I H C THÁI NGUYÊN
TR

NG

I H C NÔNG LÂM

------------------------------------------

D
Tên

NG V N DUY

tài:

ÁNH GIÁ NH H
NG C A
CAO T I
M C
B B NH DO N M CERATOCYSTIS SP.
GÂY H I TRÊN KEO LAI (ACACIA HYBRID)
TRÊN A BÀN T NH THÁI NGUYÊN

KHÓA LU N T T NGHI P
H

ào t o

IH C


ÁNH GIÁ NH H
NG C A
CAO T I
M C
B B NH DO N M CERATOCYSTIS SP.
GÂY H I TRÊN KEO LAI (ACACIA HYBRID)
TRÊN A BÀN T NH THÁI NGUYÊN

KHÓA LU N T T NGHI P

IH C

H ào t o
: Chính quy
Chuyên ngành
: Qu n lý Tài nguyên r ng
L p
: 43 – QLTNR - N02
Khoa
: Lâm nghi p
Khóa h c
: 2011 - 2015
Gi ng viên h ng d n : TS. Nguy n Công Hoan
n v công tác: Gi ng viên Khoa Lâm nghi p - Tr ng HNLTN

Thái Nguyên, 2015


L I CAM OAN
Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u khoa h c c a b n thân

Trong môi tr

ng làm vi c n ng

N
ng nh hi n nay,

c u ngày càng cao c a xã h i, thì hành trang ra tr

áp ng nhu

ng c a m i sinh viên

không ph i là ch n m v ng chuyên môn v m t lý thuy t, mà còn ph i gi i
v th c hành.
Th c t p t t nghi p là m t giai o n r t quan tr ng giúp cho m i sinh
viên có i u ki n c ng c ki n th c ã h c t p trong nhà tr
cho m i sinh viên t trao d i ki n th c c a b n thân

ng và là c h i

ngoài th c t nh m

chu n b hành trang cho công vi c sau này.
Xu t phát t nguy n v ng c a b n thân và
ch nhi m khoa Lâm nghi p tr

ng

c s nh t trí c a ban


ng d n ch b o hoàn thành bài khóa lu n này.

Tôi xin chân thành c m n UBND huy n
L

ng,

iT ,

nh Hóa và ng

i dân ã nhi t tình giúp

cho em trong su t th i gian th c hi n
Do trình

ng H , Võ Nhai, Phú
t o i u ki n

tài.

và th i gian có h n, b

c

u làm quen v i ph

ng pháp


cao. ................................................................................................ 33

B ng 4.3. B ng ki m

nh ANOVA t l b b nh theo

cao...................... 34

B ng 4.4. Th hi n k t qu ki m nh sâu ANOVA dùng ki m nh (LSD)......... 35
B ng 4.5: So sánh m c
B ng 4.6: b ng ki m

b b nh theo c p
nh ANOVA m c

cao ....................................... 36
b b nh theo

cao ................. 37

B ng 4.7: Th hi n k t qu ki m nh sâu ANOVA dùng ki m nh (LSD)....... 37
B ng 4.8: T l b b nh theo

a i m ............................................................ 38

B ng 4.9. B ng ANOVA v t l b b nh theo

a i m ................................ 39

B ng 4.10: Th hi n k t qu ki m nh sâu ANOVA dùng ki m nh (LSD)..... 40


gây ra trên cây Keo lai gi a các khu v c nghiên c u. ............................ 32
Hình 4.6: Bi u

bi u di n m c

b b nh trung bình do n m Ceratocystis

sp. gây ra trên cây Keo lai gi a các khu v c nghiên c u. ....................... 33
Hình 4.7: Bi u
Hình 4.8: Bi u

bi u di n t l b b nh do n m Ceratocystis sp. theo
bi u di n m c

trên cây Keo lai theo c p
Hình 4.9: Bi u

b b nh do n m Ceratocystis sp. gây ra

cao.............................................................. 36

bi u di n t l b b nh do n m Ceratocystis sp. gây ra trên

cây Keo lai theo
Hình 4.10: Bi u

cao. .. 34

a i m. ....................................................................... 38


: Trung

ng

LSD

: Phép ki m

R

:M c

P

: T l b b nh

OTC

: Ô tiêu chu n

NXB

: Nhà xu t b n

nh

b b nh




2.2.2.1. Nghiên c u v gây tr ng Keo lai ......................................................... 8
2.2.2.2. Nghiên c u v b nh h i Keo ................................................................ 9
2.2.2.3. Nghiên c u v n m Ceratocystis sp. .................................................. 11
2.3. T ng quan khu v c nghiên c u ................................................................ 12
2.3.1. V trí
2.3.2.

a lý ............................................................................................ 12

a hình,

a th ................................................................................... 12

2.3.3. Khí h u, th y v n .................................................................................. 13
2.3.3.1.

c i m khí h u ............................................................................... 13

2.3.3.2. Ch
2.3.4.

th y v n ................................................................................... 14

a ch t, th nh ng ............................................................................... 15

2.3.5. Hi n tr ng

t ai và tài nguyên r ng ................................................... 15


3.3. N i dung nghiên c u ................................................................................ 20
3.3.1. Mô t , ph ng pháp phân l p và mô t
3.3.2. ánh giá nh h

ng c a c p

cao

c i m hình thái c a n m b nh ..... 20
n s phát tri n c a b nh h i Keo

lai ..................................................................................................................... 20
3.4. Ph

ng pháp nghiên c u.......................................................................... 21

3.4.1. Mô t , ph ng pháp phân l p và mô t

c i m hình thái c a n m b nh..... 21

3.4.1.1. Mô t các tri u ch ng b nh ................................................................ 21
3.4.1.2. Ph

ng pháp phân l p và mô t

c i m hình thái c a b nh........... 21

3.4.1.3.

c i m c a n m Ceratocystis sp. ................................................ 22

b b nh (R%) do n m Ceratocystis sp.gây

ra theo t ng khu v c nghiên c u..................................................................... 29


4.2.1.2.

ánh giá t l b nh (P%) trung bình do n m Ceratocystis sp. gây ra

trên cây Keo lai gi a các khu v c nghiên c u ................................................ 31
4.2.1.3.

ánh gia m c

b b nh (R%) trung bình do n m Ceratocystis sp.

gây ra trên cây Keo lai gi a các khu v c nghiên c u ..................................... 32
4.2.1.4. So sánh t l b b nh (P%) do n m Ceratocystis sp. gây ra trên cây
Keo lai theo

cao. ......................................................................................... 33

4.2.1.5. So sánh m c

b b nh (R%) do n m Ceratocystis sp. theo c p

4.2.2. ánh giá thi t h i c a t l b nh (P%) và m c
Ceratocystis sp. gây ra trên cây Keo lai

các

U

tv n
R ng là tài nguyên quý giá c a nhân lo i, là b ph n quan tr ng c a

môi tr

ng s ng và có nh h

ng r t l n

n

i s ng s n xu t c a xã h i

loài ng

i. Trong th c t , ngoài vi c cung c p g , c i và các lo i lâm s n cho

n n kinh t qu c dân thì nó còn em nhi u l i ích to l n khác v m t xã h i
và b o v môi tr

ng sinh thái. Bên c nh ó, r ng còn gi vai trò i u hòa

khí h u, ch ng xói mòn r a trôi và là n i b o t n các ngu n gen

ng th c v t

quý giá.
Không có m t qu c gia, dân t c nào không bi t rõ vai trò quan tr ng

ng, gây nh
n s sinh

t.

c th c tr ng ó b o v tài nguyên r ng ã tr thành m t yêu c u,

m t nhi m v không th trì hoãn

i v i t t c các qu c gia trên th gi i.

ó

là m t thách th c vô cùng to l n òi h i m i cá nhân, t ch c ph i có trách
nhi m trong vi c ph c h i và phát tri n r ng. Và m t trong nh ng gi i pháp
h u hi u

ph c h i và phát tri n r ng ó là tr ng r ng. Hi n nay có r t

nhi u lo i cây

c l a ch n

hi u qu kinh t cao,
Keo

ph c v cho công tác tr ng r ng mang l i

c bi t là cây keo.


ã xu t hi n nh ng cây keo b loét thân gây nên tri u ch ng héo tán lá, sau ó
g b bi n màu en và cây b nhi m b nh xu t hi n
b nh r t khó phát hi n

giai o n

nhi u vùng sinh thái,

u. Các m u b nh ã

c Trung tâm

nghiên c u B o v r ng - vi n Khoa h c Lâm nghi p Vi t Nam giám
nguyên nhân là do n m Ceratocystis sp. gây ra.
phát hi n gây b nh trên m t s cây tr ng
ngu n g c lo i n m này ch a
Hi n nay trên

c xác

ây là lo i n m m i

Vi t Nam,

c

c bi t là cây keo,

nh.


tài:
cao t i m c

b b nh do n m

Ceratocystis sp. gây h i trên Keo lai (Acacia hybrid) trên
Thái Nguyên”.
1.2. M c tiêu và yêu c u c a

tài

* M c tiêu
+ Xác

nh

+ Nghiên c u

c nguyên nhân gây b nh ch t héo
c i m sinh thái c a n m b nh.

Keo lai.

a bàn t nh


+

ánh giá nh h



Ceratocystis sp. gây h i trên Keo lai trên
+ ánh giá

b b nh do n m

a bàn t nh Thái Nguyên.

c thi t h i c a b nh

i v i Keo lai do n m Ceratocystis

sp. gây ra.
1.3. Ý ngh a c a

tài nghiên c u

* Ý ngh a khoa h c và trong h c tâp
+ C ng c ki n th c ã h c, b sung ki n th c chuyên môn.
+ Vi c nghiên c u

tài là c s

xu t bi n pháp phòng tr b nh

h i trên cây keo.
+ Bi t cách t ng h p, phân tích

vi t báo cáo nghiên c u khoa h c.




Ph n 2
T NG QUAN TÀI LI U
2.1. C s khoa h c
Keo (Acacia) là m t chi th c v t thu c h

u (Legumisosae), h

ph Trinh n (Mimosoideae). Theo ánh giá hi n nay trên toàn th gi i
chi keo Acacia có kho ng 1200 loài (Nguy n Hoàng Ngh a, 2003) [4],
trong

ng (Acacia mangium), Keo lá tràm (Acacia

ó Keo tai t

auriculiformis) và Keo lai (A. mangium x A. auriculiformis)
tr ng ch y u

c gây

Vi t Nam.

Di n tích tr ng Keo tính
v n c a 42 t nh trên c n
trong các lo i cây

n nay theo s li u t ng h p t các công


c ta Keo

h u h t các t nh t Mi n B c, Mi n Trung, Tây Nguyên và

c tr ng
ông Nam B

v i m c ích ch y u làm nguyên li u cho công nghi p s n xu t gi y.
Tuy nhiên g n ây t i m t s vùng tr ng Keo tr ng i m trên ã
xu t hi n nh ng cây Keo b ch t héo t trên ng n xu ng hay còn g i là
hi n t

ng cây ch t ng

m u b nh ã

c, b nh r t khó phát hi n

giai o n

u. Các

c phòng B o v r ng Vi n Khoa h c Lâm nghi p giám

nh nguyên nhân là do loài n m Ceratocystis sp. gây ra.
N m Ceratocystis sp. là n m gây b nh nguy hi m cho nhi u loài cây g ,
có phân b toàn th gi i nh ng gây h i n ng
này

c xác


t t. Trên nh ng c s nêu trên c n thúc

y công tác i u tra b nh, phòng

tránh b nh gây h i lây lan và nghiên c u bi n pháp tiêu di t nh m tránh gây
t n th t v s n xu t Lâm nghi p,
n

nh trong m i tr
r ng tr ng

m b o ngành Lâm nghi p gi

cm c

ng h p.
i v i b nh h i thân cành không ph bi n nh b nh h i lá

do c cây dày và t bào g c ng nh ng b nh này r t nguy hi m vì nó làm cho
các cây còn non, cây tr

ng thành sau khi b b nh s có th ch t khô b nh

không bi u hi n rõ nh b nh h i lá và m t m t chúng có th i gian
(t 1 - 2 tháng
d n

b nh lâu




Austraylia

ã

c gây tr ng

trên 70 n

ha vào th i i m ó. Nhi u loài trong s

c v i di n tích kho ng 1.750.000
ó ã áp ng

c các yêu c u v

s d ng cho các m c tiêu công nghi p, xã h i và môi tr
ti ng v

cung c p nguyên li u g

ng. Các loài có

và b t gi y là Keo lá tràm (A.

auriculiformis), Keo lá li m (A. crassicarpa), Keo tai t

ng (A. mangium),


tr ng Keo lá tràm

gây h i trên cây non t 1-15 tu i. Florece E.J và
c u Lâm nghi p Kerela

n

ng nghi p

vi n Nghiên

ã phát hi n ra b nh ph n h ng do n m

Corticium salmonicolor gây h i trên vùng tr ng A. auricuformis bang Kerela,
t l cây ch t kho ng 10%. Ganapathy N. và các

ng nghi p

nghiên c u qu c gia cây h

, phát hi n s r ng lá

u

Vamban

n

nghiêm tr ng c a cây non Acacia spp. tr ng t i vùng



mi n b c Austraylia và m t s n

c ông Nam Á,

c


h tr kinh phí Trung tâm Nghiên c u nông nghi p Qu c T Austraylia
(ACIAR) và Trung tâm Lâm nghi p Qu c T (CIFOR). Các cu c i u tra b i
nhà b nh lý h c r ng
t i các
Úc, n

c th c hi n trong các khu v c b n

a, th nghi m

n i n công nghi p và Lâm nghi p xã h i c a cây keo nhi t
, Indonesia, Malaysia và Thái Lan...Các m c tiêu

n ng c a n m gây b nh nh h n ch các y u t tác
t ng n ng su t c a cây, và

nhân gây b nh n m. K t qu này
ch c t i Subanjeriji

ánh giá ti m

ng t i s t ng tr

N m 1953, Roger ã nghiên c u m t s b nh h i trên cây B ch àn và
keo. GF. Brown, (1968) c ng

c p

n m t s b nh h i keo ( ào H ng

Thu n, 2008) [9].
Trong th c t có m t s n m b nh ã

c phân l p t m t s loài Keo.

ó là n m Glomerella cingulata gây b nh
Uromycladium robinsonii gây b nh g s t

m lá

A. Simsii, n m

lá gi loài A. Melanoxylon, n m

Oidium sp. Có trên các loài A. mangium và A. auriculiformis
nh ng loài A. confusa

a ph

Trung Qu c

ng l i không b b nh.


u tiên

(còn có tên là Rostrella cofeae)

c công b n m 1900 trên cây Cà phê

(coffea arabica)

o Java (zimmerman, 1900) [13]. Sau

Ceratocystis sp. ã

c tìm th y trên nhi u cây ch khác nhau trên nhi u hòn

o

ó nhi u loài

Indonesia. G n ây nh t là phát hi n 5 loài n m Ceratocystis sp. m i

gây h i trên cây keo.
2.2.1.3. Nghiên c u v bi n pháp phòng tr b nh
Trên Th gi i ch a có m t lo i thu c

c tr c th nào

b nh n m Ceratocystis sp. trên cây Keo lai mà ng

tiêu di t


Vi t Nam

2.2.2.1. Nghiên c u v gây tr ng Keo lai
n c ta, Keo lai ã xu t hi n lác ác t i m t s n i
T o, Tr ng Bom, Sông Mây, Tr An và

Nam B nh Tân

Ba Vì thu c B c B , nh ng cây lai này

ã xu t hi n trong r ng Keo tai t ng v i các t l khác nhau.

các t nh mi n


nam là 3 - 4 % còn

Ba Vì 4 - 5%, riêng gi ng lai t nhiên

nh là gi a A.mangium (xu t x

Ba Vì

c xác

Daitree thu c Bang Queenland) v i

A.auriculiformis (xu t x Darwin thu c Bang Northern territoria) c a Australia.
Lê



6/1993 cho nhi u ch i và cho s hom bình quân 289 hom trên g c sau 3 l n
c t. Trong t ng s 34 dòng d tuy n thì t l ra r c a các dòng r t khác nhau,
dòng có t l ra r trên 80% là dòng 33, 23. Ra r t 60-72% các dòng 30, 32,
29, 28, 19, 20, 22, 12, các dòng có t l ra r nh h n 7% là dòng 1, 3, 9. V i
k t qu trên ch ng t keo lai có kh n ng ra ch i cao, t l ra r t
và không gi ng nhau gi a các cá th . Trong 10 tháng
sinh tr

ng v chi u cao và

tu i chúng v n có sinh tr

ng kính

ng

il n

u, các dòng Keo lai

u l n h n keo b , m

ng cao h n các dòng b m

n 18 tháng

i ch ng (Lê

ình

xu t

ng nghiên c u.

D án mang tên “Gi m thi u tác

ng c a b nh B ch àn

vùng

ông

Nam Á” ACIAR 9441 do trung tâm Nghiên c u Nông nghi p Qu c T c a
Austraylia (ACIAR) tài tr
Austraylia. D án

b t

u tri n khai t i Vi t Nam, Thái Lan,

c Viên Khoa h c Lâm nghi p Vi t Nam tri n khai t i

Viêt Nam. Cho t i khi k t thúc d án vào cu i n m 2000, d án ã
móng cho

nh h

ng nghiên c u v b nh và m

gi ng B ch àn kháng b nh n

Keo tai t

c nh p v

u

ây tr ng th nghi m

ng (A. magium), Keo lá li m (A. crassicarpa), Keo a

thân (A. aulacocarpa), Keo b i (A. cincinnata), Keo lá sim (A. holosericea) và
sau này là Keo lai t nhiên

c phát hi n và ch

ng lai t o.

M t vài n m tr l i ây di n tích gây tr ng Keo ã t ng lên áng k
(g n 230000 ha) vào cu i n m 1999 thì c ng ã xu t hi n r ng tr ng. T i
T h (Lâm

ng) Keo lai thu n loài tr ng trên di n tích 400 ha trong ó ã có

118,5 ha v i t l b b nh t 7- 59% trong ó có m t s di n tích b khá n ng
(Ph m Quang Thu, 2002) [7]. T i B u Bàng (Bình D

ng) m t s dòng Keo

lai ã m c b nh ph n h ng (Pink Disease) v i t l b b nh và m c



ng c a t nh ã xu t

ng cây keo ch t héo v i t l 5-7%. B nh h i keo

c xác

Th a Thiên

nh là m t loài n m thu c chi Ceratocystis sp. các loài n m

thu c chi này không ph i m i xu t hi n
tr

a ph

Vi t Nam, các k t qu nghiên c u

c ây ã ghi nh n loài n m Ceratocystis fimbriata gây b nh th i m c m t

c o cây Cao su (H i Nông dân Vi t Nam, 2011) [1].
N m Ceratocystis fimbriata c ng
gây nên b nh héo r và
thân ho c cành, lúc

c ghi nh n gây h i trên cây ca cao

c mô t b nh th

ng i kèm v i cây b m t

b nh ngay v t th

c ngay v t c t

tránh nhi m

ng.

* L u ý: n u v t c t v n còn a ra l p nh a en có ch a bào t n m thì
ti p t c c t sâu vào và ti p t c quan sát cho

n khi v t c t khô h n.


+ Bi n pháp sinh h c: bón phân h u c , phân chu ng ã
v in m

i kháng Trichoderma

t ng s c

hoai k t h p

kháng cho cây.

+ Bi n pháp hoá h c: Hi n nay trên th tr

ng ch a có thu c

c tr

T ng di n tích t nhiên là 3.541 km². V i v trí chi n l
quan tr ng nên

c

ng và Nhà n

c ta xác

nh là t nh chi n l

c vô cùng
c cho s

phát tri n kinh t - xã h i các t nh phía B c.
2.3.2.

a hình,

a th

M c dù là m t t nh trung du mi n núi nh ng Thái Nguyên có các i u
ki n t nhiên r t thu n l i cho phát tri n kinh t .

ây là nh ng thu n l i c a

t nh cho vi c canh tác Nông, Lâm nghi p và phát tri n kinh t - xã h i nói
chung so v i các t nh trung du mi n núi khác. Di n tích vùng núi chi m
kho ng 90,73%, di n tích vùng trung du là chi m 9,27%.
i núi th p. Thái Nguyên có nhi u dãy núi cao ch y theo h

ng Tây B c -

n Võ Nhai và dãy

ông Nam. C ba dãy núi Tam

o,

u là nh ng dãy núi cao che ch n gió mùa ông B c.

2.3.3. Khí h u, th y v n
2.3.3.1.

c i m khí h u

Theo s li u hàng n m c a Trung tâm Khí t
Nguyên, nhi t
biên

nhi t

trung bình hàng n m trên

(tháng 1). Nhi t

trung bình tháng cao nh t t p trung vào các tháng 6, 7, 8,
n tháng 1, tháng 2 n m sau. i u áng

trung bình hàng n m


phía nam huy n Võ Nhai); vùng m (g m các huy n
Nguyên,

trung bình t i

i là 40,30C, trung bình t i th p là 70C

tháng th p nh t t tháng 12

l u ý là nhi t

a bàn t nh là 22,50C - 23,20C,

ngày và êm khá cao t 7,0 - 7,30C. Nhi t

a là 370C (tháng 7, 8), cao tuy t
nhi t

ng th y v n t nh Thái

nh Hóa, Phú L

i T , thành ph Thái

ng H , Phú Bình, Ph Yên và th xã Sông Công). L

trung bình hàng n m

ng m a



ng m a trong tháng ch b ng 0,5% l
T n su t s

ng mu i th

n m. Khu v c th
Bình.

ng gây ra l l t. Vào mùa khô,

ng m a c n m.

ng x y ra vào cu i tháng 12 và tháng 1 hàng

ng hay xu t hi n th i ti t s

m không khí trung bình t

2.3.3.2. Ch

ng m a tháng

ng mu i là Võ Nhai, Phú

80 - 85%.

th y v n

Thái Nguyên có hai con sông chính ch y qua là Sông Công và sông C u.

ng B c - ông Nam. L u l

ng n c mùa m a

là 3500 m3/s, mùa ki t là 7,5 m3/s. Trên sông này có h th ng thu nông sông C u
(trong ó có

p dâng thác Hu ng) t i cho 24,000 ha lúa 2 v c a huy n Phú

Bình (Thái Nguyên) và Hi p Hoà, Tân Yên (B c Giang).
Mùa l trên các sông trong t nh b t
tháng 10,

u t tháng 5 và k t thúc vào cu i

u tháng 11, t l xu t hi n l nhi u vào các tháng 6 - 9. S tr n l

trung bình/n m t 1,5 - 2,0 tr n, n m nhi u có t i 4 tr n l . Mùa khô b t

u vào

tháng 11 và k t thúc vào cu i tháng 4. L ng n c trên sông trong các tháng này
bình quân m i tháng ch b ng 0,5 - 2,0% t ng l ng n
l ng m a phân b không
mùa c n n

c trên sông c n m. Do

u gi a các tháng trong n m nên vào nh ng tháng



t feralit

-

t d c t và

cao trên 200 m.

i chi m 31,1% di n tích t nhiên.
t

ng b ng trên th m phù sa c , phù sa sông su i chi m

12,4% di n tích t nhiên.
i u này cho th y tài nguyên
ph n l n

t c a t nh Thái Nguyên khá a d ng,

t ai thích h p cho phát tri n Nông, Lâm nghi p.

2.3.5. Hi n tr ng

t ai và tài nguyên r ng

T ng di n tích

t t nhiên toàn t nh là 354.150,15 ha, trong ó di n tích



ng th c v t r ng: Theo

c tính, h th c v t toàn t nh có

kho ng 490 loài thu c 344 chi, 130 h c a 8 ngành th c v t b c cao có m ch,
trong ó, có 207 loài cây g nh và l n thu c 60 h (có 117 loài chi m u th
trong các loài cây r ng), các loài dây leo thu c 17 h . Ngoài ra, còn có 20 loài
th c v t b c cao th y sinh thu c các h Hòa th o, Cói, Rong tóc tiên,… H
ng v t r ng c a t nh có kho ng 213 loài, trong ó l p thú có 51 loài thu c