1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Sau hơn 20 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu rất
to lớn có ý nghĩa lịch sử: kinh tế tăng trưởng, đời sống nhân dân được cải
thiện, quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội được giữ vững, đất nước đang trên
đà phát triển.
Bên cạnh những thành quả đạt được, chúng ta còn có những khuyết
điểm, yếu kém cần khắc phục trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó
có vấn đề đạo đức xã hội.
Trước những tác động mặt trái của kinh tế thị trường, của hội nhập
kinh tế quốc tế, đạo đức xã hội đang có xu hướng xuống cấp nghiêm trọng.
Đánh giá về tình hình này, Đảng ta đã khẳng định rằng: "Tình trạng suy thoái,
xuống cấp về đạo đức, lối sống, sự gia tăng tệ nạn xã hội và tội phạm đáng lo
ngại, nhất là lớp trẻ" [11, tr. 172-173]. Tình trạng đáng lo ngại đó trong xã hội
đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống đạo đức của các trường phổ thông
trung học, đến lứa tuổi học sinh phổ thông trung học.
Hiện tượng tiêu cực trong học tập: trốn học, bỏ học, thiếu trung thực
trong học tập, gian lận trong thi cử... có nguy cơ lây lan, với những hình thức
ngày càng tinh vi. Những tệ nẹn xã hội như: rượu chè, cờ bạc, ma túy cũng đã
ảnh hưởng không nhỏ đến trường học, gây hư hỏng không ít học sinh - hiện
tượng thô bạo với thầy cô, với bạn bè xảy ra nhiều nơi.
Trường học là nơi bồi dưỡng đạo đức, lý tưởng, nhân cách, hoài bão,
trí tuệ cho học sinh, nhưng đã xuất hiện trong một bộ phận học sinh tình trạng
"nhạt Đảng, xa Đoàn, phai lý tưởng". Nói về tình trạng này, Đảng đã nhấn
mạnh: Đặc biệt đáng lo ngại là trong một bộ phận học sinh, sinh viên có tình
trạng suy thoái đạo đức, mờ nhạt lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài
bão, lập thân, lập nghiệp vì tương lại của bản thân và đất nước.





3

công dân (môn liên quan trực tiếp đến giáo dục đạo đức) ở một trường phổ
thông trung học Hà Nội, đã được trang bị một cách có hệ thống về chuyên
ngành Hồ Chí Minh học, tôi chọn đề tài: "Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh
về đạo đức vào việc giáo dục đạo đức cho học sinh các trường phổ thông
trung học ở Hà Nội hiện nay" làm luận văn thạc sĩ khoa học chính trị, với hy
vọng góp một phần nhỏ vào giải quyết vấn đề đang bức xúc hiện nay.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Năm 1991, công tác nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh đã được Đảng,
Nhà nước quan tâm chỉ đạo. Chương trình nghiên cứu khoa học cấp nhà nước
KX.02 giai đoạn 1991 - 1995 gồm 13 đề tài, nhưng chưa có đề tài nào nghiên
cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên.
Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết đã có một số cuộc hội thảo và một số công
trình được xuất bản gần đây có liên quan đến đề tài là:
- Năm 1985, Bảo tàng Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học: Bác
Hồ với công tác giáo dục thanh niên. Một số tham luận sau đó đã được chỉnh
lý, biên tập và xuất bản thành sách Bác Hồ với sự nghiệp bồi dưỡng thế hệ
trẻ, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1985.
- Trong dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Viện
Khoa học Giáo dục Việt Nam, Viện Nghiên cứu Thanh niên, Học viện Thanh
thiếu niên, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức hội thảo khoa học: Chủ
tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục - đào tạo; các bản tham luận đã
được tập hợp thành cuốn sách kỷ yếu hội thảo khoa học, Nxb Giáo dục, Hà Nội,
1990.
- Vân Tùng: "Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002.
- Đoàn Nam Đàn: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên",

trạng đạo đức và việc giáo dục đạo đức cho đối tượng này ở Hà Nội thời gian


5

qua, luận văn luận giải về sự vận dụng tư tưởng đó của Người nhằm nâng cao
hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trong các trường phổ thông
trung học ở Hà Nội hiện nay.
Nhiệm vụ
- Khảo sát và đánh giá thực trạng đạo đức và công tác giáo dục đạo
đức cho học sinh các trường phổ thông trung học ở Hà Nội trong những năm
đổi mới.
- Đề xuất một số giải pháp vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh các trường phổ thông
trung học ở Hà Nội trong điều kiện hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu
Trong khuôn khổ đề tài, luận văn tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ
Chí Minh về đạo đức thể hiện trong những bài nói, bài viết của Người; tình
hình công tác giáo dục đạo đức cho thanh niên các trường phổ thông trung
học ở Hà Nội, để từ đó vận dụng vào thực tiễn trong công tác quan trọng này
cho các trường phổ thông trung học ở Thủ đô.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
Cơ sở lý luận
Luận văn dựa trên những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam
về giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ.
Phương pháp nghiên cứu
Tác giả sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng
và duy vật lịch sử, phương pháp lịch sử và lôgíc, phương pháp văn bản học và
điều tra xã hội học, phương pháp phân tích và tổng hợp.
5. Những đóng góp về mặt khoa học của luận văn

MẠNG CHO THANH NIÊN

Hệ thống các quan điểm trong tư tưởng của một vĩ nhân là sản phẩm
của nhận thức trong quá trình hoạt động của chính vĩ nhân đó, với những ảnh
hưởng và tác động khách quan và do yêu cầu của thực tiễn.
Ra đi tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc, hành trang tư tưởng
của người thanh niên Nguyễn Tất Thành là truyền thống yêu nước, chống
ngoại xâm của quê hương và dân tộc qua hàng ngàn năm lịch sử. Truyền
thống ấy không đơn thuần là động lực tinh thần, là tình cảm mà được đúc kết
thành chủ nghĩa yêu nước đậm nét đặc trưng của dân tộc Việt Nam, đã trở
thành yêu cầu hàng đầu trong chuẩn mực đạo đức của mọi người Việt Nam
yêu nước.
Sự thống trị, áp bức của thực dân Pháp và bọn phong kiến tay sai,
cảnh dân tộc bị đắm chìm trong nô lệ, mất nước là nhân tố thúc giục người
thanh niên Nguyễn Tất Thành trong những thập niên đầu thế kỷ XX. Đó cũng
là yếu tố quan trọng chi phối những hoạt động sau này, tạo nên những nhân tố
hình thành tư tưởng nói chung, tư tưởng về đạo đức và vấn đề giáo dục đạo
đức nói riêng trong toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong tư tưởng
Hồ Chí Minh, đặc biệt là tư tưởng đạo đức, chúng ta thấy Người vừa mang
dáng dấp cốt cách của nhà hiền triết phương Đông, vừa có cốt cách của văn
hóa đạo đức phương Tây. Tư tưởng đạo đức của Người vừa mang dấu ấn đậm
nét truyền thống văn hóa đạo đức dân tộc Việt Nam, vừa gần gũi với văn hóa,


8

đạo đức của các dân tộc khác. Từ truyền thống văn hóa Việt Nam, trong đó
nổi bật là tinh thần yêu nước, đoàn kết cộng đồng và lòng nhân ái vị tha,
Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại
và đến với chủ nghĩa Mác - Lênin từ đầu những năm 20 của thế kỷ XX. Đó là

dục văn hóa đạo đức nói riêng. C.Mác có lý và có cơ sở lịch sử khoa học khi
nói rằng "giai cấp công nhân là bộ xương của mỗi cơ thể dân tộc", rằng
"thanh niên là cội nguồn sức sống của dân tộc". Và, luận điểm nổi tiếng của
C.Mác là: "Tương lai của giai cấp công nhân và do đó, tương lai của nhân loại
phụ thuộc vào công tác giáo dục các thế hệ công nhân đang lớn lên" [17, tr.
118]. C.Mác nói rõ: Thanh niên không thể đứng ngoài chính trị, không bao
giờ thờ ơ trước những biến đổi của xã hội, không bao giờ thỏa mãn với lý
tưởng mà thế hệ đi trước truyền lại mà hơn thế, họ muốn tự do hành động và
vươn tới cái mới và sẵn sàng hiến dâng thân mình vì cái mới, vì sự tiến bộ. Vì
vậy thanh niên là nguồn sinh lực chiến đấu của cách mạng, là nguồn bổ sung
dồi dào nhất cho Đảng Cộng sản.
Đánh giá cao khả năng tìm tòi, sáng tạo của thanh niên, V.I. Lênin
khẳng định rõ, thanh niên là thế hệ kế tiếp và sẽ hoàn thành xuất sắc những
nhiệm vụ của cách mạng, phấn đấu vươn tới mục tiêu cuối cùng của cách
mạng mà các thế hệ đi trước chưa kịp hoàn thành. Vấn đề cực kỳ quan trọng
là đảng cộng sản phải tổ chức giáo dục, bồi dưỡng để thanh niên luôn có ý
thức rèn luyện, phấn đấu vươn tới lý tưởng cách mạng cao đẹp, trong sáng;
biết đấu tranh chống lại những gì là biểu hiện của tư tưởng lạc hậu, phản động.
V.I. Lênin viết: "Là người cộng sản tức là phải tổ chức và đoàn kết toàn thể
thế hệ thanh niên, phải làm gương mẫu về giáo dục và lý luận trong cuộc đấu
tranh. Lúc đó, các đồng chí mới có thể bắt đầu và hoàn thành công cuộc xây
dựng lâu dài của xã hội cộng sản chủ nghĩa". Theo Lênin, việc định hướng chính
trị cho thanh niên là điều kiện cực kỳ quan trọng nhằm chuyển hóa năng lực
của thanh niên từ tiềm tàng trở thành hành động cách mạng thực tiễn. Đối với
thanh niên và các tổ chức cách mạng của thanh niên do đảng lãnh đạo, Lênin
yêu cầu:


10



11

Người cũng nhiều lần nói rõ chủ nghĩa Mác - Lênin không chỉ là khoa học, là
tinh hoa văn hóa, lý trí... mà còn là tình cảm, lòng nhân ái. Đó là tính giai cấp,
tính cộng đồng dân tộc, tình làng nghĩa xóm, tình đồng chí anh em, tình đoàn
kết quốc tế, tình nhân loại. "Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình có
nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được". Tìm hiểu quan điểm
của Hồ Chí Minh về đạo đức và vấn đề giáo dục đạo đức, chúng ta thấy rất rõ
nét điều này. Trong lời mở đầu tác phẩm Đường kách mệnh, Người nêu 23
điểm về Tư cách của một người cách mệnh. Đó là nội dung khái quát về đạo
đức, phong cách ứng xử, thái độ và trách nhiệm của người cán bộ cách mạng;
là những yêu cầu chung đối với mọi người dân yêu nước.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức là sự phản ánh của đời sống xã hội
Việt Nam, nếu không đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với truyền thống đạo
đức dân tộc nói riêng và truyền thống văn hóa đạo đức phương Đông nói
chung thì không thể hiểu được tư tưởng đạo đức của Người chứ chưa nói tới
việc học tập, vận dụng.
Vì đề cao đạo đức, trọng đạo đức nên người dân Việt Nam đều tôn
vinh những người có công trong việc giữ làng, giữ nước và coi đó là những
tấm gương sáng về đạo đức. Người Việt Nam có truyền thống uống nước nhớ
nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây và đòi hỏi mọi người phải thường xuyên
tu dưỡng đạo đức để phục vụ việc giữ nước, giữ làng, giữ gìn thuần phong,
mỹ tục và nền nếp trong cuộc sống đời thường. Nói đến truyền thống văn hóa
đạo đức phương Đông phải nói tới học thuyết của Khổng Tử về chính trị - đạo
đức, những quan niệm về đạo đức của Nho giáo, Phật giáo. Tuy các quan
niệm này có hạn chế là thuộc hệ tư tưởng phong kiến, phục vụ bộ máy thống
trị của chính quyền phong kiến, nhưng đề cao việc tu thân - tu dưỡng đạo đức
cá nhân, đề cao tinh thần yêu quý con người, cần cù, giản dị, tiết kiệm... Đó là
mặt tích cực mà các thế hệ cần kế thừa, phát triển.


1.2.1. Về vai trò của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng của
Đảng và dân tộc


13

Tổ chức nào, giai cấp nào lôi kéo được thanh niên, tổ chức được thanh
niên chiến đấu dưới ngọn cờ của mình, tổ chức ấy, giai cấp ấy sẽ giành chiến
thắng. Đó là bài học kinh nghiệm không bao giờ cũ, là điều có tính quy luật.
Trong bản Di chúc lịch sử, viết về "đoàn viên và thanh niên ta", Hồ
Chí Minh căn dặn:
Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng
hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ, Đảng cần phải
chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những
người kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa "hồng" vừa "chuyên".
Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất
quan trọng và rất cần thiết [31, tr. 510].
Không phải trước khi về với thế giới người hiền Hồ Chí Minh mới
khẳng định vấn đề này, mà Người nhận thức rõ vai trò của thanh niên, ý nghĩa
và tầm quan trọng của việc thức tỉnh thanh niên, giáo dục và bồi dưỡng thế hệ
thanh niên từ rất sớm.
Từ giữa những năm 20 của thế kỷ XX, Hồ Chí Minh đã viết: "Hỡi
Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất nếu đám thanh niên già cỗi
của Người không sớm hồi sinh" [21, tr. 133]. Tạm biệt các bạn cùng hoạt
động ở Pháp (1923), Hồ Chí Minh nói rõ: Nhiệm vụ của tôi là trở về nước, đi
vào quần chúng, thức tỉnh họ, đoàn kết họ, tổ chức và huấn luyện họ, đưa họ
ra đấu tranh. Và trước hết, Người nhằm vào thanh niên. Cuối năm 1924, Hồ Chí
Minh tới Quảng Châu (Trung Quốc). Tại đây, Người đã cải tổ Tâm Tâm xã một tổ chức của thanh niên cấp tiến Việt Nam đang hoạt động ở miền Nam
Trung Quốc và lập ra Hội Việt Nam cách mạng thanh niên. Trên cơ sở đó,

Đảng, Nhà nước phải hiểu thanh niên, tin thanh niên, chăm lo giáo dục và dìu
dắt họ. Hồ Chí Minh cũng yêu cầu thanh niên phải tự mình phấn đấu học tập,
rèn luyện để nắm lấy tri thức, bồi dưỡng ý chí, nghị lực và tinh thần cách
mạng. Trong hoàn cảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước ác liệt, rất
nhiều khó khăn khi tiến hành đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược cách mạng là


15

xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và giải phóng miền Nam, nhưng bằng
sự nhìn nhận đánh giá khả năng cách mạng to lớn và quyết định của thanh
niên, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn lạc quan và vững tin vào thắng lợi của cách
mạng Việt Nam: Với một thế hệ thanh niên hăng hái và kiên cường, chúng ta
nhất định thành công trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam,
thống nhất Tổ quốc. Với một thế hệ như vậy thì tương lai của đất nước, tiền
đồ của dân tộc sẽ "vô cùng vững chắc và vẻ vang".
Thứ hai, thanh niên là lực lượng to lớn trong sự nghiệp cách mạng
giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, xây dựng đất nước.
Trong những hoàn cảnh gian nan, thử thách của dân tộc và cách mạng,
các thế hệ thanh niên nước ta đã sẵn sàng chịu đựng mọi gian khổ hy sinh,
đảm nhận những nhiệm vụ nặng nề, khó khăn nhất trên mặt trận chiến đấu
cũng như xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc. Hồ Chí Minh nhiều lần nói rõ:
Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và trong sự nghiệp cách mạng do Đảng
lãnh đạo, đã có hàng triệu thanh niên hăng hái xung phong ở tuyến đầu của
cuộc chiến đấu, nhiều thanh niên đã trở thành cán bộ trung kiên của Đảng;
nhiều anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh anh dũng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc
đều ở tuổi đời còn rất trẻ như: Trần Phú, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Lý Tự
Trọng, Nguyễn Thị Minh Khai, Hoàng Văn Thụ v.v... Các đồng chí là những
tấm gương sáng chói cho mọi thế hệ thanh niên sau này học tập và noi theo.
Trong thư gửi Hội Nhi đồng cứu quốc các địa phương tháng 10 năm

thành lập các Đội Thanh niên xung phong phục vụ chiến trường. Người yêu
cầu nhiệm vụ của Đội Thanh niên xung phong là: "Xung phong mọi việc bất
kỳ việc khó, dễ và phục vụ cho đến kháng chiến thành công" [26, tr. 162].
Tháng 4 năm 1951, Người viết thư khen ngợi thanh niên quân đội,
thanh niên công nhân, thanh niên nông dân, thanh niên học sinh, thanh niên
xung phong, nêu rõ nhiệm vụ của thanh niên: "Huy hiệu của thanh niên ta là
"Tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên". Ý nghĩa của nó là thanh niên phải xung
phong làm gương mẫu trong công tác, trong học hỏi, trong tiến bộ, trong đạo


17

đức cách mạng. Thanh niên phải thành một lực lượng to lớn và vững chắc
trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc" [25, tr. 197].
Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò xung kích đi đầu của thanh niên
trong hành động cách mạng. Vai trò xung kích trước hết phải được thể hiện:
"Việc gì khó có thanh niên, ở đâu khó có thanh niên" [27, tr. 94]. Người hiểu
rõ, sự nghiệp cách mạng càng phát triển thì càng đòi hỏi thanh niên thực hiện
tốt hơn vai trò xung kích của mình. Người khẳng định: "Thời đại này là thời
đại vẻ vang của thanh niên. Mà thanh niên phải là đội xung phong trên các
mặt trận chính trị, kinh tế, khoa học, kỹ thuật" [29, tr. 390].
Để đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ đến thắng lợi , Hồ Chí Minh kêu
gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước dũng cảm tiến lên, hăng hái thi đua sản xuất
và chiến đấu. Người kêu gọi thanh niên thực hiện tốt hơn vai trò xung kích
của mình; thanh niên gái cũng như trai hãy thực hiện tốt "ba sẵn sàng", xung
phong hiến dâng tất cả tinh thần và lực lượng của tuổi trẻ cho sự nghiệp
chống Mỹ cứu nước, cho Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội.
Hưởng ứng lời kêu gọi của Người, ở miền Bắc, thanh niên hăng hái thi
đua trên mọi mặt trận sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, quốc phòng, khoa
học kỹ thuật, văn hóa, y tế... Ở miền Nam, hàng triệu thanh niên sôi nổi tham

Để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, Đoàn thanh niên cần thường
xuyên quan tâm công tác xây dựng Đoàn vững mạnh. Người nêu rõ: "Tổ chức
của Đoàn phải rộng hơn Đảng" [29, tr. 284]. Đoàn phải được tổ chức chặt chẽ
từ Trung ương xuống các cơ sở, phải chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ Đoàn
có đủ phẩm chất và năng lực vì muôn việc thành công hay thất bại đều do cán
bộ tốt hay kém. Muốn tập hợp rộng rãi, thu hút đông đảo thanh niên, Đoàn
phải nghiên cứu tìm ra nhiều hình thức và phương pháp thích hợp để đoàn kết
và tổ chức thanh niên một cách rộng rãi và vững chắc.
Hồ Chí Minh đề cao vai trò của Đoàn thanh niên cộng sản trong việc
tổ chức, tập hợp, đoàn kết, giáo dục thanh niên, đồng thời, Người chủ trương
tập hợp lớp trẻ trong nhiều tổ chức đa dạng, nhằm thu hút lôi cuốn đông đảo


19

thanh niên thuộc nhiều giai cấp, tầng lớp khác nhau trong xã hội tham gia
hoạt động chính trị, xã hội, thông qua đó để thanh niên được giác ngộ, được
giáo dục, được cống hiến và trưởng thành. Mặt khác, thông qua các tổ chức đó,
Đảng nắm được lực lượng thanh niên, phát huy tốt vai trò thanh niên trong sự
nghiệp cách mạng, chống lại âm mưu của các thế lực thù địch tìm mọi cách
phá hoại phong trào thanh niên, muốn đẩy thanh niên xa rời Đảng, xa rời cách
mạng.
1.2.2. Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng và thường xuyên chăm lo
việc giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên và vấn đề bồi dưỡng
"thế hệ cách mạng cho đời sau"
Vai trò, sức mạnh, khả năng của thanh niên như Hồ Chí Minh khẳng
định đã được thực tiễn lịch sử cách mạng minh chứng: Thanh niên đã được
thử thách trong cách mạng giải phóng dân tộc, trong chiến tranh bảo vệ Tổ
quốc, xây dựng đất nước và có những đóng góp cực kỳ to lớn trong sự nghiệp
cách mạng do Đảng lãnh đạo. Nhưng, như Hồ Chí Minh đã khẳng định: Các

giai đoạn trước, biết tìm cách khắc phục, ngăn chặn những thói hư tật xấu khi
vừa chớm nở. Việc giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên còn thể hiện ở
chỗ, mỗi giai đoạn cách mạng đòi hỏi phải có những nội dung và biện pháp
giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm lý, tính cách của thanh niên; phải được
tiến hành thông qua các hoạt động của phong trào thanh niên, thông qua việc
học tập, lao động, công tác xã hội, vui chơi, văn nghệ, thể dục thể thao... trong
tập thể, ở gia đình và nhà trường. Người đã từng chỉ rõ: "Đạo đức cách mạng
không phải là từ trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng
ngày mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng
càng luyện càng trong" [28, tr. 293].
Điều có tính quy luật trong lịch sử phát triển xã hội là sự kế tục của
các thế hệ nối tiếp nhau, là kết quả tổng hợp của các thế hệ, mỗi thế hệ một mặt
tiếp tục những kinh nghiệm và tri thức của thế hệ đi trước, mặt khác làm thay
đổi nó bằng tri thức mới và hoạt động mới nhằm đáp ứng đúng yêu cầu,


21

nhiệm vụ của thế hệ mới và thời kỳ mới. Thanh niên Việt Nam đã thể hiện rõ
là thế hệ luôn kế tục truyền thống lịch sử của dân tộc, kế thừa xứng đáng
những thành tựu của các thế hệ cha ông để lại. Đó là nền độc lập dân tộc thành quả của sự hy sinh biết bao xương máu; là truyền thống văn hóa, đạo
đức nhân văn. Trong Thư gửi Chiến sĩ cảm tử quân Thủ đô, Hồ Chí Minh đã
khẳng định:
Các em cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh. Các em là đại biểu
cái tinh thần tự tôn tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái
tinh thần quật cường đó đã kinh qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt,
Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng
Hoa Thám, truyền lại cho các em. Nay các em gan góc tiếp tục cái
tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời
về sau [24, tr. 35].

Hồ Chí Minh từng nói: Truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta là lòng yêu
nước, ý chí quật cường. Đó là các thứ của quý, "có khi được trưng bày trong
tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo
trong rương, trong hòm" [25, tr. 172], nhiệm vụ của chúng ta là phải phát hiện
ra các thứ của quý ấy, đem ra thực hành vào sự nghiệp cách mạng. Muốn vậy,
truyền thống dân tộc và cách mạng không những phải được kế thừa và phát
huy, mà còn được nâng lên một trình độ mới, chất lượng mới theo yêu cầu của
cách mạng trong từng thời kỳ lịch sử cụ thể.
Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: muốn giành độc lập cho dân tộc, đem lại độc
lập, tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân không có con đường nào khác con
đường cách mạng. Còn đường ấy đầy chông gai, hy sinh và phải trường kỳ.
Cách mạng là sự nghiệp của nhiều thế hệ nối tiếp nhau. Việc chuẩn bị thế hệ
cách mạng kế tục là một quy luật đảm bảo cho cách mạng giành thắng lợi
trong mọi thời kỳ, thúc đẩy xã hội phát triển không ngừng.
Người xác định: trẻ em là măng non của Tổ quốc, là niềm hạnh phúc
của gia đình; thanh niên "là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên


23

già" [29, tr. 488]. Cách mạng là sự nghiệp của toàn dân, thế hệ trước phải có
trách nhiệm chuẩn bị lực lượng kế tục, đó chính là thế hệ thanh niên.
Việc chuẩn bị lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng cũng có nghĩa là
phải chăm lo giáo dục thanh niên thành lớp người kế tục trung thành, xuất sắc
của lớp trước. Vì vậy, theo Hồ Chí Minh giáo dục đạo đức cách mạng cho
thanh niên là công việc quan trọng hàng đầu trong chiến lược đào tạo, bồi
dưỡng "thế hệ cách mạng cho đời sau". Người nói rõ: "Vì lợi ích mười năm
thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người" [28, tr. 222]. Việc
"trồng người" phải vì nhiệm vụ phục vụ lợi ích cách mạng, phải nhằm đạt tới
mục tiêu xây dựng con người hoàn thiện, đạt tới chân thiện mỹ. Đó chính là

đề cực kỳ quan trọng mà Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đặc biệt quan tâm.
Khi mà Liên Xô, hệ thống xã hội chủ nghĩa đã tan rã, phong trào cách mạng
đang ở thời kỳ thoái trào, những giá trị của chủ nghĩa xã hội hiện thực đang bị
xuyên tạc, bóp méo; sự suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận cán
bộ, đảng viên có chức có quyền... đã làm suy giảm niềm tin của thế hệ trẻ, đặc
biệt là của thanh niên vào tương lai của chủ nghĩa xã hội đang đặt ra những
vấn đề cực kỳ quan trọng mà Đảng, Nhà nước và toàn xã hội phải tìm ra đáp án.
Kiên trì con đường đổi mới định hướng theo chủ nghĩa xã hội, khẩu
hiệu "Tất cả vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,
văn minh" là định hướng phấn đấu, định hướng và yêu cầu hàng đầu trong
chuẩn mực đạo đức cho mọi người dân Việt Nam yêu nước, đặc biệt là thanh
niên. Phải kiên quyết phê phán đấu tranh với việc hay "khuyến khích" việc lập
thân, lập nghiệp, làm giàu bằng mọi giá trên cơ sở bản năng tư hữu, ích kỷ,
tham lam trong mỗi con người mà cơ chế thị trường, nền kinh tế nhiều thành
phần đang kích thích hàng ngày, hàng giờ trỗi dậy.
Kế thừa và phát triển quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo
đức cách mạng cho thanh niên, Đảng và Nhà nước ta tiếp tục khẳng định vị
trí, tầm quan trọng của giáo dục đạo đức cho thanh niên. Văn kiện Đại hội Đại
biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng (2006) đã nêu rõ:


25

Đối với thế hệ trẻ, thường xuyên giáo dục chính trị, truyền
thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống; tạo điều kiện học tập, lao
động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, góp phần xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc. Khuyến khích thanh niên tự lực, tự nâng cao tay nghề,
tự tạo việc làm. Chú trọng bồi dưỡng người cán bộ, đào tạo thanh
niên trong lực lượng vũ trang có nghề khi hết hạn nghĩa vụ quân sự.
Tạo cơ hội cho thanh niên có tài năng đi học ở nước ngoài về phục