Bài tiểu luận môn Quản lý nhà nước về kinh tế

PHẦN NỘI DUNG
I. Khái niệm
Để quản lý được nền kinh tế quốc dân, Nhà nước phải thực hiện rất nhiều
loại công việc khác nhau. Những công việc này hình thành nên khái niệm chức
năng quản lý nhà nước về kinh tế.
Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế là hình thức biểu hiện phương hướng
và giai đoạn tác động có chủ đích của Nhà nước tới nền kinh tế quốc dân, là tập
hợp những nhiệm vụ khác nhau mà Nhà nước phải tiến hành trong quá trình quản
lý nền kinh tế quốc dân.
II. Các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế
1. Định hướng sự phát triển của nền kinh tế
1.1. Khái niệm:
Định hướng sự phát triển kinh tế là xác định con đường và hướng sự vận
động của nền kinh tế nhằm đạt đến một đích nhất định (gọi là mục tiêu) căn cứ
vào đặc điểm kinh tế, xã hội của đất nước trong từng thời kỳ nhất định (cách đi,
bước đi cụ thể, trình tự thời gian cho từng bước đi để đạt được mục tiêu)
1.2. Sự cần thiết khách quan của chức năng định hướng phát triển nền
kinh tế.
Sự vận hành của nền kinh tế thị trường mang tính tự phát về tính không xác
định rất lớn. Do đó Nhà nước phải thực hiện chức năng, định hướng phát triển nền
kinh tế của mình. Điều này không chỉ cần thiết đối với sự phát triển kinh tế chung
mà còn cần thiết cho việc sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp. Điều này sẽ
tạo cho các cơ sở sản xuất kinh doanh dự đoán được sự biến đổi của thị trường, từ
đó nắm lấy cơ hội trong sản xuất kinh doanh cũng như lường trước những bất lợi
có thể xẩy ra, hạn chế những bất lợi có thể xẩy ra trong cơ chế thị trường, khắc
phục những ngành phát triển tự phát không phù hợp với lợi ích xã hội, đẩy mạnh
những ngành mũi nhọn.
1.3. Phạm vi định hướng phát triển nền kinh tế bao gồm:
- Toàn bộ nền kinh tế

1.6. Nhiệm vụ của Nhà nước để thực hiện chức năng định hướng phát
triển.
Nhà nước phải tiến hành các công việc sau:
- Phân tích đánh giá thực trạng của nền kinh tế hiên nay, những nhân tố
trong nước và quốc tế có ảnh hưởng đến sự phát triển hiện tại và tương lai của nền
kinh tế nước nhà.
- Dự báo phát triển kinh tế
- Hoạch định phát triển kinh tế, bao gồm:
+ Xây dựng đường lối phát triển kinh tế-xã hội
+ Hoạch định chiến lược phát triển kinh tế-xã hội
+ Hoạch định chính sách phát triển kinh tế-xã hội
+ Hoạch định phát triển ngành, vùng, địa phương
+ Lập chương trình mục tiêu và dự án để phát triển
2. Tạo lập môi trường cho sự phát triển kinh tế
2.1. Khái niệm về môi trường cho sự phát triển kinh tế
Môi trường cho sự phát triển kinh tế là tập hợp các yếu tố, các điều kiện tạo
nên khung cảnh tồn tại và phát triển của nền kinh tế. nói cách khác, là tổng thể các
yếu tố và điều kiện khách quan, chủ quan; bên ngoài, bên trong; có mối liên hệ
mật thiết với nhau, ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến việc phát triển kinh tế và
quyết định đến hiệu quả kinh tế.
Một môi trường thuận lợi được coi là bệ phóng, là điểm tựa vững chắc cho
sự phát triển của nền kinh tế nói chung và cho hoạt động sản xuất-kinh doanh của
các doanh nghiệp nói riêng; ngược lại, môi trường kinh doanh không thuận lợi
không những sẽ kìm hãm, cản trở mà còn làm cho nền kinh tế lâm vào tình trạng
khủng hoảng, trì trệ và các doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản hàng loạt.

Trang 9


Bài tiểu luận môn Quản lý nhà nước về kinh tế

hoá của nhân loại.
- Xây dựng một nền khoa học-kỹ thuật và công nghệ tiên tiến cần thiết và
phù hợp, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển của nền kinh tế và sản xuất kinh doanh
của các doanh nghiệp, cải cách nền giáo dục để đào tạo nguồn nhân lực có kỹ
thuật và trí tuệ phục vụ cho sự phát triển kinh tế.
- Xây dựng và thực thi chính sách và pháp luật về bảo vệ và sử dụngcó hiệu
quả tài nguyên thiên nhiên của đất nước, bảo vệ và hoàn thiện môi trường tự
nhiên, sinh thái.
3. Điều tiết sự hoạt động của nền kinh tế.
3.1. Khái niệm.
Nhà nước điều tiết sự hoạt động của nền kinh tế là nhà nước sử dụng quyền
năng chi phối của mình lên các hành vi kinh tế của các chủ thể trong nền kinh tế
thị trường, ngăn chặn các tác động tiêu cực đến quá trình hoạt động kinh tế, ràng
buộc chúng phải tuân thủ các quy tắc hoạt động kinh tế đã định sẵn nhằm bảo đảm
sự phát triển bình thường của nền kinh tế.
Điều tiết sự hoạt động của nền kinh tế và điều chỉnh sự hoạt động kinh tế là
hai mặt của một quá trình phát triển kinh tế. Nhưng điều chỉnh không giống với
Trang 9


Bài tiểu luận môn Quản lý nhà nước về kinh tế

điều tiết, điều chỉnh là sửa đổi lại, sắp xếp lại cho đúng, như điều chỉnh tốc độ
phát triển quá nóng của nền kinh tế; điều chỉnh lại sự bố trí không hợp lý của các
nhà máy đường, điều chỉnh thể lệ đấu thầu, điều chỉnh cơ cấu đầu tư, điều chỉnh
thang bậc lương v.v…
3.2. Sự cần thiết khách quan phải điều tiết sự hoạt động của nền kinh tế.
Nền kinh tế nước ta vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý vĩ mô
của Nhà nước. Điều đó có nghĩa là nền kinh tế của chúng ta vừa chịu sự điều tiết
của thị trường, vừa chịu sự điều tiết của nhà nước. Mặc dù nền kinh tế thị trường

môn hoá hoạt động có hiệu quả.

Trang 9


Bài tiểu luận môn Quản lý nhà nước về kinh tế

- Quan hệ phân công, hợp tác theo lãnh thổ nội bộ quốc gia thông qua việc
phân bổ lực lượng sản xuất theo lãnh thổ, hình thành nền phân công chuyên môn
hoá theo lãnh thổ. Ở đây, ngoài những điều tiết các mặt tài chính, tín dụng, thuế,
hỗ trợ đầu tư nói trên. Nhà nước còn điều tiết bằng pháp luật để tránh tình trạng
cục bộ địa phương, phân tán và dàn trải đầu tư như cảng biển, sân bây, phải thông
qua cấp thẩm quyền Quốc hội, Chính phủ phê duyệt các dự án kinh tế lớn, các dự
án không có trong quy hoạch không được đầu tư v.v…
- Sự lựa chọn quy mộ xí nghiệp, lựa chọn nguồn tài nguyên, các hành vi sử
dụng môi trường, các hành vi lựa chọn thiết bị, công nghệ, các hành vi đảm bảo
chất lượng sản phẩm và dịch vụ nhằm đưa các hành vi đó vào chuẩn mực có lợi
cho chính doanh nhân và cho cộng đồng, ngăn ngừa các hành vi gây bất lợi cho
các doanh nhân và cho cộng đồng xã hội.
b- Điều chỉnh các quan hệ phân chia lợi ích và quan hệ phân phối thu
nhập
Các quan hệ lợi ích trong lĩnh vực kinh tế sau đây được Nhà nước điều tiết:
- Quan hệ trao đổi hàng hoá: Nhà nước điều tiết quan hệ cung cầu sản xuất
hàng hoá để trao đổi và tiêu dùng trên thị trường bình thường, chống gian lận
thương mại, lừa lọc về giá cả, mẫu mã, kiểu dáng, chất lượng sản phẩm v.v…
nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của các bên tham gia quan hệ.
- Quan hệ phân chia lợi tức trong các công ty: Quan hệ tiền công-tiền lương:
Nhà nước điều tiết quan hệ này sao cho được công bằng, văn minh, quan hệ chủthợ tốt đẹp.
Phân chia thu nhập quốc dân (v+n) hợp lý, hợp tình, bảo vệ quyền lợi chính
đáng cho giới thợ và giới chủ theo đúng cương lĩnh chính trị của Đảng cầm quyền,

Để thực hiện chức năng điều tiết hoạt động của nền kinh tế, Nhà nước cần
làm những việc sau đây:
a) Xây dựng và thực hiện một hệ thống chính sách với các công cụ tác động
của chính sách đó, chủ yếu là:
- Chính sách tài chính (với hai công cụ chủ yếu là chi tiêu chính phủ và
thuế).
- Chính sách tiền tệ (với hai công cụ chủ yếu là kiểm soát mức cung tiền và
lãi suất).
- Chính sách thu nhập (với các công cụ:giá cả và tiền lương).
- Chính sách thương mại (với các công cụ: thuế quan,hạn ngạch tỷ giá hối
đoái, trợ cấp xuát khẩu, cán cân thanh toán,quốc tế...).
b)Bổ sung hàng hóa và dịch vụ cho nền kinh tế trong những trường hợp cần
thiết.
Những trường hợp được coi là cần thiết sau đây :
- Những ngành, lĩnh vực tư nhân không được làm
- Những ngành, lĩnh vực mà tư nhân không làm được
- Những ngành, lĩnh vực mà tư nhân không muốn làm.
c) Hỗ trợ công dân lập nghiệp kinh tế
Cụ thể nhà nước cần thực hiện tốt các biện pháp hỗ trợ sau:
- Xây dựng các ngân hàng đầu tư ưu đãi cho những doanh nhân tham gia
thực hiẹn các chương trình kinh tế trọng điểm của nhà nước, kinh doanh những
ngành mà nhà nước khuyến khích.
- Xây dựng và thực hiện chế độ bảo hiếm sản xuất kinh doanh cho những
người thực hiện các nhiệm vụ sản xuất kinh doanh theo định hướng của nhà nước,
những doanh nghiệp mới khởi sự,hoặc áp dụng khoa học công nghệ mới vào sản
xuất trong giai đoạn đầu.
- Cung cấp những thông tin : kinh tế - chính trị - xã hội có liên quan đến
hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp .
- Thục hiện chương trình bồi dưỡng kiến thức chuyên môn thông qua việc
xây dựng các Trung tâm dây nghề và xúc tiến việc làm.

trong trạng thái phồn vinh hay khủng hoảng, suy thoái, dao động hay ổn định, hiệu
quả hay kém hiệu quả, ách tắc hay thông thoáng, đúng hướng hay chệch hướng,
tuân thr hay xem thường pháp luật v.v...
Trên cơ sở đó rút ra những kết luận, nguyên nhân, kinh nghiệm và đề ra
những giải pháp phát huy ưu điểm và khắc phục khuyết điểm, đồng thời phát hiện
ra các cơ hội mới cho sự phát triển kinh tế quốc dân và đưa nền kinh tế lên một
bứoc tiến mới. Như vậy, kiểm tra và giám sát sự hoạt động kinh tế là cần thiết.
5.3. Nội dung kiểm tra, giám sát hoạt động kinh tế
Kiểm tra giám sát hoạt động kinh tế càn thiết được tiến hành trên các mặt
sau đây :
- Kiểm tra, giám sát việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách, kế
hoạch và pháp luật của Nhà nước về kinh tế.
- Kiểm tra, giám sát việc sử dụng các nguồn lực của đất nước.
- Kiểm tra, giám sát việc xử lý chất thải và bảo vệ môi trường tự nhiên, môi
trừong sinh thái.
- Kiểm tra, giám sát sản phẩm do các doanh nghiệp sản xuất ra.
Trang 9


Bài tiểu luận môn Quản lý nhà nước về kinh tế

- Kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chức năng và việc tuân thủ pháp luật
của các cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý nhà nước về kinh tế.
III. Nhận xét việc thực hiện các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế
của Nhà nước ta hiện nay
1. Về ưu điểm
Nhìn chung nhà nước ta đã thực hiện rất tốt các chức năng của nhà nước,
nhà nước ta đã thiết lập được chế độ sở hữu đa dạng, và phương thức quản lý, chế
độ phân phối rất hợp lý.
Trên lĩnh vực sở hữu: Sự tồn tại của ba chế độ sở hữu (sở hữu toàn dân, sở

Trang 9


Bài tiểu luận môn Quản lý nhà nước về kinh tế

Về việc thực hiện chức năng định hướng phát triển nền kinh tế Không có
tầm nhìn chiến lược, không nghiên cứu kĩ thực tế, đề ra mục tiêu không xuất phát
từ thực tế. Thiếu sự tính toán khi đề ra mục tiêu, đề ra những mục tiêu phát triển
quá xa vời, khó có thể đạt được. Mục tiêu đề ra không nhất quán, không thống nhất
và dễ thay đổi trong thời gian ngắn.
Về chức năng tạo lập môi trường còn tồn tại cơ chế xin – cho trong tạo lập
môi trường, tạo nên thiếu công khai minh bạch. Nhà nước quá ưu ái cho các tập
đoàn, doanh nghiệp nhà nước nên tạo ra môi trường ảo cho các doanh nghiệp này.
Công tác dự toán ngân sách yếu, chủ yếu dựa vào năng lực của người lãnh đạo tập
đoàn gây ra những hiện tượng tiêu cực
Về chức năng điều tiết Sử dụng các công cụ quản lý vĩ mô còn mang nhiều
tính hình thức, pháp chế và áp đặt. Sự phân cấp, phân quyền quản lý trong hệ thống
còn nhiều bất cập vướng mắc.
Kiểm tra giám sát không được thực hiện toàn diện, thống nhất, thiếu công
khai minh bạch. Còn nhiều kẽ hở trong cơ chế giám sát các tập đoàn kinh tế, tạo sự
lạm quyền của các tập đoàn. Vai trò của Đảng ủy trong các doanh nghiệp thấp, hiệu
quả hoạt động không cao.
3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện các chức năng quản lý nhà
nước về kinh tế
Thứ nhất, Nhà nước phải sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật để cho thị
trường phát triển, xoá bỏ các luật lệ, quy định gây cản trở hoạt động của thị trường,
xây dựng hệ thống luật pháp phù hợp với quy luật của nền kinh tế thị trường.
Thứ hai, đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước phù hợp với
yêu cầu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đưa hệ thống pháp
luật vào cuộc sống; quản lý xã hội, quản lý kinh tế bằng pháp luật; nâng cao năng

Trang 9