Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới cô giáo,
Th.S Lê Thị Nguyên - giảng viên khoa Giáo dục Tiểu học, trường Đại học Sư
phạm Hà Nội 2 - người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong suốt quá
trình thực hiện và hoàn thành khóa luận.
Tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy,
cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã
giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập tại nhà
trường.
Xin được gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và
các em học sinh ở các trường tiểu học: trường tiểu học thị trấn Sóc Sơn,
trường tiểu học Phù Lỗ, trường tiểu học Phú Minh, trường tiểu học Bắc Phú
và trường tiểu học Minh Trí đã tạo điều kiện cho tác giả điều tra, khảo sát các
vấn đề thực tiễn có liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài.
Hà Nội, ngày 04 tháng 05 năm 2012
Người thực hiện

Nguyễn Thị Thúy Nhàn

Nguyễn Thị Thúy Nhàn

Lớp: K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Nguyễn Thị Thúy Nhàn

QTHT:

Quá trình học tập

SL:

Số lượng

Stt:

Số thứ tự

TL:

Tỉ lệ

TN&XH: Tự nhiên và Xã hội



DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG SỐ LIỆU

Bảng1.1: Bảng phân phối nội dung môn TN&XH lớp 3
Bảng 2.1: Tổng hợp nội dung điều tra thực trạng
Bảng 2.2: Mức độ sử dụng các PPDH trong dạy học TN&XH
Bảng 2.3: Mức độ sử dụng các hình thức tổ chức dạy học
Bảng 2.4. Đánh giá của GV về vai trò của PPDH phân hóa
Bảng 2.5. Đánh giá của GV về bản chất của PPDH phân hóa



PHÂN HÓA TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI 3.............22
2.1. Mục đích khảo sát thực trạng.................................................................... 22
2.2. Đối tượng khảo sát.................................................................................... 22
2.3. Nội dung khảo sát thực trạng.................................................................... 22
2.4. Phương pháp khảo sát thực trạng.............................................................. 23
2.5. Kết quả khảo sát thực trạng...................................................................... 25
2.5.1. Việc tổ chức dạy học môn TN&XH lớp 3.............................................. 25
2.5.2. Việc vận dụng PPDH phân hóa trong dạy học TN&XH lớp 3...............31
CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG QUY TRÌNH DẠY HỌC PHÂN HOÁ TRONG
DẠY HỌC MÔN TN&XH LỚP 3...................................................................36
3.1. Nguyên tắc đề xuất quy trình dạy học phân hóa trong dạy học môn
TN&XH lớp 3..................................................................................................36
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo mục đích, nội dung bài học..................................36
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức.......................................................... 36
3.1.3. Đảm bảo phát huy vai trò tự giác, tích cực, độc lập của HS..................37
3.2 Đề xuất qui trình dạy học phân hóa trong dạy học môn TN&XH lớp 3 .. 38
3.3. Một số giáo án minh họa vận dụng qui trình dạy học phân hóa trong dạy
học môn TN&XH lớp 3...................................................................................40
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ....................................................................... 50

Nguyễn Thị Thúy Nhàn

Lớp: K34A - GDTH


Nguyễn Thị Thúy Nhàn

Lớp: K34A - GDTH





trình môn TN&XH lớp 3 được cấu trúc đồng tâm và phát triển; nội dung môn

Nguyễn Thị Thúy Nhàn

2

Lớp: K34A - GDTH


học phản ánh các đa dạng các đối tượng trong tự nhiên, xã hội và được nâng
cao dần theo lứa tuổi. Bên cạnh đó, trong cùng một lớp học thì khả năng và
trình độ của mỗi HS là không giống nhau. Việc vận dụng PPDH phân hóa
giúp GV khơi dậy và phát huy những năng lực vốn có của mỗi HS để giải
quyết và thực hiện nhiệm vụ học tập, đảm bảo tính vừa sức trong dạy học.
Tuy nhiên, việc vận dụng PPDH phân hóa trong dạy học TN&XH trên thực tế
vẫn còn những tồn tại, chưa phát huy hết ưu thế của phương pháp này đối với
sự phát triển của HS cũng như chưa đáp ứng được những đổi mới đang diễn
ra từng ngày.
Những lí do trên chính là căn cứ để người nghiên cứu lựa chọn đề tài
“Vận dụng phương pháp dạy học phân hóa trong dạy học môn Tự nhiên và
Xã hội lớp 3 ”.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Đề xuất quy trình dạy học phân hóa trong dạy học môn TN&XH lớp 3,
qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn học.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc vận dụng PPDH phân hóa trong dạy
học môn TN&XH ở lớp 3.
- Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của việc vận dụng PPDH phân hóa trong dạy

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc vận dụng PPDH phân hóa trong dạy
học môn TN&XH lớp 3.
Chương 2: Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng PPDH phân hóa trong
dạy học môn TN&XH lớp 3.
Chương 3: Xây dựng quy trình dạy học phân hóa trong dạy học môn
TN&XH lớp 3.


NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÂN HÓA TRONG DẠY HỌC
MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3
1.1. Một số vấn đề đổi mới dạy học ở tiểu học hiện nay
1.1.1. Định hướng đổi mới dạy học ở tiểu học
Khái niệm dạy học
Dạy học [8,tr244]:‘‘Dạy để nâng cao trình độ văn hoá và phẩm chất
đạo đức theo chương trình nhất định.” Theo đó, dạy học được hiểu là quá
trình truyền lại tri thức hoặc kĩ năng một cách có hệ thống, có phương pháp.
Tác giả Đặng Vũ Hoạt, Phó Đức Hoà thì định nghĩa: Quá trình dạy học
ở Tiểu học là một quá trình trong đó dưới tác động chủ đạo (tổ chức, điều
khiển, lãnh đạo) của thầy; HS tự giác tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt
động nhận thức nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học [ 5, tr143].
Dạy học hiểu theo nghĩa rộng thực chất là tổ chức cho người học “học”
để đạt được những mục tiêu mong muốn.
Định hướng đổi mới dạy học ở Tiểu học hiện nay
Phân tích quá trình dạy học và cấu trúc của nó cho thấy không phải quá
trình dạy học nào khi được tổ chức cũng tạo sự phát triển nhân cách HS. Mức
độ phát triển của các em phụ thuộc vào cả tổ hợp cũng như từng nhân tố tham
gia hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS. Từ đầu thế kỷ XX, các
nhà nghiên cứu đã nhận thấy những hạn chế của các PPDH truyền thống (dạy

cực”, thuật ngữ này tương tự như “dạy học lấy người học làm trung tâm”, nó
nhấn mạnh đến sự tham gia tích cực của HS trong giờ học. Điều này đã được


đề cập rõ trong Chương trình tiểu học mới như sau: “Phương pháp giáo dục
tiểu học là phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học.”
Như vậy, định hướng đổi mới PPDH đã được khẳng định rõ. Việc đổi
mới PPDH ở Tiểu học về cơ bản là nhằm giúp HS hướng tới việc học tập chủ
động sáng tạo, và dần loại bỏ thói quen học tập thụ động, giáo điều.
1.1.2. Quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm (dạy học tích cực)
Dạy học lấy người học làm trung tâm cũng được miêu tả bằng các thuật
ngữ dạy học tích cực hay dạy học hiệu quả (đây là các cách diễn đạt khác
nhau của cùng một ý). Các thuật ngữ này đều có ý nghĩa nhấn mạnh vai trò
chủ thể hoạt động của HS, thể hiện ở tính chủ động, tự giác, tích cực, sáng tạo
của các em trong quá trình học tập.
Quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm có nhiều khái niệm quan trọng.
Những khái niệm đặc thù liên quan đến cách nhìn nhận về kiến thức, về vai trò
của GV, HS và phong cách học tập của HS làm cho giáo dục lấy HS làm trung
tâm hoàn toàn khác biệt với giáo dục truyền thống[6]. Dạy học lấy HS làm
trung tâm nhấn mạnh các vấn đề: (1) hứng thú của HS: động cơ thúc đẩy HS
học tập, háo hức tiếp thu tri thức mới, (2) vốn kinh nghiệm trong cuộc sống
hàng ngày của HS: tạo cơ sở để HS lĩnh hội tri thức mới và (3) sự toàn diện
trong nhận thức của các em, nghĩa là HS có được cái nhìn toàn diện về mọi
khía cạnh của một vấn đề.
Dạy học lấy HS làm trung tâm không chỉ là một phương pháp giáo dục
mà còn là một triết lý giáo dục hay định hướng để đạt giáo dục hiệu quả. Dạy
học lấy HS làm trung tâm có những khác biệt cơ bản so với dạy học truyền
thống cả về mục đích, nội dung, phương pháp dạy học, người dạy, người học…
Đặc trưng của nó là nhấn mạnh vai trò chủ động, tích cực của người học, chú ý
đến sự hứng thú và vốn kinh nghiệm của HS, đến việc HS học thế nào hơn là

học. PPDH cụ thể quy định những mô hình hành động của GV và HS, được
Nguyễn Thị Thúy Nhàn

7

Lớp: K34A - GDTH


thể hiện trong hình thức và tiến trình phương pháp (trình tự xác gồm các
bước, các hoạt động dạy học, quy định thời gian và lôgic hành động). Tóm
lại, PPDH là cách thức hành động của GV và HS trong quá trình dạy học
nhằm đạt được mục đích dạy học.
Phương pháp dạy học tích cực:
PPDH tích cực (Active Teaching Learning) là thuật ngữ rút gọn để chỉ
các PPDH nhằm đề cao vai trò tự giác, tích cực, độc lập nhận thức của người
học dưới vai trò tổ chức, định hướng của người dạy. PPDH tích cực hướng
tới tích cực hoá hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung tính
tích cực vào người học chứ không chỉ tập trung hoạt động tích cực của người
dạy. Với PPDH tích cực, người dạy đóng vai trò chỉ đạo - người học đóng vai
trò chủ đạo chiếm lĩnh tri thức.
Trong việc đổi mới PPDH phải luôn có sự hợp tác của người dạy và
người học, sự phối hợp hoạt động dạy và hoạt động học. Người học muốn chủ
động sáng tạo trong học tập sẽ đòi hỏi bản thân người dạy luôn động não,
tích cực tổ chức các hoạt động đưa người học vào trong các tình huống sư
phạm khác nhau để tự các em giải quyết những tình huống đó. Theo quan
điểm này, PPDH tích cực đề cập đến dạy và học tích cực. Như vậy, thuật ngữ
này hàm chứa cả phương pháp dạy và phương pháp học.
1.1.3.2. Đặc trưng của PPDH tích cực
i) Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động của HS
Trong phương pháp tích cực, đối tượng của hoạt động dạy, đồng thời là

sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài
học được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập.