BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
................./................

BỘ NỘI VỤ
...../.....

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
VỀ HOẠT ĐỘNG THƢ VIỆN CÔNG CỘNG
- TỪ THỰC TIỄN TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 60.34.04.03

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

HÀ NỘI - NĂM 2017


Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Ngƣời hƣớng dẫn: TS. CHU XUÂN KHÁNH

Phản biện 1: ………………………………………….
………………………………………….

Phản biện 2: ………………………………………….
…………………………………………

đưa ra kịp thời để thu hút sự tham gia tích cực của toàn xã hội, tranh thủ sự ủng
hộ có hiệu quả của các cấp, các ngành và cộng đồng quốc tế. Phú Thọ đã xây
dựng được một hệ thống quản lý giúp bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị của
các di sản sau khi được UNESCO vinh danh.
Do những điểm đặc biệt nêu trên, trên cơ sở kế thừa những kết quả nghiên
cứu của các thế hệ đi trước đã công bố và sự hiểu biết khiêm tốn cá nhân, tôi
chọn vấn đề “Quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO
công nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ” cho luận văn thạc sĩ của mình.
2.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Cho đến nay, đã có rất nhiều chuyên gia quan tâm khảo sát và nghiên cứu
về di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh Phú Thọ ngay cả trước và sau khi
các di sản được UNESCO vinh danh là di sản phi vật thể của thế giới. Thực tế
cho thấy, những công trình nghiên cứu chủ yếu đi sâu vào nghiên cứu về từng
loại di sản văn hóa phi vật thể, hoặc quản lý di sản nói chung, hoặc quản lý nhà
nước về di sản văn hóa phi vật thể tại một địa phương mà chưa có đề tài nào trực
tiếp nghiên cứu quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể đã được
UNESCO công nhận, trường hợp đặc biệt ở đây là tỉnh Phú Thọ - nơi có đến ba
di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO vinh danh.
1


3.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
3.1.

Mục đích nghiên cứu


- Về không gian: Luận văn nghiên cứu thực trạng quản lý nhà nước về di
sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận ở thành phố Việt Trì, tỉnh
Phú Thọ - nơi là cái nôi của các di sản văn hóa phi vật thể bao gồm Ca Trù (Câu
lạc bộ Ca Trù Việt Trì); hát Xoan (các làng Xoan cổ nằm ở làng Kim Đới (Kim
Đái), Phù Đức, Thét của xã Kim Đức và làng An Thái xã Phượng Lâu); Tín
ngưỡng thờ cúng Hùng Vương (Khu di tích tịch sử quốc gia Đền Hùng).
- Về thời gian: Luận văn chủ yếu tập trung phân tích, đánh giá thực trạng
của việc quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO công

2


nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn từ năm 2010 - 2016 (sau khi các
di sản được UNESCO công nhận).
- Về nội dung: luận văn tập trung vào các nội dung quản lý Nhà nước sau
đây: xây dựng và tổ chức thực thi chính sách quản lý các di sản văn hóa phi vật
thể sau khi được UNESCO công nhận ở cấp tỉnh; tổ chức bộ máy quản lý các di
sản văn hóa phi vật thể sau khi được UNESCO công nhận ở cấp tỉnh; nâng cao
công tác tuyên truyền, vận động để bảo vệ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể
sau khi được UNESCO công nhận ở tỉnh Phú Thọ.
5.

Phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn

- Phương pháp phỏng vấn cá nhân (phỏng vấn định tính): phỏng vấn sâu với
các cá nhân và thảo luận nhóm đối với các đối tượng nhất định như cán bộ quản
lý văn hóa tại địa phương, nhóm nghệ nhân, câu lạc bộ, người dân, nhà nghiên
cứu…
- Phương pháp quan sát tham dự:

Ý nghĩa khoa học và thực tiến của luận văn

Luận văn là công trình đầu tiên trực tiếp nghiên cứu một cách toàn diện và
hệ thống về thực trạng quản lý nhà nước các di sản văn hóa phi vật thể đã được
UNESCO công nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ; chỉ ra thực trạng hoạt động quản
lý nhà nước đối với các di sản văn hóa phi vật thể sau khi được ghi danh. Hình
thành các luận cứ khoa học nhằm bước đầu phác họa một mô hình quản lý nhà
nước về di sản văn hóa thế giới đang được áp dụng tại Phú Thọ, giúp làm tiền đề
tham khảo cho việc vận dụng và đề ra các giải pháp phù hợp, sát thực tiễn, chấn
chỉnh, đẩy mạnh công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể sau khi
được UNESCO vinh danh, góp phần bảo tồn, khai thác và phát huy di sản văn
hoá phi vật thể theo hướng bền vững.
7.

Kết cấu của luận văn

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung
luận văn được chia làm ba chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học đối với quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi
vật thể đã được UNESCO công nhận
Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể đã
được UNESCO công nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
Chương 3: Quan điểm, phương hướng và giải pháp quản lý nhà nước về di
sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO công nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

4


Chƣơng 1
CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỐI VỚI QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ

trên nhưng ít nhất phải có một tiêu chí đặc sắc thì đối tượng hay sự vật ấy mới
trở thành di sản văn hóa.
1.1.2. Di sản văn hóa phi vật thể
1.1.2.1. Khái niệm
Trong khoản 1, điều 4 của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di
sản văn hóa, số 32/2009/QH12 có nêu “Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm
tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên
quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng,
5


không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác
bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác.”
UNSECO cũng đã cố gắng cụ thể hóa tính “trừu tượng” của di sản văn
hóa phi vật thể bằng việc đưa ra một số định dạng của di sản văn hóa phi vật thể
như: tập quán, biểu đạt tri thức, kỹ năng, các không gian văn hóa có liên quan…
Di sản văn hóa phi vật thể phải có sự gắn bó chặt chẽ với đời sống tinh thần của
cộng đồng, được lưu truyền, tái tạo để tạo nên bản sắc riêng của mỗi một cộng
đồng và sự đa dạng văn hóa trên toàn thế giới.
1.1.2.2. Đặc điểm, tính chất của di sản văn hóa phi vật thể
Tính chất của di sản văn hóa phi vật thể bao gồm: tính truyền thống,
đương đại, sống động; tính bao hàm, tính đại diện, tính tùy thuộc vào cộng đồng.
UNESCO và các quốc gia đều công nhận di sản văn hóa phi vật thể có những
giá trị cơ bản sau: giá trị lịch sử, giá trị nghệ thuật, giá trị khoa học, giá trị gắn
kết các dân tộc. Ngoài ra, di sản văn hóa phi vật thể còn có giá trị về kinh tế.
Di sản văn hóa phi vật thể không “nhất thành bất biến” mà chúng hàm
chứa những nhân tố mang tính lịch sử, đồng thời cũng mang hơi thở của thời
đại. Điều đó còn nhấn mạnh rằng để tồn tại đến ngày hôm nay, di sản văn hóa
phi vật thể đã trải qua một quá trình sàng lọc và sáng tạo không ngừng nghỉ.
1.1.3. Di sản văn hóa phi vật thể đã đƣợc UNESCO công nhận tại Việt Nam

văn hóa, được Bộ trưởng giao trách nhiệm chỉ đạo và hướng dẫn hoạt động phát
triển sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trong phạm vi cả nước.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thuộc UBND tỉnh, thành phố trực thuộc
Trung ương. Phòng Văn hoá và Thông tin là cơ quan chuyên môn thuộc UBND
cấp huyện, dưới nữa là quản lý văn hóa cấp xã, phường, có ban Văn xã, và cộng
đồng đang gìn giữ di sản.
1.2.2. Nội dung quản lý nhà nƣớc về di sản văn hóa phi vật thể đã đƣợc
UNESCO công nhận
1.2.2.1. Khái niệm quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể đã được
UNESCO công nhận
Quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể là việc Đảng và Nhà nước
sử dụng hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách… thông qua bộ máy quản lý tác
động có tính chất định hướng tới cộng đồng xã hội nhằm đạt được mục tiêu bảo
tồn và phát huy giá trị các di sản. Đối với các di sản văn hóa phi vật thể đã được
UNESCO công nhận thì quốc gia đang sở hữu di sản đó yêu cầu phải tuân theo
đúng những cam kết bảo tồn và phát huy đã nêu ra trong hồ sơ đệ trình, cũng
như những điều khoản của Công ước 2003 mà nước đó là thành viên. Quản lý
nhà nước về các di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh nhìn chung
vẫn giống với việc quản lý các di sản văn hóa phi vật thể trên cả nước, nhưng
vẫn có những đặc trưng riêng biệt.
1.2.2.2. Nội dung quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể được
UNESCO công nhận
* Xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý nhà
nước đối với di sản văn hóa phí vật thể đã được UNESCO công nhận
Quản lý nhà nước về di sản nói chung và quản lý nhà nước về di sản văn
hóa phi vật thể đã được UNESCO công nhận nói riêng có công cụ là hệ thống
luật và các văn bản có tính pháp quy. Việt Nam là một trong những quốc gia đầu
tiên đưa di sản văn hóa phi vật thể trở thành đối tượng điều chỉnh của Luật Di
7


đã được triển khai liên tục và rộng khắp trên cả nước trong những năm qua.
1.2.3. Yêu cầu và sự cần thiết của quản lý nhà nƣớc về di sản văn hóa phi
vật thể đã đƣợc UNESCO công nhận
Tuy di sản văn hóa phi vật thể là một phần quan trọng cấu thành nên di
sản văn hóa nhưng nó lại không được quan tâm như những di sản văn hóa vật
thể. Xác định được tầm quan trọng của di sản văn hóa và đặc biệt là di sản văn
hóa phi vật thể, Đảng và Chính phủ đã luôn nhấn mạnh đến vai trò chủ chốt của
các cơ quan Nhà nước trong việc quản lý di sản văn hóa phi vật thể.
8


Việt Nam đã ý thức được từ sớm vai trò của UNESCO trong việc bảo vệ
di sản và đặc biệt là Công ước Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể (Công ước
2003). Sau khi các di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận thì Nhà
nước và các cấp quản lý đã có trách nhiệm hơn trong việc bảo tồn, khai thác và
lưu truyền các di sản đó. Vai trò của quản lý nhà nước đối với các di sản văn hóa
phi vật thể được UNESCO vinh danh là rất quan trọng. Điều này đảm bảo các di
sản văn hóa phi vật thể sau khi được công nhận sẽ được bảo vệ và phát huy một
cách đúng đắn.
1.3. THÁCH THỨC, KHÓ KHĂN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI
SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐÃ ĐƢỢC UNESCO CÔNG NHẬN
Hiện nay, công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể vẫn còn
nhiều hạn chế, yếu kém. Việc xây dựng và hoàn thiện thể chế văn hóa còn nhiều
hạn chế, chưa đồng bộ. Chủ trương xã hội hóa các hoạt động văn hóa chưa phát
huy hiệu quả cao. Một số văn bản pháp luật về di sản văn hóa mà đặc biệt là di
sản văn hóa phi vật thể chưa theo kịp sự phát triển của thực tiễn, việc tổ chức
thực hiện còn chậm chạm, quan liêu, một số văn bản chưa thực sự đi vào cuộc
sống. Công tác kiện toàn tổ chức, bộ máy nhân sự ngành Văn hóa, nhất là khi
mới sáp nhập thành bộ đa ngành còn nhiều lúng túng. Thêm vào đó, năng lực
của nguồn nhân lực quản lý văn hóa của đất nước vẫn còn nhiều yếu kém…

1.4.2.1.

Kinh nghiệm của Hàn Quốc

1.4.2.2.

Kinh nghiệm của Nigeria

1.4.3. Bài học về quản lý nhà nƣớc đối với các di sản văn hóa phi vật thể đã
đƣợc UNESCO công nhận
Các tỉnh như Huế hay Bắc Ninh đều đã trở thành một tấm gương trong
việc bảo vệ các di sản văn hóa phi vật thể sau khi được UNESCO công nhận.
Với kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới, có thể thấy rằng các
nước rất quan tâm đến việc quảng bá di sản văn hóa. Chính phủ các nước đều
thành lập các cơ quan chuyên trách để bảo tồn và phát huy các di sản. Đồng
thời, các quốc gia sử dụng di sản như một “chìa khóa” ngoại giao hiệu quả và
thuyết phục.

10


Chƣơng 2
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI SẢN VĂN HÓA
PHI VẬT THỂ ĐÃ ĐƢỢC UNESCO CÔNG NHẬN
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ

2.1.

TỔNG QUAN VỀ TỈNH PHÚ THỌ


11


trở thành Trung tâm kinh tế Vùng; là một trong những trung tâm khoa học, công
nghệ; giáo dục - đào tạo, y tế, văn hóa, thể thao, du lịch của vùng trung du và
miền núi Bắc Bộ; là đầu mối giao thông quan trọng nội Vùng”.
2.1.4. Đặc điểm văn hóa
Phú Thọ là mảnh đất thiêng liêng cội nguồn của dân tộc Việt Nam với
hàng ngàn năm lịch sử. Với dòng chảy của lịch sử, Phú Thọ là nơi bảo lưu các
giá trị văn hoá dân gian cổ truyền, hệ thống di tích và lễ hội. Nơi đây lưu giữ và
bảo tồn một khối lượng lớn các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đa dạng,
phong phú và đặc trưng, phản ánh cuộc sống của cư dân nông nghiệp trong tiến
trình lịch sử hình thành và phát triển của quốc gia, dân tộc. Đến với Phú Thọ,
người ta có thể tìm ra những lời giải đáp của quá khứ về văn hóa dân tộc đi từ
cội nguồn, có thể xới lên nhiều tầng văn hóa chồng phủ lên nhau, trong đó có cả
tầng nền móng để đi từ văn hóa Văn Lang tới văn hóa Đại Việt.
2.1.5. Khái quát về các di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
Phú Thọ - vùng đất này hiện đang bảo tồn, phát huy giá trị 1372 di tích
lịch sử gồm 161 di tích khảo cổ học, 262 chùa, còn lại là di tích kiến trúc nghệ
thuật hoặc dấu vết kiến trúc và các di tích lịch sử cách mạng kháng chiến. Trong
số đó có di tích lịch sử Đền Hùng được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp
quốc gia đặc biệt; 73 di tích được xếp hạng quốc gia, 12 di tích lịch sử; 207 di
tích kiến trúc nghệ thuật đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Có
260 lễ hội, gồm 223 lễ hội dân gian, 5 lễ hội tôn giáo, 32 lễ hội cách mạng; hiện
còn 97 lễ hội được duy trì hoạt động thường niên và mới khôi phục lại.
2.2. CÁC DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐÃ ĐƢỢC UNESCO
CÔNG NHẬN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ
2.2.1. Ca Trù của ngƣời Việt
Ca Trù có nhiều tên gọi, theo từng địa phương. Có nơi gọi là hát cửa
đình, hát ả đào, hát cửa quyền, hát cô đầu, hát nhà tơ, hát nhà trò và hát ca công.

Hai di sản văn hóa phi vật thể của Phú Thọ được UNESCO công nhận đó là Ca
Trù và hát Xoan thì đều được xếp vào Danh sách cần được bảo vệ khẩn cấp. Các
di sản văn hóa phi vật thể hầu hết được truyền khẩu. Các nghệ nhân đều đã cao
tuổi và có rất nhiều người đã qua đời làm mất mát một phần lớn các di sản.
2.3. QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐÃ
ĐƢỢC UNESCO CÔNG NHẬN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ
2.3.1. Xây dựng, ban hành, tổ chức thực thi chính sách về di sản văn hóa
phi vật thể đã đƣợc UNESCO công nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
Trong những năm qua, Việt Nam đã thực hiện nghiêm túc những khuyến
nghị của UNESCO tại Điều II của Công ước 2003 liên quan tới trách nhiệm của
mỗi quốc gia thành viên. Sau khi các di sản của tình được công nhận, Phú Thọ
đã có những chủ trương, chính sách, biện pháp tích cực để bảo vệ và phát huy
giá trị các di sản.
* Ca trù của người Việt
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ đã xây dựng kế hoạch,
tham mưu cho UBND tỉnh có chính sách hỗ trợ nghệ nhân cao tuổi và tăng
cường tổ chức các lớp truyền nghề; đồng thời xây dựng, ban hành cơ chế quản
lý, tổ chức và hỗ trợ kinh phí hoạt động cho các câu lạc bộ Ca trù. Hiện nay, Sở
đang xây dựng kế hoạch, tham mưu cho UBND tỉnh để có chính sách hỗ trợ các
nghệ nhân cao tuổi và tăng cường tổ chức các lớp truyền dạy cho lớp trẻ. Đồng
13


thời, xây dựng và ban hành cơ chế quản lý, tổ chức và kinh phí hoạt động cho
các câu lạc bộ Ca trù.
* Hát Xoan Phú Thọ
Ngay từ khi hát Xoan được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi
vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại, UBND tỉnh Phú Thọ đã ban
hành “Chương trình Hành động về việc Bảo tồn và Phát huy giá trị di sản văn
hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp - hát Xoan Phú Thọ, giai đoạn 2012 - 2015”.



Cũng giống như bộ máy quản lý nhà nước đối với các di sản văn hóa phi
vật nói chung, bộ máy tổ chức quản lý các di sản văn hóa phi vật thể đã được
UNESCO công nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ cũng có sự phân cấp rõ rệt.
Chính phủ thống nhất quản lý từ trung ương đến địa phương. Do đặc thù của các
di sản được công nhận, các di sản không chỉ mang tầm quốc gia mà đã trở thành
di sản của thế giới, nên cần một bộ phận chuyên trách của quốc gia quản lý
chúng đó là Uỷ ban quốc gia UNESCO Việt Nam.
Bộ máy quản lý nhà nước đối với các di sản văn hóa phi vật thể sau khi
được UNESCO công nhận ở các địa phương có di sản thường là giống nhau, tuy
nhiên, do đặc thù của Phú Thọ nên 3 di sản thế giới của tỉnh đang được đặt dưới
sự quản lý của hai bên khác nhau đó là Sở Văn hóa, Thể thao, Du lịch và Khu di
tích lịch sử quốc gia Đền Hùng - nơi trực tiếp nắm giữ và thực hành di sản.
Ca trù và hát Xoan thuộc sự quản lý trực tiếp của Sở Văn hóa, Thể thao và
Du lịch tỉnh Phú Thọ. Hàng năm, cán bộ quản lý cấp địa phương, nơi có các
cộng đồng đang gìn giữ di sản phải báo cáo thường xuyên về công tác bảo tồn
và phát huy. Đặc biệt, cả hai di sản này đều được UNESCO ghi vào Danh sách
cần được bảo vệ khẩn cấp, nên các biện pháp bảo vệ càng cần sự quan tâm và có
sự giám sát chặt chẽ của Sở.
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương lại nằm dưới sự quản lý của Ban Quản
lý khu di tích Đền Hùng - nơi trực tiếp lưu giữ, thực hành của tín ngưỡng này.
Khu di tích lịch sử Đền Hùng đã trở thành đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND
tỉnh Phú Thọ, hàng năm, Ban quản lý di tích phải làm hồ sơ báo cáo tỉnh về tình
trạng và công tác bảo tồn di sản. UBND tỉnh sẽ tổ chức họp tổng kết và gửi báo
cáo cho Cục Di sản cũng như Vụ Văn hóa đối ngoại và UNESCO (ban thư ký
của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam) để báo cáo về thực trạng và công tác
bảo tồn di sản theo cam kết với UNESCO.
2.3.3. Tuyên truyền, giáo dục và phát huy các di sản văn hóa phi vật thể đã
đƣợc UNESCO công nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

thống được phục hồi làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng.
Cùng với sự chuyển biến về nhận thức, sự phục hồi hát Xoan là rất
mạnh mẽ: số lượng thành viên ở 4 phường Xoan đều tăng. Nhiều công trình
nghiên cứu về hát Xoan Phú Thọ đã được xuất bản. Nhà nước ban hành các
chính sách, phê duyệt đề án, dự án bảo vệ và nhanh chóng đưa hát Xoan ra khỏi
tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp. Từ những thành công bước đầu trong hành trình
bền bỉ bảo tồn di sản hát Xoan, ngày 22 tháng 11 năm 2015, ông Hà Kế San,
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cho biết, tỉnh Phú Thọ đã chính thức đề nghị
các cơ quan chức năng đệ trình hồ sơ, báo cáo UNESCO đưa hát Xoan ra khỏi
danh mục di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại, và nếu
được chấp thuận thì đây sẽ trở thành trường hợp đầu tiên trên thế giới.
2.4.2. Tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý các di sản văn hóa phi vật thể
đã đƣợc UNESCO công nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
Thứ nhất, Nhà nước và địa phương chưa có những chính sách đồng bộ
để phát huy cả 3 di sản thế giới. Hiện nay, 3 di sản thuộc các bên quản lý khác
nhau, điều này đã gây khó khăn trong việc thống nhất quản lý cũng như chưa
đưa ra được các chương trình liên kết và quảng bá tất cả các loại hình di sản.
Khi đánh giá cả 3 di sản thế giới thì hầu như tỉnh đã quên các chính sách dành
cho Ca trù, hiện nay di sản này vẫn đang loay hoay tìm hướng tự tồn tại. Đã có
rất nhiều chuyên gia cảnh báo rằng, nếu tỉnh Phú Thọ không đưa ra được các
16


chính sách kịp thời, hợp lý giúp bảo tồn và gìn giữ di sản thì vùng đất Tổ sẽ vĩnh
viễn đánh mất Ca trù.
Thứ hai, việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục về di sản chưa được thực
hiện một cách đồng bộ. Tuy rằng tỉnh cũng đã thực hiện rất nhiều biện pháp để
tuyên truyền giáo dục về di sản văn hóa nhưng lại hầu như tập trung chủ yếu vào
hai di sản là Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và hát Xoan mà đã quên mất các
di sản khác, đó là Ca trù. Công tác giáo dục cũng như phổ biến Ca trù còn nhiều

17


Chƣơng 3
QUAN ĐIỂM, PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
NHÀ NƢỚC VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐÃ ĐƢỢC UNESCO
CÔNG NHẬN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ
3.1. QUAN ĐIỂM, PHƢƠNG HƢỚNG VÀ MỤC TIÊU VỀ BẢO TỒN
VÀ PHÁT HUY CÁC DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐÃ ĐƢỢC
UNESCO CÔNG NHẬN
3.1.1. Quan điểm của Đảng về việc quản lý các di sản văn hóa phi vật thể
Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa là một chính sách lớn, xuyên
suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta. Quan điểm đó đã được
thể hiện rất rõ trong nhiều văn kiện quan trọng như: Đề cương văn hóaViệt Nam
(1943). Ngày 23/11/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 65/SL về
việc bảo tồn cổ tích trên toàn cõi Việt Nam. Nghị quyết Trung ương 5 (khóa
VIII) về Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Sau
15 năm thực hiện, đã ghi nhận: sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con
người Việt Nam đã có chuyển biến tích cực, đạt kết quả quan trọng, công tác
quản lý nhà nước về văn hóa được tăng cường, thể chế văn hóa từng bước được
hoàn thiện.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa
XI về “xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện,
hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ
và khoa học”. Xây dựng cơ chế để giải quyết hợp lý, hài hòa giữa bảo tồn, phát
huy di sản văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội. Gắn kết bảo tồn, phát huy di
sản văn hóa với phát triển du lịch. Phát huy các di sản được UNESCO công
nhận, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam.
Quan điểm bảo tồn di sản văn hóa trong chiến lược phát triển văn hóa
đến năm 2020 được xác định rõ trong Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) của

Vương”. Đặc biệt, tỉnh cần hoàn thành các nhiệm vụ và thực hiện tốt các cam
kết để đề nghị UNESCO đưa hát Xoan Phú Thọ ra khỏi tình trạng cần bảo vệ
khẩn cấp và trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Hiện nay, UBND tỉnh Phú Thọ cùng các sở, ban, ngành chức năng đang
nỗ lực thực hiện các chính sách trong công cuộc bảo tồn gìn giữ, phát huy các di
sản văn hóa, đồng thời đẩy mạnh quảng bá hình ảnh, nét văn hóa truyền thống
cội nguồn với tất cả các quốc gia bè bạn trên toàn thế giới. Các di sản văn hóa
phi vật thể đã được UNESCO công nhận chính là biểu tượng giúp khẳng định
bản sắc đồng thời là tiềm năng to lớn đối với việc phát triển du lịch của tỉnh Phú
Thọ.
3.2. HỆ THỐNG CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ
QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐÃ ĐƢỢC
UNESCO CÔNG NHẬN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ
3.2.1. Hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nƣớc về các di sản văn hóa phi vật
thể đã đƣợc UNESCO công nhận trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
* Phân cấp quản lý
Do đặc thù của những di sản văn hóa phi vật thể đã được thế giới công
nhận mà Phú Thọ càng cần phải thành lập riêng một ban chuyên trách để quản lý
các di sản này. Các di sản sau khi được công nhận đều phải thực hiện chương
19


trình bảo tồn và phát huy theo cam kết của tỉnh với UNESCO. Để việc quản lý
các di sản này đạt được hiệu quả cao thì việc thành lập ban chuyên môn am hiểu
về di sản, được đào tạo bài bản về công tác bảo tồn, thường xuyên được bồi
dưỡng thông qua các khóa tập huấn trong và ngoài nước là điều cần thiết cũng
như cần phải sớm thực hiện.
* Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác quản lý nhà
nước về di sản văn hóa phi vật thể
Đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý có vai trò đặc biệt quan trọng

di sản thế giới trên địa bàn. UBND tỉnh Phú Thọ cũng cần ban hành quy chế
quản lý đối với các di sản văn hóa phi vật thể đã được công nhận.
Tỉnh cần đưa ra chính sách hỗ trợ cụ thể, chi tiết trong từng giai đoạn
đối với các câu lạc bộ đang gìn giữ di sản văn hóa, đặc biệt là đối với Ca trù
đang bị mai một và có nguy cơ biến mất trên đất Tổ. Sở cần xây dựng ngay Kế
20


hoạch về tổ chức lớp truyền dạy và thực hành hát Ca trù trên địa bàn tỉnh để bảo
tồn được loại hình nghệ thuật bác học này.
Xây dựng một kế hoạch tổng thể quản lý di sản, đẩy mạnh công tác tuyên
truyền nâng cao nhận thức cho du khách và người dân địa phương. Đồng thời
tạo dựng mối liên kết giữa di sản vật thể và di sản phi vật thể để tạo thành sức
mạnh tổng hợp, tôn vinh các giá trị toàn cầu.
3.2.3. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về di sản văn hóa
Có chương trình tuyên truyền, giáo dục một cách đồng bộ và rộng rãi đối
với tất cả các di sản đã được UNESCO công nhận trên địa bàn tỉnh (mà ở đây là
3 di sản bao gồm: hát Xoan, Ca trù và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương) cho
các tầng lớp nhân dân nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm bảo vệ trong
cộng đồng mà đặc biệt là thế hệ trẻ.
Để việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục di sản cho giới trẻ phát huy hết
hiệu quả thì cần phải có sự chỉ đạo, hướng dẫn của các cơ quan chức năng bằng
những chương trình, hành động cụ thể. Các ngành liên quan cần phối hợp xây
dựng và ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn về tuyên truyền, giáo dục di sản
như: hướng dẫn tổ chức học tập ở các bảo tàng, di tích, thư viện, danh lam thắng
cảnh; biên soạn tài liệu giới thiệu di sản phi vật thể một cách hoàn chỉnh; lập
website về di sản; tập huấn giáo viên và cán bộ quản lý về giáo dục di sản; từng
bước đưa nội dung giáo dục di sản vào đào tạo giáo viên trong các trường sư
phạm, trường văn hóa nghệ thuật, Trường Đại học Hùng Vương; xây dựng các
chương trình giới thiệu và quảng bá di sản trên các kênh thông tin đại chúng…

dưới dạng số có tầm quan trọng và là trách nhiệm lâu dài đối với cộng đồng.
3.2.4.3.

Nâng cao vai trò của cộng đồng

Nhà nước chỉ nên đóng vai trò định hướng và chỉ dẫn, việc nhận diện
giá trị, lựa chọn cách thức, phương pháp bảo vệ và phát huy các giá trị di sản thì
nên trao lại cho chính các chủ thể văn hóa - cộng đồng đã sáng tạo và hiện đang
sử dụng cũng như khai thác chúng.
Chính UNESCO cũng luôn đề cao vai trò của cộng đồng trong việc bảo
tồn và phát huy các di sản văn hóa phi vật thể. Theo Công ước năm 2003 của
UNESCO, cộng đồng là chủ sở hữu di sản và cũng là người có đủ điều kiện để
bảo vệ di sản nhất. Phải để cho các di sản văn hóa sống trong không gian văn
hóa của cộng đồng. Chính nhân dân và cộng đồng là người tự chủ động bảo tồn
và duy trì hoạt động của các di sản dưới sự hướng dẫn, quản lý của các cơ quan
chuyên môn.
3.2.4.4.

Thanh tra, kiểm tra và giám sát

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra văn hóa, gắn với
trách nhiệm của các cá nhân và tổ chức khi xảy ra sai phạm. Để công tác thanh tra
có chất lượng thì cần phát huy vai trò giám sát, phản biện của các tổ chức xã hội,
cộng đồng dân cư và nhân dân.
Làm tốt công tác thi đua, khen thưởng, động viên kịp thời các tổ chức,
cá nhân có đóng góp hiệu quả trong công tác quản lý các di sản này. Song hành
với biện pháp trên, các cấp ủy, chính quyền địa phương cần tăng cường công tác
hướng dẫn, kiểm tra, giám sát, rà soát lại các lễ hội nhằm tìm ra và loại bỏ các
yếu tố phản cảm.
Tăng cường kiểm tra, thanh tra, đánh giá, báo cáo định kỳ 06 tháng, 01

chính là sự công nhận của thế giới đối những giá trị văn hóa tinh hoa truyền
thống của Việt Nam. Phú Thọ, một tỉnh có ba di sản văn hóa phi vật thể được
UNESCO công nhận, trong đó hát Xoan - di sản đầu tiên trên thế giới xin ra
khỏi Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp và chuyển
sang Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại có thể trở thành
một ví dụ điển hình cho sự thành công bước đầu từ mô hình quản lý nhà nước về
các di sản văn hóa sau khi được công nhận.

23