BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

NGUYỄN HỒNG HÀ

LUẬNVĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh – Năm 2001


Muùc Luùc
Lời nói đầu ............................................................................................................. 3

Chơng 1 .............................................................................................................. 6
1.1/ Bản chất ngân sách nh nớc:...............................................................................6
1.1.1/ Nội dung hoạt động của ngân sách nh nớc: ...............................................6
1.1.1.1/ Những vấn đề chung về ngân sách nh nớc:.........................................6
1.1.1.2/ Thu ngân sách nh nớc: ........................................................................8
1.1.1.3/ Chi ngân sách nh nớc:.........................................................................9
1.1.2/ Khái niệm về chi ngân sách nh nớc: ........................................................11
1.1.3/ Đặc điểm của thu chi ngân sách nh nớc: .................................................13
1.2/ Vai trò của chi ngân sách nh nớc trong ngnh ti chính:................................14
1.3/ Quản lý chi ngân sách nh nớc trong ngnh ti chính:.....................................15
1.3.1/ Một số nhận thức cơ bản về quản lý:...........................................................15
1.3.2/ Các nguyên tắc cơ bản quản lý chi ngân sách .............................................16
1.3.3/ Đặc điểm quản lý chi ngân sách trong ngnh ti chính: .............................18
1.3.4/ Nội dung quản lý chi ngân sách trong ngnh ti chính ...............................18

Chơng 2 .........................................................................................................22




-2-

vị, hệ thống của Bộ Ti chính nhằm nâng cao năng lực v hiệu lực hoạt động của
bộ máy quản lý chi ngân sách ngnh ti chính......................................................46
3.1.4/ Đổi mới phơng thức cấp phát, quản lý chi ngân sách nh nớc phải quán
triệt quan điểm tiết kiệm v có hiệu quả, phù hợp với việc triển khai thực hiện
Luật ngân sách Nh nớc. .....................................................................................47
3.1.5/ Đổi mới v hon thiện cơ chế quản lý chi ngân sách nh nớc phải thực
hiện đồng bộ với chủ trơng cải cách hnh chính. ................................................49
3.2 Các nguyên tắc cơ bản đảm bảo sử dụng có hiệu quả ngân sách nh nớc cấp
trong ngnh ti chính : ...............................................................................................50
3.2.1 Nguyên tắc quản lý theo dự toán : ................................................................50
3.2.2/ Nguyên tắc chi trực tiếp qua kho bạc nh nớc :.........................................50
3.2.3/ Nguyên tắc thanh toán trực tiếp cho các nh cung cấp SP v dịch vụ :.......51
3.2.4/ Nguyên tắc công khai hóa ngân sách nh nớc cấp. ...................................51
3.3/ Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách nh nớc.....................52
3.3.1/ Đổi mới v hon thiện quy trình xây dựng dự toán ngân sách nh nớc. ...52
3.3.1.1/ Các giải pháp trớc mắt:.......................................................................52
3.3.1.2/ Biện pháp di hạn: ................................................................................55
3.3.2/ Cải tiến hình thức cấp phát ngân sách phù hợp với chế độ kiểm soát chi qua
Kho bạc nh nớc. .................................................................................................58
3.3.2.1/ Đổi mới cấp phát của cơ quan ti chính. ..............................................59
3.3.2.2/ Đổi mới cấp phát, thanh toán Kho bạc Nh nớc.................................60
3.3.2.3/ Xử lý các trờng hợp vi phạm: .............................................................65
3.3.3/ Đổi mới công tác quyết toán ngân sách.......................................................65
3.3.4/ Xây dựng tiêu chuẩn, định mức chi có tính chất đặc thù v cụ thể hoá tiêu
chuẩn, định mức chi chung của nh nớc áp dụng cho các đơn vị, hệ thống trực
thuộc Bộ Ti chính phù hợp với chế độ chung của Nh nớc: . ............................67

từng bớc đợc đổi mới: tập trung mọi nguồn thu vo ngân sách nh nớc; tăng cờng
kiểm tra kiểm soát sử dụng ngân sách nh nớc; sắp xếp v hon chỉnh bộ máy hoạt
động của ngnh Ti chính. Nhìn chung công tác quản lý ti chính của ngnh ti chính
đã có những tiến bộ nhất định. Tuy nhiên hệ thống chính sách quản lý chi tiêu ngân
sách hiện nay vẫn cha đợc sửa đổi, chỉnh lý đồng bộ, kịp thời, cha tơng xứng với
vai trò l công cụ quan trọng trong việc thúc đẩy khai thác v tập trung các nguồn lực
ti chính cho đầu t phát triển; tình trạng sử dụng vốn v kinh phí còn nhiều lãng phí
v thất thoát, cha có những biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn tình trạng trên; trách
nhiệm, quyền hạn của cơ quan chủ quản v đơn vị sử dụng ngân sách nh nớc cha
đợc phân định rõ rng rnh mạch.
Trong những năm qua, Đảng v nh nớc đã có rất nhiều biện pháp tích cực
nhằm nâng cao hiệu quả trong lĩnh vực chi ngân sách nh nớc. Điều đó đợc thể hiện
bằng việc quốc hội đã thông qua Luật ngân sách nh nớc ngy 30/3/1996 v có hiệu
lực từ năm 1997. Lần đầu tiên kể từ năm 1945, Việt Nam đã có một đạo luật tơng đối
hon chỉnh để điều chỉnh các mối quan hệ trong lĩnh vực ngân sách nh nớc. Đặc biệt
trong lĩnh vực ngân sách quản lý chi ngân sách nh nớc, Luật ngân sách nh nớc đã
quy định rõ rng về ton bộ quy trình lập, chấp hnh, kế toán v quyết toán ngân sách
nh nớc. Song, sau 4 năm triển khai thực hiện đã bộc lộ không ít những tồn tại, lm
hạn chế hiệu quả quản lý của các cơ quan chức năng, tác động tiêu cực đến hiệu quả sử
dụng các khoản chi ngân sách nh nớc của các đơn vị thuộc v trực thuộc ngnh ti
chính. Chính vì vậy m tác giả chọn v nghiên cứu đề ti: Những giải pháp nâng cao
hiệu quả quản lý chi ngân sách nh nớc trong ngnh ti chính giai đoạn 2001
2010.


-4-

2 - ý nghĩa khoa học v thực tiễn:
Tác giả luận án không có tham vọng đề xuất những quan điểm mới về lý luận
ngân sách nh nớc cũng nh quản lý chi ngân sách nh nớc, m chỉ hy vọng chỉ rõ

cứu của đề ti.
Luận án tập trung nghiên cứu thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nh
nớc ở trong ngnh ti chính từ khi thực hiện Luật ngân sách nh nớc (1997) đến nay,
từ đó lm sáng tỏ những vấn đề nghiên cứu.
5 - Kết cấu của luận án:
Ngoi phần mở đầu v kết luận, luận án đợc trình by thnh 3 chơng:
Chơng I: Đại cơng về chi ngân sách v quản lý chi ngân sách nh nớc trong
ngnh ti chính.
Chơng II: Thực trạng quản lý chi ngân sách nh nớc trong ngnh ti chính.
Chơng III: Những giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách trong
ngnh ti chính.


-6-

Chơng 1

Đại cơng về ngân sách nh nớc v quản lý
Chi ngân sách nh nớc trong ngnh ti chính.
1.1/ Bản chất ngân sách nh nớc:
1.1.1/ Nội dung hoạt động của ngân sách nh nớc:
1.1.1.1/ Những vấn đề chung về ngân sách nh nớc:
Ngân sách nh nớc l sự phối hợp giữa hai quá trình: Tạo lập v sử dụng quỹ
tiền tệ của nh nớc để thực hiện chức năng quản lý của nh nớc. Chính vì vậy, ngân
sách nh nớc l một trong những công cụ để điều chỉnh kinh tế vĩ mô v vi mô của
nền kinh tế trên tất cả các lĩnh vực, xã hội v thị trờng.
Về mặt kinh tế: Ngân sách nh nớc có một vai trò rất quan trọng tạo điều kiện
cho nền kinh tế thị trờng phát triển theo đúng định hớng của nh nớc đã vạch ra,
ngoi ra nó còn có tác dụng khắc phục những khuyết tật vốn có của kinh tế thị trờng.
Nh nớc sử dụng công cụ ngân sách để định hớng v hình thnh một cơ cấu kinh tế

dụng quỹ tiền tệ của nh nớc sẽ có tác động trực tiếp đến cung v cầu hng hoá trên
thị trờng, góp phần bình ổn giá cả, chống lạm phát v giảm phát. Mọi sự thay đổi về
quy mô v cơ cấu ngân sách nh nớc, cả lĩnh vực thu v chi đều ảnh hởng tác động
đến các thị trờng. Chính vì vậy, nh nớc sử dụng công cụ ngân sách đến can thiệp
hớng dẫn các thị trờng hoạt động theo định hớng của mình nh một công cụ hữu
hiệu.
Tóm lại, thu chi ngân sách nh nớc có một vai trò quan trọng tạo điều kiện vật
chất cho nền kinh tế đất nớc phát triẻn ổn định, cho bộ máy quản lý nh nớc hoạt
động bình thờng v ngy cng có hiệu quả, giữ giá, ổn định chính trị v ton vẹn đất
nớc.
Thu v chi ngân sách có mối quan hệ chặt chẽ cùng phát huy những mặt tích
cực của công cụ ngân sách trong quản lý vĩ mô v vi mô nền kinh tế. Chúng ta phải xây
dựng cho đợc một cơ cấu thu chi ngân sách hợp lý v khoa học trong từng giai đoạn,
từng thời kỳ phát triển nền kinh tế đất nớc. Nếu chúng ta quá coi trọng về thu hoặc
quá coi trọng về chi sẽ dẫn đến:
- Nguồn thu trong nớc sẽ dần dần cạn kiệt.
- Nợ nớc ngoi ngy một tăng.
- Dự trữ ngoại tệ bị thu hẹp, mất cân đối cán cân thanh toán vãng lai.
- Sản xuất trong nớc dần dần bị thu hẹp, hng hoá trong nớc mất khả năng
cạnh tranh trên thị trờng v ngoi nớc...


-8-

- Nền kinh tế đất nớc phát triển không cân đối, không phát huy đợc thế mạnh
vốn có, dần dần lệ thuộc vo nớc ngoi.

1.1.1.2/ Thu ngân sách nh nớc:
Thu ngân sách nh nớc thể hiện sự vận động các nguồn ti chính trong quá
trình tạo lập quỹ tiền tệ của nh nớc, để phục vụ thực hiện chức năng quản lý v hoạt

thu hoạch v quy định thời điểm nộp thuế theo đặc điểm từng địa phơng.
- Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên phụ thuộc vo kế hoạch thu chi ngân sách
từng cấp, từng thời kỳ, tình hình cân đối ngân sách thực tế của từng cấp ngân sách v
do cơ quan ti chính cấp trên quyết định.
- Thu kết d ngân sách phát sinh một lần trong năm, sau khi quyết toán ngân
sách nh nớc hng năm đợc phê chuẩn v đợc Quốc hội, Hội đồng nhân dân các
cấp quyết định chuyển vo ngân sách năm sau.
- Các khoản thu nhỏ lẻ, các khoản huy động đóng góp để đầu t xây dựng cơ sở
hạ tầng, các khoản đóng góp tự nguyện, các khoản tiền phạt tịch thu... thờng phát sinh
không có quy luật tuỳ thuộc vo quyết định của từng cấp chính quyền, từng địa bn v
tình hình thực tế.
- Thu phát hnh tín phiếu, trái phiếu Chính phủ, trái phiếu kho bạc, trái phiếu
công trình. Nguồn thu ny phụ thuộc v nhu cầu huy động vốn của ngân sách nh
nớc, tính hấp dẫn của các chứng chỉ cho vay cũng nh khả năng nguồn vốn nhn rỗi
của các tổ chức cán haan trong từng thời kỳ.

1.1.1.3/ Chi ngân sách nh nớc:
Chi ngân sách nh nớc thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thnh trong quá trình
phân phối v sử dụng quỹ ngân sách nh nớc nhằm trang trải cho các chi phí bộ máy
nh nớc v thực hiện các chức năng kinh tế, xã hội m nh nớc đảm nhận theo những
nguyên tắc nhất định.
Chi ngân sách nh nớc l sự phối hợp giữ hai quá trình phân phối v sử dụng
quỹ ngân sách nh nớc.
Quá trình phân phối l quá trình phân chia kinh phí từ ngân sách nh nớc để
hình thnh các loại quỹ nh nớc trớc khi đa vo sử dụng.
Quá trình sử dụng l quá trình trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân
sách nh nớc, không trải qua việc hình thnh các loại quỹ trớc khi đa vo sử dụng.
Việc phân biệt rõ các quá trình trong chi tiêu ngân sách nh nớc có ý nghĩa
quan trọng trong công tác quản lý chi ngân sách nh nớc; Qua đó chúng ta đa ra
đợc những cơ chế thích hợp để quản lý giám sát quá trình sử dụng quỹ tiền tệ của nh

+ Căn cứ vo mục đích kinh tế xã hội của các khoản chi, ngời ta có thể
phân chia các khoản chi ngân sách nh nớc thnh 2 loại:
- Chi cho tiêu dùng.
- Chi cho đầu t phát triển.
+ Căn cứ vo lĩnh vực chi, có thể phân chia các khoản chi ngân sách nh nớc
thnh các loại:
- Chi cho y tế


- 11 -

- Chi cho giáo dục.
- Chi cho phúc lợi.
- Chi cho quản lý nh nớc.
- Chi cho đầu t kinh tế.
+ Căn cứ theo yếu tố, có thể phân chia các khoản chi ngân sách nh nớc thnh
các loại:
- Chi đầu t.
- Chi thờng xuyên
- Chi trả khác.
+ Căn cứ theo chức năng nh nớc thì các khoản chi của ngân sách nh nớc có
thể phân chia thnh các loại:
- Chi nghiệp vụ.
- Chi phát triển.
+ Căn cứ vo tính pháp lý thì các khoản chi của ngân sách có thể chia thnh các
loại:
- Các khoản chi theo luật định.
- Các khoản chi đã đợc cam kết.
- Các khoản chi có thể điều chỉnh.
+ Căn cứ vo các tiêu thức thống kê ti chính Chính phủ, ngời ta chia các

tế, quan hệ lợi ích nhất định.
Ngân sách nh nớc cũng có những đặc trng nh các quỹ tiền tệ khác l đợc
tạo lập v sử dụng trên cơ sở các quan hệ ti chính. Nhng nét đặc trng riêng biệt của
ngân sách nh nớc với t cách l quỹ tiền tệ của nh nớc l nói đợc chia thnh
nhiều quỹ v chi, sau đó mới đợc tiêu dùng cho những mục đích nhất định đã đợc
định trớc.
Từ những đặc điểm chung v đặc điểm riêng của hoạt động thu chi ngân sách
nh nớc, có thể hiểu ngân sách nh nớc theo khái niệm sau: ngân sách nh nớc
đợc đặc trng bằng sự vận động của các nguồn ti chính trong quá trình tạo lập v sử
dụng quỹ tiền tệ của nh nớc quỹ ngân sách - để phục vụ cho việc thực hiện chức
năng của nh nớc. Ngân sách nh nớc phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế giữa
nh nớc với các chủ thể trong xã hội, phát sinh do nh nớc tạo lập, phân phối v sử
dụng các nguồn ti chính quốc gia nhằm đảm bảo yêu cầu thực hiện các chức năng
điều hnh, quản lý kinh tế, xã hội của nh nớc theo nguyên tắc không hon trả trực
tiếp l chủ yếu.
Trong thực tế, quản lý v điều hnh có một khái niệm khác về ngân sách nh
nớc, đợc quy định tại điều 1 của Luật ngân sách nh nớc nh sau: Ngân sách nh
nớc l ton bộ các khoản thu, chi của nh nớc trong dự toán đã đợc thực hiện trong


- 13 -

một năm để dảm bảo quyền quyết định v đợc thực hiện trong 1 năm để đảm bảo thực
hiện các chức năng, nhiệm vụ của nh nớc.

1.1.3/ Đặc điểm của thu chi ngân sách nh nớc:
- Thu chi ngân sách nh nớc gắn chặt với bộ máy nh nớc v những nhiệm vụ
kinh tế, chính trị, xã hội m nh nớc đó đảm nhận. Quy mô của tổ chức bộ máy nh
nớc, khối lợng, phạm vi do nh nớc đảm đơng có quan hệ tỷ lệ thuận với tổng mức
thu chi ngân sách.

dân. Đặc biệt việc quản lý v sử dụng có hiệu quả các nguồn lực ti chính để thực hiện
nhiệm vụ m Đảng v nh nớc giao phó cho ngnh ti chính có ý nghĩa rất quan
trọng.

1.2/ Vai trò của chi ngân sách nh nớc trong ngnh ti chính:
Quản lý chi ngân sách nh nớc có vị trí hết sức quan trọng trong hoạt động của
ngnh ti chính, thể hiện:
- Chi ngân sách nh nớc trong nội bộ ngnh ti chính có vai trò cân đối giữa
việc hình thnh, tạo lập các nguồn lực ti chính nhằm đáp ứng nhu cầu phục vụ cho
hoạt động của ngnh ti chính. Nguyên tắc chung l phải có một cơ chế chi ngân sách
thích hợp nhằm tăng cờng nguồn lực ti chính trong các hoạt động nghiệp vụ với các
yêu cầu hợp lý. Tuy nhiên, mọi nhu cầu cho hoạt động của ngnh ti chính nếu chỉ dựa
vo ngân sách nh nớc thì khó có thể cân bằng đợc v khi thiếu hụt chắc chắn sẽ rơi
vo tình trạng thụ động. Vì vậy, cơ chế quản lý chi ngân sách trong nội bộ ngnh ti
chính phải năng động, tận dụng tối đa các nguồn lực ti chính bổ sung kinh phí hoạt
động đối với các hình thức phong phú, đa dạng.
- Chi ngân sách nh nớc trong ngnh ti chính l nhân tố quan trọng đến việc
thực hiện v hon thnh ton diện các nhiệm vụ của ngnh ti chính. Vì vậy, quản lý
chi ngân sách nh nớc phải l một cơ chế năng động, có khả năng loại trừ việc sử
dụng tuỳ tiện lãng phí các nguồn lực ti chính, khuyến khích việc sử dụng tiết kiệm v
có hiệu quả. Tuy nhiên nó không đợc can thiệp trực tiếp vo việc thay đổi các hoạt
động nghiệp vụ chuyên môn của các đơn vị thuộc v trực thuộc Bộ Ti chính.
- Trong chi ngân sách nh nớc phải xây dựng v đảm bảo tính công bằng hợp
lý trong việc phân phối v sử dụng các nguồn lực ti chính giữa các đơn vị trong các tổ
chức ti chính chuyên ngnh, giữa các tổ chức ti chính chuyên ngnh của Bộ Ti
chính nhằm tạo môi trờng bình đẳng v phát triển hi ho đồng đều trong tất cả các
đơn vị.
- Chi ngân sách nh nớc trong nội bộ ngnh ti chính phải quán triệt nguyên
tắc tiết kiệm các khoản chi tiêu thờng xuyên, cắt giảm các khoản chi tiêu lãng phí
không cần thiết để tập trung chi cho đầu t phát triển hoạt động nghiệp vụ theo định

định, phù hợp với điều kiện hon cảnh khách quan.
- Hệ thống quản lý l sự kết hợp hữu cơ giữa chủ thể quản lý v khách thể quản
lý.
- Tác động quản lý thờng mang tính tổng hợp, hệ thống gồm nhiều phơng
pháp khác nhau, đợc biểu hiện dới dạng cơ chế quản lý.
- Cơ sở quản lý l các quy luật khách quan; quản lý gắn liền v bao giờ cũng
phù hợp với quy luật.


- 16 -

- Mục tiêu quản lý l tạo ra v bảo vệ lợi ích của con ngời.

1.3.2/ Các nguyên tắc cơ bản quản lý chi ngân sách
Trong nền kinh tế thị trờng, quản lý chi ngân sách nh nớc của ngnh ti
chính phải đợc xây dựng v vận dụng theo những nguyên tắc nhất định nhằm tăng
cờng hiệu lực quản lý của Bộ Ti chính, tăng tính minh bạch của chi ngân sách tại các
cấp, tăng tính hiệu quả sử dụng ngân sách nh nớc cấp tại các đơn vị trong ngnh.
Các nguyên tắc nêu ra ở đây l những nguyên tắc cơ bản. Những nguyên tắc ny
đợc xây dựng dựa trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quản lý chi ngân sách tại các
nớc tiên tiến, khái quát hoá lý luận về quản lý ngân sách ở nớc ta trong giai đoạn nền
kinh tế thị trờng, có tính đến phát triển của đất nớc ta trong thập kỷ 21.
* Nguyên tắc niên độ:
Nguyên tắc niên độ phù hợp với thuật ngữ ti khoá, nghĩa l chi ngân sách
trong ngnh ti chính trong một khoảng thời gian nhất định cho các công việc liên
quan đến hoạt động nghiệp vụ của ngnh ti chính.
Nguyên tắc niên độ xác định năm ngân sách l 12 tháng, thờng bắt đầu từ 01
tháng 01 v kết thúc vo 31 tháng 12 dơng lịch hng năm. Nguyên tác niên độ đòi hỏi
dự toán thu chi ngân sách của tất cả các đơn vị trong ngnh ti chính phải đợc duyệt
v thông báo trớc 01 tháng 01 của mỗi năm ngân sách v tiến trình chi phải kết thúc

có sự phê chuẩn của cấp trên.
* Nguyên tắc phân định rõ trách nhiệm quyền hạn giữa các đơn vị dự toán, giữa
các cấp quản lý trong quá trình lập, chấp hnh v quyết toán ngân sách:
Thực chất của nguyên tắc ny ở trong ngnh ti chính l xác định cụ thể v thể
chế hoá luật pháp nh nớc, trách nhiệm thẩm quyền v quyền hạn giữa các cơ quan
đơn vị trong quá trình lập v chấp hnh dự toán ngân sách nh nớc. Đặc biệt l sự
phân định rõ rng trách nhiệm v quyền hạn giữa:
- Vụ Ti vụ quản trị với các Cục Vụ quản lý nh nớc về ti chính nh: Vụ
Ngân sách nh nớc, Vụ Hnh chính sự nghiệp.
- Vụ Ti vụ quản trị với các bộ phận giúp việc cho Tổng giám đốc Kho bạc nh
nớc, Tổng cục trởng Tổng cục Thuế, Cục trởng Cục Dự trữ quốc gia trong từng lĩnh
vực quản lý ti chính nội bộ.
- Vụ Ti vụ quản trị với các bộ phận giúp việc của các hệ thống với các đơn vị
dự toán.
- Các đơn vị dự toán với Kho bạc nh nớc các cấp.
- Các bộ phận kiểm toán nội bộ với thủ trởng các đơn vị dự toán các cấp.


- 18 -

1.3.3/ Đặc điểm quản lý chi ngân sách trong ngnh ti chính:
Với những lý luận chung về quản lý, có thể hiểu quản lý chi ngân sách trong
ngnh ti chính l quá trình vận dụng các quy luật khách quan vận dụng cơ chế chính
sách chung về quản lý quỹ ngân sách nh nớc ban hnh; sử dụng có hệ thống các
phơng pháp tác động đến các hoạt động chi ngân sách nh nớc cấp nhằm phục vụ tốt
nhất cho việc thực hiện các chức năng nhiệm vụ của từng bộ phận, từng đơn vị phải
đảm nhận trong ngnh ti chính.
+ Đối tợng tác động quản lý chi ngân sách trong ngnh ti chính l ton bộ các
khoản chi của ngân sách nh nớc đã bố trí để phục vụ cho viêc thực hiện các chức
năng nhiệm vụ của từng bộ phận từng đơn vị cụ thể trong từng giai đoạn v thời điểm

quyết định đến chất lợng hiệu quả của các khâu chấp hnh, kế toán v quyết toán chi
ngân sách nh nớc. Một dự toán chi ngân sách có cơ sở khoa học, cơ sở thực tế sẽ có
tác dụng quan trọng trong việc thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn của ngnh ti
chính, cũng nh tạo tiền đề cho việc quản lý chặt chẽ, có hiệu quả các khoản chi ngân
sách nh nớc.
Dự toán chi ngân sách của từng đơn vị v của ton ngnh ti chính phải đáp ứng
các yêu cầu:
+ Đảm bảo việc xây dựng dự toán chi ngân sách nh nớc dựa trên hệ thống chế
độ, chính sách v tiêu chuẩn định mức hiện hnh, phù hợp với thực tiễn, đặc điểm, đặc
thù của từng đơn vị.
+ Đảm bảo đúng trình tự v thời gian quy định.
+ Chất lợng dự toán chi ngân sách nh nớc phải đảm bảo chi tiết phù hợp với
mục lục ngân sách hiện hnh, sát với nhu cầu chi tiêu của từng đơn vị.
Dự toán chi ngân sách của từng đơn vị v của ton ngnh ti chính phải dựa trên
các căn cứ:
+ Dự toán chi ngân sách nh nớc phải dựa vo chiến lợc mục tiêu, kế hoạch
phát triển ti chính quốc gia trong từng giai đoạn v tại từng thời điểm cụ thể. Đặc biệt
dự toán chi ngân sách nh nớc phải phục vụ chiến lợc hiện đại hoá ngnh ti chính
giai đoạn 2001 2010 v giai đoạn 2011 2020.
+ Hệ thống chính sách, chế độ, tiêu chuẩn định mức chi hiện hnh của nh nớc
v những đặc thù riêng có của từng đơn vị từng hệ thống trong ngnh ti chính đã đợc
các cơ quan chức năng quản lý nh nớc chấp thuận.
+ Kết quả phân tích việc chấp hnh chi ngân sách nh nớc của năm trớc đó.
+ Kết quả phân tích dự báo kinh tế của các cơ quan chức năng; đặc biệt lu ý
đến tốc độ phát triển của một số ngnh nh: công nghệ thông tin viễn thông, công nghệ
sản xuất vật liệu v kỹ thuật xây dựng...
* Công tác chấp hnh chi ngân sách nh nớc:


- 20 -

Quyết toán chi ngân sách l khâu cuối cùng của chu trình quản lý chi ngân sách
nh nớc, bao gồm các công việc tổng hợp, phân tích, đánh giá các khoản chi ngân
sách nh nớc đã thực hiện trong năm ti khoá v phải trình cơ quan quản lý các cấp


- 21 -

phê duyệt. Đối với các đơn vị dự toán cấp 3 phải trình cơ quan quản lý cấp trên tại
Tổng cục Thuế, Kho bạc nh nớc Trung ơng, Cục Dự trữ quốc gia hoặc Vụ Ti vụ
quản trị Bộ Ti chính phê duyệt. Đối với ton ngnh ti chính, quyết toán chi ngân
sách nh nớc phải trình Vụ Hnh chính sự nghiệp Bộ Ti chính phê duyệt.
Công tác quyết toán chi ngân sách nh nớc phải quán triệt các nguyên tắc sau:
+ Phản ánh trung thực, đầy đủ, chính xác mọi khoản thu chi ngân sách nh nớc
theo mục lục ngân sách nh nớc.
+ Đảm bảo đúng trình tự, thủ tục v thời gian đã quy định tại từng cấp dự toán.
+ Phải đợc kiểm tra chặt chẽ tại từng cấp dự toán trớc khi tổng hợp trình Vụ
Hnh chính sự nghiệp Bộ Ti chính phê duyệt.
* Tổ chức công tác quản lý chi ngân sách nh nớc:
Tổ chức công tác quản lý chi ngân sách nh nớc tại ngnh ti chính l việc tổ
chức một hệ thống bộ máy quản lý chi tiêu tại các đơn vị thuộc v trực thuộc ngnh ti
chính; Để thực hiện chi v quản lý kiểm soát các khoản chi ngân sách nh nớc, nhằm
mục tiêu đảm bảo cho chu trình chuẩn bị, chấp hnh v quyết toán chi ngân sách nh
nớc tại các đơn vị dự toán các cấp trong ngnh ti chính thực hiện trôi chảy có hiệu
quả. Các nguyên tắc thực hiện tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách nh nớc trong
ngnh ti chính l:
+ Tổ chức bộ máy từ Trung ơng đến cơ sở gọn nhẹ theo hớng thu gọn các đầu
mối cơ quan quản lý v đơn giản hoá thủ tục hnh chính.
+ Phân định v phân cấp cụ thể giữa các cơ quan trong quá trình quản lý chi
ngân sách nh nớc đảm bảo tính công khai, kiểm tra kiểm soát lẫn nhau.
+ Tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách nh nớc phải phù hợp với tiến trình

đỏ, phụ cấp trách nhiệm, độc hại, nguy hiểm, lm đêm thêm giờ, phụ cấp đặc biệt của
các ngnh...
- Các khoản chi học bổng, sinh hoạt phí cho học sinh v cán bộ Nh nớc đi học
theo chỉ tiêu trong các trờng giáo dục đo tạo công lập.
- Các khoản chi về tiền thởng v các khoản chi thanh toán khác cho cá nhân.
b/ Loại chế độ chính sách chi cho nghiệp vụ nh: các khoản chi quy định bằng
tiền hoặc bằng hiện vật tuỳ theo đặc thù v tính chất chuyên môn nghiệp vụ của từng
ngnh, từng loại hình đơn vị.
c/ Loại chế độ chính sách phúc lợi xã hội nh: Chi tiền thuốc thông thờng, chế
độ tu xe nghỉ phép, chế độ trợ cấp khó khăn thờng xuyên v đột xuất... một số chế độ
phúc lợi xã hội đã huỷ bỏ so với trớc đây nh: Trợ cấp ô tô buýt (hao mòn xe đạp), trợ
cấp con thứ 3, trợ cấp nh ăn tập thể...


- 23 -

d/ Các chế độ chi hnh chính nh chi tiếp khách, hội nghị, công tác phí, tiền
nh điện nớc, vệ sinh cơ quan, bu phí, điện thoại, đon ra, đon vo...
e/ Các chế độ, định mức chi tổng hợp nh định mức chi cho biên chế quản lý
Nh nớc, định mức chi tính trên chỉ tiêu học sinh các trờng đại học v trung học
chuyên nghiệp, các định mức chi tổng hợp đợc tính theo:
- Cấp ngân sách: cấp trung ơng, cấp tỉnh, thnh phố, cấp huyện, quận.
- Các vùng khác nhau: Thnh phố, đồng bằng, trung du, miền núi, vùng cao.
f/ Ngoi ra từ năm 1986 Nh nớc ta cho phép các cơ quan đơn vị hnh chính sự
nghiệp thực hiện chế độ thu phí v lệ phí để có thêm nguồn bổ sung cho các khoản chi
tiêu cần thiết của từng loại hình đơn vị m ngân sách Nh nớc bố trí không đủ nh:
các khoản thu học phí, các khoản đóng góp khác trong các trờng; các khoản thu phát
sinh trong quá trình hoạt động nghiệp vụ giao dịch thanh toán của các hệ thống Kho
bạc Nh nớc (sẽ đợc trình bầy cụ thể tại các phần tiếp theo)...
(Các văn bản sẽ đợc thống kê cụ thể theo phụ lục ở phần cuối đề ti).

- Cha thật sự phân cấp v xác định trách nhiệm cho các cấp quản lý dẫn đến
tình trạng cấp trên không giải quyết hết việc, không có điều kiện kiểm tra, kiểm soát;
cấp dới cha phát huy tính chủ động sáng tạo, thực hiện đúng quyền hạn của mình.

2.2/ Thực trạng công tác lập v chấp hnh ngân sách của Bộ Ti
chính thời gian qua:
Thực hiện các quy định trong hệ thống các văn bản nêu trên, các đơn vị dự toán
các cấp của Bộ Ti chính trong quá trình chấp hnh ngân sách Nh nớc thực hiện
triển khai công việc theo các quy trình cụ thể nh sau:

2.2.1/ Quy trình xây dựng dự toán:
Hng năm, căn cứ Chỉ thị của Thủ tớng Chính phủ về việc xây dựng kế hoạch
phát triển kinh tế - xã hội, dự toán ngân sách Nh nớc năm sau v Thông t của Bộ
Ti chính hớng dẫn về yêu cầu, nội dung thời hạn xây dựng dự toán thu chi ngân sách
Nh nớc; căn cứ vo các yêu cầu nhiệm vụ cụ thể của cơ quan Bộ v các đơn vị trực
thuộc, Vụ trởng Vụ Ti vụ quản trị (đơn vị dự toán cấp I) thừa uỷ quyền của Bộ
trởng Bộ Ti chính ra văn bản hớng dẫn các đơn vị thuộc v trực thuộc Bộ lập dự
toán ngân sách năm, trong công văn ny đã quy định cụ thể các nội dung, nguyên tắc,
cơ sở xây dựng dự toán v các yêu cầu về tiến độ thời gian gửi dự toán về Bộ để xem
xét, tổng hợp chung vo dự toán của Bộ Ti chính. Đồng thời xác định rõ những mục
tiêu, định hớng thực hiện chiến lợc ổn định cơ sở vật chất ngnh Ti chính.
- Tuy nhiên đối với các Tổ chức ti chính chuyên ngnh có các đơn vị trực thuộc
đóng trên địa bn 61 tỉnh (nh Tổng cục Thuế, Kho bạc Nh nớc Trung ơng, Cục Dự
trữ Quốc gia ) do đặc thù có nhiều khác biệt trong công tác lập dự toán so với hớng