MỤC LỤC

1


LỜI MỞ ĐẦU
Trải qua một thời gian dài, các nhà nước hình thành và phát triển kéo theo
sự ra đời của các hệ thống pháp luật trên thế giới. Pháp luật là thước đo pháp lý,
là nền tảng của sự phát triển kinh tế, xã hội của một quốc gia. Một quốc gia phát
triển không thể không kể đến hệ thống pháp luật của quốc gia đó. Sự đa dạng
của các hệ thống pháp luật trên thế giới góp phần làm đa dạng hóa ngành khoa
học pháp lý nói riêng và nền văn minh nhân loại nói chung.
Khi nghiên cứu về các hệ thống pháp luật trên thế giới, không thể không
đề cập đến dòng họ pháp luật Civil Law. Dòng họ pháp luật Civil Law lấy Bộ
Luật Dân sự (Civil Code) làm nền tảng cho hệ thống pháp luật của quốc gia hay
của vùng lãnh thổ. Nổi trội nhất trong dòng họ pháp luật này là hai hệ thống
pháp luật của hai quốc gia Pháp và Đức, là gốc rễ của dòng họ pháp luật Civil
Law với trình độ của ngành lập pháp bậc nhất và có sự ảnh hưởng mạnh mẽ đến
hệ thống pháp luật của các nước khác trên thế giới.
Để có thể hiểu sâu hơn về Dòng họ pháp luật Civil Law, nhóm chúng em
quyết định nghiên cứu đề tài so sánh “Bộ Luật Dân sự của Pháp và Bộ Luật Dân
sự của Đức dưới góc độ so sánh” để có thể có được những kiến thức tổng quan
và toàn diện hơn về dòng họ pháp luật Civil Law.
Với trình độ còn hạn chế và cái nhìn còn hạn hẹp, chúng em khó tránh
khỏi có những thiếu sót trong quá trình nghiên cứu. Chúng em mong nhận được
những góp ý của cô đề chúng em có bài tiểu luận hoàn chỉnh hơn. Chúng em xin
chân thành cảm ơn.

2





do giao kết hợp đồng. Có thể nói đây là một điểm tiến bộ của hai bộ luật dân sự
Pháp và Đức.
Trong bộ luật các quyền tự do của con người được đề cao và quy định một
cách rất rõ ràng như trong điều 1123 của BLDS Pháp nêu rõ “mọi chủ thể đều có
quyền giao kết hợp đồng nếu không bị pháp luật coi là người không có năng lực
giao kết hợp đồng”. Về sở hữu, bộ luật đã khẳng định “quyền sở hữu là quyền
được hưởng thụ và định đoạt tài sản một cách tuyệt đối, miễn là không sử dụng
tài sản vào những việc mà pháp luật cấm” (Điều 544); “Không ai có thể bị buộc
nhượng lại quyền sở hữu của mình, trừ phi vì lợi ích công cộng và với điều kiện
được bồi thường trước một cách thoả đáng” (Điều 545). Quyền tự do của cá
nhân được khẳng định trong các quy định về quyền của mỗi người được tôn
trọng đời tư của mình (Điều 9); quyền của cha, mẹ đối với con chấm dứt khi con
đạt 18 tuổi (khi mới ban hành bộ luật là 21 tuổi).
Bộ luật dân sự Đức liệt kê rất nhiều biện pháp bảo vệ quyền sở hữu, ví dụ
như biện pháp bảo lưu quyền sở hữu cho người bán tài sản là động sản này được
quy định tại điều 455: “Một hàng hóa chỉ có thể trả lại trong thời hạn được quy
định bởi người mua cho người bán, nếu trước đó chưa có sự thỏa thuận giữa
người mua và người bán. Hàng hóa sau khi được kiểm tra hoặc đổi trả sẽ được
gửi đến người mua, nếu người mua không có ý kiến phản hồi gì thì coi như đã
chấp nhận giao dịch”.
4. Tầm ảnh hưởng lớn tới các nước trên thế giới:

Cả hai Bộ luật dân sự Napoleon của Pháp và Bộ luật dân sự Đức đều có
những ảnh hưởng rộng lớn tới các nước trên thế giới, một số nước đã lấy hai Bộ
luật dân sự này làm khuôn mẫu để áp dụng học hỏi vào luật dân sự của nước
mình.
Một ví dụ cụ thể về sự tiếp nhận bộ luật dân sự Pháp có thể đề cập tới Hà
Lan. Cho đến trước năm 1806, pháp luật Hà Lan chịu ảnh hưởng nhiều bởi luật

2 Giáo trình Luật học so sánh – Đại học Luật Hà Nội

5


2. Người biên soạn

Bộ luật dân sự Pháp do các luật gia giàu kinh nghiệm thực tiễn biên soạn:
Bigot-Pre’ameneu, Maleville, Portalis và Tronchet. Họ có nhiều kinh nghiệm
trong cuộc sống thường nhật nên ngôn từ trong luật giản dị, súc tích, dễ hiểu đối
với tất cả mọi người. Như điều 955 bộ luật dân sự Pháp 3 có ghi:
“Article 955 En savoir plus sur cet article...
La donation entre vifs ne pourra être révoquée pour cause d'ingratitude
que dans les cas suivants :
(1) Si le donataire a attenté à la vie du donateur ;
(2) S'il s'est rendu coupable envers lui de sévices, délits ou injures graves ;
(3) S'il lui refuse des aliments.”
(Điều 955 đã nêu ra một cách chi tiết về: “Việc tặng cho chỉ bị hủy bỏ vì
lý do vô ơn trong những trường hợp sau:
(1) Người được tặng cho đã xâm hại tính mạng của người tặng cho.
(2) Người được tặng cho bị kết án về hành vi ngược đãi hoặc xúc phạm
người tặng cho.
(3) Người được tặng cho từ chối cấp dưỡng người tặng cho).
Khác với bộ luật dân sự Napoleon, bộ luật dân sự Đức do các nhà giáo sư
đại học biên soạn, nên được coi là bộ luật của các giáo sư (Professorenrecht). Đó
là lý do có sự cách biệt giữa ngôn ngữ pháp luật giữa hai bộ luật dân sự này.
Thuật ngữ được sử dụng trong bộ luật dân sự Đức tuy rất chính xác nhưng gây
khó hiểu, có phần trừu tượng cho những người không được đào tạo chuyên sâu
ngành luật. Các câu trong bộ luật thường dài, phức tạp và được diễn đạt theo lối
văn phong bác học. Ví dụ như điều 778 BLDS Đức có viết:

hộ phương thức lập pháp này như Thụy Sĩ, Mexico, Italia, Hungary.
4 http://www.gesetze-im-internet.de/englisch_bgb/german_civil_code.pdf
5 https://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle

7


Không giống với các nhà làm luật tại Pháp, các nhà làm luật tại Đức luôn
luôn dùng cách tham chiếu lẫn nhau giữa các điều luật nên làm cho bộ luật trở
thành ngắn gọn, và một thể thống nhất, hợp lý.
4. Cấu trúc

BLDS Pháp bao gồm 2283 điều, chia thành: Thiên mở đầu (Titre
Préliminaire) và 03 quyển (Livre).
Thiên mở đầu (Titre Préliminaire) từ Điều 1 tới Điều 6, được gọi là : « De
la publication, des effets et de l'application des lois en général » (Công bố luật,
hiệu lực của luật và áp dụng luật.) 6 điều luật này chứa những nguyên tắc cơ
bản, cơ sở nhất cho những điều luật về sau.
03 quyền luật được chia thành các thiên (Titre), các thiên chia thành các
chương (Chapitre), các chương được chia nhỏ thành các phần (Section), trong
mỗi phần bao gồm nhiều điều (Article):
- Quyển 1 (điều 7 đến điều 515): Về quyền con người (Des personnes).
- Quyển 2 (điều 516 đến điều 710): Về tài sản và những thay đổi về quyền
sở hữu (Des biens et différentes modifications de la propriété).
- Quyển 3 (điều 711 đến điều 2281): Về các phương thức xác lập quyền
sở hữu (Des différentes manières dont on acquiert la propriété).
So sánh với bộ luật dân sự Pháp, bộ luật dân sự Đức có cấu trúc chặt chẽ,
hợp lí và hiện đại hơn. Bộ luật dân sự Đức gồm 2400 đoạn, được sắp xếp thành
5 phần gọi là các quyển. Đi kèm với bộ luật dân sự Đức là đạo luật áp dụng quy
định chủ yếu về tư pháp quốc tế.

lại có một vài điểm khác biệt về mặt nội dung, ví dụ trong những quy định trong
Luật Sở hữu:
Trong Bộ luật dân sự Đức, chế độ đồng sở hữu đã được quy định tại điều
1008: “If the ownership of a thing is shared between more than one owner by
fractional shares, the provisions of sections 1009 to 1011 apply” ( Nếu có nhiều
9


người cùng sở hữu một tài sản, áp dụng điều luật từ 1009 đến 1011 dưới đây).
Bổ sung cho điều luật này là các điều luật:
- Điều 1009: Trách nhiệm đối với người đồng sở hữu:
(1) Người đồng sở hữu có trách nhiệm với tài sản đó.
(2) Trong thời điểm quyền đồng sở hữu mảnh đất còn hiệu lực, những
người cùng sở hữu mảnh đất ấy đều có trách nhiệm như nhau.
- Điều 1010: Quyền lợi của người thừa kế tài sản đồng sở hữu:
(1) Trong trường hợp quyền đồng sở hữu một lô đất đã sắp thỏa thuận
quyền quản lý và sử dụng hoặc loại trừ vĩnh viễn hay một khoảng thời gian khi
quyền yêu cầu các đồng sở hữu giải thể, hoặc trong thời gian thông báo, việc
cung cấp quyết đinh việc chống lại quyền lợi của người thừa kế chỉ khi nó được
đăng ký trong sổ đỏ như một trách nhiệm của các phần được chia.
(2) Những tuyên bố đặt ra trong phần 755 và 756 có thể được khẳng định
đối với người thừa kế đối với quyền lợi của các đồng chủ sở hữu chỉ khi chúng
được đăng ký trong Sổ đỏ.)
- Điều 1011: Quyền khiếu nại việc đồng sở hữu Mỗi đồng sở hữu có thể
quyết định khiếu nại phát sinh từ quyền sở hữu đối với các bên thứ ba đối với
những tài sản chung, nhưng yêu cầu bồi thường theo mục 432.)
Vấn đề này chưa được Bộ luật dân sự Pháp đề cập.
Bộ luật dân sự Đức liệt kê rất nhiều biện pháp bảo vệ quyền sở hữu, sử
dụng nhiều là biện pháp bảo lưu quyền sở hữu cho người bán tài sản là động
sản. Điều này được quy định tại điều 455: “An object purchased on approval or

Pháp mang trong mình tham vọng xây dựng các quy định hợp lý, bao quát toàn
diện để điều chỉnh các quan hệ pháp luật trong lĩnh vực luật tư. Người ta giả
định rằng có thể tìm thấy câu trả lời cho tất cả các vấn đề trong phạm vi Bộ luật,
miễn là nghiên cứu kĩ. Bởi lẽ đó, Điều 4 của Bộ luật này quy định, một thẩm
6 https://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.

11


phán đưa ra một quyết định với lí do không có một quy định thành văn nào có
thể áp dụng được sẽ bị trừng phạt vì khước từ công lý. Bên cạnh đó, Điều 5 Bộ
luật dân sự Pháp 1804 đã quy định “Cấm các thẩm phán đặt ra những quy định
chung có tính chất quy chế để tuyên án đối với những vụ kiện được giao xét
xử”. Điều luật này đã gián tiếp cấm việc sử dụng án lệ trong hoạt động xét xử
của các thẩm phán ở Pháp. Tuy nhiên, trên thực tế, hầu hết các luật gia đều hiểu
rõ việc coi Bộ luật là tuyệt đối hoàn thiện chỉ là viễn tưởng. Vậy nên, các thẩm
phán Pháp không áp dụng Bộ luật một cách cứng nhắc mà áp dụng nó một cách
sáng tạo đồng thời sửa chữa những thiếu sót, bổ sung những điểm còn thiếu và
giải thích lời văn phù hợp với hoàn cảnh mới của xã hội, dù họ không công khai
thừa nhận những điều đó. Ví dụ, văn bản luật về bồi thường dân sự ngoài hợp
đồng đã được các tòa án xây dựng dựa trên 5 Điều khoản ngắn trong Bộ luật
Napoleon ( Điều khoản 1382 – 1386 ). Tòa án còn xây dựng một số công cụ
điều chỉnh có thể được áp dụng khi các quy định pháp luật đưa đến những kết
quả không mong muốn. Ví dụ như khái niệm lạm quyền, theo đó có thể ngăn
chặn những người chủ hoặc những bên sử dụng lao động thực hiện các quyền
của họ một cách sai trái, không hợp lí ở một chừng mực nhất định. Khác với Bộ
luật dân sự Pháp, Bộ luật dân sự Đức không có tham vọng thiếu thực tế là điều
chỉnh toàn diện, đầy đủ mọi vấn đề. Những vấn đề còn gây tranh cãi được giao
cho các đạo luật đặc biệt. Tuy nhiên, trong trường hợp một số vấn đề thuộc luật
tư không được Bộ luật dân sự Đức và các đạo luật đặc biệt về luật tư điều chỉnh,

cách hữu ích giúp chúng ta tránh được sự lặp lại không cần thiết nhiều điều
khoản như Bộ Luật Dân sự Việt Nam hiện hành.
Việc dự đoán trước tình hình kinh tế, chính trị, xã hội là một trong những
khâu rất quan trọng trong quá trình soạn thảo Bộ Luật Dân sự. Công việc này
như là kim chỉ nam, định hướng rõ ràng con đường phát triển của hệ thống pháp
luật quốc gia. Nó đem lại tính ổn định của bộ luật, giảm đi các khâu trung gian
không cần thiết. Song Bộ Luật Dân sự cần phải đảm bảo là bám sát tình hình
thực tế của hệ thống pháp luật của từng quốc gia khác nhau với hệ thống chính
13


trị khác nhau. Tránh việc ban hành, soạn thảo các bộ luật tràn lan, mông lung,
khó hiểu, xa rời thực tế, dẫn đến những thiệt hại về kinh tế, xã hội.

14


LỜI KẾT
Sau quá trình nghiên cứu đề tài: “Bộ Luật Dân sự của Pháp và Bộ Luật
Dân sự của Đức dưới góc độ so sánh”, nhóm chúng em có được một cái nhìn
tổng quan về những điểm chung, điểm riêng của hai bộ luật dân s ự đi ển
hình cho dòng họ pháp luật Civil Law này. Bên cạnh đó, ph ương pháp
nghiên cứu bộ môn luật so sánh được hình thành và th ực hành trên n ội
dung cụ thể.
Vì cùng thuộc dòng họ pháp luật Civil Law nên bộ luật dân s ự
Napoleon của Pháp năm 1804 và bộ luật dân sự Đức năm 1896 cùng mang
những đặc điểm điển hình. Thứ nhất, phải kể đến tính ổn định và kh ả
năng tồn tại lâu dài. Cho đến ngày hôm nay, một s ố đi ều lu ật c ủa hai b ộ
luật vẫn đảm bảo tính chính xác và phù hợp với hoàn cảnh xã h ội. Th ứ hai,
hai bộ luật điển hình của hệ thống pháp luật Civil Law đều bảo v ệ và đ ề

8. https://luatminhkhue.vn/kien-thuc-luat-dan-su/suc-song-cua-bo-luat-dan-suviet-nam-tu-goc-nhin-so-sanh-voi-bo-luat-dan-su-phap--duc--ha-lan.aspx
9. https://thongtinphapluatdansu.com/category/luat-dan-su/lds-luat-dan-su-nuocngoai/
10. http://www.kilobooks.com/su-khac-biet-giua-bo-luat-dan-su-phap-1804-vabo-luat-dan-su-duc-1896-a-294539

16