Công tác xử lý tài liệu tại Thư viện Trường Đại
học Sài Gòn - Thực trạng và giải pháp
Đinh Thị Hồng Thúy
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn Thạc sĩ. Khoa học thông tin thư viện ; Mã số: 60320203
Nghd: PGS.TS. Trần Thị Quý
Năm bảo vệ: 2013
Keywords: Xử lý tài liệu; Thư viện; Trường Đại học Sài Gòn
Contents:
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay, công nghệ thông tin đang phát triển với tốc độ chóng mặt và tác động sâu sắc đến
mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực thông tin-thư viện. Chính vì vậy, hoạt động
nghiệp vụ thông tin-thư viện đưới tác động của công nghệ thông tin đã thay đổi về chất, đặc biệt
là công tác xử lý tài liệu. Các hoạt động nghiệp vụ như biên mục mô tả; Phân loại tài liệu; Định từ
khóa tài liệu, Định chủ đề tài liệu; Tóm tắt, chú giải, tổng luận tài liệu... theo nguyên tắc và quy
tắc truyền thống trước đây đã thay đổi về chất theo các chuẩn nghiệp vụ của công nghệ hiện đạị
nhằm chuyển dịch các thư viện truyền thống sang hình thức thư viện điện tử/thư viện số. Trong
việc tổ chức và hoạt động của các thư viện hiện đại này, rất cần thiết phải có sự chuẩn hóa cao độ
về nghiệp vụ xử lý, thì việc tạo dựng các sản phẩm và tổ chức các dịch vụ thông tin thư viện hiện
đại mới có hiệu quả. Các thư viện điện tử mới có thể dễ dàng liên kết với nhau để hợp tác chia sẻ
nguồn lực thông tin ...
Trong dây chuyền thông tin tư liệu, công tác xử lý tài liệu có vài trò quan trọng bởi đầu ra của
quá trình này chính là các sản phẩm thông tin-điều kiện để tổ chức các dịch vụ thông tin thư viện
hiện đại. Chính vì vậy, cộng đồng thông tin, thư viện trên thế giới đã rất chú trọng đến các chuẩn
nghiệp vụ trong công tác xử lý tài liệu trên con đường ứng dụng công nghệ thông tin xây dựng thư
viện điện tử/thư viện số.
Những năm gần đây, vấn đề chuẩn hóa nói chung và chuẩn hóa trong công tác xử lý nghiệp vụ
nói riêng đã được cộng đồng thông tin – thư viện thế giới chú trọng và coi đó là điều kiện tiên quyết
để các thư viện có thể hội nhập và phát triển.
Ở Việt Nam, hiện nay cộng đồng thông tin, thư viện đang tiếp cận với các chuẩn nghiệp vụ xử

đã được tổ chức đào tạo. Chất lượng đào tạo đã được nâng cao. Cơ sở vật chất và điều kiện giảng
dạy theo phương pháp mới sử dụng phương tiện hiện đại đã được đầu tư. Đặc biệt, để đảm bảo việc
cung cấp thông tin/tài liệu cho việc học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học của thầy và trò, Nhà
trường đã đầu tư phát triển đáng kể cho thư viện. Như vậy, cũng như các thư viện đại học trên cả
nước, Thư viện Trường Đại học Sài Gòn là đơn vị trực thuộc trường Đại học Sài Gòn, có chức năng
và nhiệm vụ đảm bảo đáp ứng nhu cầu thông tin/tài liệu phục vụ công tác quản lý, đào tạo và
nghiên cứu khoa học phục vụ cho giảng viên, cán bộ - công nhân viên, sinh viên trong Trường, để
Thư viện hoạt động có hiệu quả, đáp ứng tối đa nhu cầu thông tin cho người dùng tin của Trường,


trong nhiều năm qua Thư viện của Trường Đại học Sài gòn đã có nhiều đổi mới trong tổ chức và
hoạt động. Hoạt động nghiệp vụ của thư viện đã được chú trọng đổi thay, cập nhật các chuẩn nghiệp
vụ mới trong đó có các chuẩn trong công tác xử lý tài liệu. Tuy nhiên, công tác xử lý tài liệu cũng
đang còn nhiều bất cập. Trước thực tế đó, việc nghiên cứu thực trạng, tìm ra nguyên nhân dẫn đến
bất cập và đưa ra các giải pháp là điều có ý nghĩa hết sức quan trọng. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ
sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện lý luận công tác xử lý tài liệu nói chung và nâng cao chất
lượng hoạt động xử lý tài liệu của thư viện Đại học Sài Gòn nói riêng. Tạo tiền đề để Thư viện Đại
học Sài gòn thực hiện được mục tiêu hội nhập và phát triển với các thư viện khác trên thế giới. Từ
lý do đó tôi chọn đề tài “Công tác xử lý tài liệu tại Thư viện trường Đại học Sài Gòn, thực trạng và
giải pháp” làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp cao học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Xử lý tài liệu là một khâu xử lý có ý nghĩa vô cùng quan trọng trọng hoạt động của các cơ quan
thông tin thư viện. Vì thế khi tìm hiểu lịch sử nghiên cứu đề tài, cho thấy đã có không ít công trình
nghiên cứu liên quan đến công tác xử lý tài liệu như sau:
Trước hết có thể kể đến một số công trình nghiên cứu của PGS.TS. Trần Thị Quý như: đề tài
cấp trường “Công tác xử lý tài liệu tại Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội,
thực trạng và giải pháp” nghiệm thu năm 2000. Sách chuyên khảo “Xử lý tài liệu trong hoạt động
thông tin – thư viện” xuất bản năm 2007, bởi nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà nội. Trong các
công trình này, tác giả đã đề cập rất rõ đến lý luận về xử lý tài liệu và thực tiễn xử lý tài liệu tại
Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội. Các công trình của tác giả Vũ Dương

nói riêng. Đánh giá thực trạng chuẩn hóa với việc áp dụng các chuẩn nghiệp vụ và hoạt động tiêu
chuẩn hóa trong các thư viện. Hoặc đi sâu nghiên cứu các công cụ xử lý tài liệu như khung phân
loại thập phân Dewey, Khung phân loại BBK; Khung phân loại 19 lớp. Bảng từ khóa, từ chuẩn...;
Nghiên cứu việc xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) thư mục với chuẩn AACR2 trên khổ mẫu MARC
21; Nghiên cứu việc tạo lập các điểm truy cập tìm tin được tạo lập sau xử lý tài liệu. Trên cơ sở
đánh giá những ưu điểm và hạn chế, đánh giá những thuận lợi và khó khăn về khả năng áp dụng các
công cụ và chuẩn nghiệp vụ công tác xử lý tài liệu trong hoạt động thông tin-thư viện tại Việt Nam,
các tác giả đã đề ra những giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng công tác xử lý tài liệu ở
Việt Nam nói chung và của từng Trung tâm TT-TV cụ thể được nghiên cứu nói riêng. Những công
trình nghiên cứu trên đã góp phần đáng kể trong việc hệ thống hóa những vấn đề lý luận, phản ánh
thực trạng công tác xử lý tài liệu tại các thư viện cụ thể. Mặc dù đã có những công trình nghiên cứu
bao quát toàn bộ công tác xử lý tài liệu ở các thư viện Việt Nam. Tuy nhiên, nghiên cứu công tác xử
lý tài liệu tại Thư viện Trường Đại học Sài Gòn chưa có một công trình nghiên cứu nào. Vì vậy, đề
tài “Công tác xử lý tài liệu tại Thư viện Trường Đại học Sài Gòn – Thực trạng và giải pháp” là đề
tài khoa học hoàn toàn mới, không trùng với đề tài nào đã nghiên cứu trước đó.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng công tác xử lý tài liệu tại Thư viện Trường Đại học Sài
Gòn, luận văn đề xuất một số giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xử lý tài liệu,
đáp ứng tốt nhất nhu cầu thông tin của người dùng tin tại thư viện. Góp phần nâng cao hiệu quả


hoạt động phục vụ thông tin/tài liệu cho cán bộ quản lý, giảng viên, sinh viên trong học tập, giảng
dạy và nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của Trường.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về xử lý tài liệu tại Thư viện Trường Đại học Sài gòn.
- Nghiên cứu đặc điểm cơ sở thực tiễn hoạt động xử lý tài liệu tại Thư viện Trường Đaị học
Sài gòn.
- Nghiên cứu thực trạng công tác xử lý tài liệu tại Thư viện Trường Đại học Sài Gòn.
- Nghiên cứu đề ra những giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng công tác xử lý tài


-

Phương pháp phỏng vấn, trao đổi.

-

Phương pháp thống kê, so sánh.

7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
7.1.Ý nghĩa khoa học


Đề tài được thực hiện góp phần bổ sung, hoàn thiện lý luận về công tác xử lý tài liệu trong
hoạt động thông tin-thư viện.
7.2.Ý nghĩa thực tiễn
Nhận diện được thực trạng hoạt động xử lý tài liệu của Thư viện Trường Đại học Sài gòn.
Phân tích những thuận lợi, khó khăn, những điểm mạnh, hạn chế của công tác xử lý tài liệu và đưa
ra các giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn để nâng cao chất lượng công tác xử lý tài liệu của
Thư viện góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của Trường Đại học Sài gòn.
Đồng thời, kết quả nghiên cứu còn là tài liệu tham khảo hữu ích cho lãnh đạo các thư viện
khác Trường Đại học Sài Gòn nghiên cứu và vận dụng nhằm đổi mới công tác xử lý tài liệu, nâng
cao chất lượng xử lý tài liệu, nâng cao hiệu quả hoạt động cho Thư viện đáp ứng tối đa nhu cầu tin
của người dùng tin tại Thư viện trường Đại học Sài Gòn.

8. Bố cục luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm có ba
chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về xử lý tài liệu tại Thư viện trường Đại học Sài Gòn.
Chương 2. Thực trạng công tác xử lý tài liệu tại Thư viện Trường Đại học Sài Gòn.


:

/>6. Nguyễn Văn Hành (2010), “Về chuẩn hóa công tác thư viện Đại học ở Việt Nam”, Tạp chí
Thư viện Việt Nam (4), tr. 10 – 14
7. Nguyễn Minh Hiệp (2002), “Chuẩn hóa công tác nghiệp vụ thư viện”, Sổ tay quản lý Thông
tin Thư viện, tr. 9 – 11
8. Khung Phân loại Thập phân Dewey rút gọn ấn bản 14 (2006 ), Thư viện Quốc gia Việt
Nam, Hà Nội
9. MARC 21 rút gọn cho dữ liệu thư mục (2005 ), Trung tâm Thông tin Khoa học Công nghệ
Quốc gia Việt Nam, Hà Nội
10. Melvil Dewey (2006), Khung phân loại thập phân Dewey và bảng chỉ mục quan hệ : ấn
bảng 14, Thư viện Quốc gia Việt Nam, Hà Nội.
11. Michael Gorman; Lâm vĩnh Thế, Phạm Thị Lệ Hương dịch (2002 ), Bộ Quy tắc Biên mục
Anh – Mỹ 1998: Ấn bản Việt ngữ lần thứ nhất, Hà Nội
12. Pháp lệnh Thư viện ( 2001 ), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
13. Vũ Dương Thúy Ngà, “Chuẩn hóa trong công tác xử lý tài liệu tại các thư viện đại học ở
Việt Nam”, Website tạp chí nghiên cứu văn hóa. Trường Đại học văn hóa Hà Nội, Truy câ ̣p
ngày 31/07/2012, điạ chỉ : />

14. Vũ Dương Thúy Ngà ( 2011 ),” Chuẩn nghiệp vụ trong xử lý tài liệu ở Việt Nam: Thực
trạng và giải pháp”, Thông tin và Tư liệu, 3, tr. 1-8
15. Vũ Dương Thúy Ngà (2008), “ Để hướng tới sự chuẩn hóa trong công tác định từ khóa và
định chủ đề tài liệu ở Việt Nam”, Tạp chí Thư viện Việt Nam(3), tr. 3- 7
16. Vũ Dương Thúy Ngà (2008), “ Để hướng tới sự chuẩn hóa trong công tác xử lí tài liệu và
biên mục trong các thư viện ở Việt Nam”, Tạp chí Thông tin và Tư liệu (2), tr. 7- 9
17. Vũ Dương Thúy Ngà ( 2009), “ Định chủ đề tài liệu ở Việt Nam: Các yếu tố đảm bảo sự
chuẩn hóa”, Thông tin và tư liệu, 4, tr 21 -24
18. Vũ Dương Thúy Ngà ( 2012 ), Nghiên cứu hoàn thiện việc chuẩn hóa trong việc xử lý tài
liệu tại các thư viện Việt Nam: luận án Tiến sĩ, Trường Đại học Văn hóa, Hà Nội

Tiếng Anh
32. Mortimer, Mary ( 2004), Learn descriptive cataloguing, Scarecrow Press , Canberra.
33. Mortimer, Mary ( 2004), Learn Dewey decimal classification : edition 22, Scarecrow Press
, Canberra.
34. Ganendran, Jacki ( 2007), Learn subject access: edition 4, Scarecrow Press, Canberra.
Các nguồn tin trên Internet:
35. http:// www.vjol.info/index.php/TCTVV
36. http:// lib.sgu.edu.vn
37.