BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

MAI THỊ VÂN ANH

GI¶I PH¸P CHèNG THÊT THU THUÕ XUÊT KHÈU,
THUÕ NHËP KHÈU ë VIÖT NAM TRONG BèI C¶NH
HéI NHËP KINH TÕ QUèC TÕ
Chuyên ngành

: Tài chính - Ngân hàng

Mã số

: 62.34.02.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

1. PGS.TS LÊ QUÂN
2. PGS.TS VƯƠNG THỊ THU HIỀN

HÀ NỘI, THÁNG 5 - 2015


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của

15

Chương 2 THUẾ XUẤT KHẨU, THUẾ NHẬP KHẨU VÀ CHỐNG
THẤT THU THUẾ XUẤT KHẨU, THUẾ NHẬP KHẨU
TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

2.1.
2.1.1.
2.1.2.
2.1.3.
2.2.
2.2.1.
2.2.2.
2.2.3.
2.2.4.
2.3.
2.3.1.
2.3.2

Những vấn đề chung về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Khái niệm thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Đặc điểm của thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Vai trò của thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu trong hội
nhập kinh tế quốc tế
Thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Khái niệm thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Các hình thức thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Nguyên nhân của thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Hậu quả của thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu trong

thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu của Hải quan

44


2.4.1. Áp dụng quản lý rủi ro chống thất thu thuế xuất khẩu,
thuế nhập khẩu
2.4.2. Áp dụng biện pháp phân loại và áp mã hàng hóa chính
xác và thống nhất

44

46

2.4.3. Áp dụng biện pháp kiểm tra sau thông quan (PCA)
trong chống thất thu thuế
2.4.4.

Áp dụng biện pháp chống buôn lậu và gian lận thương
mại

2.4.5. Áp dụng biện pháp thanh tra thuế
2.4.6. Hợp tác quốc tế trong chống thất thu thuế xuất khẩu,
thuế nhập khẩu
2.5.

47

Kinh nghiệm chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập
khẩu của cơ quan hải quan một số nước trên thế giới và

hóa
3.2.2. Thất thu thuế qua gian lận trị giá tính thuế

65

3.1

65
65
67
71
71
73


3.2.3. Thất thu qua việc phân loại và áp mã hàng hóa (mô tả
sai)
3.2.4. Thất thu thuế qua công tác khai báo xuất xứ đối với
hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
3.2.5. Thất thu thuế đối với loại hình kinh doanh tạm nhập, tái
xuất
3.2.6. Thất thu thuế do lợi dụng loại hình gia công

76
82

86
88

3.2.7. Thất thu thuế qua lợi dụng hoạt động của các khu phi


3.3.3. Thực hiện cơ chế một cửa quốc gia và ASEAN trong
chống thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu
3.3.4. Áp dụng thông quan điện tử trong chống thất thu thuế
xuất khẩu, thuế nhập khẩu
3.3.5. Áp dụng kiểm tra sau thông quan trong chống thất thu
thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
3.3.6. Công tác điều tra chống buôn lậu trong chống thất thu
thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
3.3.7. Chống thất thu thuế của nghiệp vụ giám sát quản lý
3.3.8. Chống thất thu thuế từ nghiệp vụ thanh tra thuế của cơ
quan hải quan

103
104
108
110
113
114


3.3.9. Áp dụng nghiệp vụ quản lý xử lý nợ đọng thuế và các
biện pháp cưỡng chế thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
3.4
Đánh giá chung về thực trạng chống thất thu thuế xuất
khẩu, thuế nhập khẩu ở Việt Nam giai đoạn 2009-2013
3.4.1. Những kết quả đạt được
3.4.2. Một số tồn tại hạn chế
3.4.3. Nguyên nhân
Kết luận chương 3

Định hướng hoạt động chống thất thu thuế xuất khảu,
thuế nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian tới
Các giải pháp chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập
khẩu ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
Hoàn thiện cơ chế phối hợp trong chống thất thu thuế
xuất khẩu, thuế nhập khẩu giữa các đơn vị chức năng
của ngành hải quan
Đẩy mạnh biện pháp quản lý các loại hình xuất khẩu,
nhập khẩu đặc thù
Nâng cao hiệu quả áp dụng các phương pháp quản lý
hải quan hiện đại trong chống thất thu thuế xuất khẩu,
thuế nhập khẩu
Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế của cơ
quan Hải quan
Đổi mới công tác quản lý nợ thuế theo hướng giảm nợ
thuế quá hạn
Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin để ứng dụng
phục vụ công tác quản lý thu thuế

135

135
135
136
138

138
144

147


Agreement Customs

Hiệp định về trị giá hải quan

Valuation

của WTO

ASEAN Hamonized Tariff

Danh mục hài hòa thuế quan

Nomenclature

ASEAN

ASEAN Free Trade Area

Khu vực mậu dịch tự do
ASEAN

Asia Pacific Economic

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế

Cooperation

Châu Á - Thái Bình Dương


ASEAN

C/O

hóa
EDI

Electronic Data Interchange

Trao đổi dữ liệu điện tử

EU

European Ụnion

Liên minh Châu Âu

GATT

General Agreement of Trade

Hiệp định chung về Thương

and Tariff

mại và Thuế quan

HS

Harmonized System


TQM

Total quality Management

Quản lý chất lượng tổng thể

TRIPs

Agreement on Trade-Related

Hiệp định về khía cạnh liên

Aspects of Intellectural

quan đến thương mại của

Property Rights

quyền sở hữu trí tuệ

USD

The United States Dollar

Đô la Mỹ

VAT

Value Added Tax

Tổ chức thương mại Thế giới


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
BTC

:

Bộ Tài chính

CNTT

:

Công nghệ thông tin

CQHQ

:

Cơ quan hải quan

CSDL

:

Cơ sở dữ liệu

DN


:

Khu kinh tế cửa khẩu

KT-TMĐB:

Kinh tế - thương mại đặc biệt

KTSTQ

:

Kiểm tra sau thông quan

LĐTC

:

Lãnh đạo Tổng cục

NCS

:

Nghiên cứu sinh

NK

:


Quản lý nhà nước

QLRR

:

Quản lý rủi ro

SXXK

:

Sản xuất xuất khẩu

TCHQ

:

Tổng cục Hải quan

TNHH

:

Trách nhiệm hữu hạn

TN-TX

:


Xuất nhập khẩu

XK

:

Xuất khẩu


DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
Số hiệu
Bảng 3.1:

Tên bảng biểu
Kim ngạch XNK và số tờ khai hàng hóa XNK giai
đoạn 2009-2013

Bảng 3.2:

66

Số thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu giai đoạn
2009-2013

Bảng 3.3:

Trang

67



120

Tình hình cưỡng chế thuế đối với các các doanh
nghiệp nợ thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu giai đoạn
2009-2013

Số hiệu

123
Tên biểu đồ

Trang

Biểu đồ 3.1:

Kết quả xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2009 - 2013

65

Biểu đồ 3.2:

Tỷ trọng số thu NSNN của ngành Hải quan năm 2014

70

Biểu đồ 3.3:

Thống kê số vụ vi phạm và trị giá truy thu với hàng XNK


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thuế là một trong những công cụ kinh tế chủ yếu được nhà nước sử dụng
để điều tiết vĩ mô nền kinh tế và huy động nguồn thu cho NSNN. Một trong
những yêu cầu quan trọng trong tổ chức thực thi chính sách thuế là phải thu
đúng, thu đủ, thu kịp thời theo quy định của pháp luật.
Trong những năm qua, chính sách thuế xuất khẩu, nhập khẩu đảm bảo
công bằng, minh bạch, không phân biệt đối xử và ổn định đã tạo thuận lợi hơn
cho hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, tăng cường thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng
trưởng kinh tế, góp phần huy động nguồn thu cho ngân sách, bảo hộ sản xuất
trong nước. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong quá trình tổ chức thực
hiện thuế xuất khẩu, nhập khẩu vẫn còn tình trạng thất thu thuế. Thất thu thuế
xuất khẩu, nhập khẩu đã xảy ra trong thời gian dài, số thuế thất thu không phải
là nhỏ, làm ảnh hưởng xấu đến cân đối thu - chi của NSNN và tạo ra sự bất bình
đẳng giữa các doanh nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, nhiều phương thức thủ đoạn gian
lận thuế xuất khẩu, nhập khẩu không chỉ xuất hiện ở Việt Nam mà ở nhiều nước
trên thế giới. Mặc dù các thủ đoạn gian lận này vẫn thể hiện ở bề nổi như: gian
lận C/O, khai thấp giá hàng nhập khẩu, khai sai chủng loại hàng nhập khẩu, khai
sai số lượng…Hay các thủ đoạn buôn lậu qua biên giới nhưng nay lại được tiến
hành với những hình thức tinh vi hơn. Các hình thức gian lận thuế xuất khẩu,
thuế nhập khẩu đã được thực hiện ngay từ nước xuất khẩu hàng hóa trước khi
đến nước nhập khẩu thông qua các biện pháp chuyển giá, chuyển khẩu, gian lận
chứng từ xuất kho, làm giả hợp đồng mua bán… Việc gian lận không chỉ dừng
lại ở địa bàn một quốc gia như trước mà được tiến hành tại nhiều quốc gia. Việc
hợp tác quốc tế là xu hướng của các quốc gia trong việc chống buôn lậu và gian
lận thương mại trong việc bảo vệ lợi ích của mình.




3
- Đề xuất một số giải pháp chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu ở Việt
Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của Luận án là những vấn đề lý luận và thực tiễn về
chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu trong bối cảnh hội nhập kinh tế
quốc tế.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Chống thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu bao gồm:
chống thất thu thuế thực và chống thất thu thuế tiềm năng. Tuy nhiên, trong
phạm vi luận án chỉ đi sâu nghiên cứu về chống thất thu thuế thực.
- Giới hạn về không gian:
Luận án tập trung đánh giá thực trạng về chống thất thu thuế xuất khẩu,
thuế nhập khẩu ở Việt Nam trong giai đoạn 2009 đến 2013. Đồng thời, các giải
pháp chống thất thu thuế được đặt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và
được tiếp cận ở góc độ quản lý của cơ quan hải quan là chủ yếu.
3. Phương pháp nghiên cứu của luận án
Phương pháp luận nghiên cứu được sử dụng trong quá trình thực hiện
Luận án là Chủ nghĩa Mác Lênin về phương pháp luận duy vật biện chứng và
duy vật lịch sử.
Các phương pháp nghiên cứu tổng hợp như: phương pháp phân tích, phương
pháp so sánh, thống kê, phương pháp hệ thống hóa, phương pháp diễn giải.
Luận án kế thừa các kết quả nghiên cứu đã có, tiếp thu ý kiến tư vấn của
một số chuyên gia, nhà quản lý, đồng nghiệp hải quan trong nước và nước ngoài
về những vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu của luận án.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
Ý nghĩa khoa học: Trên cơ sở sưu tầm, tổng hợp, luận án đã hệ thống hoá và
làm rõ hơn một số vấn đề lý luận về thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu và chống