TAP CHl KHOA HOC OHQGHN, KHTN & CN, t XIX. N ụ. 2003

ĐẶC Đ I Ể M P H Â N BỐ M Ộ T s ố Y Ế ư T ố H OÁ H Ọ C VÀ M Ồ I T R Ư Ờ N G
N Ư Ớ C V Ù N G B I Ê N Q U Ả N G N IN H T R O N G MÙA H È
Đ o à n Bỏ, T r ị n h Lê Hà
K h o a K h í tượng * Th uỷ v á n v à H ả i d ư ơ n g học
Đ ạ i h ọ c K h o a h ọ c T ự n h iê n , Đ H Q G H à N ộ i

1. Mở đ ầ u
V ù n g b iển Q u ả n g N in h th uộc khu vực b iển đ ô n g bắc nirôc ta, nơi có n h iề u hoạt
độn g kin h t ê v à du lịch biển. N h ữ n g n ă m gần d ây, v ù n g b iể n n à y là đỏi tư ợ n g q u an
tâ m c ủ a n h iê u đề t à i n g h iê n cửu khoa học (N C K H ), dự á n và dầu tư tr o n g nước,
nưỏc ngoài. Bơi v ậ y , n h ữ n g th ô n g tin và h iểu b iế t mọi m ặt, tron g đó có v ấ n đế hoá
học và môi trư ờ ng ở v ù n g biên n à y là cần th iế t.
Bài báo giới t h i ệ u n h ữ n g k ế t quả mói n h ấ t n g h iê n cửu m ột sô đ ặ c tr ư n g hoá
học và môi trường nước biển Q u ả n g N in h n h ằ m c u n g cấp th ô n g tin c ầ n t h i ế t cho các
n g h iê n cứu tiế p th e o ỏ v ù n g b iể n này. Các y ế u t ố hoá học và môi trư ờ n g biển dược
đ ể cập tr o n g n g h iê n cửu n à y bao gồm n h iệ t độ, độ m uôi, O xy hoà ta n , p H , độ đục,
các tnuổì dinh d ư ỡ n g A m ôn i, N itr it, N itr a t, P h ô tp h a t và S ilica t. N g h iê n cứu n à y
được h oàn th à n h vói sự hỗ trợ k in h phí của Hội đ ồ n g Khoa học Tự n h iê n giai đoạn
2 0 0 1 -2 0 0 3 (đế tà i 7 3 1 6 0 1 ) và n g u ồ n tà i liệu của đ ề tà i N C K H độc lập c ấ p N h à nước
KHĐL-CIS-Q1 (ỉo G S Lẻ Đ ức Tô là m chù n h iệm , T rường Đ ạ i học Khoa học Tự n h iên ,
Đ H Q G Hà Nội là cơ q u a n chủ trì.

2. T ả i li ệ u v à p h ư ơ n g p h á p
Các sô liệu hoá học và m ôi trư ởng sử d ụ n g tro n g n g h iê n cứu n à y được tậ p hợp
từ k ế t quả 2 c h u y ế n k h ả o s á t tổ n g hợp v ù n g biển Q u ả n g N in h m ùa hè n ă m 2 0 0 0 và
2 0 0 1 do đê tài K H Đ L -C IS -0 1 th ự c h iệ n tại 261 tr ạ m . Các sô liệu được đo trực tiếp
h o ặ c lấy m ầ u v à p h â n tích ng ay tạ i h iện trường b ằ n g cá c m á y và t h i ế t bị h iệ n đại
n h ư RCM-9, Y SI, D R E L -2 0 1 0 . T rong quá trình xử lý s ố liệ u , đả loại bỏ n h ữ n g sô


K h ừ n g đặc

điểm này c h o th ấ y n h i ệ t độ tầ n g m ặt v ù n g n g h iê n cửu tr o n g m ù a h è tư ơ n g dôi dồng
nh ất (hình 1 ).

H ì n h 1. P h â n b ố

nhiệt độ nưốc tầng mặt m ù a hè

Tại t ầ n g lOm, n h iệ t độ nưốc biến đổi tro n g giỏi h ạ n 3 0 ,2 đ ế n 3 0 ,8 ° c và g iíỉ
n g u y ê n t ín h đồng n h ấ t tư ơ ng tự tầ n g m ặt. So vói tầ n g m ậ t, n h iệ t độ t ầ n g lOm s u v
g iả m k h ô n g n h iều , th ấ p hơn k h o ả n g 0 ,6 -0 ,8 ° c ở khu vực b iể n ph ía bắc Cô Tô vt\
k h o ả n g 0 ,2 -0 ,4 ° c ở các khu vực khác. T rong lóp lOm nước tr ê n c ù n g , g r a d ie n n h iệ t
độ th eo phư ơ ng th a n g đ ứ n g ỏ h ầ u h ê t các trạ m k h ô n g vượt q u á 0 ,0 6 ° c /m cho th ấ y
sự khác b iệ t k h ô n g n h iề u giữ a n h iệ t độ tầ n g lOm và t ầ n g m ặ t. T ại t ầ n g đáy, n h iệ t
(ỉộ nưóc b iê n đổi vối quy lu à t g iả m d ần ra khơi th e o xu th ê t ă n g d ầ n của độ sâ u đáy
biển: các k h u vực g ầ n bờ có n h iệ t độ 3 0 ,2 -3 0 ,6 ° c , g ia m dần c ò n 2 8 ,8 ° c tạ i các k h u
vực sâ u n h ấ t (trên 3 0 m ) c ủ a v ù n g biển n g h iê n cứu. Đ â y là qu y lu ậ t c h u n g b iến đổi
n h iệ t độ tầ n g đáy ở c á c v ù n g b iển v en bò. So với tầ n g lOm, n h iệ t độ t ầ n g đáy g iả m
k h oả n g 0 ,2 -0 ,4 ° C ở g ầ n bò v à 2 ° c ở ngoài khơi.
P h â n bô độ m u ôi nước b iển tầ n g m ặ t toàn v ù n g n g h iê n cứ u (h ình 2) đươc c h ia
th à n h ba kh u vực v ối các đặc đ iểm là: 1) Toàn bộ khu vực ph ía ng oà i dãy đ ả o ven bd
là khu vực b iể n th o á n g có nưốc biển khơi bắc v ịn h Hắc Bộ c h iế m ưu th ế, độ m uôi cao
28-30%o v à ít biên đổi; 2) Khu vực gần bờ bị c h e c h ắ n bởi các đ ảo có độ muôi khí*
th ấ p , chỉ đ ạ t 22-26%0, tạ i các cử a « ô n g dưới 14%0, tạ o n ê n cá c tiể u khu vực cỏ
gra d ien độ m uối th e o p h ư ơ n g n g a n g rất lớn. T ín h địa phư ơ ng c ủ a độ muôi tron g khu
vực này th ể h iện đặc b iệ t rõ do lưu th ôn g , xáo trộn nước bị c ả n trở bởi hệ th ố n g đảo;
3) Khu vực ph ía n a m v ù n g n g h iê n cứu (đông n a m đảo C át Bà) l à nơi xáo trộn của



2.2 Dác đ i ể m p h à n bô Ôxy tioà ta n , p ỉ l và

d ô đ u c ììỉiởc biển

Tại khu vực b iể n th o á n g , n ồ n g độ Ôxv hoà ta n (DO) nước tầ n g m ặ t d a o động
chú

y ê u trong k h o ả n g G,0 -8 ,0 mg0.j/l tương đương 100-120% độ bão hoà (h ìn h 3), ở

t ầ n g ' I0m cá c g iá trị tư ơ n g ứ n g là 6 ,5 -8 ,5 mgO-í/1 và 100-130% . N h ư v ậ y có th ể xem
n ồ n g g độ PO trong k h o ả n g 1 0 m é t nước trên c ù n g là tư ờ n g đôi đồng n h ất. Đ ặc điểm
phAnn bô* n o tại các tầng này gần tương tự nhau, tr o n g đó dải nước có nồng độ DO
cao t t r ê n '■.o mgOo /1 (trê n 1 1 0 % đọ bảo hoà) th u ộ c khu vực g iữ a c h ạ y dọc trục v ù n g
n g h iã ê n cún keo dài từ dông bắc x u ố n g tây nam . P h ía n g o ả i d ả i nước n ày, n ồ n g độ
DO t t u y cc giảm đi s o n g v ẫ n giữ ở mức k h á cao, đ ạ t cờ 6 ,5 -7 ,0 m g 0 2/l tư ơ ng đương
100-1110% độ bão hoà. R iê n g khu vực phía trong hệ th ố n g đảo n ồ n g độ D O th ư ờn g
th ấ p » dưới 6 mgO-,/1, t ạ i các cửa s ô n g dưới \ m g 0 2 /l. S ự t h iế u h ụ t DO ở khu vực này
( < 1 0 0 0 °Ó c!t bão hoà) có t h ể liên qu an đen ô n h iồ m c h ấ t hữu cơ t ừ các s ô n g đ ổ ra.


4

Đoàn

Bộy

T r ịn h Lê Hà

T ìn h h ìn h tư ơ n g tự n à y c ù n g x ả y ra ở khu vực lân c ậ n q u â n đ ả o Cô T ô, nơi DO chỉ
đạt 80-100% dộ bào hoà.



t ă n g lê n đ á n g k ể ở các k h u vực giữa

v à p h ía bắc v ù n g n g h iê n cử u, đ ạ t 0 ,1 0 -0 ,3 0 m g P O , 71 ờ t ầ n g lOm v à 0 ,1 0 -0 ,5 0

mgPO.ị 'VI đ t ầ n g đáy. T rong khi đó, các lớp nước từ 7 -1 0 m tr ỏ x u ố n g ở k h u vực phía
n a m k h ôn g cùn c h ịu ả n h hưởng của nưỏc v e n bờ (a n h h ư ở n g n à y ch ỉ có ở lốp nước
m ỏ n g s á t m ạt) n ên n ồ n g c!ộ PO ,

lại g iả m đi so với t ầ n g m ặ t, ch ì đ ạ t 0 ,1 0 -0 ,1 5

m g P O , 71. Sự tá n g c a o n ồ n g độ PO.ị i th e o độ s â u t ại k h u vự c g iữ a và p h ía bắc v ù n g
n g h i ê n cứu, n h ấ t là đ ố i với các tr ạ m xa bò có độ s â u lớn c h ắ c c h ắ n có liê n q u a n đên
q u á tr ìn h p h â n huý c á c hợp c h ấ t hữu cớ ở cá c lớp nước này. Đ â v c ũ n g c h ín h là khu
v ự c có p li và DO t h ấ p n h á t với c ù n g n g u v ê n n h ã n .
P h â n bô Silic v ô cơ (SiO j 2) tại tá t cả các t ầ n g đ ê u có XXI t h ê tư ơ n g tự n h a u vói
đ á c điểm c h u n g là t ã n g từ bờ ra khơi. Tại t ầ n g m ậ t k h u vực p h ía n a m v ù n g n g h iê n
c ứ u có nồng c!ộ SiO.; ~ c a o n h ấ t (0 ,8 0 - 1 .1 0 mgSi/1) clo được bổ s u n g từ nước v e n bờ,
kh u vực phía bác c ù n g có n ồn g độ ca o tư ơ ng đ ư ơ n g (0 ,8 0 (lên tr ê n 1,0 mgSi/1) • chư a
rõ n g u y ê n n h â n và k h u vực giữ a v ù n g n g h iê n cử u có n ồ n g độ th ấ p n h ấ t (0 ,2 0 -0 ,8 0
mg Si/1) đo được th ực v ậ t sử d ụ n g tr o n g q u a n g hợp.


8

Đ o à n Iiỏ, T r in h Lô Hả
Tại tầ n g lOm và tầ n g đáy, n ồ n g độ SiO J2 tă n g lê n ở kh u v ự c g iữ a v ù n g n g h iê n

cửu, đ ạ t 0 ,2 0 -1 ,4 0 mgSi/1 ở tầ n g lOm, 1 ,0 0 -1 ,6 0 mgSi/1 ở t ầ n g đ áy, p h ù hợp vối
nguồn bô su n g từ qu á tr ìn h ph ân huý ch ấ t hữ u cớ, n h ấ t là ờ các tr ạ m xa bò có độ

2.

Đ oà n Hộ, ỉ ỉ o á h ọc biển, N xb. ĐHQG Hà Nội, 20 0 1 , 170 tr.
Đ oà n Hộ, P h ù n g Đ ã n g lỉiê u , N g h iê n cửu n ã n g s u ấ t s in h học sơ cấp c ủ a thự c vật
nổi v ù n g b iể n v e n bờ tây v ịn h Bắc Bộ, T u y ể n tậ p H ộ i n g h ị k h o a học T r ư ờ n g Đ ại
h ọ c K h o a h ọ c T ự n h iê n , Đ H Q G Ỉ Ỉ N l ầ n t h ứ h a i, H à N ộ i 2 3 - 2 5 t h á n g 11 n á m

2 0 0 0 , C h u y c n n g à n h K h í tư ợ n g -T h u ỷ v á n - H ả i d ư ơ n g h ọ c , Nxb. G iao th ô n g , Hà
N ộ i, 2 0 0 1 , tr. 3-6.
3.

Lưu V ăn D iệ u , N g h iê n cứu d ặ c đ iể m th u ỷ h o á và c h ấ t lư ợ n g nước v ù n g biển ven
b ờ Q u à n g N i n h - ỉ ỉ c ì i P h ò n g ( từ v ịn h H ạ L o n g đ ế n b á n d à o Đ ồ S ơ n ),

P T S k h o a học H oá học, ĐH KHTN. Đ H Q G H N . 1996 158 tr

Luận án


Dác điềm ph án bô ìììôt sỏ yếu tô hóa hoc ...
VNU JO U R N A L 0 F S C IE N C E , Nat . Sci

& Tech

9

T XIX. N01. 2003

C H A R A C T K R IS T Ics O F D IS T R IB U T IO N O F SO M E


vvhile

tu r b id ity

and

in o r g a n ic

n u t r ie n t s

in c r ea se .

U e sid es,

tlie

p r o c ess

of

p h y to p la n k to n p h o t o s y n t h e s is r e s u lt s in in c r e a s in g t h e 1 )0 , pH and d e c r e a s in g the
n u t r ie n t s in th e C oa sta l r e g io n s. In th e d e e p e r la y e r s a n d bottom , t h e process C)f
ciisso lvin g o r g a n ic m a t e r ia l c a u s e s t h e d e c r e a s e o f t h e DO. pH and t h í 1 in c r e a s o o f
n u tr ie n ts .
T h is wơrk w a s s u p p o r t e d by th e N a tu r a l S c ie n c e C ouncil o f V i c t n a m (20022 0 0 3 ) a n d in v e s t ig a t i v e d a t a o f K H D L -C IS -0 1 Project ( 2 0 0 0 - 2 0 0 1 ).