I H C THÁI NGUYÊN
NG
I H C NÔNG LÂM

TR N M NH HÀO

C TR NG S D NG THU C B O V TH C
V T TRONG S N XU T NÔNG NGHI
A BÀN XÃ
PH N M - HUY
- T NH THÁI NGUYÊN

KHOÁ LU N T T NGHI

H

o

IH C

: Chính quy

Chuyên ngành

: Khoa h

Khoa

:

Khoá h c

:
ng
: 2010 - 2014

IH C

ng

ng d
ng -

i h c Nông Lâm Thái Nguyên

Thái Nguyên, 2014


Trong th i th c t p và hoàn thành khóa lu n t t nghi
s c g ng c a b n thân, tôi còn nh
cs
ng.

Tôi bày t lòng bi
n tình

ng d

i h c, ngoài
c a các cá

c nh t t i th y giáo Th.S

UBND
WHO

VI T T T

N i dung vi t t t
B o v th c v t
Dichloro - Diphenyl - Trichloroethane
Các t ch c b o v
ng
Food and Agricuture Organnization - T ch c
p qu c
Intergrated Pesticide Management
n lý d ch h i t ng h p
Land Use Type (lo i hình s d
t)
Nông nghi p và phát tri n nông thôn
S th t
y ban nhân dân
The World Health Organization T ch c Y t Th gi i


DANH M C CÁC B NG
Trang
B
B
B
B
B
B

ng 4.7: Ki n th c ch n th i ti
ng gió khi phun thu c BVTV c a
i dân xã Ph n M .................................................................... 40
ng 4.8: Tình hình s d
b o h khi dùng thu c BVTV c
i dân
xã Ph n M ...................................................................................... 41
ng 4.9: Tình hình s d ng và th i b ch t th i thu c BVTV c a
các h dân........................................................................................ 44
ng 4.10: X
ng thu c BVTV sau khi s d ng........................ 45
m buôn bán thu
a bàn xã Ph n M ......... 47


DANH M C CÁC HÌNH
Trang
n i dung m i quan h qua l i
3 y u t : Thu c, d ch h i
ki n ngo i c
n hi u
c a thu c BVTV 19
ng phân tán c a thu
ng............... 21
Hình 4.1: Bi
th hi n tình hình s d
b o h khi dùng thu c
BVTV c
i dân xã Ph n M .................................................. 41
Hình 4.2: Hình

2.1.2.3. L ch s phát tri n c a bi n pháp hoá h c, tình hình s n xu t và s
d ng thu c BVTV Vi t nam .......................................................................... 5
2.1.3. Thu c b o v th c v t và m t s v
liên quan................................. 8
2.2. Phân lo i thu c BVTV ............................................................................. 10
2.2.1. Phân lo i theo m
d ng .......................................................... 10
2.2.2. Phân lo i theo ngu n g c........................................................................ 12
2.2.2.1. Thu c BVTV hóa h c.......................................................................... 12
2.2.2.2. Thu c BVTV sinh h c......................................................................... 13
2.2.3. Phân lo
c.......................................................................... 14
ng c a thu c b o v th c v
n s n xu t nông nghi p, môi
ng s ng....................................................................................................... 15
ng tích c c .................................................................................. 15
ng tiêu c c .................................................................................. 15
2.4. Các nhân t
n s d ng thu c BVTV .................................. 16
ng c a y u t th i ti
.................................................... 16
ng c a y u t
u ki n canh tác ................................................ 18
ng xâm nh p c a thu
i, h sinh thái
ng phân tán c a thu
ng ........................... 20
2.5.1. Thu c BVTV xâm nh
i ..................................... 20
2.5.2. Thu c BVTV xâm nh

mv
u ki n t nhiên............................................................. 27
4.1.1.1. V
a lý ......................................................................................... 27
4.1.1.2. Th i ti t khí h u ................................................................................. 27
4.1.1.3. Th
........................................................................... 29
t.................................................................................... 30
mv
u ki n kinh t - xã h i ................................................. 31
4.1.2.1. Dân s
ng............................................................................. 31
4.1.2.2. Tình hình phát tri n kinh t ................................................................ 32
4.1.
u ki n t nhiên, kinh t - xã h
n s d ng
thu c BVTV trong s n xu t nông nghi p c a xã Ph n M ............................ 34
4.2. Tình hình s d ng thu c BVTV vào s n xu t nông nghi p
xã Ph n M ...................................................................................................... 35
4.2.1. Các lo i hình s d
t s n xu t nông nghi p c a xã Ph n M có s
d ng thu c BVTV ........................................................................................... 35
4.2.2. Tình hình s d ng thu c BVTV vào s n xu t nông nghi p t i xã Ph n
M
n cáo trên cây tr ng ................................................... 36


4.2.2.1. Tình hình s d ng thu c BVTV vào s n xu t nông nghi p t i xã
Ph n M n
.......................................................................................... 36

ng tái phát
d ch sâu h i...................................................................................................... 52
4.4. M t s gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng và h n ch m t trái c a
thu c BVTV trong nông nghi p t i xã Ph n M ............................................ 52
4.4.1. V
n lý........................................................................ 52
4.4.1.1. Gi i pháp v v
i m i và hoàn thi n chính sách ............................ 52
4.4.1.2. Gi i pháp v thông tin tuyên truy n................................................... 55
4.4.1.3. Gi i pháp v Thanh tra, ki m tra........................................................ 56
4.4.1.4. Gi i pháp v
o, hu n luy n....................................................... 56
4.4.2. V
i s d ng .......................................................................... 57
4.4.2.1. Bi
a.......................................................................... 57
4.4.2.2. Bi n pháp s d ng an toàn và hi u qu ............................................. 58
4.4.2. V phía doanh nghi p s n xu t kinh doanh, phân ph i ........................ 59
PH N 5: K T LU
NGH .......................................................... 61
5.1. K t lu n .................................................................................................... 61
5.2. Ki n ngh .................................................................................................. 61
TÀI LI U THAM KH O ............................................................................ 63


1

PH N 1
M
U

ng và gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng thu c b o
v th c v t phù h p v
u ki n th c t t i xã Ph n M .
uc
tài
- C ng c ki n th
c ti
ng và nh ng ki n th c
th c t cho sinh viên trong quá trình th c t p t
.
- Nâng cao kh
p c n, thu th p và x lý thông tin c a sinh viên
tài.
c tr ng s d ng thu c BVTV t
c nh
ng và gi i pháp thu
t hi u qu cao b o
v
ng.


3

PH N 2
T NG QUAN TÀI LI U
2.1. M t s khái ni m liên quan
2.1.1. Khái ni m v thu c b o v th c v t
Thu c BVTV là nh ng h p ch
c ngu n g c t nhiên ho c t ng h p
hóa h

t th p, tác h i c a d ch h
b o v cây,
i ta d a vào các bi n pháp canh tác, gi ng s n có. S phát tri n nông
nghi p trông ch vào s may r
n ra cách s d ng
m t s ch t hóa h
di t tr sâu b
nh tr b nh ph n tr ng
nh v n dùng tr r p sáp h
ng dùng
tr sâu h i khoai tây (1889), asenat chì tr sâu r
hay n a cu i
th k 19,
ch ng chu
ng và các r p h i
.
ng bi n pháp hoá h c lúc này v
t vai trò
trong s n xu t nông nghi p.


4

Giai o n 2 (T
h

u th k

i,


- 1980): Vi c l m d ng thu c BVTV

l i nh ng h u qu r t x
tr ng, nhi

ng d

n tình

ng d ch h i c a nhi u qu c gia và các

t ch c qu c t d a vào thu c hoá h

s

ng s

không dám dùng thu c BVTV xu t hi n, th

hãi,

i cho r ng, c n

lo i b không dùng thu c BVTV trong s n xu t nông nghi p.
Tuy v y, các lo i thu c BVTV m i có nhi
v

i

c tr c m i, các thu c tr sâu b nh có


hi u qu cao v i d ch h
c a bi n pháp hoá h
b td

i. Vai trò
c th a nh

m phòng tr t ng h

ng s thu c B
c ph bi n r ng rãi.

2.1.2.2. Tình hình s n xu t và s d ng thu c BVTV trên th gi i
M c dù s phát tri n c a bi n pháp hoá h c có nhi

m,

song t ng giá tr tiêu th thu c BVTV trên th gi i và s ho t ch
lên không ng ng, s ch ng lo i ngày càng phong phú. Nhi u thu c m i và
d ng thu c m

ng liên t c xu t hi n


5

b t ch

nh qu n lý ngày càng ch t ch c a các qu


toàn và dùng v

i có giá thành cao.

Tuy v y, m

thu

thu c tu thu

u tiêu th c a nhóm

phát tri

nay, bi n pháp hoá h

m canh tác c a t
c phát tri

ng chính sau:

- Nghiên c u tìm ra các ho t ch t m
tính ch n l c và hi u l c tr d ch h
c và d

c. Ngày
ng m i, có

ng dùng nh


nm ct i
d ng thu c

bi n. Thay phun thu c s

nh k b ng phun thu c khi d ch h

i

ng.

2.1.2.3. L ch s phát tri n c a bi n pháp hoá h c, tình hình s n xu t và s
d ng thu c BVTV

Vi t nam

Vi t Nam vi c s d ng thu c BVTV ch ph bi n t th k XIX.
c di t tr sâu b nh ch y u b

t sâu hay

bi n pháp mang tính mê tín, bùa phép. Vì v y, l ch s phát tri n c a bi n
pháp hoá h c, tình hình s n xu t và s d ng thu c BVTV

Vi t Nam có th


6



u trong s n xu t nông nghi p

mi n

c dùng l

B c là tr sâu gai, sâu cu n lá l n bùng phát
1956-1957).

mi n Nam, thu

c s d ng t 1962.

Giai o n t 1957 - 1990: Th i k bao c p, vi c nh p kh u, qu n lý và
phân ph i thu

c quy n th c hi

c nh p r i tr c ti p

phân ph i thu c cho các t nh theo giá bao c p, r i qua h p tác xã nông nghi p
phòng tr d ch h
kho ng 15000 t n thành ph

ng thu c BVTV dùng không nhi u,
i kho ng 20 ch ng lo i thu c tr sâu (ch

y u) và thu c tr b


th

i ta còn hy v ng dùng thu

lo i tr h n m t loài

d ch h i ra kh i m t vùng r ng l n. Thu

l i nh ng h u qu r t x u

iv

i.
Khi nh n ra nh ng h u qu c a thu c BVTV, c ng v i tuyên truy n

quá m c v tác h i c
a th k 20, có nhi u ý ki

s thu c. T cu i nh ng
xu t nên h n ch , th m chí lo i

b h n thu c BVTV, dùng bi n pháp sinh h
h c trong phòng tr d ch h i nông nghi p.

thay th bi n pháp hoá


7

B

76,4
18.000
72,7
15.226
68,3
16.451
64,1
17.352
53,0

21.600
9,5
20.300
22,5
23.100
24,1
24.800
33,4
20.380
58,9
25.666
100,4
32.751
124,3
(Ngu n: B
Cùng v i vi
y m nh s n xu t nông nghi p vi c s d ng hóa ch t
nông nghi
Vi
ng và lo i thu c b o

m i và các d ng thu c m i, hi u qu
c
nh p. M t m
i phân ph i thu c BVTV r ng kh p c
vi c cung ng thu
n nông dân r t thu n l i. Công tác qu n lý thu c BVTV
c bi
c hi u qu khích l .


8

u ngu n hàng, m
g tác qu n lý, quá nhi u tên thu
i s d ng khó l a ch n
c thu c t t và vi
ng d n k thu t dùng thu
p không ít khó
ng l m d ng thu
ng l i bi n pháp hoá h
l i
nh ng h u qu x u cho s n xu t và s c kho
c l i, có nhi u
i mu n xóa thu c BVTV, tìm cách h n ch , th
i b thu c
BVTV trong s n xu t nông nghi p và tìm cách thay th b ng các bi n pháp
phòng tr khác.
Tuy v y, vai trò c a bi n pháp hoá h c trong s n xu t nông nghi p v n
c th a nh
phát huy hi u qu c a thu c BVTV và s d ng chúng an

nh và nhi u khi là bi n pháp phòng tr duy nh t.
Ngay t khi m
i thu
c coi là
m t trong nh ng thành t u l n c a khoa h c k thu
n nay, thu
l i nh ng d u n quan tr ng trong h u h
c c a n n nông nghi p
hi
i. M c dù ngày nay khoa h
c nh ng thành t u to l n v
nhi u m
c d ch h i, mi n d ch th c v
u bi n pháp
phòng tr d ch h
c áp d ng có hi u qu
i t o các gi ng ch ng ch u
sâu b nh, t o gi ng s ch b nh b
y mô, các bi n pháp


9

sinh h c trong b o v th c v t, qu n lý d ch h i t ng h
c BVTV
v n có vai trò to l n trong vi c ki m soát d ch b nh trong nông nghi
c bi t,
iv
i nông dân, s d ng thu
gi

c v i sinh v t gây h i.
- Có kh
t nhi u loài d ch h
cv
tiêu di t các loài sinh v t gây h i mà không gây h i
ng không phòng
tr (tính ch n l c).
iv
ng.
- D b o qu n, chuyên ch và s d ng.
- Giá thành h p lý.
Không có m t lo i ch
c nào có th tho mãn hoàn toàn các yêu c u
nói trên. Các yêu c u này, th m chí ngay trong m t yêu c
n
không th gi i quy
c. Tu
n phát tri n c a bi n pháp hoá h c,
mà các yêu c
p khác nhau. Hi n nay, yêu c
v
c toàn th gi i quan tâm nhi u nh t.


10

2.2. Phân lo i thu c BVTV
Thu
c s d ng trên th
ng r

c tr b nh, thu c di t chu t và ch
ng cây tr ng.
- Thu c tr sâu là ch t hay h n h p các ch t có tác d ng tiêu di
i
hay di chuy n b t k lo i côn trùng nào có m
ng.
c
di t tr ho
a tác h i c
n cây tr ng, cây r ng,
nông lâm s
i. Bao g m các thu c di t tr ng và thu c di t u
di t tr ng và u trùng c a côn trùng
- Thu c di t c là nh ng hóa ch t có kh
t ch t ho c c ch s
phát tri n c a c ,
di t tr các lo i th c v t hoang d i (c d i, cây
d i) m c l n v i cây tr ng, tranh ch
c, ch
ng, ánh sáng v i cây
tr ng, khi
ng và phát tri n kém,
ng x
t
cây tr ng và ph m ch t nông s n.
c d gây h i cho cây tr ng
nh t. Vì v y khi dùng các thu c trong nhóm này c
c bi t th n tr ng.
- Thu c tr b nh: bao g m các h p ch t có ngu n g c hoá h
h

Herbicides

3

Fungicides

4
5

Acaricides (miticides)
Rodenticides

6

Nematicides

7
8
9
10

Molluscicides
Algicide
Biocides (Antimicrobials
Ocvicides
Disinfectants and
santitizers

11
12


ng, EPA)


12

2.2.2. Phân lo i theo ngu n g c
2.2.2.1. Thu c BVTV hóa h c
+ H n h p Bordeaux: Thu c tr b nh thành ph n g
ng (Cu) bao g m
tetracupric sulfate và pentacupric sulfate.
c s d ng c ch các enzym khác
nhau c a n m, di t n m cho trái cây và rau màu.
+ H p ch t arsen: Thu c tr sâu ch a th ch tín (arsen) bao g m trioxit
arsenic, natri arsenat, canxi arsenat. Thu c di t c (Paris xanh, arsenat chì,
arsenat canxi).
-H uc
+ Clo h
: Cac clo h
ng h p ch t hydrocacbon clo hóa
trong phân t có các g c aryl, carboculic, heterocylic và có phân t
ng 291 Các clo h
chia làm 4 lo i chính:
- DDT và các ch t liên quan.
- HCH (hexaclocyclohecxan).
- Cyclodiens và các ch
.
- Polychorterpen
Do h u h t các thu c clo h
nv


+ Carbamate: Các carbamate là d n xu t c a axit carbamic, tác d
lân h
c ch men cholinesterase. Thu
c tính t
c (qua da
và mi
iv
ng v t có vú và có kh
t côn trùng r ng rãi.
c ch t th p nh t so v
ph c h
u b nhi
c. Ngo i l các nitrosomethyl carbamate là
ch
t bi n m nh m .
+ Pyrethroid
c t ng h p b n v i ánh sáng, s d ng r ng
rãi v i li u th
c cao v
t song không h
ng v t
c chia làm hai lo i tùy thu c vào nhi
cao hay th p.
+ Các lo i khác
nh h
nh
c tính cao v i côn trùng, các lo i formadine ch ng sâu non và
tr ng sâu, các lo i Dinitrophenol (DNOC, Dinoseb) ch
c nhi u



14

2.2.3. Phân lo

c

sau:
-V
trên là thu
c nhóm I, r t nguy hi m.
- V ch màu vàng là thu
c nhóm II, c nh báo có h i.
- V ch màu xanh da tr i là thu
n th n.
- V ch màu xanh lá cây là thu
c.
Nhà s n xu t d ng ký hi
u lâu g ch chéo là vô cùng nguy hi m, r t
c, có th gây ch
i.
B ng 2.3: Phân lo i thu
c
LD 50 v i chu t (mg/kg)
M

Qua da

c

Nhóm IV

> 500

> 2000

> 1000

> 4000

(Ngu
c c a t ch c WHO)
Nói chung, thu c BVTV có LD 50 th p th
c
l i. Cho nên, trong khi s d ng nhi u lo i cú c ng tác d
ch n lo i thu
Ngoài cách phân lo i ch y u trên, tu m
u và s
d
i ta còn phân lo i thu c BVTV theo nhi u cách khác n a.
Không có s phân lo i thu c BVTV nào mang tính tuy
i, vì m t lo i
thu c có th tr
c nhi u lo i d ch h i khác nhau, có kh
nh
d ch h i theo nhi
ng khác nhau, có cùng lúc
nhi
ng khác nhau, trong thành ph n c a thu c có các nhóm
hay nguyên t

-

-


16

2.4. Các nhân t
n s d ng thu c BVTV
ng c a y u t th i ti
Tính th m c a màng nguyên sinh ch t ch u
ng m nh m c a
u ki n ngo i c nh
pH c
ng, ánh sáng, nhi
, m
... Do tính th
i, kh
p c a ch
c vào t bào
sinh v
ng thu c BVTV xâm nh p vào
t bào sinh v t nhi
c c a thu c th hi n không
gi ng nhau.
các thu c BVTV, trong ph m vi nhi
nh
nh (t
10-40o
c c a thu c v i sinh v t s

t
c b thu phân và hoà tan r i m
n d ch
h
u ki n cho thu c xâm nh p vào cây d
ng h
i làm gi
c c a
thu
c c a pyrethrin v i Dendrolimus spp gi
m không
khuy ch tán c a thu
b gi m, d
n gi m hi u l c c a thu
c l
ng r t m
n lý tính c a
thu
c bi t các thu c th r
i tác d ng c
m, thu c d b
Nhi t và
b o qu n nhà s n xu

ng nhi
n ch
ng c a thu c, nên khi
ng khuyên, thu c BVTV ph
cc