I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM

TH C TR NG VÀ GI I PHÁP PHÁT TRI N KINH T NÔNG H
NG LOAN, HUY N H LANG,
T NH CAO B NG

H

o

: Chính quy

Chuyên ngành

: Kinh t nông nghi p

Khoa

: KT&PTNT

Khoá h c

: 2011 - 2015

TRÊN


I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM


Thái

: ThS.

TRÊN


i

-

-

n

,
Sinh viên

2015


ii

DANH M C CÁC B NG
B ng 3.1: S

ng m

u tra



v t ch t, công c bình quân c a nhóm h .................43

B

u ki n v v n bình quân c a nhóm h ................................................44

B ng 4.9: Chi phí tr ng lúa bình quân/sào/v c a nhóm h .....................................45
B ng 4.10: Chi phí tr ng màu bình quân/sào/v c a nhóm h .................................46
B ng 4.11: T ng Chi phí bình quân ngành tr ng tr t c a nhóm h .........................47
B ng 4.12: Chi phí s n xu

ah

......................48

B ng 4.13: K t qu s n xu t bình quân ngành tr ng tr t c a nhóm h ....................50
B ng 4.14: K t qu s n xu

a nhóm h ...................52

B ng 4.15: K t qu s n xu t bình quân t ho

ng s n xu t khác c a nhóm h ..........53

B ng 4.16: T ng h p bình quân thu nh p c a nhóm h ...........................................54
B ng 4.17: M t s chi tiêu bình quân cho sinh ho t và kh
B

a h ....55


tài ...................................................................................1

1.2. M c tiêu nghiên c u

tài...............................................................................2

1.2.1. M c tiêu chung..............................................................................................2
1.2.2. M c tiêu c th ..............................................................................................2
1.

tài.............................................................................................2

1.

c t p và nghiên c u khoa h c.............................................2

1.

c ti n .................................................................................3

1.4. Nh

ic

1.5. B c c c
PH N 2

tài .......................................................................3


Vi t Nam...........................16

2

ng phát tri n kinh t nông h và nh ng bài h c kinh nhi m rút ra....18

2

ng phát tri n c a kinh t h nông dân .............................................18

2.3.2. Bài h c kinh nghi m ...................................................................................19
PH

NG, N

U.....20

ng và ph m vi nghiên c u...................................................................20
ng nghiên c u..................................................................................20
3.1.2. Ph m vi nghiên c u.....................................................................................20


v

3.2. N i dung nghiên c u ......................................................................................20
3.3. Câu h i nghiên c u ........................................................................................20
u................................................................................21
p thông tin ..................................................................21
lý thông tin.......................................................................22
................................................................22


u tra.................................................36

u tra .........................................................36

4.2.2. Ch tiêu phân lo i h ...................................................................................40
u ki n s n xu t kinh doanh c a nông h ...............................................41
4.2.4. M

n xu t kinh doanh c a nhóm h

4.2.5. K t qu s n xu t kinh doanh c a nhóm h
4.2.6. T ng h

p c a nhóm h
a nhóm h

u tra .............45

u tra ....................................50
u tra ................................54
u tra ...................................55

4.3. Phân tích nh ng nhân t
n phát tri n kinh t nông h c a xã
ng Loan.............................................................................................................56
4.3.1. Các y u t v ngu n l c..............................................................................56
4.3.2. V th

ng ...............................................................................................61

ng Loan ...............................66

5.2.1. Gi i pháp chung cho các nhóm h ..............................................................66
5.2.2. Nh ng gi i pháp c th phát tri n kinh t nông h t

ng Loan ........67

5.3. Ki n ngh ........................................................................................................77
5.3

iv

c.........................................................................................77

5.3

iv

.....................................................................................77

5.3

i v i h nông dân....................................................................................77

TÀI LI U THAM KH O ......................................................................................79


1

PH N 1


nh trong quá trình phát tri n nông nghi p nông thôn, kinh t

h nông dân gi vai trò quan tr ng không th thi

kinh t

phù h p v i th c tr ng phát tri n s n xu t nông nghi p

c thù và

c ta hi n nay. S t n

t i và phát tri n c a nó là m t t t y u khách quan. Trong nh
s chuy

i m nh m v

t c

u t ch

c, kinh t h

ng có s qu n lý kinh

c coi tr

c a ngành nông nghi
c có kh

i dân có nh

i s ng c a

[4].

ng Loan là m t xã vùng cao biên gi i thu c Huy n H Lang, T nh Cao
B ng, cách thành ph Cao B
M

a bàn tuy có nhi u l i th so sánh v

nghi p so v i nh ng khu v c khác trong c
ki n thu n l

phát tri n kinh t

ng bào dân t c sinh s ng.
u ki n t nhiên trong phát tri n nông
i núi t

u

i gia súc, xây d ng mô hình nông

lâm k t h p, ngoài ra xã còn có di n tích r ng t nhiên r ng l n nên ít khi g p ph i
thiên tai

n quá trình s n xu t c a nông h . Tuy nhiên bên c



xu t nh ng gi i pháp nh m phát tri n kinh t h nông dân theo chi
nghi p hóa - Hi

ng Công

i hóa là h t s c c n thi t.

Xu t phát t

n hành nghiên c

1.2. M c tiêu nghiên c

tài

tài

1.2.1. M c tiêu chung
nghiên c u kh

n hàng hóa c a kinh t h

xã

ng th i tìm ra nh ng nguyên nhân làm h n ch s phát tri n t
xu t các bi n pháp h u hi u nh

y vi c phát tri n kinh t h nông dân trên


tài th c t p s

k

rèn luy n

u khoa h c cho b n thân m i sinh viên.
-

c coi là m t tài li u tham kh

quan trong ngành và sinh viên các khóa ti p theo.
1.

c ti n
nâng

-

c s d ng làm tài li u tham kh

trong quá trình

phát tri n kinh t h nông dân trong th i gian t i.
1.4. Nh

ic

-


- Ph n 2

lý lu n và th c ti n

- Ph n 3

ng, n

- Ph n 4: K t qu nghiên c u và th o lu n
- Ph n 5: Các gi i pháp

u


4

PH N 2
LÝ LU N VÀ TH C TI N
2

lý lu n c

tài

2.1.1. M t s khái ni m v h , h nông dân, và kinh t nông h .
2.1.1.1. Khái ni m h
Có r t nhi

nào là h .


H là m
t c,

i cùng chung huy t t c, hay không cùng chung huy t

chung m

t ngân qu

H là m
phát tri

t nhiên t o ngu

ng (Harri - Vi n nghiên c u

i h c t ng h p Susex- London- Anh).
H là m

m b o quá trình tái s n xu t ngu

ch c ngu n thu nh p chung

i bi

là m t t p h p nh

ng thông qua vi c t

ng phái h th ng th gi i).


các y u t s n xu t khác vì giá tr c a nó, nó là ngu

mb

n

i s ng c a

c nh ng thiên tai.
Th

ng: S tín nhi

iv

kinh t n i b t c

ng c

c tính

i

h

nông tr i, là y u t phân bi t chúng v i các xí nghi
Th ba, ti n v n và s
vi c c



- H cùng s ng chung hay không cùng s

i m t mái nhà.

- Có chung m t ngu n thu nh p ( ngân qu
- Cùng ti n hành s n xu t chung.
2.1.1.2.Khái ni m h nông dân
- Khái ni m h nông dân: Tác gi
là các h

p, t ki m k sinh nhai trên nh ng m

c a mình, s d ng ch y u s

ng c

trong h th ng kinh t l
b vào các th

H nông dân

ng và c

s n xu
y

ng ho

t


-

t

ng trong khoa h c xã h i v phát tri n nông thôn

hi n nay, ph bi n ba cách ti p c
1985); ti p c n c

p c n macxit phân tích (Roemer -

n m i (Krueger, 1974) và ti p c n hàng hoá t p th (Olson,

1982). Ba ti p c n trên v m t lý lu n, trong th c ti

u thu c v quan h gi a

c và nông dân. M i quan h
kinh t c a nông thôn; chuy n th
và thúc

ngành này sang ngành khác; rút th

y vi c luân chuy n. Nhìn chung b t c m t quá trình phát tri

ph

ns
-

cho r ng: H nông nghi p là nh ng h có toàn b ho c 50% s
xuyên tham gia tr c ti p ho c gián ti p các ho
nông nghi

ng

ng tr ng tr

ch v

t, thu nông, gi ng cây tr ng, b o v th c v t,...) và thông

ng ngu n s ng chính c a h d a vào nông nghi p .
2.1.1.3.Khái ni m kinh t nông h
H nông dân là th l c kinh t

i ch y u

nông thôn, vì v y c n

ph i h th ng lý thuy t v phát tri n kinh t h nông dân làm n n t ng cho s phân tích
ng chi
doanh nông nghi p c a nh

c phát tri n kinh t nông thôn.
Kinh t nông h
i cùng s ng chung m

khai thác kinh
i ch s n xu t


ng toàn b s n ph m làm ra;

i ti u nông tiêu dùng toàn b s n ph m làm ra và mua bán càng ít càng t t.
- T

m 1, m c II c a Ngh quy t s : 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000:

Kinh t nông h là hình th c t ch c s n xu t hàng hoá trong nông nghi p, nông
thôn, ch y u d a vào h
xu

m m r ng quy mô và nâng cao hi u qu s n

c tr ng tr

ng thu s n, tr ng r ng, g n s n xu t

v i ch bi n và tiêu th nông, lâm, thu s
2.1.2. Vai trò c a kinh t h
Kinh t h

i ch

n nay nó v n t n t i và phát tri n. Tr i qua

m i th i k l ch s khác nhau thì kinh t h bi u hi
nhau, càng ngày nó càng kh

i nhi u hình th c khác


ng, h bu c ph
i giá r

t t kinh nghi m truy n th ng t

i m i công ngh nh m t o ra s n ph m có ch t
i m i công ngh

c h t ph i nh m khai thác

i [7].

a kinh t h nông dân
Kinh t h nông dân m c dù có nh
nông dân và kinh t h v n t n t i b n v

m song th c t h
y xã h i phát tri n.


8

Các thành viên trong h
th ng, quan h

c g n bó ch t ch v i nhau b i quan h huy t
as

u ki


nông h

a m i thành viên trong

ng nh t là làm th

ym

i

ng l

i làm h t mình và có tính t

u mà không có hình th c

c.
- V tài s

u s n xu t: Các thành viên trong h

chung m i tài s n ph c v cho s n xu
tính ch t giá tr c a tài s n cho nên h

i s ng c

ng, s d ng
u hi u rõ



ng. Lo i h

ng c a h ph thu c vào:
r ng di

Có th

h mua nh m l y lãi.

Có th

h bán s

i l y thu nh p.


9

Có th

ng s n ph

i nh

ng nhu c u c a mình.

+ H nông dân s n xu t hàng hóa ch y u: Lo i h này có m c tiêu là t
hóa l i nhu



th a

nông thôn ho
-

u h t ng s n xu t và xã h i

i và d ch v , chuy n d
chuy n h

chuyên môn hóa. T

u ki n cho phép vì

u kinh t

c canh thu

c

ng nông nghi p gi
ng phi nông nghi

vào m c thu nh p c a nông h :

+ H giàu
+ H khá
+ H c n nghèo
+ H nghèo

s phát tri n kinh t h nông dân. N u th i ti t khí h u thu n l i phù h p v
ki n s ng c a cây tr ng, v t nuôi thì s phát tri n t

cl in

u
u ki n

th i ti t khí h u không thu n l i, không thu n l i thì s n xu t nông s n kém phát
tri n, th m chí s ch t hàng lo t.
Khí h u th i ti t có

ng tr c ti

th i ti t, khí h

m, nhi

n s n xu t nông nghi

u ki n

, ánh sáng... có m i quan h ch t ch

s hình thành và s d ng các lo

t. Th c t cho th y

nh



nh s t n t i và phát tri n theo chi u r ng,

ng và dân s
ch tt

i m i t o ra các ho
ng à y u t s n xu

c c a quá trình ho

N

ng

ng s n

u ki n không th

ng s n xu t, kinh doanh c a kinh t h nông dân.

t cao, có am hi u v quy lu t phát sinh phát tri n c a các

lo i cây tr ng và v

u ki n quan tr

nông s n c a các h

y quá trình s n xu t


ph i gi

qu n lí m i m nh d n áp d ng thành t u

khoa h c k thu t vào s n xu t nh m mang l i l i nhu
tr ng,

ng tr c ti

u này là r t quan

n k t qu trong s n xu t kinh doanh c a h , ngoài ra

còn ph i có nh ng t ch t c a m

i dám làm kinh doanh [8].

- V n:
Trong s n xu t nói chung và s n xu t nông nghi p nói riêng, v
m b o cho các h nông dân v

li u s n xu t, v

ti n hành s n xu t. V
b n c a quá trình s n xu

u ki n

t li

ng s n ph m t
n k t qu trong s n xu t c a các nông h .

h t ng:
h t ng ch y u trong nông nghi p nông thôn bao g

thông, h th ng th y l i, h th

ng giao

ng, trang thi t b nông nghi

ng y u t quan tr ng trong phát tri n s n xu t c a kinh t h nông dân,
th c t cho th
các h

c
- Th

h t ng phát tri n, thu nh
nh và c i thi n.
ng:

i s ng c a


12

Nhu c u th


s n xu t, h tr nhau v v n, k thu t và giúp

nhau têu th s n ph m. Nh có các hình th c lien k t, h p tác mà các h nông dân
u ki n áp d ng các thành t u khoa h c k thu t và công ngh m i vào s n
xu t nh

t cây tr

ng.

2.1.5.3. Nhóm nhân t thu c khoa h c k thu t và công ngh
- K thu t canh tác:
u ki n t nhiên, kinh t , xã h i c a m i vùng là khác nhau, v i yêu
c u gi

i ph i có k thu t canh tác khác nhau. Trong

nông nghi p, t p quán, k thu t canh tác c a t ng vùng, t
ng tr c ti
-

nh

n hi u qu s n xu t nông nghi p và phát tri n kinh t h .

ng d ng ti n b khoa h c - công ngh

S n xu t c a h nông dân không th tách r i nh ng ti n b khoa h c k thu t,
o ra cay tr ng v


, chính sách ru

c

t, chính sách b o h , tr giá nông s n

ph m, mi n thu cho s n ph m m i, chính sách cho vay v n, gi i quy t vi c làm,
iv
có

ng l

ng vùng kinh t m i. Các chính sách này
n phát tri n kinh t h và là công c

can thi p có hi u qu vào s n xu t nông nghi p, t

cl

c

u ki n cho các h nông

dân phát tri n kinh t [3].
Tóm l i: t các y u t
th kh

n phát tri n kinh t h nông dân, có

nh: h nông dân s n xu t t c p t túc mu n phát tri n kinh t c n

ng cho nhu c u v

ng
ng th c,

t vai trò ch l c trong n n

kinh t s n xu t nông nghi p trên th gi i. T nh
kinh t h

ph

c t nó l

quan tr ng trong s phát tri n kinh t c a m i qu c gia.
ph

Hung Gary s n ph m hàng hóa nông s
c t nông thôn.

m 60% t ng s n


14

-

Trung Qu c trong nh

c nh ng thành t u h t s c

c phát tri

n v kinh t t ch , nó phù h p v

c

thù trong s n xu t nông nghi p.
2.2.2. Kinh nghi m phát tri n kinh t h nông dân

m ts

c trong khu v c

2.2.2.1. Thái Lan
Trong nh

u v xu t kh u g o

trên th gi i, và là m t trong nh

c có n n nông nghi p phát tri n

nh.

Thái Lan kinh t nông h phát tri n m nh và h u h t là nh ng nông tr i s n xu t
y kinh t nông h phát tri n chính ph

u ti t

kinh t

i lý t o nên các kênh phân
ng thông tin th

nâng cao ki n th c v th

ng,
ng cho

i s n xu t.
-

g nghi
trong t

a chính ph và t
h t

i v i các trung tâm kinh t

p chi m t tr ng
cl

u
m r ng th


15

ng tiêu th s n ph



dân.

c chính ph Trung Qu

u.

nông nghi p và nông thôn Trung Qu

nhi u thành t u to l

c thành t u to l

tr ng kinh t nông h v

c
c bi t coi

a vào chính sách, d a vào

a vào khoa h c k thu t.
- V
s d

Trung Qu
t lâu dài cho h nông dân. Ti

n hành giao quy n
n khích m


2.2.2.3.Malaysia
M c tiêu c a Malaysia là xây d ng m t n n nông nghi p hi

i, s n xu t

hàng hóa có giá tr cao. Vì th chính sách nông nghi p c a Malaysia ch y u t p trung
vào khuy n nông và tín d ng. Bên c
ki m th

ng vi c tìm

ng xu t kh u nông s n. Nh

c

nông h

c này có thu nh p cao và

nh.

ng kinh nghi m phát tri n kinh t nông h
khu v

u ki n t nghiên g n gi ng v

kinh nghi

m ts



c vào công cu c xây

d ng và phát tri
T

n nay, hàng ngàn h

c ti p c n ngu n v n

vay ngân hàng. V i th t c vay v

n, thu n ti n, th i gian nhanh

ti n vay nhi

cv t

ng k p th i nhu c u v n cho các h
ng các mô hình trang tr
t

o vi c làm thu nh p

s n xu
nv

i h n quan ni m, nh n th c

c a các c p chính quy n, các t ch c chính tr xã h i và nh t là

ng b , ch t ch v i các c p các ngành, các t ch c chính tr -

xã h i tri n khai nhanh chóng k p th i và hi u qu ngu n v
t

u ki n thu n l i cho các h

công cu c công nghi p hóa hi

n các h nông dân,

y phát tri n kinh t ,

c cho

i hóa nông nghi p nông thôn.

Phong trào h

n xu t gi i c

i nông dân Vi t

c các c p h i và nông dân t nh B

ng ng. Các c p h i

Nông dân xác

ng tâm, nòng c


.

V i l i th c a mình nh
tri n kinh t , l y kinh t h

mm

u gi i pháp phát
n, làm ra phong trào làm kinh t

h nông dân v a và nh
tr

n

ng hàng hóa. Nh ng mô hình kinh t h
i nông dân trong thôn, xã h c h i và nhân r ng thành

u kh p toàn huy n.
Các mô hình kinh t
hàng hóa nh

u có s liên k t gi a các h v i nhau, t o ra m

nh có s th ng nh t v giá c cho t ng lo i s n ph

cung c p cho th
xu