ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ LAN HƢƠNG

XÂY DỰNG HỆ THỐNG VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP
CHƢƠNG “SÓNG CƠ VÀ SÓNG ÂM” VẬT LÍ 12
DÀNH CHO HỌC SINH LỚP CHỌN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÍ

HÀ NỘI – 2014

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ LAN HƢƠNG

XÂY DỰNG HỆ THỐNG VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP
CHƢƠNG “SÓNG CƠ VÀ SÓNG ÂM” VẬT LÍ 12
DÀNH CHO HỌC SINH LỚP CHỌN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÍ
Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN VẬT LÍ)
Mã số: 60140111

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS. TÔN TÍCH ÁI

1.3.3. Vai trò của bài tập vật lí đối với việc phát hiện và bồi dưỡng kiến
thức cho HS có năng lực tốt và HS giỏi ..................................................................
11
1.3.4. Vai trò, tác dụng của bài tập phần sóng cơ và sóng âm trong chương
trình Vật lí phổ thông ...............................................................................................
12
1.3.5. Phân loại bài tập Vật lí ..................................................................................
12
1.3.6. Phân tích tư duy trong quá trình giải bài tập Vật lí .......................................
15
1.3.7. Phương pháp giải bài tập Vật lí .....................................................................
16
1.3.8. Hướng dẫn học sinh giải bài tập Vật lí .........................................................
18
1.3.9. Lựa chọn bài tập trong dạy học Vật lí ............................................................
21
1.4. Tìm hiểu kiến thức giảng dạy cho HS lớp chọn ở trường THPT
22
1.4.1 Chương trình bồi dưỡng kiến thức chung cho HS lớp chọn ...........................
22
1.4.2. Chương trình bồi dưỡng HS giỏi trong các lớp chọn....................................
23
1.4.3. Thực trạng dạy học trong các lớp chọn .........................................................
24
1.5. Tìm hiểu thực trạng việc dạy học Vật lí cho HS lớp chọn ở trường
THPT Quế Võ 1 - Quế Võ - Bắc Ninh .....................................................................
25
1.5.1. Sự phát triển trường THPT Quế Võ 1 - Quế Võ - Bắc Ninh ........................
25
1.5.2. Thực trạng dạy học chương “Sóng cơ và sóng âm” Vật lí 12 ở

2.4.1. Mục tiêu về kiến thức và cấp độ nhận thức ..................................................
43
2.4.2. Mục tiêu về kỹ năng .......................................................................................
46
2.5. Xây dựng hệ thống và hướng dẫn giải bài tập chương “Sóng cơ và
sóng âm” Vật lí 12 dành cho học sinh lớp chọn ......................................................
46
2.5.1. Phân loại các dạng bài tập cơ bản chương “Sóng cơ và sóng âm” Vật lý 12
46
2.5.2. Hệ thống bài tập và hướng dẫn giải bài tập chương “Sóng cơ và
sóng âm” ..................................................................................................................
47
2.6. Kết luận Chương 2 ...........................................................................................
94
95
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .............................................................
3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm ............................................
95
3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm .....................................................................
95
3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm ....................................................................
95
3.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm .......................................................................
95
3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm ..................................................................
96
3.4. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ........................................
96
3.4.1. Xây dựng tiêu chí để đánh giá........................................................................
96

vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú
và trách nhiệm học tập cho học sinh”.
Như vậy, quá trình dạy học không chỉ nhằm mục đích trang bị kiến thức mà cần
hướng đến phát huy hết tiềm năng của người học. Người học luôn tích cực, chủ động
tìm hiểu, chiếm lĩnh kiến thức, đặc biệt họ được tự do sáng tạo, tự do tư duy dưới sự
định hướng của người thầy. Từ đó họ có thể phát huy khả năng tự học và duy trì việc
học lâu dài. Tính tích cực trong học tập là tích cực trong nhận thức, được thể hiện bằng
động cơ, hứng thú học tập - tiền đề của tự giác, độc lập và sáng tạo. Để người học tích
cực chủ động trong học tập thì người thầy cần có phương pháp dạy học tích cực, nghĩa
là tập trung vào việc phát huy tính tích cực của người học. Muốn đổi mới cách học phải
đổi mới cách dạy. Cách dạy chỉ đạo cách học, nhưng ngược lại thói quen học tập của
trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy của thầy. Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có
sự hợp tác cả của thầy và trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học
thì mới thành công.
Trong các phương pháp dạy học tích cực thì việc sử dụng hệ thống bài tập cũng là
một phương pháp phổ biến, được sử dụng thường xuyên và mang lại hiệu quả cao. Đặc
biệt môn Vật lí là một môn khoa học tự nhiên thì điều đó lại càng được thể hiện rõ nét.
Bài tập chính là một phương tiện để tiếp cận kiến thức, rèn luyện khả năng tư duy và
nâng cao kĩ năng thực nghiệm trong dạy học môn Vật lí ở trường phổ thông.
Hiện nay tài liệu về hệ thống bài tập môn Vật lí ở trường phổ thông rất phong
phú. Tuy nhiên, nhiều tài liệu chưa phù hợp với đối tượng HS, đặc biệt là trong các
trường THPT, thường tổ chức riêng những lớp chọn mà ở đó là nguồn cung cấp các HS
đi thi HS giỏi các cấp - kể cả HS giỏi cấp quốc gia và quốc tế. Mặc dù hình thức lớp

3


chọn đã được hình thành và tổ chức dạy nhiều năm ở nhiều trường trên toàn quốc,
nhưng chưa có những tài liệu riêng phù hợp đào tạo cho các đối tượng này. Mặt khác
các tài liệu hiện có chưa tạo thuận lợi cho GV và HS khi tiến hành các giờ dạy học tích

4


- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính hiệu quả và tính khả thi của việc áp
dụng hệ thống bài tập xây dựng được.
- Nêu các kết luận về ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.
5. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
- Khách thể: Quá trình dạy học môn vật lí lớp 12 THPT.
- Đối tượng: Hệ thống bài tập phần “Sóng cơ và sóng âm” Vật lí 12 để giảng
dạy và học tập.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng được hệ thống và hướng dẫn giải bài tập phần “Sóng cơ và
sóng âm” Vật lí 12, khoa học, đúng trọng tâm, phù hợp với trình độ học sinh, kết
hợp với việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên thì khi vận dụng hệ thống
bài tập đó vào dạy học Vật lí sẽ không những nâng cao hiệu quả học tập mà còn
phát huy tính sáng tạo của HS.
7. Vấn đề nghiên cứu
Đề tài tập trung vào nghiên cứu hai vấn đề cơ bản sau:
- Lý luận về bài tập trong dạy học vật lí và phương pháp sử dụng bài tập
trong dạy học tích cực.
- Xây dựng hệ thống và hướng dẫn giải bài tập phần “Sóng cơ và sóng
âm” Vật lí 12.
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Ý nghĩa lý luận:
Đánh giá vai trò, mức độ phù hợp của việc sử dụng hệ thống bài tập đã xây
dựng trong dạy và học môn Vật lí 12 cho đối tượng học sinh lớp chọn.
- Ý nghĩa thực tiễn:
Bước đầu xây dựng hệ thống bài tập phần “Sóng cơ và sóng âm” thuộc
chương trình vật lí lớp 12 THPT phong phú, đa dạng và phù hợp với trình độ HS,
giúp GV có thêm tư liệu giảng dạy, HS có thêm tài liệu để học tập và sáng tạo.

Chƣơng 2: Xây dựng hệ thống và hướng dẫn giải bài tập phần “Sóng cơ và
sóng âm” Vật lí 12 dành cho học sinh lớp chọn.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm

6


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lƣơng Duyên Bình (2008), Sách giáo khoa Vật lí 12. Nxb Giáo dục.
2. Lƣơng Duyên Bình (2008), Sách giáo viên Vật lí 12. Nxb Giáo dục.
3. Vũ Cao Đàm (1998), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học. Nxb khoa học và
kĩ thuật, Hà Nội.
4. Nguyễn Thanh Hải (2001 ), Bài tập định tính và câu hỏi thực tế Vật lí 12. Nxb
Giáo dục.
5. Nguyễn Cảnh Hòe (2009), Những bài tập hay và điển hình Vật lí 12. Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội.
6. Bùi Quang Hân, Trần Văn Bồi, Nguyễn Văn Minh, Phạm Ngọc Tiến (2003).
Giải toán Vật lí 12 – Tập 1. Nxb Giáo dục.
7. Vũ Thanh Khiết (2008), Phương pháp giải toán Vật lí 12. Nxb Giáo dục.
8. Vũ Thanh Khiết (2008 ), Tuyển tập các bài toán cơ bản và nâng cao Vật lí 12.
Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
9. Ngô Diệu Nga, Bài giảng môn phân tích chương trình Vật lý phổ thông.
10. Nghị quyết trung ƣơng 2 khóa VIII (1996), Quốc hội nước Việt Nam, Hà Nội.
11. Lê Đức Ngọc (2012), Đo lường và đánh giá thành quả học tập, Hà Nội.
12. Lê Đức Ngọc, Trần Thị Hoài (2012), Phát triển chương trình, Hà Nội.
13. Vũ Quang (Chủ biên), Lƣơng Duyên Bình – Tô Giang - Ngô Quốc Quýnh
(2008). Bài tập vật lí 12. Nxb Giáo dục.
14. Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng (2001), Tổ chức hoạt động nhận thức
cho HS trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
15. Phạm Hữu Tòng (1994 ), Bài tập phương pháp dạy bài tập Vật lí. Nxb Giáo