Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÌNH DƯƠNG
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN PHÚ GIÁO
TRƯỜNG TIỂU HỌC PHƯỚC HÒA B
------oOo------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MÔN: TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI

ĐỀ TÀI
KINH NGHIỆM VẬN DỤNG CÁC KĨ NĂNG CẦN THIẾT ĐỂ
DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 2 ĐẠT HIỆU QUẢ

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hiếu
Chức vụ: Giáo viên giảng dạy lớp 2
SĐT: 0972848261

Năm học 2016 - 2017

GV: Nguyễn Thị Hiếu

1

Trường Tiểu học Phước Hòa B


Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

MỤC LỤC
A. Phần mở đầu


I. Cơ sở lí luận của vấn đề

Trang 3

1. Khái niệm kĩ năng dạy học

Trang 3

2. Vai trò của kĩ năng dạy học

Trang 3

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng dạy học

Trang 3

4. Các bước hình thành kĩ năng dạy học môn Tự nhiên và xã hội

Trang 4

II. Thực trạng vận dụng các kĩ năng dạy học và cách giải quyết
của tác giả

Trang 5

1. Kĩ năng tổ chức, giám sát các hoạt động của học sinh

Trang 5


Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả đào tạo? Đó là những trăn trở của
các nhà quản lý giáo dục và cả các giáo viên dạy lớp. Tại trường Tiểu học Phước
Hòa B, huyện Phú Giáo, nhiều giáo viên đã cố gắng tìm tòi và áp dụng các kĩ
năng, phương pháp dạy học mới vào giảng dạy môn học do mình đảm nhiệm.
Không ít các thầy cô giáo có ý thức, tri thức nghề nghiệp vững vàng đã có nhiều
giờ dạy tốt, phản ánh được tinh thần của một xu thế giảng dạy và học tập mới tại
Trường.
Tuy nhiên, việc hình thành các kĩ năng dạy học phải chi tiết, đặc thù cho
từng môn học cụ thể và phải có quá trình rèn luyện, trau dồi. Trong khi đó, quá
trình này không hề đơn giản và hầu như hiện nay vẫn còn thực hiện theo kinh
nghiệm, không có quy trình hướng dẫn cụ thể. Điều này làm cho nhiều giáo
viên, đặc biệt là những người mới vào nghề gặp phải không ít những khó khăn,
lúng túng.
Giống như các môn học khác ở cấp tiểu học, môn Tự nhiên và Xã hội lớp
2 cũng đòi hỏi giáo viên những kĩ năng dạy học đa dạng và phù hợp. Nhưng
thực tế giáo viên không được trang bị các kĩ năng này. Mặc dù trong chương
trình đào tạo giáo viên ngành tiểu học có học phần Phương pháp dạy học môn
Tự nhiên và xã hội nhưng chỉ đề cập đến phương pháp, ít nói đến kĩ năng. Hơn
nữa, nếu giảng viên có đề cập đến các kĩ năng dạy học môn Tự nhiên và xã hội
thì các vấn đề đều mang tính lí thuyết cao, ít thực tế. Vì vậy các kĩ năng dạy học
này hầu như chỉ hình thành trên kinh nghiệm của giáo viên. Đã là kinh nghiệm
thì việc hình thành kinh nghiệm phải có quá trình. Do đó, hầu hết giáo viên khi
bắt đầu giảng dạy môn học này đều gặp không ít bỡ ngỡ và lúng túng.
GV: Nguyễn Thị Hiếu

1

Trường Tiểu học Phước Hòa B




Trường Tiểu học Phước Hòa B


Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

VI. Đối tượng nghiên cứu
- Học sinh lớp 2A1 trường Tiểu học Phước Hòa B, xã Phước Hòa, huyện Phú
Giáo, tỉnh Bình Dương.
B. PHẦN NỘI DUNG
I. Cơ sở lí luận của vấn đề
1. Khái niệm kĩ năng dạy học
Trong nhiều giáo trình, tài liệu thì kĩ năng dạy học là khả năng của người
dạy thực hiện một cách có kết quả các hoạt động/công việc của mình để đạt
được mục đích dạy học đã xác định bằng cách lựa chọn và áp dụng những cách
thức hành động phù hợp với người học, điều kiện, hoàn cảnh và phương tiện
nhất định.
2. Vai trò của kĩ năng dạy học
Để xác định vai trò của kĩ năng dạy học trong việc đem lại hiệu quả trong
giảng dạy và nâng cao chất lượng giáo dục, tôi xin làm một phép gọi là chứng
minh ngược: trong trường hợp giáo viên giảng dạy mà không có kĩ năng hoặc kĩ
năng không tốt thì chất lượng dạy học sẽ như thế nào? Từ đó có thể trả lời ngay
rằng: kĩ năng tốt sẽ đem lại những hệ quả sau:
- Học sinh có ấn tượng về bài giảng và nhớ lâu kiến thức.
- Giáo viên triển khai bài giảng nhẹ nhàng, khoa học và không bị áp lực.
- Chất lượng giáo dục được đảm bảo.
3. Các yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng dạy học
Có thể hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng dạy học là những nhân tố
bên trong và bên ngoài tác động vào việc hình thành các kĩ năng dạy học của
giáo viên. Các yếu tố này bao gồm:

4. Các bước hình thành kĩ năng dạy học môn Tự nhiên và xã hội
Để có thể dạy tốt môn Tự nhiên và xã hội, giáo viên cần có nắm vững các
bước hình thành rèn luyện kĩ năng dạy học đối với môn học này. Cụ thể như sau:
Bước 1. Xác định rõ mục đích, yêu cầu cần đạt đối với việc hình thành
từng kĩ năng dạy học Tự nhiên và xã hội cụ thể.

GV: Nguyễn Thị Hiếu

4

Trường Tiểu học Phước Hòa B


Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

Bước 2. Huy động những kiến thức có liên quan đến kĩ năng dạy học Tự
nhiên và xã hội cần hình thành: kĩ năng xử lý tình huống sư phạm, kĩ năng nắm
bắt tâm lý của học sinh, kĩ năng tổ chức trò chơi học tập…
Bước 3. Tổ chức các tiết dạy tự nhiên và xã hội trong các giờ lên lớp, rút
kinh nghiệm cho các buổi dạy tiếp sau.
Bước 4. Tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả rèn luyện kĩ năng dạy học
Có rất nhiều kĩ năng thành phần nhằm hình thành kĩ năng dạy học Tự
nhiên và xã hội ở tiểu học:
- Kĩ năng tổ chức, giám sát các hoạt động của học sinh.
- Kĩ năng dự đoán và xử lý tình huống sư phạm.
- Kĩ năng thiết kế các hoạt động học tập chủ yếu.
- Kĩ năng lựa chọn phương pháp, phương tiện và hình thức dạy học.
- Kĩ năng phân tích sách giáo khoa.
Trong phạm vi sáng kiến kinh nghiệm này, tôi chú trọng đi sâu tìm hiểu
và vận dụng hai kĩ năng: Kĩ năng tổ chức, giám sát các hoạt động của học sinh;

Trong bài 14. Phòng tránh ngộ độc khi ở nhà, giáo viên giới thiệu bài như
sau:
- Em hãy kể tên những thứ gây ngộ độc cho con người?
- Ở nhà em có những thứ đó không?
- Em có từng thấy trường hợp bị ngộ độc chưa?
- …
Cách giới thiệu bài như trên không hiệu quả, vừa mất thời gian vừa tạo ra
cái khó cho học sinh khi học sinh không nêu được tên những thứ có thể gây ngộ
độc. Thay vào đó, giáo viên có thể giới thiệu bài bằng cách sau:
Cho học sinh xem một đoạn video clip giới thiệu về các loại thuốc, thực
phẩm, chất độc hại có thể gây nguy hiểm cho con người khi ăn, uống, ngửi, tiếp
xúc. Sau đó, giáo viên hỏi học sinh nhìn thấy những loại thuốc, thực phẩm, chất
độc hại nào trong video clip vừa xem. Từ đó, giáo viên dẫn dắt các em vào bài
học.
a. Các hình thức giới thiệu bài
GV: Nguyễn Thị Hiếu

6

Trường Tiểu học Phước Hòa B


Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

Có hai hình thức giới thiệu bài: giới thiệu bài trực tiếp và giới thiệu bài
gián tiếp.
Giới thiệu bài trực tiếp là đi thẳng vào bài học, không phải trải qua các
bước trung gian dẫn dắt người học vào bài. Biện pháp này đơn giản, không phải
mất thời gian đầu tư nhưng không kích thích nhu cầu khám phá của người học.
Do đó, trong quá trình rèn luyện kĩ năng dạy học giáo viên nên hạn chế sử dụng.

đến và xem qua nên chắc chắn không có khó khăn gì khi chúng ta dẫn dắt vào
bài bằng cách đó.
*Sử dụng tình huống có vấn đề
Ví dụ: Bài 6. Tiêu hóa thức ăn
Giáo viên cho học sinh ăn một mẩu bánh mì hoặc viên kẹo. Sau đó đặt
vấn đề: Khi chúng ta nhai và nuốt mẩu bành mì/viên kẹo, chúng sẽ tiêu hóa như
thế nào trong bụng của chúng ta?
*Sử dụng chuyện kể
Ví dụ: Bài 17. Phòng tránh ngã khi ở trường. Giáo viên kể cho học sinh
nghe một câu chuyện có liên quan đến tai nạn như trèo cây hái trái, xô đẩy hoặc
đùa giỡn nhau khi lên xuống cầu thang… rồi bắt đầu cho học sinh tìm hiểu bài.
*Sử dụng bài hát
Ví dụ: Bài 20. An toàn khi đi các phương tiện giao thông. Giáo viên bắt
nhịp cho cả lớp hát bài Đường em đi (Đường em đi là đường bên phải, đường
bên trái là đường ngược lại…) rồi hướng dẫn các em vào nội dung bài học.
Hoặc bài 11. Gia đình. Giáo viên cử một học sinh hát bài “Ba ngọn nến
lung linh” của nhạc sĩ Thanh Lễ rồi giới thiệu bài học.
*Sử dụng bài thơ, câu đố, ca dao, tục ngữ…
Ví dụ: Bài 8. Ăn uống sạch sẽ. Giáo viên đọc câu tục ngữ “Nhà sạch thì
mát, bát sạch ngon cơm” và chỉ cho học sinh thấy rằng: bát sạch không chỉ ngon
cơm mà còn giúp chúng ta bảo vệ sức khỏe rồi đi vào bài.
*Sử dụng trò chơi học tập

GV: Nguyễn Thị Hiếu

8

Trường Tiểu học Phước Hòa B



9

Trường Tiểu học Phước Hòa B


Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

Bước 1. Căn cứ vào nội dung tiết học mà dự tính những phần bảng sẽ
trình bày.
Bước 2. Kết hợp giảng và ghi những nội dung cần thiết lên bảng
Nội dung ghi lên bảng thường được sắp xếp theo trình tự sau:
Tổng số: 30

Thứ… ngày…tháng…năm…

Vắng: 0

Tự nhiên và xã hội
Bài Tiêu hóa thức ăn

Tổ 1: ∗∗

Ý kiến HS

Hoạt động 1

Hoạt động 2

Tổ 2: ∗∗∗∗
Tổ 3: ∗∗∗

kiểm tra, đánh giá kết quá, thu nhận kiến thức và năng lực nhận thức ở học sinh.
a. Các dạng câu hỏi đề xuất sử dụng:
Để có được kĩ năng dạy học mônTự nhiên và xã hội, giáo viên phải biết
cách sử dụng đa dạng các loại câu hỏi. Có thể sử dụng các loại câu hỏi sau:
* Câu hỏi về kiến thức cơ bản: là những câu hỏi có tính chất tái hiện, đơn
giản, có tác dụng kiểm tra những kiến thức buộc người học phải ghi nhớ.
Ví dụ:
Khi dạy bài Cơ quan vận động, giáo viên đặt câu hỏi: Em hãy kể tên các
cơ quan vận động của cơ thể người?
*Câu hỏi nêu chi tiết của bài học: đây là loại câu hỏi giáo viên sử dụng
trong quá trình hướng dẫn học sinh tìm hiểu kiến thức mới, là cơ sở dẫn dắt giúp
các em phát hiện ra kiến thức của bài.
Ví dụ: Bài 13. Giữ sạch môi trường xung quanh nhà ở, giáo viên dẫn dắt
vào bài, sau đó tùy vào các bước triển khai hoạt động mà có thể đặt các câu hỏi
sau:
- Nếu như mọi người không quét dọn sạch sẽ xung quanh nhà ở của mình
thì điều gì sẽ xảy ra?
- Em hãy kể những việc mà mọi người phải làm để xung quanh nhà của
chúng ta sạch sẽ?
GV: Nguyễn Thị Hiếu

11

Trường Tiểu học Phước Hòa B


Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

- …
*Câu hỏi khái quát, tổng hợp: là loại câu hỏi giúp học sinh hệ thống hóa



Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

Ví dụ: Bài 7. Ăn uống đầy đủ. Giáo viên đặt câu hỏi để đào sâu kiến thức
của học sinh về dinh dưỡng trong các loại thức ăn: rau/củ/quả cung cấp cho cơ
thể chúng ta các loại chất gì? Mỡ động vật (mỡ heo, bò, mỡ cá..) và dầu thực vật
có cùng nhóm chất dinh dưỡng với nhau không?
b. Các bước thiết kế và sử dụng câu hỏi
* Các bước thiết kế câu hỏi
Bước 1. Phân tích sách giáo khoa để hiểu nội dung đồng thời xác định
kiến thức trọng tâm của bài.
Bước 2. Liên hệ kiến thức của bài với những kiến thức có liên quan
Bước 3. Lựa chọn loại câu hỏi phù hợp với mục đích và nội dung bài học
Bước 4. Thiết kế câu hỏi
*Các bước sử dụng câu hỏi
Bước 1. Đặt câu hỏi cho học sinh trả lời. Khi đặt câu hỏi nên dành ít thời
gian cho học sinh suy nghĩ, tránh tình trạng gọi học sinh đứng dậy rồi mới đặt
câu hỏi hay gọi học sinh ngay khi vừa kết thúc câu hỏi. Khi đặt câu hỏi nên
khuyến khích và động viên tất cả học sinh trả lời. Cần lưu ý rằng học sinh có thể
sẽ trả lời sai, đó là việc bình thường, giáo viên không nên lúng túng. Lúc này
không nên nhận xét câu trả lời đúng hay chưa đúng mà nên huy động các ý kiến
khác của học sinh trong lớp. Nếu cả lớp vẫn không trả lời được thì giáo viên
chia nhỏ câu hỏi, sử dụng câu hỏi phụ hoặc đổi câu hỏi mới.
Bước 2. Chỉ định học sinh trả lời câu hỏi. Tùy theo mức độ khó của câu
hỏi để gọi học sinh trả lời sao cho phù hợp, tránh tình trạng tập trung vào một
vài học sinh năng động. Đối với một câu hỏi nên gọi ít nhất 2- 3 em trả lời nhằm
phát huy khả năng của học sinh đồng thời cũng tạo cơ hội cho nhiều em được
tham gia hoạt động học một cách tích cực.


giải quyết ngay tại lớp nhưng cũng có khi dành thời gian cho các em suy nghĩ và
những tiết học tiếp theo sẽ giải quyết câu hỏi đó.
Trong quá trình tổ chức hoạt động cho học sinh, giáo viên phải quan tâm
đến học sinh, nắm bắt tâm lí của các em để có phương án xử lí hiệu quả nhất và
nên đi theo tiến trình dạy học đã dự kiến. Tuy nhiên, giảng dạy là một hoạt động
nghệ thuật, do đó cần có sự khéo léo và linh hoạt. Nếu cần có thể thay đổi tiến
GV: Nguyễn Thị Hiếu

14

Trường Tiểu học Phước Hòa B


Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

trình dạy học để tiết học trở nên sinh động và đáp ứng nhu cầu học tập của hoc
sinh. Song phải đảm bảo chuyển tải được tất cả nội dung kiến thức của bài.
1.6. Kĩ năng tổ chức các hình thức học tập khác nhau cho học sinh
Có hai hình thức tổ chức hoạt động học tập Tự nhiên và xã hội là dạy học
trong lớp và dạy học ngoài lớp.
a. Dạy học trong lớp: cá nhân, cả lớp, theo nhóm nhỏ
- Cá nhân: là hình thức dạy học mà giáo viên trực tiếp giao nhiệm vụ học
tập đến từng em. Có một số hình thức làm việc cá nhân như sau:
+Làm việc với phiếu học tập: phiếu thực hành, phiếu kiểm tra, phiếu giao
việc…
+Làm các bài tập trong sách bài tập các môn về tự nhiên và xã hội
+Tiến hành thí nghiệm để tìm hiểu hoặc đối chứng các hiện tượng.
+Làm trò chơi khoa học.
+Thể hiện tài năng, sở trường (làm thơ, viết văn, kể chuyện, vẽ tranh…)
+Các hoạt động độc lập khác (sưu tầm mẫu vật, tranh ảnh…)

sinh quan sát và đặt câu hỏi theo trình tự quan sát; giáo viên và học sinh phân
tích chỗ đúng và sai trong quá trình quan sát.
+Tổng kết, rút ra những kết luận cần thiết.
+Hướng dẫn học sinh làm bài tập ở nhà.
*Tham quan:
- Địa điểm tham quan xa trường học như các cơ sở hành chính, y tế, kinh
tế, văn hóa ở địa phương, các di tích lịch sử, nhà bảo tàng, nhà máy phát điện,
đồng ruộng, khu chăn nuôi…
- Các bước tổ chức hoạt động tham quan:
+Chuẩn bị tham quan: chuẩn bị nội dung, phương tiện
+Giáo viên hướng dẫn học sinh tham quan.
+Học sinh ghi chép những thông tin cần thiết.
+Học sinh có thể đặt ra những câu hỏi và giáo viên giải đáp.
+Tóm tắt và tổng kết buổi tham quan.
GV: Nguyễn Thị Hiếu

16

Trường Tiểu học Phước Hòa B


Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

2. Kĩ năng dự đoán và xử lí tình huống sư phạm
Để dự đoán và giải quyết được những tình huống sư phạm có thể xảy ra
trong các giờ học Tự nhiên và xã hội đòi hỏi người dạy phải có kinh nghiệm, am
hiểu chương trình tiểu học và đặc biệt là kiến thức chuyên môn vững chắc.
2.1.Các bước dự đoán tình huống sư phạm có thể xảy ra trong giờ học
Bước 1. Tìm hiểu và nắm vững đặc điểm tâm lí của học sinh.
Bước 2. Thiết kế các hoạt động học tập cho học sinh.

Tôi khá tự tin với các kĩ năng giảng dạy Tự nhiên xã hội của mình và bản
thân tôi cũng đã chia sẻ kinh nghiệm tích lũy được trong quá trình giảng dạy với
các đồng nghiệp khi họ có những băn khoăn liên quan đến cách dạy Tự nhiên và
xã hội lớp 2.
Qua tham vấn đồng nghiệp, họ đều cho rằng đây là những kĩ năng, kinh
nghiệm hay và sẽ tiếp tục vận dụng để triển khai bài học.
Thực tế áp dụng đã đem lại hiệu quả thật sự. Các kĩ năng của tôi áp dụng
đã phát huy được hiệu quả: học sinh có kiến thức vững vàng hơn trong môn Tự
nhiên và xã hội, các em hiểu bài sâu hơn, nhớ lâu hơn. Qua tham khảo ý kiến
của giáo viên các lớp tiếp sau, họ cho biết các em vẫn nhớ rất nhiều kiến thức cũ
của môn Tự nhiên và xã hội lớp trước và tiếp cận kiến thức mới khá tốt.
Tuy nhiên, quá trình nghiên cứu và áp dụng của cá nhân cũng khó tránh
khỏi tính chủ quan. Tôi sẽ tiếp tục đón nhận ý kiến từ các đồng nghiệp ở các
trường khác để kết quả dạy học môn Tự nhiên và xã hội được tốt hơn nữa.
C. Kết luận
Vận dụng các kĩ năng dạy học là một việc làm cần thiết. Mặc dù vậy, việc
áp dụng vào môn học chắc chắn sẽ khác nhau (vì những môn học khác nhau sẽ
có những điểm tương đồng và khác biệt). Vì lí do đó, từng giáo viên phải có
những sáng tạo và linh hoạt để bài giảng của mình phong phú, hấp dẫn và hiệu
quả hơn.
Kĩ năng dạy học đóng vai trò quyết định chất lượng dạy học môn Tự
nhiên và xã hội. Đối với học sinh, các em không chỉ được truyền đạt được kiến
thức một cách đầy đủ mà thêm vào đó, khơi gợi được hứng thú, tinh thần tự
giác và chủ động. Ngược lại, giáo viên dạy học mà không có kĩ năng sẽ làm cho
GV: Nguyễn Thị Hiếu

18

Trường Tiểu học Phước Hòa B


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa Tự nhiên và xã hội lớp 2
Bùi Phương Nga (chủ biên); Lê Thu Dinh – Đoàn Thị My – Nguyễn Tuyết
Nga
2. Sách giáo viên Tự nhiên và xã hội lớp 2
Bùi Phương Nga (chủ biên); Lê Thu Dinh – Đoàn Thị My – Nguyễn Tuyết
Nga
3. Chương trình Tiểu học
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo
4. Tạp chí giáo dục tiểu học.

GV: Nguyễn Thị Hiếu

20

Trường Tiểu học Phước Hòa B


Kinh nghiệm vận dụng các kĩ năng cần thiết để dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 đạt hiệu quả

NHẬN XÉT CỦA HĐKH CẤP TRƯỜNG
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………


22

Trường Tiểu học Phước Hòa B