ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

QUÁCH ĐÌNH LỢI

TÍCH HỢP GIÁO DỤC Ý THỨC GIỮ GÌN
BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH LỚP 12,
ĐỊA BÀN MIỀN NÚI QUA DẠY HỌC TÁC PHẨM
"VỢ CHỒNG A PHỦ" CỦA TÔ HOÀI

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(Bộ môn Ngữ văn)
Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Trần Khánh Thành

HÀ NỘI - 2014


MỤC LỤC
Lời cảm ơn ......................................................................................................... i
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt........... Error! Bookmark not defined.
Mục lục .............................................................................................................. 1
Danh mục bảng................................................ Error! Bookmark not defined.
Danh mục biểu đồ ....................................................................................... ..viii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 4
NỘI DUNG..................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI .... Error!
Bookmark not defined.



1.3. Cơ sở thực tiễn của việc tích hợp giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân
tộc cho học sinh qua dạy học tác phẩm văn chương ở trường THPT ........... Error!
Bookmark not defined.
1.3.1. Tác phẩm văn học là một bộ phận của văn hóaError! Bookmark not
defined.
1.3.2. Bản sắc văn hóa của các dân tộc miền núi được phản ánh qua nhiều tác
phẩm văn chương ............................................ Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Việc chuyển tải nội dung bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh qua dạy
học tác phẩm văn chương là một điều hết sức cần thiếtError! Bookmark not
defined.
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1 ............................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP TÍCH HỢP GIÁO DỤC Ý
THỨC GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC QUA DẠY HỌC TÁC
PHẨM VĂN HỌC TRONG NHÀ TRƢỜNG THPT NÓI CHUNG VÀ DẠY
HỌC TÁC PHẨM VỢ CHỒNG A PHỦ CỦA TÔ HOÀI NÓI RIÊNG Error!
Bookmark not defined.
2.1 Thực trạng tích hợp giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc qua
dạy học tác phẩm văn học trong trường THPT nói chung và tác phẩm Vợ
chồng A Phủ nói riêng..................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Các học liệu có thể tích hợp giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa
trong chương trình ngữ văn THPT .................. Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Thực trạng việc tích hợp giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân
tộc cho học sinh THPT qua dạy học môn Ngữ văn và dạy học Vợ chồng A
Phủ nói riêng ................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Những giải pháp tích hợp giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
cho học sinh lớp 12 địa bàn miền núi qua dạy học tác phẩm Vợ chồng A Phủ
của Tô Hoài ..................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Những nguyên tắc đề xuất biện pháp .... Error! Bookmark not defined.

3


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Xu hướng hội nhập và toàn cầu hóa đã chi phối và tác động mạnh
mẽ đến các nước trên thế giới trong đó có Việt Nam về cả hai mặt thuận lợi
và thách thức. Sau hơn hai mươi năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng,
đất nước ta đã thu được những thành tựu hết sức to lớn về mọi mặt như: kinh
tế, chính trị và quan hệ quốc tế. Song, để đứng vững và tiếp tục đẩy mạnh hơn
nữa những thành công đó trước sự tác động mạnh mẽ của nền kinh tế thị
trường và xu hướng toàn cầu hóa đòi hỏi con người Việt Nam phải giữ vững
và phát huy được những tinh hoa văn hóa của dân tộc, trong đó việc giữ gìn
bản sắc văn hóa dân tộc là một trong những vấn đề hết sức cần thiết.
Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 5 (khóa XIII), nhận thức
vai trò quan trọng của nền văn hóa trong sự phát triển của đất nước, nối tiếp
truyền thống coi trọng văn hóa của dân tộc, Đảng ta đề ra nghị quyết riêng về
văn hóa, trong đó đã chỉ rõ “Phương hướng chung của sự nghiệp văn hóa
nước ta là phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc,
ý thức độc lập tự chủ, tự cường xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam
tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc …” [3]. Đến Hội nghị lần thứ 9, Ban Chấp
hành Trung ương Đảng khóa XI tiếp tục khẳng định “phải kế thừa, bổ sung
và phát triển quan điểm của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa đã được
nêu trong Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), đồng thời nhấn mạnh văn
hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực và nguồn nội lực
quan trọng cho phát triển bền vững đất nước; văn hóa phải được đặt ngang
hàng với kinh tế, chính trị, xã hội; tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát
triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội” [61].
1.2. Thực trạng hiện nay, trước ảnh hưởng của thời kì hội nhập và xu
thế toàn cầu hóa một bộ phận người Việt Nam nhất là thế hệ trẻ đã dần mai

núi của Hà Nội. Là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào các dân tộc như:
Kinh, Mường, Dao. Đặc điểm của học sinh miền núi chất phác, giản dị thật
thà tuy nhiên còn tự ti và nhận thức, tiếp thu kiến thức chậm hơn so với học
sinh các địa bàn khác. Cùng chung xu thế của thời đại, của đất nước, các em
Hs ở đây cũng chưa thực sự trân trọng những nét đẹp văn hóa bản địa và có
hướng tiếp thu văn hóa ngoại lai.
5


Với những lí do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Tích hợp giáo dục ý thức giữ
gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh lớp 12, địa bàn miền núi qua dạy học
tác phẩm "Vợ chồng A Phủ" của Tô Hoài” làm đề tài luận văn cao học.
2. Lịch sử vấn đề
2.1. Vấn đề tích hợp
2.1.1. Trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về dạy học
theo hướng tích hợp đã được công bố. Nổi bật nhất là cuốn sách Khoa sư phạm
tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường [58]. Cuốn
sách đã mang lại giá trị lý luận cao, giúp chúng ta hiểu được nội dung và bản
chất tích hợp và cho thấy những ảnh hưởng của khoa học sư phạm tích hợp đối
với chương trình SGK cũng như kiến thức mà học sinh lĩnh hội được.
2.1.2. Trong việc dạy học Ngữ văn, quan điểm tích hợp cũng đã được
ứng dụng và nghiên cứu: Phương pháp dạy học Ngữ văn ở THCS theo hướng
tích hợp và tích cực [31]. Ngoài ra còn một số bài báo bàn về quan điểm tích
hợp trong môn Ngữ văn và dạy học Ngữ văn: Tích hợp và liên nội hướng tới
kết nối trong dạy học Ngữ văn [13], Tích hợp trong dạy học Ngữ văn [16],
Dạy Ngữ văn theo hướng tích hợp [7].
2.1.3. Bên cạnh đó, một số luận văn, luận án cũng đã quan tâm lựa
chọn và vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ văn như: Luận án Hệ
thống đề kiểm tra nhằm đánh giá năng lực Ngữ văn THCS theo yêu cầu tích
hợp của Nguyễn Thị Hồng Vân. Dạy học ca dao trong ngữ văn 10 theo

Mai Hạnh Ngân, trường THPT chuyên Lê Quý Đôn - Điện Biên cũng
có bài viết: Nhãn quan phong tục trong Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài, tác giả
đã đi sâu vào tìm hiểu các phong tục của người H’mông trong tác phẩm như:
Tục cho vay nặng lãi, tục cưới vợ trình ma, tục xử kiện phạt vạ, trình ma
người vay nợ, những ngày tết vùng cao, đêm tình mùa xuân. Bài viết thể hiện
sự hiểu biết tường tận về các phong tục của người H’mông ở vùng cao Tây
Bắc và đánh giá được khả năng khám phá, tìm hiểu sâu sắc của Tô Hoài về
những phong tục tập quán mà chỉ có người dân tộc thiểu số ở vùng cao tiêu
biểu là dân tộc H’mông mới có.
Một vài tác giả khác cũng rất tâm đắc với tác phẩm Vợ chồng A Phủ
của Tô Hoài và đã nghiên cứu, tìm hiểu một phương pháp tiếp cận mới qua

7


dạy học tác phẩm này đó là “Dạy học tác phẩm Vợ chồng A Phủ cho học sinh
vùng cao theo hướng đối thoại văn hóa”.
Bên cạnh đó, hàng loạt các tác giả nổi tiếng khác đã thiết kế dạy học tác
phẩm Vợ chồng A Phủ như: Phan Trọng Luận -Tổng chủ biên, cùng nhóm tác
giả khác với cuốn SGK và Ngữ văn (tập 2), Nxb Giáo dục 2008; thiết kế bài
giảng Ngữ văn 12 tập 2, Nxb Hà Nội do Nguyễn Văn Đường chủ biên năm
2008; Thiết kế bài giảng Ngữ văn 12 nâng cao tập 2, Nxb Hà Nội do Nguyễn
Văn Đường chủ biên; Thiết kế dạy học Ngữ văn 12 – Nxb Giáo dục năm
2008: do tác giả Lưu Đức Hạnh chủ biên vv … Hướng thiết kế của các tác giả
đó bám rất sát chuẩn kiến thức của Bộ giáo dục đề ra. Chủ yếu hướng học
sinh đi sâu vào tìm hiểu các khía cạnh của giá trị tác phẩm Vợ chồng A Phủ.
Đây là những tài liệu rất đáng tin cậy để giáo viên và học sinh tham khảo
trong quá trình dạy học tác phẩm này.
Rõ ràng, tác phẩm Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài được rất nhiều người
quan tâm và đánh giá cao. Nhưng cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu

Phạm vi điều tra, khảo sát thực trạng dự kiến tiến hành tại các trường
trên địa bàn miền núi Hà Nội là: Trường THPT Ba Vì, Trường Phổ thông Dân
tộc Nội trú Hà Nội và trường THPT Bắc Lương Sơn.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Phương pháp phân tích, tổng hợp, khảo cứu tài liệu.
Phương pháp điều tra, phỏng vấn.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
Phương pháp tiếp cận văn hóa học.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ
lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương.
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài.
Chƣơng 2: Thực trạng và biện pháp tổ chức dạy học tích hợp giáo dục ý
thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc qua dạy học Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài.
Chƣơng 3: Giáo áo thể nghiệm và thực nghiệm sư phạm.

9


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Nguyễn Duy Bắc (2006), Cảm nhận về văn hoá và văn học trong hành
trình đổi mới, Nxb Văn Hoá Dân Tộc, Lạng Sơn.

2.

Bộ Giáo dục và đào tạo (2006), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện
chương trình, sách giáo khoa lớp 10 THPT môn Ngữ văn. Nxb. Giáo
dục, Hà Nội.


9.

Nguyễn Phúc Chỉnh (2011), Hình thành năng lực dạy học tích hợp cho
giáo viên trung học phổ thông, ĐHTN-ĐHSP.

10. Thành Duy (2006), Bản sắc dân tộc và hiện đại hóa văn hóa Việt Nam
mấy vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
11. Hoàng Dục (2008), Chuyên đề dạy - học ngữ văn 12, Vợ chồng A Phủ
(Tô Hoài), Nxb Giaó dục, Hà Nội.
12. Phạm Văn Đồng (1996), Mấy vấn đề về văn hoá giáo dục, Nxb Sự thật,
Hà Nội.

10


13. Nguyễn Trọng Hoàn (2002), “Tích hợp và liên nội hướng tới kết nối
trong dạy học Ngữ văn”, Tạp chí Giáo dục số 22.
14. Nguyễn Trọng Hoàn (2002), Tiếp cận văn học, Nxb Khoa học Xã hội,
Hà Nội.
15. Trần Bá Hoành (2002), “Dạy học tích hợp”, nguồn http://ioer.edu.vn.
16. Nguyễn Thanh Hùng (2003), “Tích hợp trong dạy học Ngữ văn”, Tạp
chí giáo dục số 3.
17. Tô Hoài (1997), Chân dung văn học, Nxb Hội nhà văn Việt Nam, Hà Nội.
18. Tô Hoài (1997), Sổ tay viết văn, Nxb Tác phẩm mới, Hà Nội.
19. Tô Hoài (2009), Về tác giả và tác phẩm, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
20. Tô Hoài, “Ngẫm lại Truyện Tây Bắc”, nguồn http://hoanggiaanh.net.
21. Nguyễn Kim Hồng (2013), “Dạy học học tích hợp trong trường phổ
thông ở Australia”, Tạp chí khoa học ĐHSP TPHCM, số 42.
22. Đỗ Kim Hồi, Trần Đăng Xuyền (1994), Giảng văn văn học Việt Nam

38. Phan Trọng Luận (2003), Văn chương bạn đọc sáng tạo, Nxb ĐHQG,
Hà Nội.
39. Phan Trọng Luận (2008), Ngữ văn 12, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
40. Phan Trọng Luận (2008), Thiết kế bài học Ngữ văn 12, tập 2, Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
41. Nguyễn Đăng Mạnh (2005), Những bài giảng về tác gia văn học Việt
Nam hiện đại, Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội.
42. Nguyễn Tiến Mậu – Trịnh Thị Lan (2007), “Tích hợp công nghệ thông
tin trong dạy học”, Tạp chí Giáo dục số 179.
43. M. Bakhtin (1998), Những vấn đề thi pháp Đôxtôiepxki, GD, 1998.
44. Hồ Chí Minh toàn tập, in lần 2 (1995), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội, tập 3.
45. Phan Ngọc (1994), Văn hóa Việt Nam và cách tiếp cận mới, Nxb Văn
hóa- thông tin, Hà Nội.
46. Vi Hồng Nhân (2004), Văn hoá các dân tộc thiểu số từ một góc nhìn,
Nxb Văn hoá dân tộc.

12


47. Nhiều tác giả (1997), Từ điển tiếng Việt, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội,
(In lần thứ 2).
48. Nhiều tác giả (1997), 40 năm văn hóa nghệ thuật các dân tộc thiểu số
Việt Nam (1945 - 1985), Nxb Văn hóa, Hà Nội.
49. Nhiều tác giả (2012), Kỷ yếu Hội Thảo Khoa học “Dạy học tích hợpDạy học phân hóa trong chương trình giáo dục phổ thông”. Bộ Giáo
dục- Đào tạo, tháng 11.
50. Nhiều tác giả (1990), Các vấn đề của khoa học văn học, Nxb. Khoa học
Xã hội, Hà Nội.
51. Huỳnh Nhƣ Phƣơng (2009), “Văn hóa và văn hóa truyền thống”, Tạp
chí Nhà văn, số 10.