A – LỜI NÓI ĐẦU
Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự các cơ quan THTT (tiến hành tố tụng)
được áp dụng nhiều biện pháp cưỡng chế trong đó có biện pháp ngăn chặn. Biện
pháp ngăn chặn là chế định pháp lý quan trọng được quy định tại Chương VI Bộ luật
tố tụng hình sự năm 2003. Nhằm tránh việc lợi dụng của các cơ quan THTT và
người THTT khi áp dụng áp dụng những biện pháp này xâm hại đến quyền con
người Luật TTHS quy định chặt chẽ mục đích, căn cứ, thẩm quyền, thủ tục áp dụng.
Những biện pháp ngăn chặn là những biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất
trong hệ thống biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự. Các quy định về những biện
pháp là cơ sở pháp lý để cơ quan tiến hành tố tụng và người có thẩm quyền có thế
tác động một cách hợp pháp đến một số quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp
và pháp luật quy định và bảo hộ nhằm ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa tội phạm trốn
tránh pháp luật hoặc có hành vi gây khó khăn trong tố tụng hình sự cũng còn là một
phương tiện góp phần đảm bảo thực hiện các quyền tự do dân chủ của công dân, hạn
chế và ngăn ngừa sự xâm phạm một cách tùy tiện trái pháp luật đến quyền và lợi ích
hợp pháp của họ. Trong số những biện pháp ngăn chặn mà BLTTHS quy định thì
“bắt người” có một vị trí rất quan trọng, bởi lẽ đây là một biện pháp ngăn chặn có
tính chất cưỡng chế rất nghiêm khắc, trực tiếp hoặc gián tiếp tác động đến quyền cơ
bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật quy định.

1


B – NỘI DUNG
I – LÝ LUẬN CHUNG VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG
HÌNH SỰ
1.Bắt người trong tố tụng hình sự

1.1. Định nghĩa:
Bắt người là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự được áp dụng đối với
bị can, bị cáo, người đang bị truy nã và trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội

Bắt người và những biện pháp ngăn chặn khác luôn tồn tại mối quan hệ tác
động lẫn nhau, chúng cùng có chung một bản chất – đều là những biện pháp cưỡng
chế tố tụng hình sự được thực hiện bằng sức mạnh của quyền lực Nhà nước, đều
luôn gắn liền với sự tác động và hạn chế các quyền tự do cá nhân của đối tượng áp
dụng. Sở dĩ biện pháp bắt người và một số biện pháp ngăn chặn là vì các biện pháp
này khi áp dụng đều có chung mục đích ngăn chặn, phòng ngừa.
2. Mục đích, ý nghĩa của biện pháp bắt người trong tố tụng hình sự.

2.1. Mục đích:
- Nhằm kịp thời ngăn chặn tội pham.
- Ngăn chặn việc bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho công tác điều tra.
- Ngăn chặn không để bị can, bị cáo tiếp tục phạm tội.
- Ngăn chặn hành vi gây khó khăn, cản trở việc thi hành án.
2.2. Ý nghĩa:
- Thể hiện đường lối, chính sách của Nhà nước ta trong việc xử lý những hành
vi phạm tội.
- Nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước bằng pháp luật.

3


- Là cơ sở pháp lý để co quan tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tác động
đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân trong những trường hợp cần
thiết, nhằm đạt được mục đích của tố tụng hình sự.
- Thể hiện thái độ kiên quyết, triệt để của Nhà nước trong đấu tranh phòng
ngừa tội phạm, tiến tới hạn chế và loại trừ tình trạng phạm tội ra khỏi đời sống xã
hội.
3. Yêu cầu đối với việc áp dụng biện pháp bắt người trong tố tụng hình sự.

Yêu cầu về chính trị: Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về bắt người chính

tạm giam hay không. Thông thường, các cơ quan tiến hành tố tụng thường căn cứ
vào tính chất của tội phạm bị khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, các đặc điểm về nhân
thân cũng như thái độ chấp hành pháp luật của bị can, bị cáo trong quá trình giải
quyết vụ án.
– Thẩm quyền ra lệnh bắt bị can, bị cáo để tạm giam (k1 điều 80 BLTTHS
năm 2003)
Trong giai đoạn điều tra, việc bắt bị can, do thủ trưởng, phó thủ trưởng cơ quan
điều tra các cấp quyết định. Trường hợp cơ quan điều tra ra lệnh bắt bị can để tạm
giam phải được viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành. Những lệnh
bắt người không có sự phê chuẩn của viện kiểm sát cùng cấp sẽ không có giá trị thi
hành. Thời hạn xem xét để ra quyết định phê chuẩn hay không phê chuẩn lệnh bắt bị
can để tạm giam là ba ngày kể từ khi viện kiểm sát nhận được công văn đề nghị xét
phê chuẩn cùng các tài liệu có liên quan đến việc bắt.
Trong giai đoạn truy tố, việc bắt bị can để tạm giam do viện trưởng, phó viện
trưởng viện kiểm sát nhân dân và viện kiểm sát quân sự các cấp quyết định.
Trong giai đoạn xét xử, việc bắt bị can, bị cáo để tạm giam do chánh án, phó
chánh án tòa án nhân dân và tòa án quân sự các cấp, thẩm phán giữ chức vụ chánh
tòa, phó chánh tòa phúc thẩm tòa án nhân dân tối cao; Hội đồng xét xử quyết định.
– Thủ tục bắt bị can, bị cáo để tạm giam (k2 và k3 điều 80 BLTTHS năm
2003).
5


Việc bắt bị can, bị cáo để tạm giam phải có lệnh của người có thẩm quyền, lệnh
bắt phải ghi rõ ngày, tháng, năm, họ tên, chức vụ của người ra lệnh. Trước khi bắt,
người thi hành lệnh bắt phải đọc lệnh bắt và giải thích lệnh bắt, quyền và nghĩa vụ
cho người bị bắt nghe. Khi bắt phải lập biên bản bắt người. khi tiến hành bắt người
tại nơi cư trú của họ phải có đại diện chính quyền xã, phường, thị trấn và người láng
giềng của người bị bắt chứng kiến. khi tiến hành bắt người tại nơi làm việc của họ
phải có mặt đại diện của cơ quan, tổ chức nơi người bị bắt làm việc chứng kiến.

chính mắt trông thấy người phạm tội và hành vi phạm tội được thực hiện và trực tiếp
xác nhận với cơ quan có thẩm quyền đúng là người đã thực hiện tội phạm.
+Xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn.
Những căn cứ cho rằng người phạm tội bỏ trốn thường là:
Đang có hành động bỏ trốn, đang chuẩn bị trốn;
Không có nơi cư trú rõ ràng;
Có nơi cư trú nhưng ở quá xa;
Là đối tượng lưu manh, côn đồ, hung hãn
Chưa xác định được nhân thân của người đó (căn cước lý lịch không rõ ràng).
Đối với trường hợp khác thì vẫn tiến hành việc giải quyết vụ án mà không cần
bắt khẩn cấp.
– Trường hợp khẩn cấp thứ ba: Khi thấy có dấu vết của tội phạm ở người hoặc
tại chỗ ở của người bị nghi thực hiện tội phạm và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc
người đó trốn hoặc tiêu huỷ chứng cứ.
Đây là trường hợp cơ quan có thẩm quyền chưa có đủ tài liệu, chứng cứ để xác
định người đó thực hiện tội phạm, nhưng qua việc phát hiện thấy có dấu vết của tội
phạm ở người hoặc tại chỗ ở của người mà người đó bị nghi thực hiện tội phạm và
xét thấy cần ngăn chặn việc người này bỏ trốn hoặc tiêu huỷ chứng cứ thì bắt khẩn
cấp.
Việc bắt người trong trường hợp này cần bảo đảm hai điều kiện sau:
7


+ Khi thấy có dấu vết của tội phạm ở người hoặc tại chỗ ở của người bị nghi
thực hiện tội phạm.
+ Cần ngăn chặn ngay việc người bị nghi thực hiện tội phạm trốn hoặc tiêu huỷ
chứng cứ.
*Thẩm quyền ra lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp:
Theo Khoản 2 Điều 81 BLTTHS năm 2003 quy định những người sau đây có
quyền ra lệnh bắt khẩn cấp:

– Việc bắt người đang bị truy nã
+ Thẩm quyền bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã:
Để huy động và phát huy tính tích cực của quần chúng trong cuộc đấu tranh và
phòng ngừa tội phạm, nhằm kịp thời ngăn chặn hành vi phạm tội và trốn tránh pháp
luật của người phạm tội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tập thể và công dân, BLTTHS
năm 2003 quy định bất kỳ người nào có quyền bắt người phạm tội quả tang hoặc
người bị truy nã.
+ Thủ tục bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã.
Việc bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã không cần lệnh của cá
nhân hoặc cơ quan, tổ chức nào. Sau khi bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị
truy nã, người bắt phải giải ngay người bị bắt đến cơ quan công an, VKS hoặc Uỷ
ban nhân dân gần nhất.

9


1.4.Những việc cần làm ngay sau khi nhận người bị bắt (Điều 83, 85 BLTTHS
năm 2003).
Cần tiến hành giao nhận người bị bắt để cơ quan có thẩm quyền sớm có biện
pháp điều tra, khám phá tội phạm. Khi giao nhận hai bên giao và nhận phải lập biên
bản.
Sau khi bắt hoặc nhận người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội
quả tang, Cơ quan điều tra phải lấy lời khai ngay và trong thời hạn 24 giờ phải ra
quyết định tạm giữ hoặc trả tự do cho người bị bắt.
Đối với người bị truy nã thì sau khi lấy lời khai, Cơ quan điều tra nhận người
bị bắt phải thông báo ngay cho cơ quan đã ra quyết định truy nã để đến nhận người
bị bắt.
2.Thực tiễn áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong tố tụng hình sự.

2.1.Những điểm đã đạt được.

quan có thẩm quyền, xử lý vụ việc tùy tiện, xâm hại nghiêm trọng đến quyền tự do,
quyền được bảo hộ về danh dự, nhân phẩm của con người. Trường hợp của hai chị
em cô Hắc Thị Bạch Tuyết và cô Hắc Thị Bạch Thủy tại tỉnh Bình Thuận mà báo chí
đã phản ánh là một trong những ví dụ vi phạm pháp luật không đáng xảy ra nếu
người thi hành công vụ có chuyên môn nghiệp vụ vững vàng. Thật khó tin khi chỉ
mới nghi ngờ cô Hắc Thị Bạch Tuyết và em gái là Hắc Thị Bạch Thủy tráo vàng giả
mà chủ tiệm vàng Mỹ Kim đã dẫn giải hai cô tới công an thị trấn Chợ Lầu; và tại
đây, được công an thị trấn cho phép, chủ tiệm vàng đã tự tiện “giữ” chị em cô Tuyết
từ 16 giờ ngày 21/1 đến 2 giờ ngày 22/1/2006, thậm chí còn cởi hết quần áo của các
cô để khám xét [1].

11


III – MỘT SỐ VẤN ĐỀ HOÀN THIỆN BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT
NGƯỜI TRONG LUẬT TTHS
Thứ nhất, hoàn thiện một số quy định của Luật Tố tụng Hình sự, Luật cần quy
định chặt chẽ hơn nữa về một số vấn đề như đề cao trách nhiệm cá nhân của người
ra lệnh bắt, người thi hành lệnh bắt để bắt đúng người phạm tội tránh oan sai, bên
cạnh đó cũng cần tôn trọng và bảo đảm những quyền và lợi ích chính đáng của
người bị bắt. Luật Tố tụng Hình sự năm 2003 cũng cần quy định rõ hơn về các điều:
+ BLTTHS 2003 chưa có điều luật nào quy định việc bắt người là đại biểu dân
cử; đảng viên; cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân; người có chức sắc trong các tôn
giáo; người có danh tiếng, có uy tín lớn trong các dân tộc ít người; tri thức, văn nghệ sĩ
có tiếng tăm được trong nước và thế giới chú ý tới và người nước ngoài. Trong khi đó
việc bắt những “đối tượng đặc biệt” này được quy định trong một số văn bản pháp luật
của Nhà nước, văn bản của Đảng và Bộ Công an, như: Luật Tổ chức Quốc hội, luật Tổ
chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân; Công văn số 318/CV-BNV(V11) ngày
29/3/1992 của Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) về việc xin ý kiến trước khi bắt, giam,
giữ một số đối tượng đặc biệt… Vì vậy thiết nghĩ cần phải ban hành văn bản hướng

chỉ huy tàu bay, tàu biển khi tàu bay, tàu biển đã rời khỏi sân bay, bến cảng” quy định
tại điểm b, c khoản 2 Điều 81 của Bộ luật này” thì rất khó xác định được Viện Kiểm sát
cùng cấp như khi tàu bay đang bay trên bầu trời, tàu biển đang ở ngoài biển... Do đó,
cần quy định bổ sung trong khoản 4 Điều 81 với nội dung “đối với trường hợp quy
định tại điểm b, c khoản 2 Điều luật này, thẩm quyền để xét phê chuẩn lệnh bắt khẩn
cấp là Viện Kiểm sát nơi có sân bay hoặc bến cảng trở về đầu tiên hoặc nơi tàu bay, tàu
biển đó được đăng ký” .
+ BLTTHS 2003 quy định việc bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã
trong cùng một điều luật tại Điều 82 BLTTHS. Việc bắt người trong hai trường hợp này
quy định: “ Đối với người đang thực hiện tội phạm hoặc ngay sau khi thực hiện tội
phạm thì bị phát hiện hoặc bị đuổi bắt, cũng như người đang bị truy nã thì bất kỳ người
13


nào cũng có quyền bắt và giải ngay đến Cơ quan Công an, Viện Kiểm sát hoặc Ủy ban
nhân dân nơi gần nhất”. Về phương diện lý luận cũng như thực tiễn áp dụng quy định
này cho thấy: Quy định chung việc bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã
vào cùng một điều luật là không phù hợp, vì đối tượng và thủ tục áp dụng, những việc
cần làm sau khi tiếp nhận người bị bắt trong hai trường hợp này không giống nhau.
Điều 82 BLTTHS hiện hành chỉ quy định thủ tục bắt người phạm tội quả tang
hoặc đang bị truy nã mà thiếu các quy định về việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn
đối với người bị bắt, các vấn đề cần phải giải quyết sau khi tiếp nhận người bị bắt.
Những nội dung này lại được quy định trong Điều 83 BLTTHS: Khoản 1 quy định
những vấn đề cần phải làm sau khi tiếp nhận người bị bắt trong trường hợp phạm tội
quả tang; khoản 2 quy định những việc cần phải làm sau khi tiếp nhận người bị bắt
trong trường hợp đang bị truy nã. Vì thế nên quy định các nội dung này trong một điều
luật cho rõ căn cứ bắt, thẩm quyền, thủ tục bắt trong từng trường hợp và những việc
cần làm sau khi bắt. Việc làm này bảo đảm tính khoa học về mặt kỹ thuật lập pháp, góp
phần hạn chế được những thiếu sót khi xây dựng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp
luật.

15


C – KẾT LUẬN
Bắt người là biện pháp ngăn chặn nhằm hạn chế một số quyền của công dân,
quyền con người của người bị bắt. Mục đích của các biện pháp này là để đảm bảo
cho các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình trong
công tác đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm, đảm bảo trật tự pháp luật và pháp
chế. Các biện pháp ngăn chặn nhằm bảo vệ các quyền con người, quyền và lợi ích
hợp pháp của công dân nhưng khi áp dụng chúng cũng rất dễ tạo ra những ảnh
hưởng tiêu cực đến quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Bởi
vì, một số hoạt động tố tụng có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do, quyền bất khả
xâm phạm về thân thể, quyền được thông tin... của người bị bắt. Nắm vững nội
dung, thẩm quyền, thủ tục bắt, tạm giữ, tạm giam sẽ bảo đảm cho các cơ quan tiến
hành tố tụng, người tiến hành tố tụng áp dụng đúng pháp luật, tránh vi phạm các quy
định pháp luật về bảo đảm quyền con người, quyền công dân khi thực thi công vụ.
Vì vậy cần phải có sự cân nhắc hết sức thận trọng khi quyết định việc bắt. Việc
bắt người đúng pháp luật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh, chống
tội phạm, ngăn chặn kịp thời những hành vi phạm tội cũng như hành vi trốn tránh
pháp luật, gây khó khăn cho việc giải quyết vụ án của người phạm tội, bảo đảm cho
việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án được thuận lợi.

16


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Giáo trình luật tố tụng hình sự Việt Nam. Trường đại học luật Hà Nội Nhà xuất
bản: CAND. Năm 2006.
Bộ luật TTHS năm 2003. NXB: CTQG năm 2004.
Bắt người trong tố tụng hình sự Việt Nam. Vũ Gia Lâm Luận văn thạc sỹ luật