BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƢ PHÁP

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NGUYỄN THU NGÂN

PHÁP LUẬT VỀ TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU
HỒI ĐẤT - THỰC TIỄN THI HÀNH TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN CHƢƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Luật kinh tế
Mã số: 60380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN THỊ NGA

HÀ NỘI - 2015


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi, có sự hỗ
trợ từ Giáo viên hướng dẫn là TS. Nguyễn Thị Nga. Các nội dung nghiên cứu
và kết quả trong đề tài này là trung thực. Những số liệu phục vụ cho việc
phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác
nhau có ghi rõ trong phần tài liệu tham khảo. Ngoài ra, đề tài còn sử dụng
một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu của các tác giả, cơ quan tổ chức
khác và cũng thể hiện trong phần tài liệu tham khảo. Nếu phát hiện có bất cứ
sự gian lận nào, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước hội đồng cũng như
kết quả luận văn của mình.

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2015

Tác giả

Nguyễn Thu Ngân


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Diễn giải

TĐC

Tái định cƣ

THĐ

Thu hồi đất

GPMB

Giải phóng mặt bằng

UBND


1.2.3.1. Giai đoạn trƣớc năm 1993.................................................................. 27
1.2.3.2. Giai đoạn từ năm 1993 đến năm 2003 ............................................... 29
1.2.3.3. Giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2013 ............................................... 30
1.2.3.4. Giai đoạn từ năm 2013 đến nay ......................................................... 32
CHƢƠNG 2.THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ TÁI ĐỊNH CƢ
KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CHƢƠNG
MỸ - THÀNH PHỐ HÀ NỘI ....................................................................... 34
2.1. Các quy định pháp luật hiện hành về TĐC khi Nhà nƣớc THĐ ................. 34
2.1.1. Nguyên tắc thực hiện TĐC khi Nhà nƣớc THĐ ................................... 34
2.1.2. Điều kiện đƣợc hƣởng chính sách TĐC khi Nhà nƣớc THĐ ............... 36
2.1.3. Các hình thức TĐC ............................................................................... 40
2.1.4. Trình tự, thủ tục thực hiện TĐC khi Nhà nƣớc THĐ ........................... 44


2.1.5. Giải quyết các khiếu nại liên quan đến công tác TĐC khi Nhà nƣớc
THĐ ................................................................................................................. 47
2.2. Thực tiễn thi hành pháp luật về TĐC khi Nhà nƣớc THĐ trên địa bàn
huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội ............................................................ 48
2.2.1. Thực tiễn thực hiện công tác TĐC trên địa bàn huyện Chƣơng Mỹ ........ 48
2.2.1.1. Tổng quan chung ................................................................................ 48
2.2.1.2. Tình hình triển khai các dự án cụ thể ................................................. 49
2.2.2. Đánh giá về công tác TĐC trên địa bàn huyện Chƣơng Mỹ ................ 53
2.2.2.1. Những ƣu điểm................................................................................... 53
2.2.2.2. Những hạn chế ................................................................................... 53
2.2.2.3. Nguyên nhân của những hạn chế ....................................................... 55
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2................................................................................ 56
CHƢƠNG 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ
TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT ................................... 57
3.1. Những yêu cầu đặt ra khi hoàn thiện pháp luật về TĐC .......................... 57
3.1.1. Về mặt chính trị - xã hội ....................................................................... 57

nƣớc vì mục tiêu “dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng dân chủ và văn minh”
thì việc THĐ để chuyển một phần quỹ đất ở, đất nông nghiệp sang sử dụng vào
mục đích khác là việc làm không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, sự việc này tác động
rất lớn đến ngƣời bị THĐ. Mặc dù Nhà nƣớc chỉ THĐ nhƣng các thiệt hại không
chỉ là thửa đất mà còn là nhà ở, vật kiến trúc, cây trồng mà quan trọng hơn cả là
các mối quan hệ bị phá vỡ. Đây là những ảnh hƣởng không nhỏ làm thay đổi cả
tập quán sống, thói quen sinh hoạt, làm việc, học tập của ngƣời có đất bị thu hồi
và tác động trực tiếp đến các mối quan hệ xã hội, cá nhân, gia đình, cộng đồng.
Nhận thức sâu sắc các hậu quả do việc Nhà nƣớc THĐ gây ra cho ngƣời sử dụng
đất, pháp luật đất đai đã có những quy định về việc giải quyết công ăn, việc làm
cho ngƣời bị mất đất sản xuất; giải quyết vấn đề TĐC cho ngƣời bị THĐ phải di
chuyển chỗ ở. Thực tế áp dụng các quy định này cho thấy đây là vấn đề nhạy
cảm, khó khăn, phức tạp và thƣờng phát sinh tranh chấp, khiếu kiện gay gắt, kéo
dài.
Xuất phát từ tầm ảnh hƣởng của vấn đề TĐC đối với ngƣời bị THĐ, trong
những năm qua, chính sách và pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ, TĐC luôn đƣợc
Nhà nƣớc quan tâm. Tuy nhiên, trên thực tế, chính sách về TĐC cũng nhƣ quá
trình thực hiện pháp luật về TĐC cho ngƣời dân khi Nhà nƣớc THĐ ở cũng còn
nhiều bất cập, vƣớng mắc. Trong nhiều dự án THĐ ở ngƣời dân bị rơi vào cảnh
bị chủ đầu tƣ "đem con bỏ chợ", nghĩa là khi đất ở, nhà ở đã bị thu hồi nhƣng
vẫn chƣa đƣợc TĐC, nhiều dự án ngƣời dân đƣợc cơ quan có thẩm quyền hoặc
chủ đầu tƣ bố trí nơi ở tạm thiếu những điều kiện sống tối thiểu nhƣ điện, nƣớc
sạch, trƣờng học, bệnh xá... Tình trạng trên có thể bị kéo dài nhiều năm, thậm
chí kéo dài hàng chục năm, ảnh hƣởng nghiêm trọng đến lợi ích, đời sống của
ngƣời dân và gây nên những bất bình, bức xúc, thậm chí mất lòng tin của ngƣời


2

dân đối với chính quyền. Nhiều dự án ngƣời dân không đồng thuận, chống đối


36; Minh Nghĩa (2011), Nhà TĐC: nơi thừa, nơi thiếu, Báo điện tử Đô thị, ngày
11/11/2011; Vũ Nhƣ (2012), Đẩy nhanh tiến độ đầu tƣ xây dựng nhà TĐC, Báo
điện tử Tienphong.vn; Nguyền Linh (2011), Thúc đẩy thực hiện hiệu quả Nghị
định 69/2009/NĐ-CP về đất đai, Báo điện tử Chính phủ ngày 09/2/2011; Trần
Đình Dũng (2012), Mua căn hộ ế làm nhà TĐC ở Thành phố Hồ Chí Minh, Báo
điện tử thông tin Bất động sản, nhà đất; Hải Minh (2012), Nhà TĐC ở Hà Nội
xuống cấp trầm trọng trong 5 - 7 năm tới, báo Điện tử Việt Báo, ngày 16/2/2012;
SGGP (2011), Thành phố Hồ Chí Minh - Chƣơng trình nhà ở TĐC: Mua bán
suất TĐC, bao giờ mới chấm dứt, Báo điện tử Baomoi.com; SGGP (2012),
Chƣơng trình nhà ở TĐC thành phố Hồ Chí Minh - nhiều tín hiệu vui...
Nhìn chung các công trình nghiên cứu, các bài viết đã phản ánh đa dạng
và sâu sắc ở nhiều khía cạnh khác nhau về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc THĐ nói
chung và TĐC khi Nhà nƣớc THĐ nói riêng. Tiếp nối với các quan điểm, các
nhận định về bồi thƣờng, TĐC khi Nhà nƣớc THĐ của các nhà khoa học đi
trƣớc, Luận văn tập trung nghiên cứu sâu hơn về thực trạng pháp luật qua thực
tiễn triển khai thi hành trên địa bàn huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội để làm
sâu sắc hơn vấn đề nghiên cứu.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
Do giới hạn về dung lƣợng và thời gian nghiên cứu, tác giả giới hạn đối
tƣợng và phạm vi nghiên cứu ở những nội dung cơ bản sau đây:
- Nghiên cứu quan điểm, chủ trƣơng, đƣờng lối, chính sách của Đảng và
Nhà nƣớc TĐC khi Nhà nƣớc THĐ;
- Nghiên cứu các quy định hiện hành về TĐC khi Nhà nƣớc THĐ, bao
gồm các văn bản của cơ quan Trung ƣơng và các văn bản của UBND thành phố
Hà Nội;
- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật về TĐC khi Nhà nƣớc THĐ
trên địa bàn huyện Chƣơng Mỹ.



5

6. Tính mới và đóng góp của luận văn
- Đề tài sẽ nghiên cứu, phân tích và đánh giá sự việc thực tế một cách cụ
thể, toàn diện các quy định có liên quan TĐC khi Nhà nƣớc THĐ trên cả phƣơng
diện lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật;
- Việc tổ chức áp dụng pháp luật về TĐC cho ngƣời bị THĐ trên địa bàn
huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội qua báo cáo và những sự việc phát sinh
trong thực tiễn, đƣợc dƣ luận quan tâm trong thời gian qua để phân tích, làm
sáng tỏ dƣới góc độ pháp luật và thực tiễn thực thi.
- Một số kinh nghiệm đƣợc rút ra từ những phân tích và đánh giá ở trên sẽ
là cơ sở cho việc hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả của việc tổ chức
thực thi pháp luật về TĐC trong quá trình THĐ cho sự nghiệp phát triển kinh tế
xã hội của huyện Chƣơng Mỹ nói riêng và thành phố Hà Nội nói chung.
7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Luận
văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Một số vấn đề chung về TĐC và pháp luật về TĐC khi Nhà
nƣớc THĐ.
Chƣơng 2. Thực tiễn thi hành pháp luật về TĐC khi Nhà nƣớc THĐ trên
địa bàn huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội.
Chƣơng 3. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về TĐC khi Nhà nƣớc
THĐ.


6

CHƢƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TÁI ĐỊNH CƢ VÀ PHÁP LUẬT VỀ
TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT

Đến Luật Đất đai 2013, tại điểm c Khoản 2 Điều 83 quy định TĐC là một
trong các khoản hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất, theo đó “Hỗ trợ tái định cư đối
với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở
nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở”.
Nhƣ vậy, các văn bản hƣớng dẫn thi hành trƣớc đây và Luật Đất đai 2013
cũng đã đề cập vấn đề TĐC trên cơ sở quy định về điều kiện, nguyên tắc và nội
dung của TĐC, mà không có quy định nào đƣa ra giải nghĩa thuật ngữ TĐC là
gì? Theo đó, trong phạm vi mối quan hệ với bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi
đất, TĐC đƣợc hiểu là một trong các khoản hỗ trợ khi Nhà nƣớc THĐ.
Khi nghiên cứu về nội dung TĐC, một số tác giả đã đƣa ra các định nghĩa
khác nhau về TĐC. Theo tác giả Nguyễn Quang Tuyến, “TĐC là việc ngƣời sử
dụng đất đƣợc bố trí nơi ở mới bằng một trong các hình thức: bồi thƣờng bằng
nhà ở mới hoặc bồi thƣờng bằng giao đất ở hoặc bồi thƣờng bằng tiền để tự lo
chỗ ở mới khi họ bị Nhà nƣớc THĐ ở và phải di chuyển chỗ ở” [ 48, tr42-46].
Theo tác giả Trịnh Thị Hằng Nga, “TĐC là biện pháp nhằm ổn định, khôi phục
đời sống cho các hộ bị ảnh hƣởng bởi dự án, khi mà đất định cƣ cũ bị thu hồi hết
hoặc thu hồi không hết, mảnh còn lại không đủ điều kiện để ở lại nơi ở cũ, phải
di chuyển đến nơi ở mới” [26, tr.66]. Theo quan điểm của Ngân hàng thế giới
đƣợc ghi nhận trong Khung chính sách TĐ

thuộc khuôn khổ Dự án Quản lý

thuỷ lợi phục vụ Phát triển nông thôn vùng Đồng bằng sông Mê Kông
(MDWRM-RDP), “TĐC là thuật ngữ chung liên quan tới việc thu hồi và bồi
thƣờng cho tổn thất về tài sản khi có di dời, tổn thất đất, nhà ở, tài sản hoặc
phƣơng tiện sinh kế khác” [27, tr.5]. Tuy nhiên, định nghĩa trên đã đƣa ra cách
hiểu khá rộng về TĐC, bao gồm cả công tác bồi thƣờng do tổn thất nhà ở, tài sản
hoặc phƣơng tiện sinh kế khác. Theo quan điểm của pháp luật Việt Nam, những
công tác nêu trên thuộc về phạm vi bồi thƣờng về đất và tài sản gắn liền trên đất.


tài sản cho chủ thể khác thì phải bồi thƣờng bất luận đó là chủ thể nào. Khi Nhà
nƣớc THĐ ở làm cho ngƣời dân không thể tiếp tục làm ăn, sinh sống tại nơi ở cũ
trên mảnh đất mà họ có quyền sử dụng đất hợp pháp, phải di dời đến nơi ở mới
gây cho họ nhiều thiệt hại: Không còn mặt bằng để làm nơi ở cùng với mất nơi


9

ở, nhiều trƣờng hợp nhiều tài sản bị hủy hoại nhƣ nhà cửa, vật kiến trúc, cây lâu
năm… Do quyền sử dụng đất ở là tài sản (và là tài sản có giá trị rất lớn) nên khi
Nhà nƣớc THĐ ở phải thực hiện nghĩa vụ bồi thƣờng thiệt hại cho ngƣời có đất
ở bị thu hồi, phải có trách nhiệm tạo lập nơi ở mới cho ngƣời có đất ở bị thu hồi.
Trong trƣờng hợp này việc tạo lập nơi ở mới cho ngƣời có đất ở bị thu hồi
(TĐC) thực chất là một hình thức bồi thƣờng thiệt hại về tài sản. Trong mối quan
hệ này, bên bị thiệt hại là hộ gia đình, cá nhân có đất ở bị Nhà nƣớc thu hồi, bên
có nghĩa vụ phải bồi thƣờng thiệt hại là cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền ra
quyết định THĐ (hoặc chủ đầu tƣ trong trƣờng hợp Nhà nƣớc THĐ để giao cho
chủ đầu tƣ thực hiện các dự án). Trách nhiệm của các cơ quan nhà nƣớc có thẩm
quyền trong việc lập và thực hiện các dự án mới về nhà ở, đất ở, với điều kiện
bằng hoặc tốt hơn nơi cũ cho ngƣời bị THĐ ở phải di chuyển chỗ ở, đồng thời
giúp ngƣời bị THĐ nhanh chóng ổn định đời sống và sản xuất;
Tuy nhiên, QSDĐ đƣợc coi là một tài sản “đặc biệt”, không giống nhƣ
những tài sản khác. Theo qui định của pháp luật hiện hành, đất đai thuộc sở hữu
toàn dân, nên ngƣời sử dụng đất chỉ có QSDĐ mà không có quyền sở hữu đối
với đất đai. Do vậy, TĐC không hoàn toàn giống nhƣ các hình thức bồi thƣờng
thiệt hại về tài sản khác.
Từ góc độ lý luận, trách nhiệm bồi thƣờng của một chủ thể chỉ phát sinh
khi chủ thể có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại. Việc Nhà nƣớc tiến hành THĐ
đã gây ra những thiệt hại đáng kể cho ngƣời dân. Tuy nhiên việc Nhà nƣớc thực
hiện THĐ để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, phát

Nhà nƣớc THĐ ở khác với trình tự, thủ tục giải quyết bồi thƣờng thiệt hại trong
các quan hệ pháp luật dân sự khác. Thực tế cho thấy, thủ tục thực hiện TĐC hiện
nay chủ yếu là thủ tục có tính chất hành chính.
Thứ hai, TĐC chỉ áp dụng đối với trƣờng hợp ngƣời sử dụng đất ở bị Nhà
nƣớc THĐ ở và phải di chuyển chỗ ở.
Thứ ba, Nhà nƣớc chỉ thực hiện TĐC khi Nhà nƣớc THĐ ở trong trƣờng
hợp Nhà nƣớc THĐ vì mục đích quốc phòng an ninh, phát triển kinh tế xã hội vì


11

lợi ích quốc gia, công cộng và ngƣời có đất ở bị thu hồi phải có đủ điều kiện
đƣợc TĐC theo quy định của pháp luật.
Thứ tư, mục đích của TĐC là nhằm giải quyết chỗ ở mới cho ngƣời bị
THĐ và phải di chuyển chỗ ở để giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống và sinh
hoạt. Đây là mục đích xuyên suốt trong chính sách, pháp luật về TĐC. Việc di
chuyển chỗ ở đã tạo ra sự xáo trộn lớn trong cuộc sống của ngƣời dân bị THĐ,
thậm chí trong rất nhiều trƣờng hợp nó đã tạo ra những bất lợi lớn cho ngƣời
đƣợc TĐC khi chỗ ở mới không phù hợp với tập quán sinh hoạt, nghề nghiệp,…
cũ của họ. Bởi vậy, để đảm bảo lợi ích cho những đối tƣợng đƣợc TĐC, Đảng và
Nhà nƣớc luôn quán triệt nguyên tắc TĐC là chỗ ở mới phải tốt hơn hoặc bằng
nơi ở cũ.
Thứ năm, TĐC là biện pháp nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế văn hóa - xã hội đối với một bộ phận dân cƣ phải di chuyển nơi ở vì sự phát triển
chung của đất nƣớc.
Thứ sáu, TĐC có mối quan hệ chặt chẽ với các hình thức bồi thƣờng
khác khi Nhà nƣớc THĐ ở. Bồi thƣờng khi Nhà nƣớc THĐ đóng vai trò trung
tâm và có tính chất quyết định đến quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời bị THĐ,
Nhà nƣớc có nghĩa vụ bồi thƣờng ngang giá và sát với giá thị trƣờng cho ngƣời
sử dụng đất về những thiệt hại hữu hình và thiệt hại vô hình phát sinh trực tiếp từ
hoạt động THĐ.

Nhà nƣớc, của xã hội hoặc xử lý hành chính hành vi vi phạm pháp luật đất đai
của ngƣời sử dụng đất” [42, tr.141]. Theo Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học,
THĐ đƣợc hiểu là “Cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền thu hồi quyền sử dụng đất
của ngƣời vi phạm quy định về sử dụng đất để Nhà nƣớc giao cho ngƣời khác sử
dụng hoặc trả lại cho chủ sử dụng đất hợp pháp bị lấn chiếm. Trƣờng hợp thật
cần thiết, Nhà nƣớc THĐ đang sử dụng của ngƣời sử dụng đất để sử dụng vào
mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng” [50, tr186].
Định nghĩa trên cho thấy, các nhà khoa học mới chỉ đề cập các trƣờng hợp THĐ
mà chƣa làm rõ nội hàm của khái niệm THĐ là gì. Mặt khác, sự liệt kê nêu trên


13

cũng chƣa bao quát hết các trƣờng hợp THĐ của Nhà nƣớc. Nhà nƣớc không chỉ
THĐ của ngƣời có hành vi vi phạm về sử dụng đất hay THĐ để sử dụng vào
mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mà còn THĐ
do các lợi ích kinh tế xã hội khác hoặc những trƣờng hợp chấm dứt theo quy
định của pháp luật...
Luật Đất đai năm 2013 đã đƣa ra khái niệm về THĐ tại khoản 11 Điều 3:
“Nhà nƣớc THĐ là việc Nhà nƣớc quyết định thu lại quyền sử dụng đất của
ngƣời đƣợc Nhà nƣớc trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của ngƣời sử dụng
đất vi phạm pháp luật về đất đai”.
- ác trường hợp THĐ:
Có thể thấy tất cả các trƣờng hợp THĐ đều dẫn tới một hệ quả nhƣ nhau
là quyền sử dụng đất của ngƣời sử dụng đất cũ bị chấm dứt. Tuy nhiên, các
trƣờng hợp THĐ trên thực tế lại có sự khác nhau về bản chất pháp lý, cụ thể nhƣ
sau:
Nhóm thứ nhất: Các trƣờng hợp THĐ do nhu cầu của Nhà nƣớc, của xã
hội.
Đây là các trƣờng hợp THĐ không do lỗi của ngƣời sử dụng đất gây ra

Xuất phát từ cách phân loại các trƣờng hợp THĐ, có thể thấy mỗi nhóm
trƣờng hợp THĐ sẽ dẫn đến hậu quả pháp lý nhất định. Hay nói cách khác, đối
với các nhóm trƣờng hợp khác nhau, Nhà nƣớc đều có hƣớng xử lí khác nhau.
Đối với nhóm trƣờng hợp THĐ thứ hai và thứ ba, việc THĐ của Nhà nƣớc là
xuất phát từ nguyên nhân khách quan, Nhà nƣớc không có trách nhiệm phải bồi
thƣờng, hỗ trợ, TĐC. Có chăng, Nhà nƣớc chỉ áp dụng một số biện pháp nhất
định hỗ trợ cho ngƣời bị THĐ.
Vấn đề bồi thƣờng, hỗ trợ, TĐC chỉ đặt ra đối với nhóm trƣờng hợp THĐ
thứ nhất và thứ tƣ lần lƣợt là THĐ do nhu cầu của Nhà nƣớc và xã hội để sử
dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế và
THĐ ở trong khu vực có nguy cơ đe dọa tính mạng con ngƣời. Chỉ có nhóm thứ
nhất việc THĐ đƣợc tiến hành là do ý muốn chủ quan của Nhà nƣớc. Có thể thấy


15

việc THĐ của Nhà nƣớc ở nhóm thứ tƣ cũng xuất phát từ nguyên nhân khách
quan (THĐ ở trong khu vực có nguy cơ đe dọa tính mạng con ngƣời nhƣ khu
vực ô nhiễm môi trƣờng, đất có nguy cơ sụt lún...) nhƣng vấn đề bồi thƣờng, hỗ
trợ, TĐC vẫn đƣợc đặt ra. Sở dĩ hậu quả pháp lý của hành vi THĐ của Nhà nƣớc
trong trƣờng hợp này khác hẳn so với trƣờng hợp THĐ ở nhóm thứ hai và thứ
ba. Trƣờng hợp này ngƣời sử dụng đất không có bất kỳ hành vi vi phạm pháp
luật đất đai nào cũng nhƣ không hề có bất kỳ một lý do đƣơng nhiên nào dẫn đến
việc chấm dứt quyền sử dụng đất của họ. Theo quy định, quyền sử dụng đất của
họ đang đƣợc pháp luật bảo vệ. Bởi vậy, khi Nhà nƣớc THĐ thì Nhà nƣớc có
trách nhiệm bồi thƣờng, hỗ trợ, TĐC.
Từ những phân tích trên, có thể thấy TĐC là một trong các trách nhiệm
hậu THĐ của Nhà nƣớc. TĐC là hậu quả pháp lý của hành vi THĐ của Nhà
nƣớc. Trong phạm vi nghiên cứu vấn đề TĐC khi Nhà nƣớc THĐ, chỉ khi có
hành vi THĐ mới phát sinh vấn đề TĐC. Hay nói cách khác, THĐ chính là tiền

và đƣợc thực thi nghiêm túc sẽ góp phần vào việc duy trì và củng cố sự ổn định
chính trị. Ngƣợc lại, sẽ gây ra sự bất ổn về chính trị. Nếu không quan tâm giải
quyết nhanh chóng, đúng mức, đảm bảo đƣợc quyền và lợi ích hợp pháp của
ngƣời bị THĐ thì việc thực hiện THĐ chắc chắn sẽ gặp rất nhiều khó khăn.
Trong thời gian qua, các khiếu kiện về bồi thƣờng, hỗ trợ, TĐC chiếm số lƣợng
rất lớn, lại là khiếu kiện kéo dài. Các khiếu kiện này tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn
định chính trị và dễ phát sinh thành các “điểm nóng”. Có thể nói, GPMB nói
chung và TĐC nói riêng là vấn đề gây bức xúc dƣ luận và việc giải quyết nó là
một bài toán làm đau đầu các cơ quan hữu quan. Bởi vậy, Đảng và Nhà nƣớc cần
phải ban hành những chính sách hợp lý để vạch ra phƣơng hƣớng, đƣờng lối giải
quyết vấn đề này, nhằm ổn định cuộc sống cho ngƣời bị THĐ, đồng thời góp
phần ổn định trật tự, an toàn xã hội.
1.1.3.2. Nội dung cơ bản của chính sách TĐC
Chính sách đất đai nói chung và chính sách TĐC nói riêng là nội dung
luôn đƣợc Đảng và Nhà nƣớc quan tâm. Cụ thể:


17

Ngay từ khi mới thành lập, Đảng ta đã luôn coi trọng và bảo vệ quyền lợi
về đất đai cho mọi ngƣời dân. Theo đó, trong mục tiêu cách mạng, Đảng luôn
đƣa ra chủ trƣơng là phải giành lại ruộng đất cho dân cày: Trong giai đoạn phát
triển kinh tế, kiến thiết đất nƣớc, Ban Bí thƣ Trung ƣơng Đảng đã ra Chỉ thị
100/CT-TƢ về “Cải tiến công tác khoán, mở rộng khoán sản phẩm đến nhóm và
ngƣời lao động trong hợp tác xã nông nghiệp”. Tiếp theo, Bộ Chính trị tiếp tục
ban hành nghị quyết số 10-NQ/TW về Đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp,
trong đó khẳng định hộ gia đình là đơn vị kinh tế tự chủ trong sản xuất nông
nghiệp và giao khoán ruộng đất ổn định, lâu dài cho hộ nông dân.
Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng năm 1991 và các Hội
nghị Ban chấp hành Trung ƣơng tiếp theo, Đảng ta chủ trƣơng thực hiện “ruộng

chiếm, đất sử dụng không hiệu quả, không đúng mục đích;
- Chính phủ quy định khung giá đất cho từng địa bàn, trong từng thời gian
(có điều chỉnh theo tình hình thực tế) và nguyên tắc, phƣơng pháp xác định giá
đất. Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng quy định giá cụ thể
làm căn cứ bồi thƣờng khi THĐ;
- Phải lập và xây dựng khu TĐC trƣớc khi THĐ đối với những dự án
THĐ đang sử dụng; đồng thời chú trọng đào tạo để chuyển đổi nghề cho lao
động TĐC. Việc bồi thƣờng, hỗ trợ, TĐC và đào tạo việc làm theo nguyên tắc
“bảo đảm cho ngƣời bị THĐ đến chỗ ở mới có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt
hơn nơi ở cũ”;
- Nhà nƣớc có quy hoạch tổng thể về sử dụng đất trên địa bàn cả nƣớc, tạo
điều kiện cho các tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch đồng bộ việc bồi thƣờng,
TĐC và hỗ trợ đào tạo việc làm khi THĐ;
Ngày 30/01/2008, Hội nghị lần thứ VI Ban Chấp hành Trung ƣơng khóa
X ra Nghị quyết về tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã
hội chủ nghĩa đã chỉ rõ quan điểm của Đảng về bồi thƣờng, TĐC khi Nhà nƣớc
THĐ: “Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách để các quyền
về đất đai và bất động sản đƣợc vận động theo cơ chế thị trƣờng, trở thành một


19

nguồn vốn trong sản xuất, kinh doanh. Xác định rõ quyền sử dụng đất là một loại
hàng hóa đặc biệt, đƣợc định giá theo cơ chế thị trƣờng có sự quản lý và điều tiết
của Nhà nƣớc. Ban hành chính sách định giá bảo đảm hài hòa quyền lợi của
ngƣời sử dụng đất, của nhà đầu tƣ và của Nhà nƣớc trong quá trình giải tỏa,
THĐ. Khuyến khích những tổ chức, cá nhân bị THĐ tham gia góp vốn bằng
quyền sử dụng đất vào các dự án đầu tƣ, kinh doanh. Có chính sách giải quyết
tốt vấn đề đất ở, nhà ở, việc làm cho ngƣời bị THĐ. Đƣa giá trị quyền sử dụng
đất vào danh mục tài sản của mọi tổ chức, cá nhân đƣợc giao quyền sử dụng đất,