ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

TRẦN THỊ HOÀ

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT RỦI RO
TÍN DỤNG TRONG CHO VAY HỘ KINH DOANH
TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN
QUÂN ĐỘI – CHI NHÁNH ĐẮK LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

Đà Nẵng- Năm 2017


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

TRẦN THỊ HOÀ

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT RỦI RO
TÍN DỤNG TRONG CHO VAY HỘ KINH DOANH
TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN
QUÂN ĐỘI – CHI NHÁNH ĐẮK LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
Mã số: 60.34.02.01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN HÒA NHÂN

Đà Nẵng- Năm 2017

1.2. KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY HỘ KINH
DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI ............................................. 25
1.2.1. Khái niệm của kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay ............. 25
1.2.2. Mục tiêu của kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh
doanh

........................................................................................................ 26
1.2.3. Nội dung của kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh

doanh

........................................................................................................ 26


1.2.4. Các tiêu chí đánh giá kết quả kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho
vay hộ kinh doanh ........................................................................................... 28
1.2.5. Các nhân tố ảnh hƣởng đến kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho
vay hộ kinh doanh ........................................................................................... 32
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1................................................................................ 36
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG
TRONG CHO VAY HỘ KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG TMCP
QUÂN ĐỘI CHI NHÁNH ĐẮK LẮK. ....................................................... 37
2.1. GIỚI THIỆU VỀ NGÂN HÀNG TMCP QUÂN ĐỘI CHI NHÁNH ĐẮK
LẮK ................................................................................................................. 37
2.1.1. Sự hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Quân đội- chi
nhánh Đắk Lắk ................................................................................................ 37
2.1.2. Khái quát hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội
- chi nhánh Đắk Lắk từ 2014-2016 ................................................................ 39
2.2. THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY
HỘ KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG TMCP QUÂN ĐỘI CHI NHÁNH

RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY HỘ KINH DOANH TẠI CHI
NHÁNH .......................................................................................................... 74
3.2.1. Đối với Chi nhánh ...................................................................... 74
3.2.2. Đối với Hội sở............................................................................ 80
KẾT LUẬN .................................................................................................... 82
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 1
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Ký hiệu

Ý nghĩa

HKD

Hộ kinh doanh

NHTM

Ngân hàng thƣơng mại

TMCP

Thƣơng mại cổ phần

RRTD

Rủi ro tín dụng



Khách hàng doanh nghiệp lớn

SME

Khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ

HĐKD

Hợp đồng kinh doanh

BHTG

Bảo hiểm tiền gửi

SXNN

Sản xuất nông nghiệp

CV KHCN

Chuyên viên khách hàng cá nhân

QHKH

Quan hệ khách hàng


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Trang
40

41

42

44

46

60
62
63


DANH MỤC CÁC HÌNH
Số hiệu

Tên hình

Trang

1.1

Phân loại rủi ro

17

2.1

từ cây nông nghiệp nhƣ cà phê, tiêu,… và với một nhu cầu vốn rất lớn thì cho
vay hộ kinh doanh là một thị trƣờng khá màu mỡ đối với các ngân hàng
thƣơng mại.
Tiềm lực để cho vay là rất lớn nhƣng đi kèm với cho vay là quản lí, kiểm
soát đƣợc món vay cũng nhƣ những rủi ro có thể phát sinh là vấn đề rất quan


2
trọng và cấp thiết đối với tất cả các ngân hàng kể cả ngân hàng nhà nƣớc lẫn
các ngân hàng thƣơng mại. Vì vậy, việc kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho
vay hộ kinh doanh đƣợc các ngân hàng thƣơng mại nói chung và Ngân hàng
TMCP Quân đội – chi nhánh Đắk Lắk nói riêng đặc biệt chú trọng.
Thực tiễn hoạt động tín dụng của các NHTM nói chung và MB nói riêng
những năm vừa qua cũng cho thấy RRTD vẫn chƣa đƣợc kiểm soát một cách
toàn diện và hiệu quả. Chính vì vậy, yêu cầu cấp bách đặt ra là rủi ro tín dụng
phải đƣợc phòng ngừa, giảm thiểu, quản lý, kiểm soát một cách bài bản và có
hiệu quả, đảm bảo tín dụng hoạt động trong phạm vi rủi ro chấp nhận đƣợc,
giảm thiểu tối đa các thiệt hại phát sinh từ RRTD, tăng thêm lợi nhuận kinh
doanh cho ngành ngân hàng, góp phần nâng cao uy tín và tạo ra lợi thế cạnh
tranh cho các NHTM.
Xuất phát từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu rủi ro tín dụng và tìm ra các
giải pháp nhằm kiểm soát và giảm thiểu rủi ro tín dụng là hết sức cần thiết.
Do vậy, đề tài “Hoàn thiện hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay
hộ kinh doanh tại ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội - chi nhánh Đắk
Lắk” đƣợc tôi lựa chọn nghiên cứu, làm đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành
Tài chính – Ngân hàng với mong muốn vận dụng những kiến thức lý luận và
giải quyết thực tiễn đang xảy ra tại đơn vị.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lí luận về kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay
hộ kinh doanh của NHTM.

vay vốn (chứng từ chứng minh mục đích sử dụng, biên bản định giá, báo cáo
thẩm định, báo cáo đề xuất,…); báo cáo tổng hợp và chi tiết kết quả kinh
doanh của chi nhánh.
b. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Về nội dung: luận văn chỉ đi sâu nghiên cứu phần kiểm soát rủi ro tín


4

dụng mà không bao hàm toàn bộ các nội dung của quản trị rủi ro.
-Về không gian: Nghiên cứu về thực trạng kiểm soát rủi ro tín dụng
trong cho vay hộ kinh doanh tại Ngân hàng TMCP Quân đội - chi nhánh Đắk
Lắk.
-Về thời gian: Tiến hành phân tích, đánh giá hoạt động kiểm soát rủi ro
tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2016 và
các giải pháp hoàn thiện kiểm soát rủi ro để đề xuất trong thời gian tới đối
với chi nhánh.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu của mình, tôi có sử dụng một số phƣơng
pháp nhƣ sau:
- Phƣơng pháp thu thập dữ liệu: Lấy số liệu về tình hình cho vay hộ kinh
doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội chi nhánh Đắk Lắk giai đoạn 2014 –
2016 từ báo cáo thống kê, báo cáo hoạt động,…Ngoài ra, thông qua những dữ
liệu thu đƣợc giúp tác giả có thể nắm bắt đƣợc những thông tin cơ bản về
khách hàng, về món vay, … để đánh giá việc kiểm soát rủi ro hiện nay tại chi
nhánh.
- Phƣơng pháp thống kê mô tả, tổng hợp tài liệu: Dựa trên nguồn dữ liệu
thu thập đƣợc để tổng hợp, mô tả về tình hình cho vay hộ kinh doanh tại Ngân
hàng. Phƣơng pháp này giúp tác giả có cái nhìn tổng quan về tình hình kinh
doanh của chi nhánh, nắm bắt đƣợc tình hình phát triển cũng nhƣ thực trạng

7. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu về vấn đề kiểm soát rủi ro tín dụng, tôi có
tham khảo các đề tài đã đƣợc công bố có nội dung tƣơng tự và vận dụng các
lí luận về kiểm soát rủi ro đề củng cố thêm về cơ sở lý luận và tính thực tiễn
trong quá trình phân tích, đánh giá, đƣa ra các giải pháp nhằm kiểm soát, hạn
chế rủi ro tín dụng.


6
Các bài báo khoa học được công bố trên các Tạp chí khoa học trong 3
năm gần nhất:
1, Phạm Văn Hồng, (17/05/2016),bài báo: “Phát triển hộ kinh doanh cá
thể: Phân tích từ quản trị vốn và tài chính”, (nguồn: />tai-chinh-kinh-doanh/tai-chinh-doanh-nghiep/phat-trien-ho-kinh-doanh-ca-the
-phan-tich-tu-quan-tri-von-va-tai-chinh-81495.html).
Bài viết đã đề cập đến thực trạng tình hình hoạt động kinh doanh của các
hộ kinh doanh, chỉ ra đƣợc những đóng góp của hộ kinh doanh cho nền kinh
tế, bên cạnh đó cũng chỉ ra đƣợc những khó khăn mà các HKD đang gặp phải
đồng thời đƣa ra các giải pháp giúp phát triển các hộ kinh doanh. Từ những
thực trạng cũng nhƣ những khó khăn của HKD, các NHTM cần phải chú ý
đến kiểm soát rủi ro khi thực hiện cấp tín dụng cho các HKD để hạn chế
những hậu quả không mong muốn có thể xảy đến.
2, Thông tin tài chính, (07/12/2015 ), bài báo: “tăng cƣờng kiểm soát rủi
ro trong hoạt động cấp tín dụng”, (nguồn: />Bài báo đề cập đến những chính sách của ngân hàng nhà nƣớc đã giúp
cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giao thông tiếp cận đƣợc với
nguồn vốn tín dụng để phát triển kinh doanh. Bên cạnh đó cũng chỉ ra những
rủi ro có thể phát sinh khi cho vay, tài trợ các dự án BOT, BT; đồng thời cũng
chỉ ra các biện pháp, ban hành thông tƣ để vừa đảm bảo phát triển tín dụng,
vừa đảm bảo giảm thiểu rủi ro.
3, Phan Thị Linh, (28/08/2016), bài báo: “ Quản trị rủi ro tín dụng trên
cơ sở ứng dụng BASEL II tại các ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc”, (nguồn:


thƣơng

mại

Việt

Nam”,

(nguồn:

/>Bài báo đã chỉ ra những mặt đã đạt đƣợc của các NHTM Việt Nam khi
áp dụng theo hiệp ƣớc Basel II, bên cạnh đó cũng chỉ ra những hạn chế và
nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong quá trình vận hành hiệp ƣớc. Bài viết
cũng đã đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cƣờng hoạt động quản trị rủi ro
tín dụng trong kinh doanh và dần áp dụng các chuẩn mực quản trị rủi ro theo


8
Hiệp ƣớc quốc tế Basel II tại các NHTM Việt Nam.
Các luận văn đã được bảo vệ thành công tại Đại học Đà Nẵng trong 3
năm gần nhất:
1, Nguyễn Huy Bé (2014), luận văn: “ Kiểm soát rủi ro tín dụng trong
cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Công Thƣơng Việt NamChi nhánh Đắk Nông”, luận văn thạc sĩ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà
Nẵng. Trong đề tài tác giả đã phân tích các vấn đề liên quan đến kiểm soát rủi
ro trong cho vay khách hàng cá nhân, nêu lên đƣợc thực trạng hoạt động kinh
doanh của chi nhánh, chỉ ra đƣợc các hạn chế trong KSRR. Đồng thời, tác giả
Nguyễn Huy Bé cũng đã đƣa ra những giải pháp cơ bản nhằm khắc phục
những hạn chế trong công tác KSRR tại Ngân hàng TMCP Công Thƣơng –
chi nhánh Đắk Nông.

đối với cho vay hộ trồng tiêu nói riêng và hộ kinh doanh nói chung điều đó
tiềm ẩn rủi ro rất lớn.
4, Hoàng Nữ Ngọc Quỳnh (2016), luận văn: “Kiểm soát rủi ro tín dụng
trong cho vay hộ kinh doanh tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và
Phát triển Việt Nam Chi nhánh Bắc Đăk Lăk”, luận văn thạc sĩ Quản trị kinh
doanh, Đại học Đà Nẵng.
Luận văn đã khái quát những vấn đề lý luận rất cơ bản nhƣng khá đầy đủ
và cụ thể về cho vay hộ kinh doanh, rủi ro tín dụng, kiểm soát rủi ro tín dụng
trong cho vay hộ kinh doanh. Tác giả Ngọc Quỳnh cũng đã phân tích đƣợc
thực trạng công tác kiểm soát RRTD tại Ngân hàng thƣơng mại Bắc Đăk
Lăk, đồng thời đƣa ra đƣợc các giải pháp góp phần khắc phục, hoàn thiện để
công tác kiểm soát RRTD trong cho vay hộ kinh doanh của chi nhánh thực sự
mang lại hiệu quả cho công tác cho vay hộ kinh doanh.
5, Thảo Thị Trƣờng Sinh (2016), luận văn: “ Kiểm soát rủi ro tín dụng
trong cho vay hộ kinh doanh tại Ngân hàng thƣơng mại Cổ phần Đông Á Kon


10
Tum”, luận văn thạc sĩ Tài chính Ngân hàng, Đại học Đà Nẵng.
Luận văn của tác giả Thảo Thị Trƣờng Sinh đã trình bày rất cụ thể và chi
tiết về khái niệm, đặc điểm của hộ kinh doanh, cho vay hộ kinh doanh cũng
nhƣ về rủi ro tín dụng và kiểm soát rủi ro tín dụng. Trong quá trình phân tích
thực trạng kiểm soát RRTD của ngân hàng TMCP Đông Á Kon Tum, tác giả
cũng đã chỉ ra đƣợc những điểm hạn chế, tồn tại trong công tác kiểm soát rủi
ro trong cho vay hộ kinh doanh, và cũng đƣa ra đƣợc một số giải pháp để
khắc phục.
6, Huỳnh Thị Thanh Thuỷ (2016), luận văn: “Kiểm soát rủi ro tín dụng
trong cho vay Hộ kinh doanh tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt
Nam – Chi nhánh Đông Đăk Lăk”, luận văn thạc sĩ Tài chính Ngân hàng, Đại
học Đà Nẵng.

nhƣ:“ Thực thi chính sách cho vay hộ kinh doanh theo hƣớng chú trọng kiểm
soát RRTD; Tổ chức bộ máy quản lý tín dụng; Quy trình tín dụng của chi
nhánh; Phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro; Công tác kiểm tra, kiểm soát
tín dụng; Đào tạo, phát triển, nâng cao chất lƣợng cán bộ phù hợp với nhu cầu
phát triển thực tế của xã hội”. Đồng thời cũng chỉ ra đƣợc một số giải pháp để
xử lí nếu có RRTD xảy ra.
Tuy nhiên, các giải pháp để hạn chế rủi ro của tác giả Lê Thị Cẩm Tú
chủ yếu để phòng ngừa những rủi ro có nguồn gốc từ bên trong, phát sinh từ
nội tại của Ngân hàng mà chƣa chỉ ra giải pháp để phòng ngừa RRTD phát
sinh từ bên ngoài: từ phía khách hàng hoặc do điều kiện môi trƣờng kinh tế xã
hội biến động.
9, Trần Thị Tƣờng Vi (2014), luận văn: “ Hạn chế rủi ro tín dụng tại
ngân hàng TMCP ngoại thƣơng Việt Nam- chi nhánh Quy Nhơn”, luận văn
thạc sĩ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Đề tài cũng đã khái quát đƣợc
những nội dung cơ bản của rủi ro tín dụng.


12
Hạn chế của đề tài: khi đƣa ra các phƣơng pháp nghiên cứu mà tác giả
áp dụng thì tác giả không đƣa ra đƣợc kết quả đạt đƣợc khi tác giả sử dụng
từng phƣơng pháp đó là gì. Một điểm chƣa hợp lí là tác giả có đƣa ra một giải
pháp để xử lí nợ có vấn đề đó là “ cho vay thêm”. Trong bài Tác giả cũng đƣa
ra giải pháp “Thực hiện luân chuyển cán bộ trong quản lý khách hàng để giảm
trừ những tiêu cực do những mối quan hệ đƣợc tạo lập quá dài” giải pháp này
có những ƣu điểm nhƣ tác giả đã trình bày nhƣng cũng có điểm bất hợp lí, đó
là khi thƣờng xuyên luân chuyển thì ngƣời mới về quản lí những khách hàng
mới và đa dạng nhƣ các khách hàng HKD rất khó để hiểu hết các đặc điểm
của từng khách hàng, hơn nữa nếu chuyên viên trƣớc có những khách hàng
phát sinh nợ quá hạn và nợ xấu việc quản lí ,xử lí món vay cũng sẽ gặp nhiều
vất vả. Thay vào đó phải có những biện pháp để nâng cao đạo đức nghề

Quân đội- chi nhánh Đắk Lắk.
- Về thời gian: Các nghiên cứu trƣớc đây vẫn chƣa cập nhật dữ liệu đến
hiện nay (2016).
Thông qua việc nghiên cứu các luận văn cùng đề tài nghiên cứu của
mình, trên cơ sở kế thừa những thành tựu trong nghiên cứu về vấn đề kiểm
soát rủi ro tín dụng trong cho vay HKD, đề tài này xin đƣợc hệ thống hoá
môt lần nữa cơ sở lý luận về cho vay và kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho
vay HKD. Đi sâu phân tích thực trạng cho vay và kiểm soát rủi ro tín dụng
trong cho vay HKD tại ngân hàng TMCP Quân đội – chi nhánh Đắk Lắk để từ
đó đƣa ra đƣợc các khuyến nghị nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát rủi ro tín
dung trong thời gian tới giúp ngân hàng TMCP Quân đội- chi nhánh Đắk Lắk
nói riêng và hệ thống MB nói chung hoạt động hiệu quả và an toàn hơn.


14
CHƢƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG
TRONG CHO VAY HỘ KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI
1.1.

CHO VAY VÀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY HỘ

KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
1.1.1. Ngân hàng thƣơng mại và hoạt động của ngân hàng thƣơng
mại
a. Khái niệm Ngân hàng Thương Mại
- Ngân hàng thƣơng mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ
yếu và thƣờng xuyên là nhận tiền kí gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn

Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa phong phú và đa dạng về rủi ro; những
trƣờng phái khác nhau, các tác giả khác nhau đƣa ra những định nghĩa rủi ro
khác nhau, nhƣng tập trung lại có thể chia thành hai trƣờng phái lớn: trƣờng
phái truyền thống và trƣờng phái hiện đại. Theo trƣờng phái truyền thống, rủi
ro đƣợc xem là sự không may mắn, sự tổn thất mất mát, nguy hiểm. Nó đƣợc
xem là điều không lành, điều không tốt, bất ngờ xảy đến. Đó là sự tổn thất về
tài sản hay là sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến. Rủi ro
còn đƣợc hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh
doanh, sản xuất của chủ thể kinh tế, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển
của của chủ thể đó.Tóm lại, theo quan điểm này thì rủi ro là những thiệt hại,
mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc
điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con ngƣời. Còn theo trƣờng phái hiện
đại, rủi ro (risk) là sự bất trắc có thể đo lƣờng đƣợc, vừa mang tính tích cực,
vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang đến những tổn thất mất mát cho
con ngƣời nhƣng cũng có thể mang lại những lợi ích, những cơ hội. Nếu tích


16
cực nghiên cứu rủi ro, ngƣời ta có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa,
hạn chế những rủi ro tiêu cực, đón nhận những cơ hội mang lại kết quả tốt đẹp
cho tƣơng lai.
Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, tín dụng là hoạt động kinh
doanh đem lại lợi nhuận chủ yếu của ngân hàng nhƣng cũng là nghiệp vụ tiềm
ẩn rủi ro rất lớn. Có nhiều cách hiểu khác nhau về rủi ro tín dụng nhƣ sau:
- Rủi ro tín dụng xảy ra khi ngƣời vay sai hẹn trong thực hiện nghĩa vụ
trả nợ theo hợp đồng, bao gồm gốc hoặc lãi. Sự sai hẹn có thể là trễ hạn hoặc
không thanh toán một cách đầy đủ. Nói một cách cụ thể hơn, rủi ro tín dụng là
xác suấtkhách hàng đƣợc cấp tín dụng không thực hiện hoặc thực hiện không
đầy đủ nghĩa vụ đối với ngân hàng, gây tổn thất cho ngân hàng; đó là khả
năng khách hàng không trả hoặc trả không đầy đủ, không đúng hạn cả gốc, lãi