ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ TUẤN ANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
TRƯỜNG THPT DÀO SAN - VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN
HUYỆN PHONG THỔ - TỈNH LAI CHÂU

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ TUẤN ANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
TRƯỜNG THPT DÀO SAN - VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN
HUYỆN PHONG THỔ - TỈNH LAI CHÂU
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Phùng Thị Hằng

THÁI NGUYÊN - 2017


Tác giả

Vũ Tuấn Anh

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ ....................................................................... vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 2
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu .................................................................. 3
4. Giả thuyết khoa học ....................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu ................................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 4
8. Cấu trúc luận văn ........................................................................................... 5
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÙNG ĐẶC BIỆT
KHÓ KHĂN ................................................................................................... 6

1.1.

Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề ...................................................... 6

1.4.2. Các yếu tố về phía học sinh ................................................................... 35
1.4.3. Các yếu tố về phía nhà quản lý, giáo viên............................................. 35
Kết luận chương 1.............................................................................................. 36
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA
HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DÀO SAN
- VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN HUYỆN PHONG THỔ TỈNH LAI CHÂU ............................................................................... 39
2.1.

Vài nét về tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa và giáo dục THPT
vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu................... 39

2.1.1. Tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa của vùng đặc biệt khó khăn
huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu ......................................................... 39
2.1.2. Khái quát về giáo dục THPT ở vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong
Thổ - tỉnh Lai Châu ............................................................................... 42
2.2.

Mục đích, nội dung và phương pháp khảo sát ...................................... 45

2.2.1. Mục đích khảo sát.................................................................................. 45
2.2.2. Nội dung khảo sát .................................................................................. 45
2.2.3. Phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu ............................ 46
2.3.

Kết quả khảo sát .................................................................................... 46

iv


2.3.1. Thực trạng về hoạt động học tập của học sinh trường THPT Dào

3.2.2. Kế hoạch hóa hoạt động học tập của học sinh dựa trên điều kiện
thực tế của nhà trường và yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục
trong giai đoạn mới ............................................................................... 70

v


3.2.3. Đổi mới nội dung, phương thức quản lý hoạt động học tập của học
sinh trường THPT Dào San - vùng đặc biệt khó khăn .......................... 73
3.2.4. Đổi mới nội dung, phương thức kiểm tra - đánh giá kết quả học tập
của học sinh ........................................................................................... 81
3.2.5. Thực hiện tốt công tác xã hội hóa giáo dục, tạo nguồn kinh phí để
đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cho nhà trường ................ 83
3.2.6. Mối quan hệ giữa các biện pháp ............................................................ 85
3.3.

Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất..... 87

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 93
1. Kết luận........................................................................................................ 93
2. Khuyến nghị ................................................................................................ 95
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 97
PHỤ LỤC ....................................................................................................... 100

vi


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
HĐDH


iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.

Đánh giá của các khách thể điều tra về tầm quan trọng của hoạt
động học tập đối với học sinh ....................................................... 46

Bảng 2.2.

Đánh giá của các khách thể điều tra về thái độ học tập của học sinh..... 47

Bảng 2.3.

Phân loại học lực và hạnh kiểm của học sinh trường THPT Dào
San - Vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu
năm học 2015 - 2016 và năm học 2016 - 2017 ............................. 49

Bảng 2.4.

Đánh giá của các khách thể điều tra về việc lập kế hoạch quản
lý hoạt động học tập của học sinh ................................................. 50

Bảng 2.5.

Đánh giá của các khách thể điều tra về công tác tổ chức thực
hiện việc quản lý hoạt động học tập của học sinh......................... 52

Bảng 2.6.


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Biểu đồ:
Biểu đồ 3.1.

Kết quả kiểm chứng về mức độ cần thiết của các nhóm biện
pháp quản lý học tập của học sinh THPT Dào San - vùng
đặc biệt khó khăn huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu ............... 89

Biểu đồ 3.2.

Kết quả kiểm chứng về mức độ khả thi của các nhóm biện
pháp quản lý học tập của học sinh THPT Dào San - vùng
đặc biệt khó khăn huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu ............... 90

Sơ đồ:
Sơ đồ 1.1.

Mô hình hoạt động quản lý ....................................................... 11

vi


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong giáo dục và đào tạo, chất lượng giáo dục được quyết định bởi chính
người học. Sự tiếp thu kiến thức của người học trong "dạy - học" là mối liên hệ
biện chứng; trong đó là sự tác động qua lại, sự quy định, sự chuyển hóa lẫn nhau
giữa các yếu tố, các thuộc tính, các mặt của một quá trình nhận thức. Lê nin đã
nói "học, học nữa, học mãi". Như vậy, nâng cao chất lượng dạy học là phải nhằm

việc làm rất cấp bách của nhiệm kỳ 2015 - 2020. Sau 8 năm thành lập trường
THPT Dào San - vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu, cùng
với việc từng bước đầu tư cơ sở vật chất của nhà trường, kiện toàn đội ngũ lãnh
đạo, giáo viên nhà trường; hoạt động dạy và học của thầy và trò trường THPT
Dào San đã có nhiều đổi mới, ổn định, nền nếp, quy củ hơn. Tuy nhiên, chất
lượng học tập vẫn còn nhiều hạn chế: có rất nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên
nhân chính từ phía người học, các em đang trong độ tuổi lao động chính của gia
đình; sinh sống ở 8 xã vùng biên giới đặc biệt khó khăn của huyện Phong Thổ,
chủ yếu là dân tộc Mông, Hà Nhì, ảnh hưởng của nhiều tập tục lạc hậu và trình
độ dân trí còn thấp của đại bộ phận nhân dân, điều kiện sống, học tập rất khó
khăn... Trường THPT Dào San - vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong Thổ - tỉnh
Lai Châu cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp để quản lý tốt hoạt động học tập
của học sinh, nâng cao chất lượng dạy và học, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ
cho địa phương và nguồn lao động cho xã hội. Xuất phát từ những lý do nêu trên,
chúng tôi lựa chọn vấn đề "Quản lý hoạt động học tập của học sinh trường
Trung học phổ thông Dào San - vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong Thổ tỉnh Lai Châu" Làm đề tài luận văn để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài đề xuất một số biện pháp
quản lý hoạt động học tập của học sinh trường Trung học phổ thông Dào San vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu, nhằm góp phần nâng
cao chất lượng dạy học ở các trường Trung học phổ thông vùng đặc biệt khó

2


khăn nói chung và trường THPT Dào San - vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong
Thổ - tỉnh Lai Châu nói riêng.
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động học tập của học sinh Trung học
phổ thông vùng đặc biệt khó khăn.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động học tập của học sinh

luận, văn bản pháp quy của Nhà nước, của ngành giáo dục và đào tạo, sách,
báo,... có liên quan đến vấn đề quản lý hoạt động học tập của học sinh trường
THPT vùng đặc biệt khó khăn để xây dựng khung lý thuyết cho đề tài.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát
Phương pháp này được sử dụng để thu thập dữ liệu từ thực tế về hoạt động
học tập và công tác quản lý hoạt động học tập của học sinh vùng đặc biệt khó
khăn huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu tạo nguồn thông tin thực tiễn cho đề tài.
7.2.2. Phương pháp phỏng vấn
Tiến hành phỏng vấn trực tiếp một số cán bộ quản lý, giáo viên và học
sinh trường Trung học phổ thông Dào San - vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong
Thổ - tỉnh Lai Châu nhằm thu thập thêm thông tin về công tác quản lý hoạt động
học tập của học sinh trong nhà trường.
7.2.3. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Thiết kế các mẫu phiếu điều tra đối với cán bộ quản lý; giáo viên và học
sinh để tìm hiểu nhận thức, ý kiến đánh giá của các khách thể điều tra về thực
trạng hoạt động học tập và quản lý hoạt động học tập của học sinh ở trường
THPT Dào San huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu.
7.2.4. Phương pháp chuyên gia
Xin ý kiến các chuyên gia quản lý giáo dục, các chuyên gia về lý luận dạy
học để xây dựng các tiêu chí và công cụ khảo sát thực trạng, cách xử lý kết quả
điều tra, xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT
vùng đặc biệt khó khăn.
7.2.5. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

4


Phương pháp này được sử dụng với mục đích đánh giá, tổng kết công tác
quản lí hoạt động học tập của học sinh THPT vùng đặc biệt khó khăn của tỉnh

cả về lý luận và thực tiễn nhằm phát huy vài trò tích cực học tập của người học.
Song ở từng giai đoạn phát triển của lịch sử thì vấn đề học tập được đề cập tới
bằng nhiều hình thức khác nhau:
Ở phương đông, Khổng tử (551 479 TCN) một triết gia của Trung Quốc từng
quan niệm về phương pháp dạy học của ông là dùng cách gợi mở, đi từ gần đến xa,
từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ, phải
hình thành nền nếp, thói quen học tập. Triết gia này rất coi trọng việc tự học, tự rèn,
tu thân để phát huy mặt tích cực, học kết hợp với hành, trong dạy thì phải sát đối
tượng, phát triển ý chí của người học. Những phương pháp giáo dục nói trên cho
đến nay vẫn còn nguyên giá trị và là bài học lớn trong quản lý nhà trường nói chung
và quản lý dạy học nói riêng [theo 32, tr.6].
Đến thế kỷ thứ XVIII; XIX, các nhà giáo dục nổi tiếng của thế giới như:
J.H Petstalogi (1746-1872); K.Đ Uxinsky (1824-1890); J.J Rutxo (1712-1778);
A.L Dixtecvec (1790-1886) trong các tác phẩm nghiên cứu của mình đã khẳng
định: "tự học tập dành lấy tri thức bằng con đường khám phá, tự tìm tòi, tự suy
nghĩ là con đường quan trọng để chiếm lĩnh tri thức" [theo 32, tr.7].

6


A.Coomenxki (1592-1670) - nhà giáo dục vĩ đại của Séc và của thế giới
đã đưa ra các nguyên tắc dạy học như: "nguyên tắc trực quan, nguyên tắc nhất
quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính hệ thống; đồng thời đã khẳng
định hiệu quả dạy học có liên quan đến chất lượng người dạy thông qua việc vận
dụng có hiệu quả các nguyên tắc dạy học" [theo 32, tr.7].
Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô viết trước đây thì khẳng định: Kết quả
toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức
đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên.
P.V.Zimin, M.I.Kondakop, N.I Saxxerddoottop đi sâu nghiên cứu lãnh đạo
công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong

độ và quy mô của sự phát triển. Như vậy Đảng và Nhà nước đã coi giáo dục là
“quốc sách hàng đầu” toàn xã hội đều có ý thức chăm lo cho giáo dục, vì giáo
dục đã tạo nên nguồn lực con người phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Trong nhiều năm nay, các nhà sư phạm đã đi sâu nghiên cứu một cách
toàn diện về vai tṛ; vị trí; nhiệm vụ; tổ chức quá tŕnh dạy học, thấy được việc
nâng cao chất lượng dạy học trên lớp sẽ quyết định chất lượng dạy học. Những
ưu điểm và nhược điểm của quá trình tổ chức dạy học trên lớp và nhận thức đúng
về bản chất của quá trěnh dạy học, mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động
học, vai trò của người dạy và người học, và sự đổi mới hiện nay về giáo dục, đổi
mới nội dung và những biện pháp tổ chức dạy học trên lớp, trang thiết bị cơ sở
vật chất phục vụ cho dạy học. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học trên lớp. Các
tác giả tiêu biểu như Nguyễn Cảnh Toàn, Trần Kiểm, Hồ Ngọc Đại, Hà Thế Ngữ,
Đặng Vũ Hoạt, Đặng Quốc Bảo, Bùi Minh Hiền, Nguyễn Ngọc Bảo, Phạm Viết
Vượng, Đặng Thành Hưng…
Để giải quyết từng bước cho chất lượng thực chất của giáo dục nước
ta, ngành giáo dục và đào tạo đã triển khai cuộc vận động lớn về việc “Nói
không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục”. Nhằm lập
lại kỷ cương trong dạy học, phát huy niềm tự hào và tự trọng nghề nghiệp của
mỗi thầy cô giáo, khẳng định trách nhiệm và sứ mạng vẻ vang của ngành giáo
dục của mỗi nhà trường, các thầy cô giáo trong việc tạo ra nguồn nhân lực cho
đất nước.

8


Nâng cao chất lượng giáo dục có rất nhiều yếu tố, trong đó yếu tố quan
trọng không thể thiếu được nó quyết định tới chất lượng giáo dục và sự phát triển
giáo dục đó chính là quá trình quản lý chất lượng dạy học, nó được nhiều nhà
nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của công tác quản lý trong việc nâng
cao chất lượng dạy học. Trong văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII đã

nhất. Một trong những vấn đề then chốt của công tác này là cần phải hướng vào
việc quản lý hoạt động học tập của học sinh.
Các công trình nghiên cứu nêu trên cho thấy vấn đề quản lý hoạt động học
tập của học sinh, đặc biệt là vấn đề quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT
ở vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn còn rất ít được đề cập đến. Do vậy,
chúng tôi tiến hành nghiên cứu luận văn này với mục đích tìm hiểu thực trạng
quản lý hoạt động học tập của học sinh trường THPT Dào San - vùng đặc biệt
khó khăn huyện Phong Thổ - tỉnh Lai Châu. Trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp
quản lý hoạt động học tập của học sinh, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy
học ở trường THPT Dào San - vùng đặc biệt khó khăn huyện Phong Thổ - tỉnh
Lai Châu trong giai đoạn hiện nay.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Quản lý
Khái niệm quản lý đã hình thành rất lâu và cùng với sự phát triển của tri
thức nhân loại cũng như nhu cầu thực tiễn nó được xây dựng và phát triển ngày
càng hoàn thiện. Mọi hoạt động của xã hội đều cần tới quản lý. Quản lý vừa là
khoa học, vừa là nghệ thuật trong việc điều khiển một hệ thống xã hội cả ở tầm
vĩ mô và vi mô. Hoạt động quản lý là hoạt động cần thiết phải thực hiện khi
những con người kết hợp với nhau trong các nhóm; các tổ chức nhằm đạt được
mục tiêu chung.
Khái niệm quản lý là một khái niệm rộng, được hiểu theo nhiều nghĩa khác
nhau, trên cơ sở và các cách tiếp cận khác nhau.
Theo các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Nguyễn Quốc Chí thì “quản lý
là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý)
đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ
chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [28, tr.19].

10




11


Từ những quan niệm của các tác giả nêu trên về quản lý, có thể hiểu: Quản
lý là quá trình tác động có định hướng, phù hợp quy luật khách quan của chủ thể
quản lư đến đối tượng quản lý, nhằm khai thác, tận dụng một cách hiệu quả
những tiềm năng và cơ hội của đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu quản lý
trong môi trường luôn biến động.
1.2.2. Quản lý giáo dục
Con người là tổng hòa các mối quan hệ của xã hội, con người là sản phẩm
của xã hội, mỗi xã hội tồn tại một nền giáo dục để phục vụ cho xã hội đó. Giáo
dục là quá trình đào tạo con người một cách có mục đích, nhằm cung cấp cho
con người những hành trang về đạo đức, tri thức, sức khỏe, để tham gia đời sống
xã hội, tham gia vào lao động sản xuất, bằng cách tổ chức truyền thụ và lĩnh hội
những kinh nghiệm lịch sử của xã hội loài người. Để đạt được mục đích trên thì
giáo dục phải có tổ chức, quản lý giáo dục. Cũng như mọi hoạt động khác của xã
hội loài người, hoạt động giáo dục cũng được quản lý ngay từ khi các tổ chức
giáo dục đầu tiên được hình thành. Khoa học quản lý giáo dục trở thành một bộ
phận chuyên biệt của quản lý nói chung, nhưng là một khoa học tương đối độc
lập vì tính đặc thù của nền giáo dục quốc dân. Có nhiều quan niệm khác nhau về
quản lý giáo dục:
Theo tác giả Phạm Minh Hạc “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động
có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ
thống vận hành theo đường lối nguyên lý của Đảng, thực hiện các tính chất
của nhà trường xã hội chủ nghĩa điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục
thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục đến mục tiêu dự kiến tiến bộ trạng thái về
chất” [18, tr.17].
Theo tác giả Đặng Quốc Bảo “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là
điều hành phối hợp các lực lượng nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ theo

Dưới góc độ tâm lý học sư phạm, có thể hiểu hoạt động học tập là hoạt
động nhận thức của người học sinh; đó là quá trình lĩnh hội của học sinh tự giác,
tích cực dưới sự điều khiển của người giáo viên nhằm chiếm lĩnh các khái niệm
khoa học.

13


Hoạt động học tập cũng có chức năng kép là lĩnh hội và tự điều khiển quá
trình chiếm lĩnh khoa học một cách tự giác, tích cực nhằm biến tri thức của nhân
loại thành học vấn của bản thân. Có thể hiểu hoạt động học tập của học sinh là
quá trình lĩnh hội tri thức, hình thành hệ thống những kỹ năng, kỹ xảo, vận dụng
kiến thức vào thực tiễn và hoàn thiện nhân cách của bản thân. Hai hoạt động dạy
và học có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, nó tồn tại song song và phát triển trong
cùng một quá trình thống nhất, chúng bổ sung cho nhau, kết quả hoạt động học
của học sinh không thể tách rời kết quả hoạt động dạy của thầy và kết quả hoạt
động dạy của thầy không thể tách rời kết quả học tập của học sinh.
Khi nói đến hoạt động học tập cần làm rõ khái niệm học và khái niệm hoạt
động học. Trong cuộc sống đời thường con người luôn luôn có quá trình tiếp thu,
tích lũy những kinh nghiệm sống, trên cơ sở đó tạo nên những tri thức tiền khoa
học, làm cơ sở để tiếp thu những khái niệm khoa học ở trong nhà trường. Đó
chính là việc học, là cách học theo phương pháp của cuộc sống thường ngày,
giống như con người khi sinh ra đến khi chết học ăn, nói, đi một ngày đàng học
một sàng khôn... trên thực tế chỉ có phương thức đặc thù (phương thức nhà
trường) mới có khả năng tổ chức để cá nhân tiến hành hoạt động đặc biệt đó là
hoạt động học, qua đó hình thành ở cá nhân những tri thức khoa học, năng lực
mới phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn; và trong tâm lý học sư phạm thì hoạt động
học là khái niệm chính dùng để chỉ hoạt động học diễn ra theo phương thức đặc
thù, nhằm chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo.
Hoạt động học tập là hoạt động tiếp thu những tri thức lý luận, khoa học.