BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
…………/…………

BỘ NỘI VỤ
……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN THÀNH DUYÊN

PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO
THANH NIÊN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ
QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI.

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
…………/…………

BỘ NỘI VỤ
……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN THÀNH DUYÊN

PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI,

thiếu sót nhất định, rất mong nhận được sự thông cảm và chia sẻ của quý thầy,
cô giáo và người đọc.
Xin chân thành cảm ơn!
Học viên
Nguyễn Thành Duyên


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
CHO THANH NIÊN ....................................................................................... 8
1. 1. Khái niệm, mục đích và vai trò phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh
niên ................................................................................................................. 8
1.1.1. Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên .................. 8
1.1.2. Mục đích của phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên ........... 12
1.1.3. Vai trò của phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên ............... 17
1.2. Chủ thể, nội dung, hình thức, phương pháp của phổ biến, giáo dục pháp
luật cho thanh niên ....................................................................................... 22
1.2.1. Chủ thể của phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên ............... 22
1.2.2. Nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên .................. 23
1.2.3. Hình thức, phương pháp phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh
niên ........................................................................................................... 25
1.2.4. Những điều kiện đảm bảo phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên
.................................................................................................................. 30
Kết luận chương 1 ......................................................................................... 35
Chương 2.THỰC TRẠNG PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO
THANH NIÊN Ở THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI
......................................................................................................................... 37
2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội của thành
phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi và đặc điểm thanh niên của thành phố

pháp luật cho thanh niên ........................................................................... 83
3.2.5. Nâng cao nhận thức cho thanh niên về vai trò của pháp luật trong
đời sống xã hội và trong hoạt động của thanh niên.................................. 93
3.2.6. Một số giải pháp khác .................................................................... 97


Kết luận chương 3 ....................................................................................... 100
KẾT LUẬN .................................................................................................. 101
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

PBGDPL

:

Phổ biến, giáo dục pháp luật

LHPN

:

Liên hiệp Phụ nữ

LHTN

:

Liên hiệp Thanh niên

Vào những năm đầu, khi nước ta mới giành được độc lập, Chủ tịch
Hồ Chí Minh dạy: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà”,
“nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh
niên”. Người cho rằng sự phát triển trong tương lai của đất nước và tiền đồ
vẻ vang của dân tộc nằm trong tay của thanh niên và luôn nhìn nhận thanh
niên theo quan điểm phát triển và toàn diện. Tuy nhiên, thực tế hiện nay
còn một bộ phận thanh niên thiếu bản lĩnh sống, thiếu ý thức tu dưỡng, rèn
luyện về đạo đức, thiếu kiến thức về pháp luật dẫn đến dễ bị kích động, dụ
dỗ, lôi kéo tham gia vào các hoạt động vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến
trật tự an toàn xã hội. Chính vì vậy, trong giai đoạn hiện nay việc nâng cao
hơn nữa hiệu quả của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên
nhằm bồi dưỡng và tạo điều kiện để thanh niên phát triển toàn diện, có ý
thức trách nhiệm công dân, hiểu biết và chấp hành nghiêm chỉnh Hiến pháp
và pháp luật, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, tạo dựng
một môi trường xã hội lành mạnh để thanh niên cống hiến và trưởng thành

1


là “lớp người kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng, vừa chuyên” là
một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết.
Xuất phát từ thực tiễn, đặc biệt trước tình hình vi phạm pháp luật của
thanh niên cả nước nói chung và thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi
nói riêng đang ngày càng diễn biến phức tạp, gia tăng về số lượng và tính
chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm, yêu cầu tăng cường công tác
phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên ở thành phố Quảng Ngãi đang
được các cấp, các ngành, các cơ quan, tổ chức có chức năng, nhiệm vụ giáo
dục pháp luật rất quan tâm để tìm ra giải pháp thiết thực, hữu hiệu hơn.
Trên thực tế, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên tại thành
phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi đã được các cấp ủy Đảng, chính quyền,

chuyên luật, Đề tài khoa học cấp Bộ, Viện Nghiên cứu Khoa học pháp lý Bộ Tư pháp, 2000.
- Một số đặc trưng của ngành giáo dục liên quan đến công tác phổ
biến, giáo dục pháp luật, Nguyễn Huy Bằng, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số
6/2007.
- Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở tỉnh Cà Mau: Kinh phí đầu tư
có tương xứng hiệu quả? Nguyễn Hùng Cường, Tạp chí Dân chủ và pháp luật,
số 6/2007.
- Giáo dục ý thức pháp luật để tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa và
xây dựng con người mới, Phùng văn Tửu, Tạp chí giáo dục lý luận, số 4/1985.

3


- Thanh, thiếu niên làm trái pháp luật, cuốn sách do tác giả Trần
Đức Châm làm chủ biên, Nxb Chính trị Quốc gia, 2002.
- Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường, cuốn sách
của ThS. Nguyễn Huy Bằng, ThS. Phạm Thị Kim Dung, Ths. Đặng Thị
Thu Huyền, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2008.
- Đẩy mạnh việc dạy và học pháp luật trong các trường theo tinh
thần Chỉ thị 32-CT/TƯ của Ban Bí Thư TW Đảng, bài viết của PGS.TS
Nguyễn Tất Viễn đăng trên tạp chí Dân chủ và Pháp luật, 4/2004.
Các công trình khoa học trên đã luận giải một số vấn đề rất cơ bản cả
về lý luận và thực tiễn trong hoạt động PBGDPL trên nhiều góc độ. Tuy
nhiên, cho đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ
và có hệ thống về thực tiễn PBGDPL cho thanh niên trên địa bàn thành phố
Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi. Vì vậy, đây là đề tài có tính cấp thiết, không
trùng lặp với các công trình đã công bố.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích:
Làm rõ cơ sở lý luận và đánh giá đúng thực trạng để xác định được

- Phương pháp luận

5


Luận văn được xây dựng trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin
và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật. Quan điểm, đường lối,
chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà
nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Phương pháp luận trong nghiên cứu là
phương pháp duy vật biện chứng của triết học Mác - Lênin.
- Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương
pháp xã hội học pháp luật; phương pháp lịch sử cụ thể; phương pháp phân
tích, tổng hợp, so sánh; phương pháp khảo sát thực tế; phương pháp thống
kê để thu thập thông tin từ thực tế.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Về mặt lý luận:
Luận văn góp phần làm rõ tính đặc thù của công tác phổ biến, pháp
luật cho thanh niên ở thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi và các địa
phương có cùng đặc điểm về lịch sử, kinh tế, văn hóa - xã hội... Trên cơ sở
đó góp phần nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho
thanh niên ở thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi.
- Về mặt thực tiễn:
+ Các giải pháp mà luận văn nêu ra có thể sử dụng trong công tác
phổ biến, giáo dục pháp luật nói chung và công tác phổ biến, giáo dục pháp
luật cho thanh niên ở địa phương.
+ Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong công tác phổ biến,
giáo dục pháp luật cho UBND thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi;

6

biến, giáo dục pháp luật.
Phổ biến, giáo dục pháp luật có hai nghĩa: nghĩa thứ nhất PBGDPL
là truyền đạt tinh thần, nội dung pháp luật giúp cho đối tượng tác động hiểu
và hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm, hành vi phù hợp với các đòi
hỏi của các quy định pháp luật hiện hành. Nghĩa thứ hai PBGDPL là công
tác, lĩnh vực hoạt động bao gồm tất cả các công đoạn phục vụ cho việc thực
hiện phổ biến, giáo dục pháp luật (xây dựng chương trình, kế hoạch phổ
biến, giáo dục pháp luật; triển khai chương trình, kế hoạch phổ biến, giáo
dục pháp luật thông qua việc áp dụng các hình thức, biện pháp phổ biến,
giáo dục pháp luật; hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc, sơ kết, tổng kết việc thực
hiện chương trình, kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật).
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, đất nước độc lập,
thống nhất, Bác Hồ dạy: "Thanh niên là chủ tương lai của nước nhà" [18,
8


tr.82]. Bác ví tuổi thanh niên là mùa xuân của xã hội "Một năm khởi đầu từ
mùa xuân, một đời khởi đầu từ tuổi trẻ, tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội"
[19, tr.194]. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Bác luôn đặt
niềm tin vào sức mạnh của thanh niên: "Với một thế hệ thanh niên hăng hái
kiên cường, chúng ta nhất định thành công trong sự nghiệp xây dựng chủ
nghĩa xã hội ở miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc" [18,
tr.315]. Người còn chỉ rõ, thanh niên là người kết nối quá khứ với tương
lai: "Thanh niên là người tiếp sức mạnh cho thế hệ thanh niên già, đồng
thời là người dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai" [18, tr.375] . Với thanh
niên, Bác dạy: "Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã
cho mình những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình
phải làm thế nào cho lợi ích nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước
nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào". [20, tr.265]
Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan

thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng, vừa
chuyên” [21, tr.612] như lời Hồ Chủ tịch là nhiệm vụ cần thiết trong mọi
thời đại và cấp bách trong tình hình hiện nay. Trong đó, giáo dục pháp luật,
trang bị kiến thức pháp luật cho thanh niên là nhiệm vụ không thể thiếu
trong việc bồi dưỡng, phát triển thanh niên Việt Nam. Phổ biến, giáo dục
pháp luật cho thanh niên là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ
đích của chủ thể giáo dục thông qua các hình thức, phương pháp khác nhau
tác động lên thanh thiếu niên một cách có hệ thống nhằm hình thành ở họ
một cách bền vững tri thức pháp lý, ý thức pháp luật, tình cảm, niềm tin và
hành vi phù hợp với pháp luật hiện hành, xây dựng lối sống theo pháp luật.
Xác định thanh niên luôn là lực lượng chiến lược của quốc gia dân
tộc, Đảng đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm giáo dục toàn
10


diện cho thanh niên, nâng cao tri thức, trình độ văn hóa cho thanh niên. Tại
Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 4 (khóa VII),
đã nêu: “Thanh niên là lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc. Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước
bước vào thế kỷ 21 có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không,
cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay
không, phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng,
rèn luyện thế hệ thanh niên; Công tác thanh niên là vấn đề sống còn của
dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách
mạng...” [2, tr.2]. Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã
nêu:“Đối với thế hệ trẻ, thường xuyên giáo dục chính trị, truyền thống, lý
tưởng, đạo đức và lối sống; tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát
triển thể lực, trí tuệ, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [15, tr.10].
Đồng thời, Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban chấp hành
Trung ương Đảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với

nhau. Tuy nhiên, trong khoa học pháp lý, khái niệm PBGDPL cho thanh
niên được hiểu là: Một hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ đích
của chủ thể giáo dục thông qua các hình thức, phương pháp khác nhau tác
động lên thanh niên, giáo dục một cách có hệ thống nhằm hình thành ở họ
một cách bền vững tri thức pháp lý, ý thức pháp luật, tình cảm, niềm tin và
hành vi phù hợp với pháp luật hiện hành, xây dựng lối sống theo pháp luật.
1.1.2. Mục đích của phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên
Những năm qua, nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo con người Việt Nam
phát triển toàn diện “chân, thiện, mĩ” thì công tác phổ biến, giáo dục pháp
luật, nâng cao ý thức pháp luật cho thanh niên luôn được nhà nước ta quan
tâm. Ngày 26/11/2010 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số

12


2160/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tăng cường công tác PBGDPL nhằm nâng
cao ý thức chấp hành pháp luật cho thanh thiếu niên giai đoạn 2011 – 2015,
theo đó xác định mục tiêu của Đề án là làm cho “nhận thức về pháp luật, ý
thức chấp hành pháp luật, kỹ năng ứng xử pháp luật trong đời sống của
thanh thiếu niên được nâng cao rõ rệt, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã
hội chủ nghĩa” [25, tr.2]
Việc xác định đúng đắn mục đích cần đạt được trong quá trình
PBGDPL đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng nội dung, hình
thức, phương pháp PBGDPL cho thanh niên. Từ phương diện lý luận
chung của PBGDPL cho thấy, mục đích của PBGDPL cho thanh niên bao
gồm:
Thứ nhất, nâng cao hiểu biết pháp luật cho thanh niên
Pháp luật của Nhà nước không phải khi nào cũng được mọi người
trong xã hội biết đến, tìm hiểu, đồng tình ủng hộ và thực hiện nghiêm

dựng là để bảo vệ quyền và lợi ích của mọi người trong đó có thanh niên,
đảm bảo dân chủ và công bằng xã hội. Khi nào thanh niên nhận thức đầy
đủ được như vậy thì pháp luật không cần một biện pháp cưỡng chế nào mà
thanh niên vẫn tự giác thực hiện. Để tạo lập niềm tin vào pháp luật cho mỗi
thanh niên và cả cộng đồng đòi hỏi sự kết hợp của nhiều yếu tố. Một trong
những yếu tố đóng vai trò quan trọng là PBGDPL để thanh niên hiểu biết
về pháp luật, hiểu biết về quá trình thực hiện và áp dụng pháp luật, tuyên
truyền về những mặt thuận lợi và khó khăn phức tạp của việc thực hiện và
áp dụng pháp luật, những mặt ưu điểm và hạn chế của quá trình điều chỉnh
pháp luật.
14


Pháp luật cũng như mọi hiện tượng khác bao giờ cũng có hai mặt,
không phải lúc nào nó cũng thỏa mãn hết, phản ánh được đầy đủ nguyện
vọng, mong muốn của thanh niên. Quá trình điều chỉnh pháp luật sẽ lấy
lợi ích của đông đảo nhân dân trong xã hội làm tiêu chí, thước đo, do đó
sẽ có một số ít không thỏa mãn được. Chính các yếu tố hạn chế và mặt
trái của các qui định pháp luật càng tạo nên sự cần thiết của công tác
PBGDPL để thanh niên hiểu đúng pháp luật, đồng tình ủng hộ pháp luật.
Có như vậy mới hình thành lòng tin vào pháp luật của thanh niên. Mục
đích cảm xúc bao gồm:
Giáo dục tình cảm công bằng là giáo dục cho thanh niên biết đánh
giá về pháp luật, biết xác định các tiêu chuẩn về tính công bằng của pháp
luật, biết quan hệ với người khác trên cơ sở pháp luật.
Giáo dục tình cảm trách nhiệm là quá trình làm cho thanh niên được
giáo dục về nghĩa vụ pháp lý cơ bản của mình, tự giác thực hiện các yêu
cầu của pháp luật, hoàn thành không điều kiện những nghĩa vụ pháp lý
trong các mối quan hệ pháp luật với chủ thể bên kia.
Giáo dục tình cảm pháp chế là quá trình giáo dục nhằm hình thành ý

niên còn có ý thức phê phán, lên án những hành vi vi phạm, đi ngược lại
với các quy định của pháp luật. PBGDPL cho thanh niên là nhằm hình
thành, củng cố tình cảm tốt đẹp của thanh niên với pháp luật, đồng thời
ngày càng nâng cao sự hiểu biết của thanh niên đối với các văn bản pháp luật
và các hiện tượng pháp luật trong đời sống, từ đó nâng cao ý thức tự giác
chấp hành pháp luật của thanh niên. Việc hình thành những thói quen của

16


hành vi hợp pháp do PBGDPL mà có thường tồn tại dưới dạng sau: Thói
quen tuân thủ pháp luật (kiềm chế không làm những gì mà pháp luật cấm);
Thói quen thực hiện nghĩa vụ pháp lý (dùng hành vi tích cực tiến hành
những gì mà pháp luật bắt phải làm); Thói quen sử dụng pháp luật (sử dụng
quyền mà pháp luật cho phép).
Sự hình thành động cơ và hành vi tích cực pháp luật là kết quả cuối
cùng của PBGDPL. Những mục đích về nhận thức và tình cảm là phục vụ
cho mục đích hình thành động cơ và hành vi tích cực pháp luật. Tuy vậy,
cần lưu ý rằng giữa các mục đích đó có mối quan hệ qua lại thống nhất chặt
chẽ, từ ý thức pháp luật của thanh niên đến tính tự giác, từ tính tự giác tới
tính tích cực, từ tính tích cực đến thói quen xử sự theo pháp luật của thanh
niên và từ thói quen hành động, sử dụng pháp luật lại xuất hiện nhu cầu
lĩnh hội tri thức pháp luật của thanh niên. Nếu PBGDPL cho thanh niên
được tiến hành thỏa mãn cả ba mục đích này thì từ chỗ là yếu tố tác động từ
bên ngoài đối với thanh niên, nó sẽ trở thành nội tâm của chính thanh niên.
Đây là một đòi hỏi rất quan trọng mà PBGDPL cho thanh niên phải đáp
ứng.
1.1.3. Vai trò của phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh niên
Pháp luật là một trong những phương tiện hàng đầu để Nhà nước
quản lý xã hội, là công cụ để mọi người thực hiện các quyền và lợi ích hợp