn Irtìng n u ó r non»
Bài t T r é n đ ư ờ n g đi » I h i c l i ì i ỵ é u IÌI bit"u hiện tàm Irạiiíĩ l ự (lo sà 11« k h o á i
của n^ưỏ-Ị tú klii du ực ra dà n g o ạ i . Va u c i i o úi* hị trói ciiân tay », N g ư ờ i v a n
c ả m t h a y í ụ d o kill d u ợ c h ư ô r . g k h ô n g kl ú t r o n g l à n h v à c à i ù i (i tìì.Ii c ả m l o n
n h ư l ò n g y ê n n ư ớ c , y ê n độc láp ỉự do, y ê u thi ẽn nhi ò n và l ò n g n h â n dạ o
c ộ n g s â u dà có vài trỏ lỏn dối với bình t ượng thư. c ỏ thê coi đó là n h ữ n g (linh
h ư ở n g l ớ n cho tư d u v thơ.
ì r o ng i ỏ 2.1 bài thơ viết vè cảnh đi đ ư ờ n g íhi có tới 17 lần Bác Ho đã (l ùng
đ ộ n g tử vận đ ộ n g đ? đì) t í ôn c ho các hài thrr (vãiựí, lầu, đáo...). Kè m ll.co đ ộ n g
t ừ v ậ n đ ộ n g !à cỉ anl i l ừ (‘ill CỈỊU p b ư ơ n t í . S u l i ộ u v ỗ n g ò n Iiịgữ n à y c h u n g l ỏ

lính

thời sir, tinh ]jeh SIT cụ th$ lù một độc đ i ề m quan t r ọng của (hè t l i ư u h ậ l kv inà
Hár ù ì sú (lụng Ti nh lịrỉi s ử cu 1hò, tính Phồn f!i'jv ià n h t mp d ặ i í (ỉicni rua Itr
i l u j lìiO cùa Hác I l ỏ vè dè tài 11 ch đ ư ờ n g ». \ j . ‘Uưi kh ô n g n o i « ruãt m ù a » chu iTg
•chnng. m;'i nối rõ là inãt hao nh i ê u :
« Mtrời piiàn, thu h o ạ c h chỉ vải phân !>
3 . T í n h c ụ t h è và h i r ớ n g n ộ i g i á n t i é p
So v ó i thơ viết t rực tiếp bằng tiếng Việt thì ờ thcr clũr Há n cua ỉiá • Ho
I i nh cl i ẫí h l n h l ư ợ n g t uy c ó IÓ11 h ư n nhưiiị: ; l i òno 1 ÍÍ51 át. T ứ c !ồ x é t vè t i nh p b ỏ

I nj>- (ỉii {•;

!!,; nh u h ữ r ■ hai ru'ỢH í ’ ,

{•': I >! ; ’ q u ;

CÁ:

ìr.ộl
13

ut


t ư

d

u

y

(

ụ

t h ề

c ù n

N

g

ư

ờ

i

ù

n

là r . h i * í i 8 ự vật cu thè ĩ i r nh rng Sự V • ;r,,c tir P va qu e n t l u ộ c nỊur: ruồi

muSi.iÂn
site !>» ứ a “ >i
Ireii c i n b lay. . . !>Ịc: .ìiĩ-rn n à y ,ól>a
« Bài ca sọi chỉ »>* « H ò n đá to I>.
T ừ đ Ị c đ i ê m h i ỉ u h i ộ n cAi cụ

' I

.8 t
11

I , rự

? ■ -v
■ ' v i c t ’ s- l t 5; 1? !
IIOOR llm "*• * ' K'l khi Xị i ười vii
tií-p nhi m ộ t c á c h g i á n »‘*p- t : ỏ n 8 j T*
í N a ư i i k h a i t i ) ác n ộ i t â m t h e o đ ố i t ư ọ - r ự m

t! <>, tì: >. 1 h 5 y ư , m

luọrrg

nbirnự

ì hi i ộc tinh phu h ạ p v ơ i tflim 1 rạn«.
llr lì nh
c ả m của c hi nh minli. Mô tả cái hu m t h ụ c dã kluri dậy n í . ừ r g c á m xúc. ÍỊỊ SUT.
c h ư khôiiị' ! rực liỔỊ) bỉèu hiện cái tòi iiọ! c-àin. Ị Nói uún*i la là khỏnc [)hộ líièn).
S o n g d o đ ạ c d i e m é ì i á t h ư t r ữ t i n h TÙ t / l ẽ n h ạ t k ý , c à i l ù i

Irir l i n h

vàn hiện ụ

r õ nét . C h o n ê n c ó t h ề n ó i , b i ế u h i ỵ n h i ệ n t h ụ v la m u c đ c h l l i ứ n h a l

c h u thề là m ụ c đí ch t h ứ bai, tưe là mộ t m ụ c dich kh ò ng

1

biỗu h i ệ a

ha 1 tháp h o n m à

xa hơn.
Nhà n b à n vồ t ư d u y trừu t ư ợ n g Tà t ư (luy cu thề trong t hư Bác, c h ú n g la
c ũ n g cần t rả lại với n g u y ê n b i n c h ữ H i n cùa ‘ộp . V Ạt kỹ t r o n g lù ». D ư ờ n g
n h ư ờ ng u y e n bàn, tính c h á i cụ thè của tư d u y t h a đ u ợ c bộc lộ rõ h ơ n t r o n g b ủ n
di c h. Là m ộ t ban dị c h khả n h ã n h ư n g băn dịch của Vi ệ n Văn h 9 C. từ n à m 1960
đ ế n nay ĩ ẫ n k h ô n g t r ảnh klioi m ộ t víu hạn chế. I he o c h ú n g tối thì bạn cì «' q u a n
. - 1 , 1 l í h i n Hifih đa th i ê n v è t rừu t ượ i ì i ỉ hó a , hì n h t ượi R hỏa cái t ư d u y cụ hồ

•
«V
'


l à « iao phu », khi thi iíuc tự xưi-.g !ã « n;;ù I.hủĩi
to

X 1-'ắ J ». 1-1! tlù N g ư ờ i xtruy l à

s ».


(! .;■ » N h ư n g p h o h i í n h a n (NI lù « IIoà ». 'l i ? c ả n l ì ữ n r c h ữ I r ói i đ ề u ( h r ọ v đic.h »

íh:i:i!i « ta f TU r ù n g r ! t ? ! ' Ilỉ:> kh ủng lỉịrh
vin) f l m v ' n

(!ượ?

rỏi

n f

ìa

rọc.

« ' o i ... \ : . r . c ó

! 'ỢC c á i

Vi' s ắc ílìái tu ìù thi
H . i i

í t ỏ : í.

T ìm

■ Ị ‘ -v

U

! ử i l í?

: a

c

ò

;

h o i í Ị í

v à

» í-hủ y ẽ u !á I, è ! . V ; u ) ệ ' rủ a li m : iròi £
t h
.
d o
đ ó ,
t ứ
í u v ộ t

41