BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

-----------------------

TRẦN HƯƠNG TRÀ
KHÓA: 2011- 2013

GIẢI PHÁP QUY HOẠCH CẢI TẠO CHỈNH TRANG
KHU PHỐ CŨ HÀ NỘI
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Chuyên ngành: Quy hoạch vùng và đô thị
Mã số: 60.58.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. TS. TRƯƠNG VĂN QUẢNG

Hà Nội – Năm 2013


LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng
dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các anh chị và các bạn. Với lòng kính trọng
và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lới cảm ơn chân thành tới:
Ban giám hiệu, Khoa sau đại học, Khoa Quy hoạch… cùng tất cả các Thầy, Cô
giáo, các bạn đồng nghiệp đã tạo một môi trường học tập, nghiêm cứu khoa học



1

PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài nghiên cứu ................................................................................... 6
Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................... 7
Đối tượng và giới hạn nghiên cứu............................................................................ 8
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài................................................................ 10
Giải thích từ ngữ.................................................................................................... 10
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I. THỰC TRẠNG VỀ CÔNG TÁC QUY HOẠCH CẢI TẠO
CHỈNH TRANG KHU PHỐ CŨ HÀ NỘI ......................................................... 13
1.1 Khái quát sự hình thành và phát triển của Khu phố Cũ .................................... 13
1.1.1 Sơ lược sự hình thành Khu phố Cũ ........................................................ 13
1.1.2 Đặc điểm cấu trúc Khu phố Cũ .............................................................. 19
a. Yếu tố tạo thị .................................................................................... 19
b. Đặc điểm cấu trúc không gian ........................................................... 20
c. Một số thể loại công trình kiến trúc có giá trị tiêu biểu...................... 22
d. Cảnh quan danh thắng....................................................................... 25
e. Các giá trị đặc trưng của Khu phố Cũ................................................ 25
1.2 Đánh giá thực trạng phát triển Khu phố Cũ thuộc quận Hoàn Kiếm ................. 26
1.2.1 Vị trí, quy mô dân số, đất đai ................................................................. 26
a. Vị trí ................................................................................................. 26
b. Quy mô dân số, đất đai ..................................................................... 27
1.2.2 Thực trạng quy hoạch tổ chức không gian ............................................. 27
a. Cấu trúc đô thị .................................................................................. 27
b. Phân khu chức năng, quy hoạch sử dụng đất và mật độ xây dựng ..... 29
c. Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan ........................................... 32
1.2.3 Thực trạng công trình kiến trúc .............................................................. 33

2.2.2 Tiêu chí Phát triển bền vững .................................................................. 56
2.2.3 Lý luận về cải tạo chỉnh trang, thiết kế đô thị......................................... 56
2.3 Các yếu tố tác động đến quy hoạch cải tạo chỉnh trang Khu phố Cũ Hà Nội .... 57
2.4 Cơ sở thực tiễn ................................................................................................ 58
2.4.1 Bài học trong nước ................................................................................ 58
2.4.2 Bài học thế giới ..................................................................................... 66
CHƯƠNG III. GIẢI PHÁP QUY HOẠCH CẢI TẠO CHỈNH TRANG KHU
PHỐ CŨ PHÍA NAM QUẬN HOÀN KIẾM THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN
BỀN VỮNG ......................................................................................................... 72
3.1 Quan điểm, mục tiêu ........................................................................................ 72
3.1.1 Quan điểm ............................................................................................. 72


3

3.1.2 Mục tiêu ................................................................................................ 73
3.2 Nguyên tắc ...................................................................................................... 74
3.3 Đề xuất các giải pháp Quy hoạch cải tạo chỉnh trang Khu phố Cũ thuộc quận
Hoàn Kiếm theo hướng phát triển bền vững .......................................................... 74
3.3.1 Giải pháp 1: Tôn trọng cấu trúc không gian đô thị đã ổn định ................ 74
3.3.2 Giải pháp 2: Quy hoạch sử dụng đất, giảm mật độ xây dựng và sức ép qui
mô dân số ....................................................................................................... 75
3.3.3 Giải pháp 3: Quy hoạch cải tạo, chỉnh trang kiến trúc cảnh quan ........... 78
a. Về không gian các ô phố ................................................................... 78
b. Về không gian các tuyến phố ............................................................ 80
c. Về không gian dịch vụ, công cộng .................................................... 84
3.3.4 Giải pháp 4: Quy hoạch cải tạo chỉnh trang các công trình kiến trúc, vườn
hoa, cây xanh, mặt nước ................................................................................. 84
a. Quy hoạch cải tạo chỉnh trang Công trình kiến trúc ........................... 84
Đối với các công trình kiến trúc trong ô phố, lô đất: ....................... 84

Sơ đồ phân tích cấu trúc không gian qua các thời kỳ

Hình 1.4

Sơ đồ đánh giá quy hoạch sử dụng đất khu vực nghiên cứu

Hình 1.5

Sơ đồ đánh giá mật độ xây dựng khu vực nghiên cứu

Hình 1.6

Sơ đồ khảo sát mật độ tầng cao khu vực nghiên cứu

Hình 1.7

Sơ đồ đánh giá sự tăng mật độ của khu vực nghiên cứu

Hình 1.8

Sơ đồ các tuyến phố cảnh quan chính khu vực nghiên cứu

Hình 1.9

Sơ đồ đánh giá các công trình công cộng trong khu vực nghiên cứu

Hình 1.10

Sơ đồ đánh giá hiện trạng mặt cắt đường khu vực nghiên cứu


Sơ đồ minh họa các tuyến phố có giá trị cảnh quan khu vực nghiên cứu

Hình 3.6

Sơ đồ cải tạo hệ thống cây xanh trên các tuyến phố

Hình 3.7
Hình 3.8

Sơ đồ minh họa cải tạo chiều cao các công trình dọc tuyến phố có giá
trị cảnh quan khu vực nghiên cứu
Sơ đồ minh họa giải pháp cải tạo mặt đứng

Hình 3.9

Sơ đồ minh họa giải pháp cải tạo không gian xanh

Hình 3.10
Hình 3.11

Sơ đồ minh họa giải pháp cải tạo khu biệt thự có hiện tượng xây dựng
xen cấy
Sơ đồ minh họa cho cấu trúc xanh của khu vực nghiên cứu

Hình 3.12

Minh họa hình ảnh đặc trưng không gian xanh của khu vực


5

đáng của người dân. Vậy làm sao để vừa phát triển hiện đại, lại vừa giữ gìn được
bản sắc văn hóa trong từng ô phố - đặc biệt đối với Khu phố Cũ – là một vấn đề bức
thiết cần có giải pháp.
Ngày 17/12/2009 công văn số 348/TB-VPCP thông báo kết luận của Thủ tướng
Chính phủ về đồ án Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và
tầm nhìn đến năm 2050. Thông báo nêu rõ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu
các khu vực đô thị trung tâm phải được nghiên cứu phương án quy hoạch bảo tồn
khu phố cổ và các nhà biệt thự trong khu phố cũ để tôn tạo, bảo tồn, đồng thời có kế
hoạch phục hồi, trùng tu duy trì phong cách kiến trúc đặc thù của các công trình
này.
Căn cứ vào quyết định số 1259/QĐ-TTg ngày 26/07/2011 phê duyệt Quy hoạch
chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 của Thủ


7

tướng Chính phủ cũng đã có những định hướng về phát triển không gian cho Hà
Nội, tuy nhiên trong thực tế vẫn còn một số bất cập.
Hiện nay, khu phố Cũ đang bị ảnh hưởng bởi các thực trạng: Xuống cấp về mặt
kiến trúc (nhiều công trình được cải tạo tốt, tuy nhiên vẫn tồn tại hiện tượng nhiều
công trình bị cơi nới, bị phá hủy); Cấu trúc không gian bị thay đổi; Khu phố cũ
thuộc quận Ba Đình đa phần là cơ quan văn phòng, đại sứ quán các nước, vì vậy
hình thái kiến trúc khu vực này luôn được quan tâm và ít bị phá hỏng. Khu phố cũ
thuộc quận Hai Bà Trưng và Hoàn Kiếm có sự biến đổi về hình thái kiến trúc cơ
bản khá giống nhau; Sự thay đổi về cảnh quan, diện tích xanh, diện mạo đô thị thể
hiện khá sâu sắc, đặc biệt đối với khu phố Pháp phía Nam quận Hoàn Kiếm; Khu
vực này còn có 1 vị trí chiến lược, tiếp giáp nhiều khu vực khác của thành phố và
cũng là nơi có nhiều di sản quan trọng từ thời Pháp thuộc. Vì vậy, chọn khu vực
phố Cũ thuộc phía Nam quận Hoàn Kiếm làm điển hình nghiên cứu để tìm ra giải
pháp quy hoạch cải tạo, từ đó có thể nhận diện, nhân rộng mô hình này áp dụng với

Đánh giá hiện trạng và giá trị khu phố Cũ, xác định các yếu tố tác động đến
phát triển bền vững khu phố cũ;

-

Nghiên cứu bài học về phát triển bền vững, phát triển đô thị bền vững từ các
thành phố khác trong nước và một số nước trên thế giới;

-

Nghiên cứu cơ sở khoa học để xây dựng giải pháp Quy hoạch, cải tạo, chỉnh
trang khu phố cũ theo hướng phát triển bền vững;

-

Đề xuất giải pháp Quy hoạch cải tạo chỉnh trang khu phố cũ theo hướng phát
triển bền vững.

Đối tượng và giới hạn nghiên cứu
Đối tượng:
-

Một số yếu tố tác động đến phát triển đô thị bền vững;

-

Các giải pháp Quy hoạch cải tạo chỉnh trang khu phố cũ theo hướng phát
triển bền vững.

Phạm vi nghiên cứu:


Phương pháp phân tích và tổng hợp;

-

Phương pháp so sánh đối chiếu, vận dụng kế thừa có chọn lọc các kết quả
nghiên cứu, tài liệu có liên quan đã thực hiện;

-

Phương pháp chuyên gia.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Ý nghĩa khoa học
Góp phần làm sáng tỏ tầm quan trọng của việc lồng ghép các yếu tố tác
động đến giải pháp Quy hoạch cải tạo chỉnh trang khu phố cũ Hà Nội
theo hướng phát triển bền vững.
Ý nghĩa thực tiễn
-

Bổ sung một góc nhìn trong đồ án Quy hoạch cải tạo chỉnh trang khu phố
cũ Hà Nội

-

Góp phần bảo vệ, tôn vinh giá trị khu phố cũ trong lòng thủ đô Hà Nội
nghìn năm văn hiến.

Giải thích từ ngữ
-

điểm dân cư nông thôn, hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; tạo lập
môi trường sống thích hợp cho người dân sống tại các vùng lãnh thổ, bảo đảm kết
hợp hài hòa giữa lợi ích quốc gia với lợi ích cộng đồng, đáp ứng các mục tiêu phát
triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường. Quy hoạch xây dựng
được thể hiện thông qua đồ án quy hoạch xây dựng bao gồm sơ đồ, bản vẽ, mô hình
và thuyết minh.

-

Quy hoạch chung đô thị: Là việc tổ chức không gian đô thị, các công trình hạ tầng
kỹ thuật, hạ tầng xã hội đô thị phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã
hội, quy hoạch phát triển ngành, bảo đảm quốc phòng, an ninh của từng vùng và của
quốc gia trong từng thời kỳ.

-

Phát triển bền vững - 1987 – Theo Hội đồng thế giới về Môi trường và Phát triển
(WCED và Ủy ban Brundtland) và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc
(UNEP): Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không
làm tổn hại khả năng của các thế hệ tương lai trong đáp ứng nhu cầu của họ.

-

Phát triển bền vững (định nghĩa khác): Là quá trình nâng cao chất lượng cuộc sống
của nhân loại trong phạm vi đáp ứng được của hệ sinh thái.

-

Đô thị bền vững:


một “thành phố vườn”, tạo nên một mạng lưới đường thông thoáng và nhiều cây
xanh.
Phố Cũ là một bộ phận cấu thành của Thủ đô ngàn năm văn hiến. Trong quá trình
hình thành và phát triển phố cũ hiện còn bảo lưu được nhiều giá trị nổi bật như: Cấu
trúc và hình thái quy hoạch (Nghệ thuật và tổ chức không gian); Các công trình kiến
trúc có giá trị; Cảnh quan môi trường và các tiện ích hạ tầng đô thị, một xu hướng
sáng tác kiến trúc phù hợp với điều kiện khí hậu, phong tục tập quán tại Việt Nam...
ở vào giai đoạn của thế kỷ thứ 19 đầu thế kỷ 20.
Tuy nhiên do tác động của thời gian và quá trình đô thị hóa, khu phố Cũ đang đứng
trước nguy cơ bị phai mờ những giá trị vốn có như dân số gia tăng, mật độ xây
dựng trong nhiều ô phố, tuyến phố cao do xây dựng, xen cấy, nhiều công trình kiến
trúc có giá trị bị xuống cấp, nhiều công trình mới xây dựng không phù hợp với cảnh
quan vốn có. Diện mạo, môi trường kiến trúc cảnh quan xuống cấp... làm giảm khả
năng phát triển bền vững.
Bởi vậy, luận văn này đã mạnh dạn nhìn thẳng vào những bất cập tồn tại, để xác
định một số giải pháp mang tính định hướng về quy hoạch cải tạo chỉnh trang khu
phố Cũ, nhằm góp phần hiện thực ý tưởng, các định hướng lớn trong quy hoạch
chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 tầm nhìn đến 2050 (Quyết định 1259) của TTg
đối với khu vực nội đô lịch sử. Với 7 giải pháp cơ bản từ tôn trọng cấu trúc không
gian đô thị đã ổn định, quy hoạch sử dụng đất, giảm mật độ xây dựng, qui mô dân
số, cải tạo chỉnh trang kiến trúc cảnh quan, hạ tầng kỹ thuật đô thị đến môi trường...
Dù còn nhiều vấn đề cần phải trao đổi nhưng luận văn cũng đã đóng góp được phần


97

nhỏ bé mang tính gợi mở vào công tác quy hoạch cải tạo chỉnh trang khu phố Cũ
hướng tới phát triển bền vững.
Kiến nghị
-

4. Quy hoạch chung xây dựng thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến
năm 2050.
5. Luật thủ đô
6. Luật Xây dựng – Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia – Hà Nội 2005.
7. Định hướng Quy hoạch tổng thể phát triển đô thị Việt Nam, thời kỳ 20002020.
8. Định hướng Chiến lược Phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình
Nghị sự 21 của Việt Nam ), Hà Nội, tháng 8/2004.
9. Chiến lược phát triển kinh tế xã hội quốc gia thời kỳ 2000 – 2010, Nhà
Xuất bản Sự thật, Hà Nội 2000.
10. GS. Mạc Đường, tham luận “Đô thị quá độ và đô thị khủng hoảng”, 2010.
11. PGS.TS. Trần Trọng Hanh, tham luận “Xây dựng và phát triển bền vững
các đô thị cực lớn của Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi”, 2010
12. PGS.TS. Nguyễn Minh Hòa, tham luận “Phát triển đô thị bền vững: Các
nguyên tắc và mục đích”, 2010.
13. PGS.TS.KTS. Nguyễn Tố Lăng, tham luận “Công tác quản lý phát triển đô
thị bền vững: Một số bài học kinh nghiệm”, 2010.


14. GS.TS. Nguyễn Lân, tham luận “Phát triển đô thị bền vững – những bài học
kinh nghiệm của thủ đô Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Huế và
hướng tới của các đô thị Việt Nam”, 2010.
15. Bài viết của KTS Pineau, Ban Quy hoạch đô thị và Kiến trúc, Phủ Toàn
quyền Đông Dương đăng trên Tuần báo Đông Dương (Indochine
Hebdomadaire Illustré( số ra ngày 24/09/1942 đề cập đến quy hoạch tổng
thể về một đại Hà Nội thời Pháp thuộc).
16. Bài báo “Học” gì từ quy hoạch thời thuộc Pháp, Thái Linh.
17. Đặng Thái Hoàng, Kiến trúc nhà ở, Nhà xuất bản Xây dựng, 2006
18. GS. Phan Lê Huy, Quy mô và cấu trúc thành Thăng Long – Hà Nội qua các
thời kỳ lịch sử, tài liệu hội thảo, 2004.
19. GS.TS. Nguyễn Thế Bá, Quy hoạch Xây dựng phát triển đô thị, Nhà xuất