HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƢU CHÍNH VIỄN THÔNG
---------------------------------------

Phạm Thị Hƣơng

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
E-LEARNING TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT
(Theo định hướng ứng dụng)

HÀ NỘI – 2018


HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƢU CHÍNH VIỄN THÔNG
---------------------------------------

Phạm Thị Hƣơng

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
E-LEARNING TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG
Chuyên ngành: Hệ thống thông tin
Mã số: 848.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT
Chuyên ngành: Hệ thống thông tin

(Theo định hướng ứng dụng)

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. VŨ VĂN THỎA

kiến của thầy cô và các bạn.
Xin chân thành cảm ơn!


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN...........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN................................................................................................................ii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................. vi
DANH MỤC HÌNH VẼ ................................................................................................ vii
DANH MỤC BẢNG BIỂU ............................................................................................ ix
MỞ ĐẦU.........................................................................................................................1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ E-LEARNING VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ..... 3
1.1. Giới thiệu tổng quan về E-learning ............................................................... 3
1.1.1. Lịch sử .................................................................................................3
1.1.2. Các khái niệm liên quan đến E-learning .............................................4
1.1.3. Hình thức triển khai và đối tƣợng của E-learning ..............................7
1.1.4. Ƣu điểm của E-learning ......................................................................7
1.1.5. Hạn chế của E-learning .......................................................................9
1.2. Xu hƣớng phát triển E-learning trên thế giới và tại Việt Nam ...................... 9
1.2.1. Xu hƣớng phát triển E-learning trên thế giới ......................................9
1.2.2. Thực trạng phát triển và ứng dụng E-learning tại Việt Nam ............11
1.3. Giới thiệu chuẩn đóng gói cho E-learning .................................................. 14
1.3.1. Chuẩn IMS ........................................................................................14
1.3.2. Chuẩn SCORM .................................................................................15
1.4. Kết luận chƣơng 1 ....................................................................................... 19
CHƢƠNG 2. NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH, CẤU TRÚC VÀ PHƢƠNG THỨC HOẠT
ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG E-LEARNING .................................................................. 21
2.1. Cấu trúc và mô hình của hệ thống E-learning ............................................. 21

3.4. Nhận xét và đánh giá ................................................................................... 57


v

3.4.1. Ƣu điểm của hệ thống đề xuất ..........................................................57
3.4.2. Nhƣợc điểm của hệ thống đề xuất ....................................................57
3.5. Kết luận chƣơng 3 ....................................................................................... 58
KẾT LUẬN...................................................................................................................59
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................... 60


vi

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
API

Tiếng Anh
Application Programming

Tiếng Việt
Giao diện lập trình ứng dụng

Interface
CNTT

Công nghệ thông tin

E-learning


PHP

Hypertext Preprocessor

Ngôn ngữ lập trình kịch bản

SCORM

Sharable Content Object

Tập hợp các tiêu chuẩn và các

Reference Model

mô tả cho một chƣơng trình Elearning dựa vào web.

CD-ROM

XML

Compact Disc Read Only

Loại đĩa CD chứa dữ liệu chỉ

Memory

đọc.

Extensible Markup Language

Hình 3.14. Giao diện đăng nhập hệ thống .....................................................................51
Hình 3.15. Giao diện giáo viên sau khi đăng nhập vào hệ thống ..................................51
Hình 3.16. Giao diện chính của khóa học .....................................................................52
Hình 3.17. Thêm một tài nguyên, hoạt động vào hệ thống ...........................................52
Hình 3.18. Danh sách lớp học .......................................................................................53


viii

Hình 3.19. Báo cáo điểm thi ..........................................................................................53
Hình 3.20. Cập nhật hồ sơ cá nhân ................................................................................54
Hình 3.21. Giao diện nội dung bài học theo chuấn SCORM ........................................55
Hình 3.22. Giao diện ôn tập lý thuyết ...........................................................................55
Hình 3.23. Giao diện kiếm tra kết thúc khoá học ..........................................................56
Hình 3.24. Xem điểm tống kết ......................................................................................56
Hình 3.25. Trao đổi chủ đề trong diễn đàn ....................................................................57


ix

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Bảng tổng hợp các cấp trong chƣơng trình đào tạo ......................................22
Bảng 3.1. Các vai trò của hệ thống ................................................................................39
Bảng 3.2. Các quyền của hệ thống ................................................................................41


1

MỞ ĐẦU
Giáo dục là vấn đề đƣợc quan tâm hàng đầu ở mọi quốc gia trên thế giới. Tại


Chƣơng 1: Tổng quan về E-learning và các vấn đề liên quan.

-

Chƣơng 2: Nghiên cứu mô hình, cấu trúc và phƣơng thức hoạt động của hệ
thống E-learning.

-

Chƣơng 3: Đề xuất mô hình thử nghiệm hệ thống E-learning cho trƣờng Đại
học Hải Phòng.


3

CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ E-LEARNING VÀ CÁC VẤN
ĐỀ LIÊN QUAN
Chương 1 khảo sát một số vấn đề liên quan đến E-learning, lợi ích của việc sử
dụng E-learning; xu hướng phát triển của E-learning và hiện trạng tại Việt Nam, làm
cơ sở cho các chương tiếp theo.

1.1. Giới thiệu tổng quan về E-learning
1.1.1. Lịch sử
Vào đầu những năm 1960, các giáo sƣ tâm lý học của đại học Stanford Patrick
Suppes và Richard C. Atkinson đã thử nghiệm với việc dùng máy tính dạy toán và đọc
cho trẻ em tiểu học tại East Palo, California. Chƣơng trình giáo dục cho tài năng trẻ
của Standfors đƣợc bắt nguồn từ những thử nghiệm ban đầu này.
Hệ thống E-learning ban đầu dựa trên học/đào tạo với máy tính thƣờng cố gắng
nhân rộng phong cách giảng dạy trong đó vai trò của hệ thống E-learning. Từ năm


E-learning là một thuật ngữ dùng để mô tả việc học tập và đào tạo dựa trên
công nghệ thông tin và truyền thông [1].



E-learning là sự phân phát nội dung học sử dụng các công cụ điện tử hiện đại
nhƣ máy tính, mạng máy tính, mạng vệ tinh, mạng Internet, Intranet,… trong
đó, nội dung học có thể thu đƣợc từ các Website, đĩa CD, Video, Audio...
Ngƣời dạy và ngƣời học có thể giao tiếp với nhau qua mạng dƣới các hình
thức nhƣ: thƣ điện tử (e-mail), thảo luận trực tuyến (chat), diễn đàn (forum),
truyền hình trực tuyến (video conference)…

Tóm lại, E-learning đƣợc hiểu một cách chung nhất là quá trình học thông qua
các phƣơng tiện điện tử, quá trình học thông qua mạng Internet và các công nghệ web.
Nhìn từ góc độ kỹ thuật, có thể định nghĩa “E-learning” là hình thức đào tạo có sự hỗ
trợ của công nghệ điện tử, quá trình học thông qua web, qua máy tính, lớp học ảo và
sự liên kết số. Nội dung đƣợc phân phối đến các lớp học thông qua mạng Internet,
Intranet/Extranet, băng audio và video, vệ tinh quảng bá, truyền hình, CD-ROM, và
các phƣơng tiện điện tử khác.


5

Hình 1.1. Thành phần hệ thống E-learning [1]

Các thành phần hệ thống E-learning đƣợc trình bày trong hình 1.1. Trong mô
hình này, hệ thống đào tạo bao gồm 4 thành phần, đƣợc chuyển tải đến ngƣời đọc
thông qua các phƣơng tiện truyền thông điện tử.


một cách trực quan hơn là quá trình học thông qua mạng Internet và công nghệ web.
Có hai hình thức giao tiếp giữa ngƣời dạy và học: giao tiếp đồng bộ
(Synchronous) và giao tiếp không đồng bộ (Asynchronous).
Toàn bộ quá trình phát triển của E-learning bắt đầu từ khi máy tính mới ra đời
cho đến khi có World Wide Web. Kết quả cuối cùng của quá trình phát triển này là
SCORM, trong đó, tách biệt phần trình bày và nội dung, các nội dung học tập có thể
sử dụng lại đƣợc.

Hình 1.2. Mô tả tóm tắt các đặc tả thông dụng E-learning [1]

Một số đặc tả thông dụng trong E-learning (Hình 1.2) bao gồm:
-

Siêu dữ liệu (Metadata)

-

Thông tin trao đổi (Exchange information)

-

Gói nội dung (Content Packaging)

-

Phiên bản kế tiếp (Simple SequencingVersion)


7


Cơ quan nhà nƣớc: sử dụng E-learning để phổ biến pháp luật, các văn
bản mới một cách nhanh chóng với chi phí đào tạo thấp.

-

Tổ chức giáo dục: sử dụng E-learning giúp cho học sinh, sinh viên dễ
dàng tiếp cận với kiến thức cũng nhƣ nâng cao đƣợc chất lƣợng đào tạo.

-

Trung tâm đào tạo: sử dụng E-learning tại các trung tâm đào tạo góp
phần nâng cao và mở rộng chƣơng trình đào tạo cho nhiều đối tƣợng
khác nhau.

1.1.4. Ưu điểm của E-learning
E-learning đƣợc xem là phƣơng thức đào tạo cho tƣơng lai. Về bản chất, có thể
coi E-learning cũng là một hình thức đào tạo từ xa và nó có những điểm khác biệt so
với đào tạo truyền thống. Những ƣu điểm nổi bật của E-learning so với đào tạo truyền
thống là:
Giảm chi phí Với sự phát triển của Internet, hầu hết các lĩnh vực kinh doanh
đều có lợi trong việc xây dựng chính sách giá cho khách hàng của mình và dịch vụ Elearning không phải là ngoại lệ. Theo đó, chi phí khóa học sẽ đƣợc giảm đến mức đáng
kể. Thông thƣờng một học viên phải trả cho một khóa học dạy về Quản lý thƣơng hiệu
trung bình khoảng 5 triệu đồng, thì đối với một khóa học trực tuyến chi phí chỉ vào
khoảng 500.000 đồng, nghĩa là chỉ 1/10. Hay một khóa học tiếng Anh có giá khoảng 3


8

triệu đồng thì nếu học theo kiểu E-learning, học viên chỉ phải tốn khoảng 300.000
đồng.

Internet, vì vậy việc tiếp cận rất dễ dàng. Bạn có thể tiếp cận và học bất cứ nơi đâu.
Đây cũng chính là tính thuận tiện của việc học trực tuyến.
Tóm lại, với E-learning ngƣời học trở nên năng động hơn. Cán bộ, học sinh và
sinh viên có thể dùng quỹ thời gian của mình để tham gia các hoạt động khác (tại nhà,
tại cơ sở đào tạo ở xa, quán cafe hay một địa điểm nào đó có kết nối Internet). Elearning đóng một vai trò rất quan trọng trong giảm thiểu lƣợng thời gian dành cho đào
tạo cán bộ, học sinh và sinh viên.

1.1.5. Hạn chế của E-learning
Do đã quen với phƣơng pháp học tập truyền thống nên ngƣời tham gia sẽ gặp
một số khó khăn về cách học tập và giảng dạy.
Tiếp đến, đào tạo từ xa là môi trƣờng học tập phân tán nên mối liên hệ gặp gỡ
giữa ngƣời giảng dạy và học viên bị hạn chế.
Mặt khác, E-learning đƣợc tổ chức cho đông đảo học viên tham gia, thuộc
nhiều vùng quốc gia, khu vực trên thế giới nên mỗi học viên có thể gặp các khó khăn
về yếu tố tâm lý, văn hóa.
Tuy có nhiều ƣu điểm, song không thể phủ nhận đƣợc điểm hạn chế của Elearning đó chính là ngƣời giảng dạy sẽ mất rất nhiều thời gian và công sức để soạn
bài giảng, tài liệu giảng dạy, tham khảo cho phù hợp với phƣơng thức học tập Elearning.

1.2. Xu hƣớng phát triển E-learning trên th giới và tại Việt Nam
1.2.1. u hướn ph t triển -learning trên thế giới
E-learning phát triển không đồng đều tại các khu vực trên thế giới, trong đó, phát
triển mạnh nhất ở khu vực Bắc Mỹ. Ở châu Âu, E-learning cũng rất có triển vọng,
trong khi đó châu Á lại là khu vực ứng dụng công nghệ này ít hơn. Tại Mỹ, dạy và học
điện tử đã nhận đƣợc sự ủng hộ và các chính sách trợ giúp của chính phủ ngay từ cuối
những năm 90. E-learning không chỉ đƣợc triển khai ở các truờng Đại học mà ngay ở
các công ty việc xây dựng và triển khai E-learning cũng diễn ra rất mạnh mẽ. Có nhiều


10


1.2.2. Thự trạn ph t triển và ứng dụng E-learning tại Việt Nam
Vào khoảng năm 2002 trở về trƣớc, các tài liệu nghiên cứu, tìm hiểu về Elearning ở Việt Nam không nhiều. Trong hai năm 2003 - 2004, việc nghiên cứu Elearning ở Việt Nam đã đƣợc nhiều đơn vị quan tâm hơn. Gần đây các hội nghị, hội
thảo về công nghệ thông tin và giáo dục đều có đề cập nhiều đến vấn đề E-learning và
khả năng áp dụng vào môi trƣờng đào tạo ở Việt Nam nhƣ: Hội thảo nâng cao chất
lƣợng đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2000, Hội nghị giáo dục đại học năm
2001 và gần đây là Hội thảo khoa học quốc gia lần thứ nhất về nghiên cứu phát triển
và ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông ICT/rda 2/2003, Hội thảo khoa học
quốc gia lần II về nghiên cứu phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin và truyền
thông ICT/rda 9/2004, và hội thảo khoa học “Nghiên cứu và triển khai E-learning” do
Viện Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Khoa Công nghệ Thông tin
(Đại học Bách khoa Hà Nội) phối hợp tổ chức đầu tháng 3/2005 là hội thảo khoa học
về E-learning đầu tiên đƣợc tổ chức tại Việt Nam.
Các trƣờng đại học ở Việt Nam cũng bƣớc đầu nghiên cứu và triển khai Elearning. Một số đơn vị đã bƣớc đầu triển khai các phần mềm hỗ trợ đào tạo và cho
các kết quả khả quan: Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện CNTT Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách Khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia TP. HCM,
Học viện Công nghệ Bƣu chính Viễn thông,... Gần đây nhất, Trung tâm Tin học Bộ
Giáo dục & Đào tạo đã triển khai cổng E-learning nhằm cung cấp một cách có hệ
thống các thông tin E-learning trên thế giới và ở Việt Nam. Bên cạnh đó, một số công
ty phần mềm ở Việt Nam đã tung ra thị trƣờng một số sản phẩm hỗ trợ đào tạo đào tạo.
Tuy các sản phẩm này chƣa phải là sản phẩm lớn, đƣợc đóng gói hoàn chỉnh nhƣng đã
bƣớc đầu góp phần thúc đẩy sự phát triển E-learning ở Việt Nam.
Việt Nam đã gia nhập mạng E-learning châu Á (Asia E-learning Network AEN, www.asia-elearning.net) với sự tham gia của Bộ Giáo dục & Đào tạo, Bộ Khoa
học - Công nghệ, trƣờng Đại học Bách Khoa, Bộ Bƣu chính Viễn thông...
Hiện nay, E-learning ở Việt Nam cũng đã có một vài website đào tạo trực tuyến
(E-learning) nhƣ:


12

- website dạy kế toán trực tuyến.
- Tổ hợp Công nghệ Giáo dục TOPICA là đơn vị đào tạo


E-learning bắt đầu đƣợc dƣ luận chú ý đến nhƣ một phƣơng pháp học mới mẻ. Chi phí
khá rẻ, thủ tục đăng ký đơn giản (dùng thẻ mệnh giá 50.000 đồng và 100.000 đồng),
nội dung phong phú, chỉ sau gần 2 năm, số thành viên của Trƣờng Thi đã lên tới
100.000 ngƣời. Số lƣợng thành viên truy cập trung bình một ngày: 30.000 lƣợt, có
những ngày cao điểm lên tới 50.000 lƣợt. Truongthi.com.vn đã đánh dấu một bƣớc
nhảy vọt về nhận thức của ngành giáo dục Việt Nam và ngƣời dân nói chung. Tiềm
năng của hình thức học này cũng thể hiện rõ qua những số liệu trên.
Sau thành công của truongthi.com.vn, hàng loạt E-learning web ra đời, nổi bật
nhất là trang elearning.com.vn chuyên đào tạo tiếng Anh trực tuyến do công ty FPT
kết hợp với Englishtown.com thực hiện. Đây đƣợc đánh giá là trang web vụ E-learning
chuyên nghiệp với hàng loạt dịch vụ mới mẻ: học viên có thể download tài liệu tự học,
tham gia học trực tuyến với các giảng viên từ Anh, Mỹ, Úc và Canada và đƣợc cấp
chứng chỉ của Englishtown. Điểm lại các ứng dụng E-learning hiện có, một điều nổi
bật là số lƣợng ngƣời dùng ngày càng tăng nhanh, điều đó có thể lý giải bởi:


Giá cả phải chăng;



Hình thức truyền tải mới mẻ, dễ cập nhật;



Chi phí truyền thông ngày càng giảm, số ngƣời dùng Internet ngày càng tăng;

Tuy vẫn còn khá nhiều hạn chế, chủ yếu do vẫn chƣa có chính sách hỗ trợ và
định hƣớng phát triển từ các cơ quan chủ quản, nhƣng E-learning vẫn đang dần khẳng
định tƣơng lai mở rộng thị trƣờng ở Việt Nam. Có thể nói, ngành nào, đơn vị nào cũng

mạng nhƣ định vị và sử dụng nội dung giáo dục, theo dõi quá trình học tập, thông báo
kết quả học tập và trao đổi thông tin về học viên giữa các hệ thống quản lý.
IMS có hai mục tiêu chính:
-

Xây dựng các đặc tả phục vụ cho việc khả chuyển giữa các ứng dụng và các

dịch vụ học tập phân tán.
-

Đƣa các đặc tả của IMS vào các dịch vụ trên toàn thế giới. IMS xúc tiến việc

thực thi các đặc tả sao cho môi trƣờng học tập phân tán nội dung từ nhiều nguồn khác
nhau có thể hiểu nhau.
IMS đã xây dựng một bộ đặc tả bao gồm nhƣ sau:
-

Meta-data: Thuộc tính mô tả tài nguyên học tập nhằm hỗ trợ cho việc tìm kiếm

và phát hiện tài nguyên.