HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN VĂN TRƯỜNG

HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ KHAI THÁC
CÔNG TRÌNH THỦY LỢI BẮC ĐUỐNG TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2017
0


HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN VĂN TRƯỜNG

HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ KHAI THÁC
CÔNG TRÌNH THỦY LỢI BẮC ĐUỐNG TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH BẮC NINH

Chuyên ngành : Quản trị kinh doanh
Mã số

: 60.34.01.02

Người hướng dẫn khoa học: TS. Đỗ Quang Giám

HÀ NỘI – 2017


thủy lợi Bắc Đuống,và một số ban ngành liên quan đã tạo điều kiện thuận lợi, cung cấp
cho tôi số liệu, kiến thức, kinh nghiệm thực tế về công tác phân cấp quản lý công trình
thủy lợi Bắc Đuống
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các đồng chí, đồng nghiệp, bè bạn....và gia đình đã tạo
mọi điều kiện giúp đỡ, động viên khích lệ tôi, đồng thời có những ý kiến đóng góp trong
quá trình tôi thực hiện và hoàn thành luận văn.
Bắc Ninh, ngày

tháng

năm 2017

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Trường

ii


MỤC LỤC
Mục lục i
Danh mục bảng................................................................................................................iii
Danh mục hình.................................................................................................................iv
Phần 1. Mở đầu.....................................................................................................................1
1.1

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu...................................................................1

1.2.



2.1.1

Một số khái niệm cơ bản.....................................................................................4

2.1.2.

Quản lý khai thác công trình thuỷ lợi.................................................................4

2.1.3

Các loại hình quản lý khai thác công trình thủy lợi............................................5

2.1.4.

Phân cấp quản lý , khai thác công trình thủy lợi:..............................................6

2.1.5.

Các Nhân tố ảnh hưởng đến phân cấp quản lý khai thác công trình thuỷ lợi...............14

2.2

Cơ sở thực tiễn.................................................................................................16

2.2.1

Cơ sở pháp lý về phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi.....................16

2.2.2



3.2.2.

Phương pháp thu thập tài liệu...........................................................................46

3.2.3.

Phương pháp phân tích.....................................................................................47

3.2.4.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu............................................................................48

Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận..........................................................................49
4.1

Thực trạng phân cấp quản lý công trình thuỷ lợi Bắc Đuống trên địa bàn
tỉnh Bắc Ninh....................................................................................................49

4.1.1

Hiện trạng công trình thủy lợi Bắc Đuống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh............49

4.1.2

Mô hình tổ chức quản lý, khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống.................50

4.1.3.


4.3.3.

Ý kiến đánh giá của cán bộ quản lý các xí nghiệp KTCT thủy lợi, cán bộ
quản lý cụm thủy nông và người dân được hưởng lợi trên địa bàn.................64

4.3.

Các giải pháp nhằm hoàn thiện phân cấp quản lý khai thác công trình
thủy lợi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh...................................................................66

4.3.1.

Hoàn thiện chính sách, cơ sở pháp lý cho phân cấp quản lý khai thác
công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh.................................................................66

4.3.2.

Nâng cao trình độ cán bộ quản lý và công nhân vận hành, người dân
trong vùng công trình thủy lợi Bắc Đuông.......................................................67

4.3.3.

Giải quyết lạo đông dôi dư của công ty khi thực hiện phân cấp.....................68

Phần 5. Kết luận và kiến nghị............................................................................................72
5.1.

Kết luận.............................................................................................................72

5.2.

1.2.1

Mục tiêu chung....................................................................................................2

1.2.2

Mục tiêu cụ thể....................................................................................................2

1.3

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.......................................................................3

1.3.1

Đối tượng nghiên cứu..........................................................................................3

1.3.2

Phạm vi nghiên cứu.............................................................................................3

Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn....................................................................................4
2.1

Cơ sở lý luận.......................................................................................................4

1.1.2.

Một số khái niệm cơ bản.....................................................................................4

2.1.2.

Kinh nghiệm phân cấp quản lý khai thác công trình thuỷ lợi ở Việt Nam
...........................................................................................................................26

2.2.4

Bài học về phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi...............................33

Phần 3. Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu.............................................38
3.1

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu............................................................................38

v


3.1.1

Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên tỉnh Bắc Ninh..................................................38

3.1.2.

Điều kiện kinh tế, xã hội tỉnh Bắc Ninh............................................................42

3.1.3.

Giới thiệu công ty TNHH MTV Khai thác công trình Thủy lợi Bắc
Đuống................................................................................................................43

3.2.



Tình hình phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống trên
địa bàn tỉnh Bắc Ninh........................................................................................53

4.2.

Các yêu tố ảnh hưởng đến phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi
...........................................................................................................................58

4.2.1.

Yếu tố khách quan.............................................................................................58

4.2.2.

Yếu tố chủ quan.................................................................................................59

4.3.

Đánh giá chung về phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi bắc
đuống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh......................................................................61

4.3.1.

Những kết quả đạt được....................................................................................61

4.3.2

Những tồn tại và nguyên nhân..........................................................................62


trong quản lý khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống....................................69

4.4.5

Tăng cường công tác thông tin, truyền thông....................................................71

Phần 5. Kết luận và kiến nghị..........................................................................................72
5.1

Kết luận.............................................................................................................72

5.2

Kiến nghị...........................................................................................................73

5.2.1.

Đối với tỉnh (UBND tỉnh, Sở NN&PTNT và các cấp chính quyền).................73

5.2.2.

Đối với công ty KTCTTL Bắc Đuống và tổ chức quản lý thủy nông địa
phương...............................................................................................................73

Tài liệu tham khảo............................................................................................................75

vii


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT



DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Hồ chứa và diện tích tưới đảm nhiệm............................................................27
Bảng 2.1

Hồ chứa và diện tích tưới đảm nhiệm...........................................................27

Bảng 2.2

Tổng hợp doanh nghiệp KTCTTL toàn quốc...............................................28

Bảng 3.1. Nhiệu độ, độ ẩm bình quân các tháng trong 3 năm (2013-2015).................41
Bảng 3.2. Lương mưa trung bình các tháng, 3 năm ( 2013- 2015)...............................41
Bảng 3.3. Đối tượng khảo sát điều tra...........................................................................47
Bảng 4.1. Các loại công trình thủy lợi Bắc Đuống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh............49
Bảng 4.2. Quy định phân cấp công trình thủy lợi.........................................................55
Bảng 4.3. Các loại công trình thủy lợi do Công ty KTCT thủy lợi Bắc Đuống
quản lý..........................................................................................................57
Bảng 4.4. Các loại công trình thủy lợi do các HTX quản lý........................................58
Bảng 4.5. Hiệu quả tiết kiệm điện năng tiêu thụ của các trạm bơm tưới, tiêu..............61
Bảng 4.6. Kế hoạch và thực hiện kiên cố hóa, nạo vét kênh, duy tu trạm bơm và cống
......................................................................................................................65
Bảng 4.7 . Ý kiến đánh giá của cán bộ quản lý cụm thủy nông về hiệu quả quản
lý khai thác công trình sau khi phân cấp......................................................66
Bảng 4.8. Ý kiến đánh giá của người dân dùng nước...................................................67
Bảng 2.2 Tổng hợp doanh nghiệp KTCTTL toàn quốc..................................................30
Bảng 3.1. Nhiệu độ, độ ẩm bình quân các tháng trong 3 năm (2013-2015)...................41
Bảng 3.2. Lương mưa trung bình các tháng 3 năm: 2013, 2014, 2015...........................41

..............................................................................................................24
Hình 2.3 Sơ đồ phân cấp tổ chức quản lý khai thác công trình thủy lợi ở
nước ta..................................................................................................29
Hình 3.1: Sơ đồ vị trí hệ thống thủy lợi tỉnh Bắc Ninh.......................................38
Hình 3.2. Bộ máy tổ chức của công ty Bắc Đuống.............................................45
Hình 4.1. Hệ thống công trình thủy lợi Bắc Đuống............................................50

xi


xii


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Phân cấp quản lý hệ thống công trình thủy lợi nhằm đảm bảo hiệu quả phục
vụ sản xuất nông nghiệp, dân sinh và các ngành kinh tế khác. Nhiều công trình
thủy lợi ở nước ta hiện nay có hiệu quả tưới thấp . Nguyên nhân cơ bản đối với
hiệu quả thấp ở các công trình thủy lợi là do yếu tố thể chế hơn là yếu tố kỹ
thuật. Do vậy cần phải tìm ra hệ thống thể chế , mô hình quản lý phù hợp nhằm
nâng cao hiệu quả của hệ thống tưới tiêu. Do đó, cần phải có sự tham gia của
Nhà nước trong phân phối, sử dụng nước từ các công trình thủy lợi. Tuy nhiên,
cũng chính đặc tính đó đã tạo ra nhiều cấp độ công việc có tính phức tạp khác
nhau trong chuỗi công tác quản lý vận hành và khai thác nó phục vụ tưới tiêu và
phát triển kinh tế - xã hội.
Công ty TNHH MTV KTCTTL Khai thác công trình Thủy lợi Bắc
Đuống và các Ttổ hợp tác thuộc các huyện, thị, thành phố ( Quế Võ, Yên
Phong, Tiên du , Từ Sơn , Bắc Ninh) khai thác quản lý công trình thủy lợi Bắc
Đuống với nhiệm vụ phát triển nông nghiệp và nông thôn. Trải qua nhiều thời
kỳ, các chủ thể đã thực hiện tốt việc khai thác vận hành hệ thống thuỷ lợi phục

lý khai thác công trình thuỷ lợi ở các địa phương nhìn chung còn chưa thống
nhất, chưa bám sát vào tình hình, tính chất, điều kiện kinh tế xã hội, dân trí của
từng địa phương nên đã tạo ra sự chồng chéo trong quản lý công trình thuỷ lợi,
phân công trách nhiệm không rõ ràng của các cơ quan quản lý dẫn đến tình
trạng trông chờ , ỉ nại . Yêu cầu đặt ra là cân phải phân cấp cụ thể trong quản lý
khai thác công trình thủy lợi, xác định rạch ròi trách nhiệm của từng bên trong
quản lý khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi.
Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn ở địa phương cũng như trong
nướcvà quốc tế, em tiến hành nghiên cứu luận văn thạc sỹ kinh tế với đề tài
“Hoàn thiện phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống trên
địa bàn tỉnh Bắc Ninh”.
1.2 .MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1 Mục tiêu chung.
Đánh giá thực trạng phân cấp quản lý, sử dụng hệ thống công trình thủy
lợi Bắc Đuống, đề xuất giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý sử dụng hệ thống
công trình này nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng công trình
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
Góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn phân cấp quản lý khai
thác công trình thuỷ lợi.
Đánh giá thực trạng thực hiện phân cấp quản lý khai thác công trình thuỷ
lợi Bắc Đuống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

2


Đề xuất giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý khai thác công trình
thuỷ lợi Bắc Đuống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nhằm nâng cao hiệu quả sử
dụng công trình.

3

thác công trình thuỷ lợi. Chính sách về phân cấp quản lý sẽ thúc đẩy
tiến trình đổi mới công tác quản lý đối với các Công ty KTCT thủy
lợi, tiến trình chuyển giao công trình thuỷ lợi cho các TCHTDN và
tăng cường sự hợp tác giữa Công ty KTCT thủy lợi và các TCHTDN
khi nhà nước thực hiện miễn giảm thuỷ lợi phí.

5


PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
2.1 .CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1.2. Một số khái niệm cơ bản
*Theo quy định phân cấp quản lý , khai thác bảo vệ công trình thủy lợi
trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh của UBND tỉnh Bắc Ninh (2014) thì:
- Công trình thuỷ lợi là cơ sở kinh tế - kỹ thuật thuộc kết cấu hạ tầng nhằm
khai thác nguồn lợi của nước; phòng, chống tác hại của nước và bảo vệ môi
trường, cân bằng sinh thái sinh thái; bao gồm: hồ chứa, đập, cống, trạm bơm,
giếng, đường ống dẫn nước, kênh, công trình trên kênh, đê kè và bờ bao các loại;
- Kênh dẫn là công trình làm nhiệm vụ dẫn nước tưới, tiêu, tưới tiêu kết
hợp từ công trình đầu mối (hoặc từ kênh cấp trên) đến hệ thống kênh cấp dưới
(hoặc mặt ruộng) để tưới, tiêu hoặc tưới tiêu kết hợp cho một lưu vực nhất định.
-Trạm bơm
+ Trạm bơm tưới là công trình làm nhiệm vụ bơm cấp nước tưới cho một
diện tích canh tác nhất định.
+Trạm bơm tiêu là công trình làm nhiệm vụ bơm tiêu nước cho một diện
tích lưu vực nhất định.
+ Trạm bơm tưới tiêu kết hợp là công trình làm nhiệm vụ bơm cấp nước
tưới cho một diện tích canh tác nhất định và bơm tiêu nước cho một diện tích lưu
vực nhất định.
- Cống đầu kênh là công trình dẫn nước hoặc tiêu nước cho một diện tích

theo đúng năng lực thiết kế trong suốt tuổi đời của nó.
-Quản lý tưới, điều hành, phân phối và cung cấp nước cho các tổ chức
dùng nước đạt hiệu quả.
-Cải tạo, nâng cấp, sửa chữa, duy tu bảo dưỡng và phát triển mới công
trình thuỷ lợi bảo đảm hệ thống công trình luuôn đạt hiệu quả.
-Tổ chức thu, chi tài chính theo quy định phục vụ hoạt động khai thác
công trình thuỷ lợi.
- Khai thác tối đa những ưu điểm của hệ thống công trình, tạo tiềm lực
mạnh về kinh tế của các tổ chức quản lý và khu vực như môi trường, du lịch,
dịch vụ và các tác động xã hội.
- Phát triển, mở rộng đa mục tiêu khai thác tưới nếu có khả năng.
2.1.3 Các loại hình phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi
Các loại hình tổ chức phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi đang

7


tồn tại ở nước ta hiện nay rất phong phú từ tên gọi tới phạm vi ngành nghề. Tuy
nhiên, theo Nguyễn Thị Thu Hoa (2014) có thể quy thành 4 loại hình chính như
sau:
- Doanh nghiệp;
- Tổ chức hợp tác dùng nước;
- Đơn vị sự nghiệp;
- Cá nhân.
* Doanh nghiệp Khai thác công trình thuỷ lợi
Doanh nghiệp Khai thác công trình thuỷ lợi là doanh nghiệp được giao
nhiệm vụ quản lý, khai thác và bảo vệ toàn bộ công trình hoặc hạng mục công
trình thuỷ lợi (Nguyễn Thị Thu Hoa, 2014).
*Tổ chức hợp tác dùng nước
Tổ chức hợp tác dùng nước là hình thức hợp tác của những người cùng

lớn đến việc nâng cao hiệu quả quản lý tưới, tiêu.
Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy việc phân công, phân cấp quản lý
khai thác công trình thuỷ lợi là cần thiết. Đây là một trong những yêu cầu đảm
bảo cho các hệ thống công trình thuỷ lợi phát huy hiệu quả đảm bảo phục vụ sản
xuất nông nghiệp, dân sinh và các ngành kinh tế khác đáp ứng yêu cầu công
nghiệp hoá hiện đại hoá sản xuất nông nghiệp.
Việc nghiên cứu đề xuất chính sách phân cấp quản lý khai thác công
trình thuỷ lợi cần dựa trên các bài học kinh nghiệm thực tiễn ở các vùng miền
để có nội dung, phương pháp nghiên cứu thích hợp. Nghiên cứu đề xuất chính
sách phân cấp quản lý công trình thuỷ lợi cần xuất phát từ những nguyên lý cơ
bản trong việc xây dựng các mô hình tổ chức quản lý để đảm bảo tính thống
nhất trong quản lý khai thác hệ thống công trình thủy lợi.
Thực tế đòi hỏi phải tổ chức lại sản xuất theo hướng công ty không quản
lý các công trình thuỷ lợi mà năng lực của cộng đồng có thể quản lý, để tinh
giảm biên chế, giảm chi phí quản lý, tăng thu nhập, tạo điều kiện để củng cố và
phát triển nguồn nhân lực nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý khai thác
công trình thuỷ lợi.
Chính phủ năm 2008 đã ban hành Nghị định 115/2008/NĐ-CP quy định
về miễn giảm thuỷ lợi phí, quy định miễn thuỷ lợi phí đối với trường hợp sử
dụng nước từ công trình thuỷ lợi được đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn ngân
sách nhà nước và cả trường hợp công trình thuỷ lợi đầu tư bằng nguồn vốn
không thuộc ngân sách nhà nước. Chính sách này quy định rõ các tổ chức được
ngân sách cấp, sử dụng kinh phí cấp bù miễn thuỷ lợi phí bao gồm cả các công
ty KTCT thủy lợi, các tổ chức sự nghiệp và các TCHT dùng nước. Đây là chính
sách thuận lợi cho việc phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi. Năm

9


2009, Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn đã ban hành Thông tư số

Những nguyên nhân làm cho CTTL mất cân bằng, gây ra mâu thuẫn giữa cung
cấp nước và yêu cầu nước thường xẩy ra ở các kênh mương cấp dưới và cơ sở,
điều này chỉ có thể giải quyết tốt nếu có sự phân cấp quản lý KTCT thủy lợi cho

10


các đơn vị, tổ chức dùng nước.
Đặc điểm của CTTL là đối tượng được quản lý, điều khiển với cơ chế ra
quyết định theo hai chiều: dưới lên trên rồi trên xuống dưới phải thành một thể
thống nhất, đồng bộ. Đơn vị quản lý công trình đầu mối ở trung tâm không thể
đưa ra tất cả các quyết định khả thi để điều khiển hệ thống một cách có hiệu quả
từ đầu mối đến tận mặt ruộng hay đến các đối tượng khác nhau có nhu cầu cấp,
thoát nước khác nhau. Họ chỉ có thể tổng hợp để điều chỉnh, thống nhất các
quyết định của những đơn vị, người quản lý các hệ thống con ở cấp dưới cho tới
mặt ruộng để thành một kế hoạch điều phối thống nhất, do vậy đòi hỏi phải có
sự phân cấp và thống nhất quản lý.
Việc quản lý và phân cấp quản lý khai thác các CTTL ở Việt Nam còn
thêm phần khó khăn hơn nhiều nước khác do các dđiều kiện kinh tế, kỹ thuật,
luật pháp, thể chế ở nước ta còn nhiều bất cấp, hơn nữa do trình độ dân trí, ý
thức tự giác chấp hành, làm chủ của đa số bộ phận người dân, những đối tượng
được hưởng lợi từ các CTTL mà chủ yếu là đại đa số nông dân ở nông thôn còn
thấp kém nên gây khó khăn thêm cho quản ký các CTTL cũng là lý do đòi hỏi
phân cấp quản lý cho các đơn vị cấp dưới để giải quyết các khó khăn, bất cập ở
cơ sở.
Phân cấp quản lý để nâng cao hiệu quả quản lý khai thác công trình thủy
lợi. Mục đích phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi là phân công trách
nhiệm, quyền hạn rõ ràng giữa các cấp phụ trách quản lý KTCT thủy lợi để
tránh chồng chéo, ỷ lại, tăng cường tính tự chủ, sáng tạo cho các cấp quản lý,
đảm bảo tính thống nhất quản lý điều hành để nâng cao hiệu quả quản lý khai