TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÀNH TÂY
Khoa Điều dưỡng - Bộ môn Giaó dục sức khỏe

BÀI THI HẾT MÔN
Nhóm: 9
Chủ đề: Trầm cảm sau sinh

Hà Nội, ngày 30 tháng 11 năm 2016
1


TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÀNH TÂY
Khoa Điều dưỡng - Bộ môn Giaó dục sức khỏe

KẾ HOẠCH TỔ CHỨC TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHỎE
VỀ TRẦM CẢM SAU SINH

Họ tên sinh viên: 1. Trần Thị Phương Thúy
2. Nguyễn Thị Thủy
3. Hoàng Thu Thủy
4. Đỗ Thanh Thủy
5. Phạm Thị Hoài Thương

2


MỤC LỤC

Trang
Phần I. Khái quát........................................................................................ 04
Phần II. Kế hoạch truyền thông................................................................ 05

1

8h -8h10

2

8h10-8h30

3

8h30-8h40

4

8h40-8h55

5

8h55-9h15

6

9h15-9h35

7

9h35-9h55

8


Hoàng Thu Thủy
Dự phòng

Trần Thị Phương
Thúy
Cả nhóm

Trò chơi

4


PHẦN II. KẾ HOẠCH THỰC HIỆN

Mục tiêu:
1. Giảm tỉ lệ trầm cảm sau sinh từ 15% xuống còn 5% đến hết quý I năm 2017
2. Tăng tỉ lệ hiểu biết về trầm cảm sau sinh

Bảng kế hoạch hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe
Tên hoạt
động

Thời gian
Từ

Đến

Người Người
thực
phối

TCSS
2. Họp
19-11
phân công
nhiệm vụ
cho các
thành viên
trong tổ
truyền
thông

18-11

Cả
nhóm

200.000 Thông qua kế hoạch tổ
chức truyền thông

19-11

Cả
nhóm

3. Tổng
hợp thống
nhất nội
dung

23-11



5. Thực
hiện

30-11

30-11

Cả
nhóm

Cả nhóm Cả nhóm 12.000.
000

6

Thành công


PHẦN III. NỘI DUNG TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHỎE

1. Nội dung cụ thể của bài truyền thông
Sau 9 tháng “mang nặng đẻ đau”, tỉ lệ các bà mẹ bị mắc bệnh trầm
cảm sau sinh cao và ngày càng có xu hướng gia tăng. Tuy nhiên không
phải ai cũng biết đó là một căn bệnh mà phần lớn nghĩ rằng đó chỉ là
những cảm xúc nhất thời sau sinh, nên vô tình đã bỏ qua và đôi khi để
lại những hậu quả không đáng có. Vì vậy, bạn và người thân nên tìm
hiểu về các triệu chứng và hậu quả của hiện tượng trầm cảm sau sinh
để biết mình có nằm trong số đó hay không nhé. Việc phát hiện và được

lần sinh nào, không chỉ có ở đứa con đầu, có thể tự giảm dần sau một khỏang
thời gian ngắn. Nếu không điều trị, các triệu chứng có thể ngày càng xấu hơn và
kéo dài, thậm chí cả năm.
Như vậy, có 3 loại trầm cảm sau sinh: Trầm cảm thoáng qua (baby
blues), Trầm cảm sau sinh (Postpartum depression), Trầm cảm loạn
thần sau sinh (postpartum psychosis) (Mayo Clinic Web site, 2012;
Stewart, Robertson, Dennis, Grace, Wallington, 2003).

Trầm cảm thoáng qua sau sinh (The baby blues) ảnh hưởng đến 7085% người mẹ. Tình trạng này thường bắt đầu trong vòng 3 ngày sau
sinh và có thể kéo dài tới 14 ngày. Đó là những cảm giác buồn bã,
8


không vui – ở mức độ thấp. Các triệu chứng sẽ tự biến mất mà không
cần điều trị.

Trầm cảm sau sinh (Postpartum Depression- PPD) là tình trạng nặng và
kéo dài hơn 2 tuần so với cơn buồn thoáng qua sau sinh. Khoảng 15%
người mẹ phải đối mặt với TCSS trong vòng một vài năm sau sinh.
TCSS có thể kéo dài hàng tháng đến hàng năm hoặc lâu hơn ảnh
hưởng tới việc chăm sóc đứa trẻ và sinh hoạt hàng ngày, nếu không
được điều trị. PPD cần được chẩn đoán và chữa trị sớm.

Trầm cảm loạn thần sau sinh (Postpartum psychosis - PPP): là tình
trạng rất hiếm gặp của TCSS và thường khởi phát trong vòng 4 tuần sau
sinh nhưng có một vài trường hợp ở tuần thứ 2 sau sinh. Tình trạng này
cần ngay lập tức được trị liệu trong bệnh viện. Người bị trầm cảm loạn
thần sau sinh suy yếu nhanh và có thể có những triệu chứng sau:
• Hoang tưởng (paranoia),
• Thay đổi tính tình rất nhanh,

- Sinh con ở độ tuổi vị thành niên
- Không có người hỗ trợ, chăm sóc
Chẩn đoán

Nguy cơ

Không có tiền sử bệnh tâm thần, buồn sau sinh, trầm cảm
nặng
Đã từng mắc trầm cảm sau sinh, rối loạn khí sắc chu kỳ, trầm
cảm nặng tái diễn
Đã từng mắc trầm cảm sau sinh và rối loạn trầm cảm tái diễn,
trầm cảm nặng tái diễn
Trầm cảm trong thai kỳ, đã từng mắc rối loạn lưỡng cực, trầm
cảm sau sinh

10

Thấp
Trung bình
Cao
Cao nhất


Ở những phụ nữ đã từng mắc bệnh trầm cảm sau sinh, nguy cơ tái phát
ở lần sinh tiếp theo là 50%. Người có tiền sử trầm cảm ngoài thai kỳ,
nguy cơ trầm cảm sau sinh 25%. Nếu trong thời kỳ mang thai mắc trầm
cảm mà ngưng thuốc sớm, 68% tái phát trầm cảm sau sinh, nếu tiếp tục
dùng thuốc thì 25% tái phát trầm cảm sau sinh; 41.2% người bệnh trầm
cảm sau sinh có ý nghĩ hay hành vi tự sát.


kêu khóc của con... từ đó đưa đến tình trạng mất ngủ hay ngược lại, bà mẹ lúc
nào cũng lờ đờ uể oải và ngủ nhiều.
Bà mẹ bị trầm cảm sau sinh cũng có thể có những phản ứng, suy nghĩ chậm
chạp và trở nên dễ cáu gắt… Chính vì thế nếu không nhận được sự cảm thông
của chồng thì lại càng dễ đưa đến những tranh cãi, mâu thuẫn làm nặng thêm
tình trạng trầm cảm của mình. Từ những tranh cãi, mâu thuẫn cùng với thể chất
mệt mỏi, người phụ nữ bị trầm cảm sau sinh có thể có ý định tự sát hay giết
con'.

12


- Kỹ năng sử dụng: kỹ năng nói
1.4. Nhận biết sớm bệnh trầm cảm sau sinh
Làm sao để nhận biết một bà mẹ đang mắc chứng bệnh trầm cảm sau
sinh? Thông thường sau sinh bạn sẽ trải qua nhiều cung bậc cảm xúc
khác nhau: mệt mỏi, kiệt sức…song bao giờ cũng là niềm vui khi nhìn
thấy em bé đã ra đời an toàn và khỏe mạnh. Diễn biến của những ngày
tiếp theo sau sinh sẽ là một chuỗi những thay đổi về cả thể chất, tinh
thần cũng như thói quen sinh hoạt, nhưng phần lớn đều cảm thấy hài
lòng và mệt mỏi tiêu tan khi thấy thiên thần của mình ngày một lớn khôn.
Nhưng có một tỉ lệ nhất định các bà mẹ mắc phải bệnh trầm cảm sau
13


sinh. Họ thường có những hành động và suy nghĩ tiêu cực khiến những
người thân bên cạnh rất lo lắng, bối rối và căng thẳng
Suy nhược cơ thể
Nhiều sản phụ cảm thấy đau khổ, vô vọng tăng dần sau khi sinh con, thận chí
khóc lóc cả ngày mà không có lý do cụ thể nào cả. Những phụ nữ suy nhược

thấy rất tồi tệ.
Rối loạn giấc ngủ
Thường người bị trầm cảm rất khó ngủ. Họ có thể thao thức đến gần sáng, hoặc
không ngủ được tí gì. Vài người ngủ không liên tục, hay bị thức giấc vào giữa
đêm, thỉnh thoảng gặp ác mộng và không thể ngủ lại được. Nhiều bà mẹ cảm
thấy stress hơn vào buổi tối, nên bị mất ngủ lâu dài.
Tình dục
Mất hứng thú tình dục có thể xảy ra đối với các bà mẹ trầm cảm sau sinh,
thường kéo dài một thời gian, nên các ông bố cần thông cảm và hiểu rằng đây
chỉ là triệu chứng của bệnh. Hứng thú tình dục sẽ trở lại khi mẹ hết trầm cảm.
Các ông bố nên kiên nhẫn và cố gắng an ủi vợ hồi phục khỏi trầm cảm sau sinh.
Triệu chứng tâm lý
1. Tâm trạng buồn bã
2. Giảm hứng thú hoạt động
3. Luôn có cảm giác mặc cảm , tự ti, thấy mình vô dụng và có lỗi, một số nặng
hơn có thể đi đến hoang tưởng, thậm chí có cả ảo giác
4. Khó tập trung hoặc không quyết đoán
5. Thường nghĩ đến cái chết, 1% bệnh nhân trầm cảm tự sát trong vòng 12 tháng
kể từ khi phát bệnh; Với các trường hợp tái diễn, 15% tự sát.
6. Thay đổi khẩu vị và tăng hoặc giảm cân
7. Mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều
8. Suy nghĩ, hành động, phản ứng chậm
9. Mệt mỏi, thiếu sinh lực

- Kỹ năng thực hiện: nói, sử dụng tài liệu

1.5. Tác hại
15



cùng lứa tuổi, trẻ thường thu rút những mối quan hệ xã hội hoặc có
những cách cư xử bất bình thường, dễ mắc bệnh tự kỷ
+ Trẻ có lòng tự tin thấp, dễ lo âu và sợ hãi, thụ động hơn những
trẻ khác, thường hay phụ thuộc và có nhiều nguy cơ mắc bệnh trầm
cảm

Ảnh hưởng đến gia đình và người thân
Gia đình có người mẹ bị trầm cảm sau sinh thường rất căng thẳng,
người chồng luôn ở tình trạng bối rối, hoang mang mặc dù đã cố gắng
và thay đổi nhiều khi vợ sinh con. Nhiều ông chồng thì lại tặc lưỡi “mặc
kệ” khiến cho tình trạng bị bệnh của vợ càng trầm trọng hơn. Nó còn
ảnh hưởng rất lớn đến hạnh phúc gia đình bạn về sau nếu tình
trạng trầm cảm sau sinh không được giải quyết sớm.
Một vài câu chuyện của bà mẹ bị trầm cảm sau khi sinh con:
1. Trường hợp của chị Chu Thị Huệ ở Ba Vì, Hà Nội là một điển
hình về chứng trầm cảm sau sinh. Một lần sảy thai sau 3 năm
mòn mỏi chờ đợi, chị có bầu và sinh được một bé trai kháu
khỉnh. Vậy nhưng, giữa lúc hạnh phúc tràn ngập thì chị Huệ có
những triệu chứng bất thường về tâm lý. Người đờ đẫn như mất
hồn, chỉ ngồi một chỗ không nói năng gì với ai, ý thức làm việc
biến mất, thỉnh thoảng còn gào thét, đạp phá đồ đạc, không
cho con bú thậm chí còn có những hành vi xâm hại con mình.
Thấy dấu hiệu bệnh nặng, gia đình đưa chị đi khám thần kinh
và theo dõi. Bác sĩ kết luận chị mắc chứng trầm cảm sau sinh vì
không điều trị kịp thời dẫn tới chứng rối loạn tinh thần. Việc
chữa trị giờ đây rất mất thời gian dài và phải kết hợp trị liệu
nhiều phương pháp tâm lý. Nhưng gia đình chồng vội vàng đưa
chị về và hậu quả là chị cầm dao sát hại con dẫn đến cái chết
của cháu bé.


Gia đình nên hiểu rằng bệnh đang ở giai đoạn tạm thời và sự giúp đỡ của họ có
thể giúp cho người mẹ phục hồi nhanh chóng. Chuyên gia tâm lý Lê Khanh lưu
ý, khi người vợ đang mang trong mình căn bệnh trầm cảm. Người chồng cũng
cần lưu ý đến tình trạng sức khỏe của vợ, đừng đòi hỏi hay quấy rầy, tạo điều
kiện cho vợ được nghỉ ngơi, thư giãn, chú ý đến chế độ ăn uống và để cho vợ
làm gì tùy ý.
Người mẹ bị trầm cảm cũng cần sự quan tâm hỏi han vì vậy ngoài việc người
chồng chăm sóc, thì sự hỏi han của họ hàng, ông bà cũng là một yếu tố giúp cho
bà mẹ không cảm thấy cô độc, lo lắng.
Một bầu khí thoải mái vui vẻ, trong gia đình, một thái độ quan tâm ân cần,
những lời nói tich cực và chế độ ăn uống thích hợp, đủ dinh dưỡng cũng như có
sự chia sẻ trong việc chăm sóc con, bồng ẵm, ru ngủ con của người chồng… sẽ
là những yếu tố thuận lợi giúp bà mẹ vượt qua được những khủng hoảng dẫn
đến tình trạng trầm cảm sau sinh.
Điều trị bằng thuốc
Điều trị tâm lý được ưu tiên vì khi dùng thuốc người mẹ có thể phải ngừng cho
con bú do thuốc xuất hiện trong sữa mẹ. Tuy nhiên dùng thuốc vẫn là bắt buộc
khi xét thấy lợi ích đem lại là cao hơn các yếu tố có hại.
Cố gắng báo với bác sĩ về tất cả các triệu chứng gây khó chịu, điều này sẽ giúp
cho thầy thuốc chẩn đoán chính xác về bệnh hơn. Thuốc được kê toa thông
thường hoặc là thuốc an thần hoặc là thuốc chống trầm cảm. Nhiều phụ nữ nhận
thấy rằng thuốc an thần không hiệu quả và quay trở lại bác sĩ yêu cầu đổi thuốc.
Với thuốc chống trầm cảm thì người bệnh có cảm giác khô miệng và buồn ngủ.
Nếu dùng thuốc làm người bệnh cảm thấy khó chịu hơn thì nên đến bác sĩ đổi
thuốc, nếu dùng thuốc trong vài tuần mà không hiệu quả thì cũng nên đến bác sĩ
thay đổi thuốc khác mạnh hơn hoặc tăng liều.
Bên cạnh việc dùng thuốc thì điều quan trọng là phải duy trì chế độ dinh dưỡng
tốt, vitamin B6 hoặc vitamin tổng hợp nên được dùng.

20

xuất hiện khá nhiều ở phụ nữ bị trầm cảm sau sinh, và đó không phải là dấu
hiệu của một bệnh nghiêm trọng. Nhiều phụ nữ nghĩ rằng nhức đầu do u não,
đai ngực do bệnh tim vì vậy nó làm cho bệnh trầm cảm nặng nề hơn. Hãy thư
giãn và quen đi đau đớn thì căn bệnh trầm cảm sẽ dần dần tan biến. Hãy nghỉ
ngơi nhiều và tránh thức khuya vì sự mệt mỏi sẽ làm cho bệnh trầm trọng hơn.
Đừng quên ăn uống đầy đủ vì nếu hạ đường huyết cũng làm cho bệnh nặng nề
hơn. Nên ăn nhiều trái cây và rau quả khi cảm thấy đói. Nên uống viên đa sinh
tố mỗi ngày, đừng ép bản thân làm những việc mình không thích hoặc những
điều gây khó chịu.
Trong thực tế có nhiều gia đình khi có người bị trầm cảm thấy mặc cảm xấu hổ,
sợ người xung quanh biết nhà mình có người không bình thường, đặc biệt người
bệnh là phụ nữ nên lại càng giấu kín, đến khi bệnh nặng mới đưa đi khám. Vì
vậy, phần lớn bệnh nhân được phát hiện bệnh thì đã muộn, điều trị khó khăn
hơn.
Vì thế, với những phụ nữ đang mang thai, gia đình nên tìm hiểu các kiến thức
về tình trạng sức khỏe, nhu cầu tâm lý của người mẹ trong giai đoạn thai kỳ,
hậu sản… qua đó sẽ biết cách chăm sóc cháu bé cho cả hai vợ chồng, tạo điều
kiện cho người chồng hỗ trợ vợ một cách tốt nhất và người vợ cũng được giải
tỏa tâm lý.
Đối với người phụ nữ lần đầu làm mẹ, nên tham gia vào những lớp học do các
cơ sở y tế, bệnh viện tổ chức. Tại đây thai phụ sẽ thu lượm được những thông
tin bổ ích và giúp cho các bà mẹ tương lai có điều kiện giao tiếp, giảm bớt nỗi
lo không đáng có. Hoặc trao đổi những điều cần thiết với người mẹ, người chị
để áp dụng cho bản thân những kinh nghiệm quý báu của những người đi trước.

22


- Kỹ năng thực hiện: Nói, thuyết phục, sử dụng tài liệu


thường trong vòng một năm hoặc lâu hơn
- Các bà mẹ trẻ đảm bảo rằng bạn luôn có một chút thời gian riêng để
chăm sóc bản thân, để đi ra ngoài dạo chơi, mua sắm hay đơn giản là
để ngủ trưa. Hãy dành ít nhất 15 phút mỗi ngày để tham gia các hoạt
động như đi bộ, đọc sách, ngâm mình trong bể tắm nước ấm, tập
dưỡng sinh… để tĩnh tâm, thư giãn tinh thần, giảm stress và tái tạo lại
năng lượng cho cơ thể

- Nên ưu tiên giấc ngủ lên hàng đầu trong thời gian này. Hãy ngủ bất cứ
lúc nào có thể, ngay cả những giấc ngủ ngắn. Ngủ đủ giấc sẽ giúp phục
hồi sức lực và loại trừ stress rất hiệu quả.
- Nên hỏi bạn bè và gia đình về kinh nghiệm chăm sóc em bé của họ.
Sống tích cực, suy nghĩ lạc quan, đừng để những điều buồn chán làm
ảnh hưởng đến tâm lý. Hãy nhớ rằng bản thân luôn là người mẹ tốt nhất
cho con của mình, đừng để áp lực đè nặng lên đôi vai của bạn.
Các chuyên gia khuyến cáo: “Nếu có dấu hiệu bất thường về
tâm lý thì đừng cố gắng chống lại hiện tượng mệt mỏi này mà
hãy nghỉ ngơi, thư giãn càng nhiều càng tốt; chuẩn bị “bước
25