y
o

c u -tr a c k

.c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

ĐỖ THANH THÚY

KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG
THEO PHÁP LUẬT CẠNH TRANH VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Vân Anh

HÀ NỘI - 2014

.d o

m



w

N

O
W

!

h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w


lic

c u -tr a c k

LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới tập thể giảng viên
Khoa Pháp luật kinh tế, các thầy cô giáo khoa Sau Đại học, Đại học
Luật Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để tác giả có thể hoàn thành
luận văn của mình.
Đặc biệt, tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Thị
Vân Anh - giảng viên trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong suốt
thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Bên cạnh đó, tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè
đã luôn tạo điều kiện giúp đỡ, ủng hộ để tác giả có thể hoàn thành luận
văn một cách tốt nhất.
Học viên thực hiện
Đỗ Thanh Thúy

.d o

o

.c

m

C

m


O
W

!

XC

er

O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

6

1.1.

Khái quát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

6

1.2.

Khái quát pháp luật kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh
thị trường

14

1.3.

Quá trình phát triển pháp luật kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí
thống lĩnh thị trường ở Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế về kiểm
soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

17

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT CẠNH TRANH VIỆT
NAM VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH
THỊ TRƯỜNG

22

2.1. Quy định pháp luật cạnh tranh Việt Nam hiện hành về kiểm


63

.d o

o

.c

m

C

m

w

o

.d o

w

w

w

w

w


PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

1
w


PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic

quyền để hạn chế cạnh tranh”...

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

2

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

3
w


PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

4
w


PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic


w

.d o

m

C

lic

k

to

5
w

w

w

w

bu

bu

y



F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG
VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG
1.1 . Khái quát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường
1.1.1. Khái niệm vị trí thống lĩnh thị trường (dominant market position)
Do sự tập trung tư bản ở các lĩnh vực và đặc điểm kinh tế - xã hội trên các vùng lãnh
thổ khác nhau nên pháp luật các nước đưa ra khái niệm nhận dạng vị trí thống lĩnh thị trường
cũng không giống nhau. Về quan niệm vị trí thống lĩnh, pháp luật của cộng hoà Pháp đưa ra
hai cách tiếp cận khác nhau (bổ sung cho nhau) là cách tiếp cận mang tính học thuyết và cách
tiếp cận mang tính thực tiễn.
Dưới góc độ lý thuyết, doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh là doanh nghiệp có khả năng

w

.d o

m

C

lic

k

to

6
w

w

w

w

bu

bu

y

N

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c

.d o

Ở Việt Nam, Luật cạnh tranh 2004 là đạo luật trực tiếp điều chỉnh các hành vi cạnh
tranh và kiểm soát các hành vi hạn chế cạnh tranh, nhưng không đưa ra một khái niệm cụ thể
thế nào là doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường, mà đưa ra
các điều kiện để xác định vị trí thống lĩnh thị trường thông qua phương pháp định lượng , tức
là xác định qua thị phần của chúng trên thị trường liên quan ( Điều 11, Luật cạnh tranh ).
Theo Điều 102 Hiệp ước Cộng đồng kinh tế Châu Âu (TFEU), “vị trí thống lĩnh thị
trường” được định nghĩa là :“Thế mạnh kinh tế hình thành do việc thực hiện hành vi ngăn
cản cạnh tranh hiệu quả vốn được duy trì trên thị trường liên quan, thông qua đó, doanh
nghiệp có thể hành xử độc lập đáng kể trước đối thủ cạnh tranh, khách hàng và cuối cùng là
người tiêu dùng”.


w

w

.d o

m

C

lic

k

to

7
w

w

w

w

bu

bu



PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

- Độc quyền tự nhiên do đặc thù của công nghệ sản xuất, hoặc do đặc thù của ngành
hàng, lĩnh vực kinh doanh.
- Vị trí thống lĩnh còn được hình thành do quyết định hành chính của cơ quan nhà
nước đặc biệt là ở Việt Nam. Đây là hình thức thống lĩnh để Nhà nước có thể chi phối những
lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế quốc dân, hoặc để đảm bảo những nhu cầu thiết yếu và
bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng, đảm bảo an sinh xã hội…Việc duy trì độc quyền Nhà
nước cũng cần phải chia thành những cấp độ nhất định và trong từng cấp độ ấy cũng phải tạo
ra áp lực cạnh tranh để nâng cao năng lực của bản thân các doanh nghiệp Nhà nước. Tùy


w

w

.d o

m

C

lic

k

to

8
w

w

w

w

bu

bu



PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

khái niệm mà quy định về ba dấu hiệu của hành vi này: (1) Một hoặc một nhóm doanh
nghiệp về cơ bản hoặc hoàn toàn kiểm soát một loại hình hoặc một phân đoạn kinh doanh, dù
trên toàn lãnh thổ Canada hay tại bất kỳ khu vực nào đó của nó; (2) Đã hoặc đang thực hiện
hành vi phản cạnh tranh được quy định trong luật cạnh tranh; (3) Hành vi đó đã, đang hoặc
có khả năng làm cản trở hoặc hạn chế cạnh tranh trên thị trường một cách đáng kể. Bên cạnh
các dấu hiệu của hành vi được quy định trong Điều 79, Điều 78 Luật cạnh tranh Canada liệt
kê 9 nhóm hành vi phản cạnh tranh có thể bị cấm.[38]
So sánh hai xu hướng này, có thể thấy rằng sự khác biệt căn bản thể hiện ở hai điểm


w

w

.d o

m

C

lic

k

to

9
w

w

w

w

bu

bu



PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

- Áp đặt điều kiện thương mại khác nhau trong giao dịch như nhau nhằm tạo bất bình
đẳng trong cạnh tranh;
- Áp đặt điều kiện cho doanh nghiệp khác ký kết hợp đồng mua, bán hàng hoá dịch vụ
hoặc buộc doanh nghiệp khác chấp nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối
tượng của hợp đồng;
- Ngăn cản việc tham gia thị trường của những đối thủ cạnh tranh mới.
Như vậy, có thể hiểu “Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là những hành vi
do doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường thực hiện nhằm


w

w

.d o

m

C

lic

k

to

10
w

w

w

w

bu

bu



PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

doanh nghiệp thống lĩnh trên thị trường chỉ bị quy kết là lạm dụng để hạn chế cạnh tranh khi
nó mang đầy đủ các dấu hiệu của một hành vi nào đó đã được luật quy định là lạm dụng vị trí
thống lĩnh thị trường. Khi chưa thể hoặc chưa có đủ chứng cứ cần thiết để kết luận về việc
doanh nghiệp đã thực hiện một trong số các dạng vi phạm được quy định thì cũng không thể
quy kết trách nhiệm về sự lạm dụng. Dưới góc độ lý luận, hành vi lạm dụng vịt rí thống lĩnh
thị trường mang trong mình nó không chỉ những thủ đoạn lợi dụng lợi thế do sức mạnh thị
trường đem lại cho doanh nghiệp, mà còn là nguyên nhân gây ra những hậu quả không tốt
cho tình trạng cạnh tranh trên thị trường hiện tại hoặc tương lai.

w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

11
w

w

w

w

bu

bu

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

chức năng ngăn ngừa nhằm bảo đảm cho những đối tượng này luôn nằm trong quỹ đạo của
các yêu cầu về pháp luật, các chuẩn mực đạo đức kinh doanh và bảo đảm để các quy định về
cạnh tranh được thực hiện đúng và có hiểu quả; (iii) pháp luật kiểm soát hành vi lạm dụng vị
trí thống lĩnh thị trường quy định việc áp dụng các chế tài xử phạt nghiêm khắc để loại bỏ
những hoạt động sai trái và vi phạm.
Bản chất của kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường được thể hiện
thông qua hai góc độ hành vi và góc độ cơ chế. Nhìn từ góc độ hành vi, kiểm soát sự lạm

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

12
w

w

w

w

bu

bu

y

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

- Bảo đảm tự do kinh doanh và cạnh tranh, tự do gia nhập và rút lui khỏi thị trường trong
khuôn khổ pháp luật để phát huy và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực với mục đích tối đa hóa lợi
nhuận.
- Ban hành các thể chế, chế tài, công cụ và giải pháp chính sách hợp lý và cứng rắn như thuế,
tài chính, kiểm soát giá cả, điều chỉnh và điều tiết vị trí thống lĩnh.
Về cách thức kiểm soát, Nhà nước quy đinh các biện pháp để kiểm soát hành vi lạm dụng vị
trí thống lĩnh thị trường:
- Biện pháp hành chính và kinh tế. Đây là biện pháp thường xuyên của Nhà nước để kiểm tra,
kiểm soát và điều chỉnh các quan hệ trên thị trường thông qua các chính sách thuế, giá cả và điều

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

13
w

w

w

w

bu



er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c

.d o

cầu chủ yếu của thị trường. Vì thế, quyền lựa chọn của khách hàng đã bị hạn chế, nhu cầu
của khách hàng bị lệ thuộc vào khả năng đáp ứng của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có cơ hội
để bóc lột khách hàng thông qua việc áp dụng những điều kiện giao dịch không công bằng.
Chính vì những hậu quả tiềm tàng như vậy, việc điều chỉnh hành vi của doanh nghiệp
có vị trí thống lĩnh thị trường luôn là trọng tâm của chính sách cũng như pháp luật cạnh tranh


c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

14
w

w

w

w

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

nghiệp hết sức đa dạng và phong phú, do đó quy định đóng khung các hành vi cạnh tranh
“được phép” sẽ kìm hãm, ngăn cản sự sang tạo trong kinh doanh, ảnh hưởng tiêu cực đên sự
phát triển của nền kinh tế. Cách tiếp cận từ mặt trái của cạnh tranh phù hợp với nguyên tắc


o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

15
w

w

w

e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

hành vi của doanh nghiệp bị kiềm tỏa bởi hệ thống các quy định của pháp luật ổn định, chặt


o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

16
w

w

w

e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

kinh doanh, phân bổ các nguồn lực xã hội. Vì vậy, luật cạnh tranh là công cụ để bảo vệ và


o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

17
w

w

w

e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

được vận hành theo cơ chế thị trường (Điều 15), ghi nhận quyền bình đẳng trước pháp luật


o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

18
w

w

w

e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic
.d o

hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, việc ban hành Luật cạnh tranh là rất cần thiết

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

19
w


PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c

to
k
lic

của doanh nghiệp; sự mất cân đối giữa các lực lượng trên thị trường, quy mô của các doanh
nghiệp, quan hệ giữa doanh nghiệp với các tập đoàn lớn trên thị trường; xu hướng thay đổi thị

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to



w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
.c


cách làm và điều hành khác nhau, có những đặc điềm khác nhau, nhưng đều là những bài học
kinh nghiệm có giá trị và hữu ích cho các nhà quản lý hoàn thiện và hoạch định chính sách
của Việt Nam. Khi vận dụng những bài học hữu ích về chính sách cạnh tranh, kiểm soát hành
vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, đòi hỏi Việt nam phải chủ động, sáng tạo và linh hoạt
để phù hợp với hoàn cảnh thực tế của hoạt động cạnh tranh trong nước.

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N

độ khả năng thay thế về cầu. Trên quan điểm kinh tế học, khả năng thay thế về cầu tạo nên
sức mạnh thường xuyên, có hiệu quả và ngay tức thì cho các nhà cung cấp một loại sản phẩm
cụ thể. Nếu như khách hàng có thể dễ dàng chuyển sang sử dụng sản phẩm thay thế sẵn có
hoặc chuyển sang một nhà cung cấp ở một khu vực địa lý khác, thì một doanh nghiệp, hoặc
một nhóm doanh nghiệp không bị coi là có tác động đáng kể lên những điều kiện bán hàng
thông thường như giá bán hàng hoá, dịch vụ. Về cơ bản, việc xác định thị trường bao gồm

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic


O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c