VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐÀO THỊ HOÀI THU

MÔ HÌNH TỔ CHỨC THI HÀNH ÁN
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - NĂM 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐÀO THỊ HOÀI THU

MÔ HÌNH TỔ CHỨC THI HÀNH ÁN
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 62.38.01.02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. NGUYỄN MINH ĐOAN

HÀ NỘI - NĂM 2018

gợi mở đối với Việt Nam
Chương 3: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH TỔ CHỨC THI HÀNH ÁN Ở VIỆT
NAM

3.1. Quá trình hình thành và phát triển mô hình tổ chức thi hành án ở
Việt Nam
3.2.Thực trạng mô hình tổ chức thi hành án hình sự ở Việt Nam hiện
nay
3.3.Thực trạng mô hình tổ chức thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện
nay
3.4. Ưu điểm, hạn chế, bất cập, nguyên nhân của mô hình tổ chức thi
hành án ở Việt Nam hiện nay và những vấn đề đặt ra
Chương 4: QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI MÔ
HÌNH TỔ CHỨC THI HÀNH ÁN Ở VIỆT NAM

4.1.Quan điểm đổi mới mô hình tổ chức thi hành án ở Việt Nam
4.2.Phương hướng đổi mới mô hình tổ chức thi hành án ở Việt Nam
hiện nay
4.3.Giải pháp đổi mới mô hình tổ chức thi hành án ở Việt Nam hiện
nay
4.4. Kiến nghị lộ trình hoàn thiện mô hình tổ chức thi hành án ở Việt
Nam
KẾT LUẬN
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trang
1
7

ĐCSVN

Đảng Cộng sản Việt Nam

THA

Thi hành án

TANDTC

Tòa án nhân dân tối cao

TTV

Thẩm tra viên

THADS

Thi hành án dân sự

TPL

Thừa phát lại

THAHS

Thi hành án hình sự

PCXHCN


không ngừng đổi mới và hoàn thiện mô hình tổ chức thi hành án theo hướng hiệu
lực, hiệu quả là một nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, nhằm tìm ra được mô hình tối
ưu nhất để đảm bảo hoàn thành sứ mệnh của nó.
Đại hội đại biểu lần thứ XII của Đảng CSVN đã xác định “Xây dựng Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa phải tiến hành đồng bộ cả lập pháp, hành pháp,
tư pháp và được tiến hành đồng bộ với đổi mới hệ thống chính trị theo hướng tinh
gọn, hiệu lực, hiệu quả; gắn với đổi mới kinh tế, văn hóa, xã hội. Hoàn thiện thể
chế, chức năng, nhiệm vụ, phương thức và cơ chế vận hành, nâng cao hiệu lực, hiệu
quả của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Đẩy mạnh việc hoàn thiện và nâng
cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước”[41,tr 39]. Do vậy, việc
đổi mới tổ chức bộ máy cơ quan thi hành án, đổi mới phương thức quản lý nhằm
nâng cao hiệu lực hiệu quả công tác thi hành án là nhiệm vụ quan trong trong tổng
thể nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền XHXN Việt Nam.

1


Thực tiễn thi hành án từ năm 1993 đến nay, nhất là từ khi có Luật thi hành
án dân sự năm 2008, Luật thi hành án hình sự năm 2010, Luật Tố tụng hành chính
năm 2010 (sau đó là Luật Tố tụng hành chính 2015), hoạt động thi hành án đã có
nhiều tiến bộ, mô hình tổ chức thi hành án bước đầu được quy định bằng các văn
bản pháp luật có giá trị pháp lý cao, kết quả thi hành án ngày càng được nâng cao cả
về số lượng và chất lượng, khắc phục được nhiều điểm hạn chế. Tuy nhiên, vẫn còn
một số vướng mắc, bất cập xuất phát từ tổ chức bộ máy và công tác quản lý thi hành
án, hệ thống tổ chức cơ quan thi hành án và cơ quan quản lý công tác thi hành án
phân tán, thiếu tập trung, cơ chế phối hợp trong thi hành án hiện nay chưa hiệu quả;
cơ quan thi hành án trong quân đội hiện nay đang chồng chéo về nhiệm vụ… đã làm
giảm hiệu lực hiệu quả của công tác thi hành án; án tồn đọng ngày càng tăng, cơ chế
phối hợp giữa thi hành án hình sự và thi hành án dân sự chưa nhịp nhàng; vấn đề nhận
thức xây dựng một mô hình tổ chức thi hành án thống nhất, hiệu lực hiệu quả vẫn

máy tổ chức các cơ quan thi hành án qua các thời kỳ; quy định pháp luật về mô hình
tổ chức thi hành án; thực tiễn kết quả hoạt động thi hành án trong những năm qua...;
- Nghiên cứu đánh giá mô hình tổ chức thi hành án của một số quốc gia trên
thế giới và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam.
- Đặt ra những yêu cầu cần thiết và nêu quan điểm về đổi mới mô hình tổ
chức thi hành án, đề xuất phương hướng đổi mới mô hình tổ chức thi hành án đáp
ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, đặt trong tổng thể của việc
phát triển kinh tế-xã hội và cải cách tư pháp, cải cách hành chính.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận án nghiên cứu cơ sở lý luận về thi hành án, xác định khái niệm thi hành
án, bản chất của thi hành án, khái niệm mô hình tổ chức thi hành án và sự vận hành
của nó; những yêu cầu của cải cách tư pháp trong xây dựng mô hình tổ chức thi
hành án và giới hạn nghiên cứu theo khái niệm đã phân tích.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài đi sâu nghiên cứu nội dung cơ bản về mô hình tổ chức thi hành án
đang vận hành ở Việt Nam hiện nay.

3


Các số liệu liên quan đến đề tài được tham khảo thống kê từ năm 1993 đến
2016 qua các báo cáo của Chính phủ và của các cơ quan Bộ Tư pháp, Bộ Công an,
Bộ Quốc phòng.
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
Đề tài luận án được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa
Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà
nước và pháp luật, các quan điểm của Đảng và Nhà nước về xây dựng và hoàn thiện
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, về cải cách tư pháp, về thi hành án
và mô hình tổ chức thi hành án nói riêng. Bên cạnh đó, đề tài chú trọng những quan

- Phương pháp phân tích, dự báo khoa học, nhằm dự báo về các xu hướng phát
triển và các yêu cầu hoàn thiện mô hình tổ chức thi hành án đáp ứng yêu cầu xây dựng
Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp (chủ yếu tại chương 4).
5. Những điểm mới của luận án
Đây là công trình nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về mô hình tổ
chức thi hành án ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có những đóng góp
mới về mặt khoa học như sau:
- Trên cơ sở phân tích một cách toàn diện các quan điểm, quan niệm về thi hành
án và mô hình tổ chức thi hành án, luận án đã xây dựng khái niệm khoa học mô hình tổ
chức thi hành án, chỉ ra vai trò, đặc trưng của mô hình tổ chức thi hành án, phân tích,
đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến mô hình tổ chức thi hành án tại Việt Nam.
- Chỉ rõ quá trình hình thành và phát triển của mô hình tổ chức thi hành án ở
Việt Nam từ khi thành lập nước (từ 1945 đến nay); phân tích, đánh giá thực trạng mô
hình tổ chức thi hành án Việt Nam hiện nay, khẳng định những bước phát triển, những
ưu điểm cần phát huy, đồng thời chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của những hạn
chế đó.
- Luận giải những ưu điểm, hạn chế của mô hình tổ chứ c thi hành án hiện nay;
đề xuất, thiết kế mô hình tổ chức thi án mới trên cơ sở tiếp thu kinh nghiệm nước ngoài
và xu thế chung của thế giới nhằm hướng tới một nền tư pháp công khai, minh bạch,
bảo vệ công lý, bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
- Đưa ra một số giải pháp cơ bản về thống nhất nhận thức trong hệ thống chính
trị để tập trung nguồn lực xây dựng mô hình tổ chức thi hành án tập trung thống nhất,
hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi hành án, trong đó quy định rõ về cơ cấu tổ chức,

5


cơ chế vận hành của mô hình tổ chức thi hành án do một cơ quan quản lý, chuẩn bị đủ
các nguồn lực về con nghười, về cơ sở vật chất để vận hành mô hình tổ chứ c thi hành
án khi đủ điều kiện về kinh tế- xã hội.

1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về thi hành án
- Đề tài khoa học cấp nhà nước, “Luận cứ khoa học và thực tiễn của việc đổi
mới tổ chức hoạt động thi hành án ở Việt Nam trong giai đoạn mới”, Nguyễn Đình
Lộc (chủ nhiệm đề tài), 2004. Đề tài nghiên cứu toàn diện các vấn đề về tổ chức và
hoạt động của thi hành án, đánh giá thực trạng của công tác thi hành án, những vấn đề
còn chưa đáp ứng được nhiệm vụ được đặt ra của cải cách tư pháp, ví dụ, tình trạng
phân tán, thiếu tập trung, không thống nhất từ khâu tổ chức, thực hiện, thi hành các
bản án, quyết định đến khâu quản lý nhà nước chính là nguyên nhân dẫn đến tình
trạng thiếu phối hợp, kết hợp giữa các cơ quan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính
hiệu quả của công tác thi hành án. Đề tài này đã nghiên cứu toàn diện các vấn đề về
tổ chức thi hành án nói chung và từng loại hình thi hành án gồm thi hành án hình sự,
dân sự, thi hành án kinh tế, lao động, hành chính, thi hành án trong quân đội, thi hành
án hình sự, dân sự có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam, đưa ra mục tiêu, quan điểm,
yêu cầu và những giải pháp nhằm đổi mới tổ chức và hoạt động thi hành án ở Việt
Nam trong thời gian tới. Đề tài tập trung nghiên cứu các phương án đổi mới công tác
thi hành án theo hai phương diện: đổi mới hệ thống quản lý công tác thi hành án và
đổi mới chế độ, thủ tục, quyền và nghĩa vụ của các chức danh thi hành án.
- Đề tài khoa học xã hội cấp nhà nước, “Cải cách các cơ quan tư pháp, hoàn
thiện hệ thống các thủ tục tư pháp, nâng cao hiệu quả và hiệu lực xét xử của Toà án
trong nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân”, Uông Chu Lưu (chủ
7


biên), Hà Nội, 2006. Đề tài đã làm rõ về mặt lý luận và thực tiễn, khái niệm, vị trí, vai
trò, bản chất, đặc trưng của các cơ quan tư pháp và thủ tục tư pháp; quyền tư pháp và
thực hiện quyền tư pháp trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Điều nổi bật
trong phần này là làm rõ những quan điểm về quyền tư pháp, tổ chức phân công lao
động quyền lực nhà nước. Cùng với việc làm rõ về mặt lý luận, đề tài đã khái quát về
tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp (cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án,
thi hành án…) trước và sau Đại hội Đảng lần thứ VI (năm 1986). Đánh giá những

hoạt động thi hành án dân sự; những nội dung của hoạt động thi hành án dân sự có
thể xã hội hoá được (phạm vi xã hội hoá).
- Luận án tiến sĩ luật học, “Pháp chế XHCN trong hoạt động THADS ở Việt
Nam hiện nay” của Nguyễn Quang Thái, Học viện chính trị - hành chính quốc gia
Hồ Chí Minh, 2008. Luận án làm sáng tỏ những vấn đề có tính lý luận về pháp chế
XHCN trong hoạt động THADS. Trên cơ sở đánh giá thực trạng pháp chế XHCN
trong hoạt động THADS, xác định phương hướng, giải pháp bảo đảm PCXHCN
trong hoạt động THADS ở Việt Nam.
- Một số công trình trên nghiên cứu về chế định Thừa phát lại của Việt Nam
(miền Nam trước năm 1975) và của một số nước trên thế giới, làm rõ cơ sở lý luận
và thực tiễn, mô hình tổ chức và hoạt động của thừa phát lại, đồng thời đã phân tích
và đưa ra một số cơ sở chứng minh khả năng xã hội hóa hoạt động THADS ở Việt
Nam, các công trình đó là: “Những cơ sở lý luận và thực tiễn về chế định thừa phát
lại” (Đề tài cấp Bộ 95-98-114/ĐT) do Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp và Sở
Tư pháp thành phố Hồ Chí Minh phối hợp thực hiện năm 1995; “Xã hội hóa hoạt
động thi hành án dân sự - một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, Chuyên đề Thông tin
Khoa học pháp lý - tháng 5/2001, Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp;
“Xã hội hóa một số nội dung THADS” Lê Xuân Hồng, luận văn Thạc sĩ luật học,
Trường Đại học Luật Hà Nội, 2002.
1.1.2. Nhóm các công trình nghiên cứu về pháp luật thi hành án
- Sách, "Pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam - những vấn đề lý luận và
thực tiễn", Võ Khánh Vinh - Nguyễn Mạnh Kháng (chủ biên), Nxb Tư pháp, Hà
Nội, 2006. Công trình này nghiên cứu về pháp luật thi hành án hình sự ở Việt Nam.
Đặc biệt cuốn sách này có những quan điểm, luận giải, đề xuất, kiến nghị về những
vấn đề cơ bản trong thi hành án hình sự, hệ thống các cơ quan thi hành án hình sự,

9


mô hình thi hành án hình sự. Đây là những điểm mới về mặt lý luận cần được lưu ý



hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật THADS ở Việt Nam trước khi Luật THADS
năm 2008 ra đời.
- Luận án tiến sĩ luật học, “Hiệu quả áp dụng pháp luật trong thi hành án
dân sự ở Việt Nam”, Đặng Đình Quyền, Hà Nội, 2012, công trình này đã nghiên
cứu việc áp dụng pháp luật trong hoạt động thi hành án dân sự cơ bản và chủ yếu do
cơ quan thi hành án dân sự mà cụ thể là chấp hành viên thực hiện, đồng thời cũng chỉ
ra những bất cập, hạn chế, nguyên nhân và đề xuất các biện pháp nhằm tăng cường
hiệu quả của việc áp dụng pháp luật trong thi hành án dân sự.
- Luận văn Thạc sĩ luật học, “Thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự ở
tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu” của tác giả Lại Anh Thắng Học viện Chính trị - Hành chính
quốc gia Hồ Chí Minh, 2010), nghiên cứu chủ yếu về thực trạng thi hành pháp luật thi
hành án, phân tích những hạn chế, bất cập và đưa ra giải pháp khắc phục.
1.1.3. Nhóm công trình nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động thi
hành án ở Việt Nam
- Đề tài khoa học xã hội cấp nhà nước “Cải cách các cơ quan tư pháp, hoàn
thiện hệ thống các thủ tục tư pháp, nâng cao hiệu quả và hiệu lực xét xử của toà án
trong nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân”, Uông Chu Lưu (chủ
biên), Hà Nội, 2006. Công trình đã làm rõ về mặt lý luận và thực tiễn của các cơ quan
tư pháp và thủ tục tư pháp; quyền tư pháp và thực hiện quyền tư pháp trong nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Làm rõ những quan điểm về quyền tư pháp, tổ chức
phân công lao động quyền lực nhà nước. Đề tài đã khái quát về tổ chức và hoạt động
của các cơ quan tư pháp (cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án, thi hành án…) trước
và sau Đại hội Đảng lần thứ VI (năm 1986). Qua nghiên cứu cơ sở lý luận, đánh giá
những thành tựu, những hạn chế và nguyên nhân trong hoạt động của các cơ quan tư
pháp, đề tài cũng nghiên cứu về cơ quan thi hành án trong mối quan hệ với hệ thống
tư pháp và việc thực hiện quyền tư pháp, trong đó xác định cơ quan thi hành án tuy
không phải là cơ quan tố tụng “nhưng có thể coi là cơ quan thuộc hệ thống tư pháp”,
đề xuất một số vấn đề cải cách tổ chức và hoạt động của cơ quan thi hành án nói

- Sách:“Đổi mới tổ chức cơ quan thi hành án”, Hoàng Thọ Khiêm (chủ
biên), Nxb Tư pháp, Hà Nôị, 2006. Xuất phát từ những hạn chế trong công tác thi
hành án dân sự, và một số cơ quan nhà nước chưa xác định đúng vai trò của công

12


tác thi hành án nói chung nên có nơi, có lúc hoạt động thi hành án ít được quan
tâm, chú trọng, các tác giả đã nghiên cứu, giới thiệu một số quan điểm về thi hành
án dân sự như hoạt động thi hành án dân sự có tính độc lập tương đối; hiệu quả hoạt
động thi hành án dân sự phụ thuộc chủ yếu vào vai trò cá nhân chấp hành viên; hoạt
động thi hành án dân sự đòi hỏi tính chính xác cao và không cho phép có sự sai sót;
hoạt động thi hành án là hoạt động phức tạp đòi hỏi phải có một cơ chế giải quyết
liên ngành ở trung ương; hoạt động thi hành án dân sự là lĩnh vực hoạt động đòi hỏi
sự quản lý tập trung thống nhất công tác tổ chức và có nhiều nội dung không thể
phân cấp; hoạt động thi hành án không có sự phân biệt đối xử; đảm bảo hiệu lực
chung của bản án, quyết định của Toà án và các quyết định khác. Các tác giả cũng
làm rõ vai trò của hoạt động thi hành án dân sự với các hoạt động tư pháp khác; với
việc ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; với sự phát triển của nền kinh
tế thị trường và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế; đề cập đến công tác quản lý nhà
nước về thi hành án dân sự đáp ứng yêu cầu cách hành chính, cải cách tư pháp trong
lĩnh vực thi hành án dân sự để góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác thi
hành án dân sự ở Việt Nam.
- Sách“Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong
thời kỳ đổi mới”, Nguyễn Văn Yểu - Lê Hữu Nghĩa (đồng chủ biên), Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, 2006, công trình nghiên cứu lý luận về Nhà nước pháp quyền xã
hội chủ nghĩa Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, trong đó đề cập đến việc hoàn thiện
tổ chức cơ quan tư pháp.
- Sách:“Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam - lý
luận và thực tiễn”, Nguyễn Văn Mạnh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010. Tác

(1) làm rõ những vấn đề chung về cải cách tư pháp ở Việt Nam, vị trí, vai trò, chức
năng, nhiệm vụ của hệ thống các cơ quan tư pháp, (2) các vấn đề cải cách tư pháp
trong lĩnh vực tư pháp hình sự như tranh tụng, nguyên tắc suy đoán vô tội, thủ tục rút
gọn, (3) những vấn đề về cải cách tư pháp trong lĩnh vực tư pháp dân sự.
- Sách: “Đổi mới, hoàn thiện bộ máy nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ở Việt Nam hiện nay”, Lê Minh Thông, Nxb
Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011. Công trình đề cập đến những yêu cầu đổi
mới bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quá trình đổi mới mô
hình bộ máy nhà nước trong lịch sử lập hiến Việt Nam, thực trạng mô hình bộ máy

14


nhà nước Cộng hoã xã hội chủ nghĩa Việt nam từ năm 1992 đến nay, phương hướng
đổi mới mô hình tổ chức bộ máy nhà nước ở Việt Nam hiện nay. Tác giả nhận định,
hiện nay vẫn còn sự thiếu thống nhất trong lý luận về quyền tư pháp và các cơ quan
tư pháp trong khoa học pháp lý nước ta nên khái niệm các cơ quan tư pháp có lúc
được dùng để chỉ hệ thống toà án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, có lúc lại dùng
để chỉ tất cả những cơ quan liên quan đến “bảo vệ pháp luật: từ toà án nhân dân,
viện kiểm sát nhân dân, cơ quan điều tra đến các cơ quan liên quan bổ trợ tư pháp
như luật sư, công chứng, thi hành án... việc này đã tạo ra sự lẫn lộn trong hoạt động
bảo vệ pháp luật và thực thi pháp luật giữa toà án, viện kiểm sát với các cơ quan
khác vốn bản chất thuộc về hoạt động hành pháp.
- Luận án tiến sĩ luật học: “Đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư
pháp theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam”, Trần Huy Liệu, Hà Nội,
2003. Công trình đã làm rõ cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư
pháp. Nghiên cứu, phân tích vị trí, vai trò, đặc điểm của các cơ quan toà án, kiểm sát,
cơ quan điều tra, cơ quan thi hành án… trong bộ máy nhà nước; quá trình hình thành
và phát triển. Tác giả đã phân tích, đánh giá đầy đủ, toàn diện thực trạng tổ chức và
hoạt động, những ưu điểm, tồn tại trong suốt hơn 60 năm xây dựng và trưởng thành

Nguyễn Thanh Thủy, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật (số chuyên đề về THADS, năm
2006), công trình đánh giá về thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật
THADS, đề xuất sửa đổi, bổ sung một số vấn đề về thủ tục THADS giai đoạn trước
khi có Pháp lệnh THADS năm 2004.
1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC

1.2.1 Công trình nghiên cứu về thi hành án
- “Những vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc lựa chọn mô hình tổ chức thi
hành án phù hợp với mỗi quốc gia”, Claude Brenner, Giáo sư trường Đại học
Panthéon- Assas Cộng hoà Pháp, Hội thảo Quốc tế các mô hình tổ chức thi hành án
trên thế giới, Hà Nội, ngày 17 và 18 tháng 4 năm 2006, Kỷ yếu Hội thảo của Nhà
pháp luật Việt - Pháp. Tác giả phân tích và đặt vấn đề phải xác định những yêu cầu
mà một mô hình tổ chức thi hành án hiện đại cần đáp ứng đầy đủ; tác giả cũng cho
rằng, do thi hành án không phải là một lĩnh vực độc lập nên không thể được tổ chức
theo một mô hình thống nhất trên toàn cầu, và do quy định pháp luật về thi hành án

16


phụ thuộc chặt chẽ vào những quy định pháp luật mà nó bảo đảm thực hiện, cho nên
không thể có một mô hình tổ chức thi hành án hợp lý mà không có sự phối hợp chặt
chẽ với luật nội dung và luật tố tụng có liên quan.
1.2.2. Nhóm công trình nghiên cứu về pháp luật thi hành án
- Kinh nghiệm so sánh về quản lý thống nhất công tác thi hành án, Darren
Christopher Tierrey, Quốc vụ khanh, Bộ Tư pháp Anh. Nội dung công trình giới thiệu
lịch sử Cục trại giam và Cục quản lý tội phạm quốc gia, khái quát chính sách hình
phạt của hệ thống tư pháp Anh và xưa Wales; cơ sở chuyển việc quản lý nhà tù cho
Bộ Tư pháp. Việc thành lập Bộ Tư pháp ở Anh nhằm hai mục đích, một là đảm bảo
cho Bộ Nội vụ tập trung vào hoạt động cảnh sát, nhập cư giảm tội phạm và chống
khủng bố, hai là việc thành lập Bộ Tư pháp để thực hiện chức năng quản lý các nhà

thông lệ quốc tế tốt nhất, nên xác định một cơ quan hành pháp độc lập chịu trách
nhiệm thi hành án trên toàn quốc. Đa số các quốc gia đều giao nhiệm vụ này cho cơ
quan thi hành án là cơ quan được trao quyền hạn như một cơ quan cảnh sát và các
quyền khác cần thiết để thi hành án. Các quốc gia với hệ thống tòa án phát triển mạnh
cũng giao rất nhiều chức năng thi hành án cho tòa án, đồng thời bảo đảm rằng tòa án
luôn được hỗ trợ bởi một cơ quan thi hành án có trách nhiệm, thẩm quyền và nghĩa
vụ tuân theo và thi hành mọi bản án, lệnh của tòa án khi các bản án, lệnh này được
xuất trình bởi tòa án hoặc bên được thi hành án. Sẽ rất có ích nếu, trong khuôn khổ dự
thảo mới của Luật thi hành án dân sự, vấn đề làm thế nào để các cơ quan có thể hỗ trợ
việc thi hành án được thảo luận sâu hơn. Ví dụ như Viện kiểm sát có thể hỗ trợ bằng
cách khởi tố ngay lập tức những người cản trở hoặc không thực thi các bản án và lệnh
của tòa án. Việt Nam đang ở thời kỳ đầu phát triển nên có những thiếu hụt về nguồn
nhân lực, thiếu đào tạo tư pháp, đăng ký tài sản không đầy đủ, chưa được đào tạo về
thi hành án, và có cơ chế giám đốc thẩm cho phép án dân sự tuy đã là “chung thẩm”
nhưng vẫn có thể bị xem xét lại với thời hạn là 3 năm. Luật Thi hành án dân sự không
nên tạo ra thêm bất kỳ khả năng nào làm cho các quy định trở nên khó hiểu hoặc tạo
cơ hội để trì hoãn thông qua việc cho phép các cơ quan khác, ngoài cơ quan thi hành
án, tòa án, và bên được thi hành án được tham gia và giám sát hoạt động thi hành án,
ngoại trừ nhằm mục đích hỗ trợ cho việc thi hành án được hoàn tất. Cơ quan thi hành
án nên có vai trò chủ đạo trong hoạt động này và không bị vướng vào bất kỳ trở ngại
nào phát sinh do có sự liên quan của các cơ quan, tổ chức khác, khi thực hiện nhiệm

18


vụ thi hành án. Cơ quan thi hành án sẽ chỉ chịu trách nhiệm và có nghĩa vụ trước tòa
án, bên được thi hành án và pháp luật.
1.2.3. Nhóm công trình nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động thi
hành án
- Nghiên cứu tổ chức và hoạt động của hệ thống tư pháp 5 nước chọn lọc:

hình sự, đưa ra các hình phạt thay thế cho tù giam cải thiện điều kiện trong các nhà tù.
- Hệ thống quản lý thi hành án dân sự và hình sự ở Trung Quốc. GS.TS
Zhou Yong- Viện phòng ngừa tội phạm, Bộ Tư pháp CHND Trung Hoa. Công trình
phân tích hệ thống thi hành án hình sự, thi hành án dân sự tại Trung Quốc và phân
tích việc chuyển giao chức năng quản lý nhà tù từ Bộ Công an sang Bộ Tư pháp
năm 1983, việc chuyển giao được thực hiện triệt để và không có ngoại lệ. Cán bộ,
tài sản và cơ sở vật chất của các nhà tù phải được chuyển giao toàn bộ. Công trình
cũng phân tích lý do, nhu cầu chuyển giao, nguyên tắc chuyển giao và những đá nh
giá sau khi chuyển giao và khẳng định Trung Quốc cần tiếp tục cải cách và phát
triển, đồng thời, tác giả cũng cho biết ngày càng có nhiều chuyên gia tin tưởng việc
cải cách này là thích hợp nhằm hướng tới một mô hình phân biệt các chức năng
quản lý điều tra, xét xử và thi hành án để toàn bộ hệ thống hoạt động hiệu quả hơn,
thực hiện tốt chức năng riêng biệt cũng như chức năng phối hợp và giám sát lẫn
nhau.
- Về chuyển giao hệ thống thi hành án phạt tù từ Bộ Nội vụ sang cho Bộ Tư
pháp Liên bang Nga quản lý. V.I Celiverstov – Viện trưởng Viện nghiên cứu khoa
học của cơ quan thi hành án Liên bang Nga. Công trình đề cập việc chuyển đổi hệ
thống hình phạt tù từ Bộ Nội vụ sang Bộ Tư pháp, trình tự, thủ tục chuyển đổi. Tác
giả cũng phân tích, về bản chất, công cuộc cải cách hệ thống thi hành án hình sự là
một quá trình lâu dài và trải qua nhiều giai đoạn và phải tiến hành hàng loạt các
biện pháp nhằm đảm bảo sự ổn định của hệ thống thi hành án hình sự và sự thiết lập
nền tảng vững chắc về cơ sở pháp lý và cơ sở vật chất để đảm bảo hoàn thành trọn
vẹn tất cả các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn đã được giao cho hệ thống này.
- “Thực tiễn thi hành các quyết định dân sự trong bản án hình sự”, Alain
Guillou, Công tố viên cao cấp, Toà phúc thẩm Rouen, Cộng hoà Pháp, Hội thảo Quốc
tế các mô hình tổ chức thi hành án trên thế giới, Hà Nội, tháng 4 năm 2006, Kỷ yếu
Hội thảo của Nhà pháp luật Việt - Pháp. Tác giả phân tích, nếu việc bồi thường chỉ

20