BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

NGUYỄN PHÚC ÁNH

ỨNG DỤNG HỆ THỐNG THÔNG TIN ĐỊA LÝ (GIS) ĐỂ HỖ TRỢ
KIỂM SOÁT NGẬP LỤT TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
TẠI PHƯỜNG TRẠI CHUỐI, HỒNG BÀNG, HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

Hà Nội, năm 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
---------------------------------

NGUYỄN PHÚC ÁNH
KHÓA: 2011-2013

ỨNG DỤNG HỆ THỐNG THÔNG TIN ĐỊA LÝ (GIS) ĐỂ HỖ TRỢ
KIỂM SOÁT NGẬP LỤT TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
TẠI PHƯỜNG TRẠI CHUỐI, HỒNG BÀNG, HẢI PHÒNG

Chuyên ngành: Quản lý đô thị và công trình
Mã số: 60.58.01.06

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “Ứng dụng Hệ thống thông tin địa lí
(GIS) để hỗ trợ kiểm soát ngập lụt trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại
phường Trại Chuối, Hồng Bàng, Hải Phòng” là công trình nghiên cứu của
riêng tôi, số liệu nghiên cứu thu được từ thực nghiệm và không sao chép.

Tác giả

Nguyễn Phúc Ánh


1

MỞ ĐẦU

Lý do lựa chọn đề tài
Hệ thống thông tin địa lý GIS (Geographic Information System) được
hình thành vào những năm 60 của thập kỷ trước và phát triển rất rộng rãi
trong nhiều lĩnh vực trong những năm gần đây đặc biệt là lĩnh vực đô thị.
Tại Việt Nam, GIS được giới thiệu và đưa vào áp dụng từ những năm
90 như: Các Chương trình về Tài nguyên lãnh thổ Quốc gia (ví dụ như Atlas
Việt Nam), hệ thống hành chính Quốc gia Việt Nam (www.gis.chinhphu.vn),
thông tin công ích (ví dụ như www/map.bando.com), thương mại (ví dụ như
dịch vụ dẫn đường của Vietmap, dịch vụ GPS được tích hợp trong điện thoại
3G... Nhiều đề tài nghiên cứu để chứng minh khả năng của GIS, qua đó đề ra
các chính sách áp dụng GIS trong quy hoạch đô thị (đề tài khoa học cấp Bộ RD54). Gần đây, luận án tiến sĩ Lưu Đức Minh cho thấy GIS có thể hỗ trợ
chọn đất thuận lợi để xây dựng áp dụng trong quy hoạch chung đô thị…
Những năm gần đây, nhiều chính sách, chương trình, hội thảo, hội nghị,
các đề tài nghiên cứu khoa học của các cấp, các ngành, trong nước và quốc

phương pháp thực hiện và kinh nghiệm áp dụng GIS trong lĩnh vực này. Sau
đó đề tài sẽ áp dụng những kiến thức chọn lọc được vào một hoàn cảnh đô thị
ven biển cụ thể.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Nội dung của việc phân tích đánh giá tổng hợp
các kiến thức, dữ liệu đầu vào có liên quan đến việc áp dụng GIS trong hỗ trợ
kiểm soát NLĐT trong bối cảnh BĐKH tại các đô thị ven biển.
Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu này áp dụng cho phường Trại Chuối,
quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng, nơi khá tiêu biểu cho các khu vực có
rủi ro cao về ngập lụt từ các tác động của BĐKH và nước biển dâng. Thành
phố Hải Phòng là một đô thị lớn và là đô thị trung tâm của vùng duyên Hải
Bắc bộ, nơi đây là vùng đất có sức ảnh hưởng lớn đến các hoạt động kinh tế,
giao thương hàng hóa và có tốc độ phát triển kinh tế xã hội lớn nhất nhất
trong vùng. Trong những năm gần đây, Hải Phòng có tốc độ đô thị hóa diễn ra
rất mạnh mẽ, và điều đó đã khiến hạ tầng nơi đây trở nên quá tải, Hải Phòng


3

cũng là nơi có ảnh hưởng rõ nét của BĐKH. Một số quận nội thành là Hồng
Bàng, Lê Chân, Ngô Quyền thường xuyên phải hứng chịu tình trạng ngập lụt.
Cứ sau mỗi trận mưa lớn và triều cường lên thì tình trạng ngập lụt trong thành
phố lại diễn ra với tần suất và quy mô ngày càng lớn và dày đặc làm ảnh
hưởng không ít tới hoạt động kinh tế xã hội và đời sống người dân. Một trong
những địa điểm đại diện cho sự tác động này là phường Trại Chuối, quận
Hồng Bàng. Từ kinh nghiệm phường Trại Chuối có thể định hướng ứng dụng
rộng rãi trên toàn thành phố Hải Phòng trong tương lai.
Các tài liệu và điều kiện nghiên cứu về địa điểm này cũng thuận lợi cho
hoàn cảnh nghiên cứu của đề tài.

Cấu trúc luận văn bao gồm 3 chương:
Chương I: Công nghệ GIS và tiềm năng áp dụng trong hỗ trợ quản lý và kiểm
soát NLĐT.
Chương II: Cơ sở pháp lý, cơ sở khoa học và thực tiễn trong việc ứng dụng
GIS để hỗ trợ kiểm soát NLĐT trong bối cảnh BĐKH.
Chương III: Ứng dụng GIS để hỗ trợ kiểm soát ngập lụt trong bối cảnh
BĐKH tại phường Trại Chuối, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng.
Kết luận và kiến nghị.
Các từ khóa:
Hệ thống thông tin địa lý GIS, NLĐT, biến đổi khí hậu, hỗ trợ kiểm soát.


THÔNG BÁO
Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui
lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện
– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.
Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội.
Email:

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN


94

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Kết luận
1. Luận văn đã đưa ra những cở sở nghiên cứu cảnh báo và thực tế chứng
minh BĐKH là hiện tượng đang trở thành hiện hữu và gây ra những tác hại

Kiến nghị
Luận văn có một số kiến nghị sau:
1. Lồng ghép công cụ hỗ trợ GIS cho một phòng tại Sở Tài nguyên và
Môi trường thành phố Hải Phòng để có thể trực tiếp quản lý và điều phối công
tác phòng chống lụt bão, cũng như thí điểm ứng dụng GIS để kiểm soát ngập
lụt phường Trại Chuối, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng.
2. Xây dựng CSDL cho toàn thành phố Hải Phòng đảm bảo các thông số
chi tiết (thông số tương tự như phường Trại Chuối).
3. Ứng dụng GIS kiếm soát ngập lụt cho toàn thành phố Hải Phòng.
4. Để vận hành ứng dụng GIS một cách thuần thục và đạt hiệu quả cao,
thành phố Hải Phòng cần thiết tổ chức những khóa đào tạo để tập huấn cho
các cán bộ chuyên trách trong toàn thành phố nhằm nâng cao trình độ chuyên
môn trong công tác quản lý đô thị nói chung và kiểm soát NLĐT nói riêng.
5. Cùng với Hải Phòng là các đô thị ven biển lân cận, cộng đồng Việt
Nam và Thế giới cần phải hành động tức thời ngăn chặn các việc như xả thải
độc hại ra môi trường tự nhiên, khai thác các nguồn tài nguyên có hạn… tất
cả là để ứng phó với BĐKH và nước biển dâng.


97

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Lý do lựa chọn đề tài ........................................................................................ 1
Mục đích nghiên cứu ........................................................................................ 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.................................................................... 2
Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 3
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ........................................................ 3
Cấu trúc của luận văn ...................................................................................... 4
Chương 1: HỆ THỐNG THÔNG TIN ĐỊA LÝ GIS VÀ TIỀM NĂNG ÁP

2.2.1. Các nguyên tắc chung. .................................................................. 37
2.2.2. Chính sách, cơ chế của Việt Nam trong phòng chống thiên tai và
BĐKH. ................................................................................................... 39
2.2.3. Hệ thống kiểm soát NLĐT............................................................ 43
2.2.4. Các yêu cầu từ thực tiễn. .............................................................. 46
2.3. Các tính năng và giải pháp áp dụng GIS cho các yêu cầu từ thực tiễn
về NLĐT trong bối cảnh BĐKH. ................................................................... 47
2.3.1. Công việc theo dõi, giám sát. ........................................................ 48
2.3.2. Công việc khắc phục sự cố. .......................................................... 50
2.3.3. Công việc giảm thiểu tác hại. ........................................................ 52
2.3.4. Công việc phòng tránh, ngăn ngừa sự cố. ..................................... 53
2.4. Các bài học, kinh nghiệm có liên quan đến đề tài .................................. 54
Chương 3: ỨNG DỤNG GIS ĐỂ HỖ TRỢ KIỂM SOÁT NGẬP LỤT
TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI PHƯỜNG TRẠI
CHUỐI, QUẬN HỒNG BÀNG, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG. ................... 63
3.1. Tổng quan về tình hình ngập lụt tại phường Trại Chuối và các giải
pháp quản lý, kiểm soát rủi ro của chính quyền đô thị. ............................... 63
3.1.1. Khái quát về thành phố Hải Phòng và phường Trại Chuối ............ 63
3.1.2. Tình hình ngập lụt. ....................................................................... 65
3.1.3. Một số nguyên nhân cơ bản gây ngập lụt ...................................... 66
3.1.4. Thực trạng các giải pháp quản lý kiểm soát ngập lụt và ứng phó
với BĐKH. ............................................................................................. 69
3.1.5. Đánh giá hiệu quả của việc áp dụng các biện pháp trên. ............... 72
3.1.6. Lý do và nội dung ứng dụng GIS. ................................................. 73


99

3.2. Ứng dụng xây dựng CSDL GIS để hỗ trợ theo dõi ngập lụt phường
Trại Chuối. ..................................................................................................... 73

Bộ Xây dựng (2008), Quyết định số 03/2008/BXD ban hành quy định
nội dung thể hiện bản vẽ, thuyết minh đối với nhiệm vụ và đồ án quy
hoạch xây dựng.

4.

Bộ Xây dựng (2005), Quyết định số 21/2005/BXD về việc ban hành quy
định hệ thống ký hiệu bản vẽ trong các đồ án quy hoạch xây dựng.

5.

Bộ Xây dựng (2009), Thông tư số 34/2009/TT-BXD hướng dẫn nghị
định 42/2009/NĐ-CP.

6.

Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009) “Kịch bản biến đổi khí hậu, nước
biển dâng cho Việt Nam”. TS. Phạm Khôi Nguyên - Bộ trưởng.

7.

Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009) “Kịch bản nước biển dâng cho
thành phố Hải Phòng”, Viện Chiến lược Chính sách tài nguyên và Môi
trường.

8.

Trần Ngọc Chính, Dương Quốc Nghị: “Nghiên cứu áp dụng công nghệ
hệ thống thông tin địa lý phục vụ quy hoạch và quản lý xây dựng đô thị”
Báo cáo đề tài khoa học cấp Bộ RD54, Bộ Xây dựng, Hà Nội (2002).

thảo: Ứng dụng GIS trong công tác quy hoạch – kinh nghiệm quốc tế và
trong nước, Hà Nội (2007).
20. Võ Văn Lạc: “Địa chất đại cương” Nhà xuất bản Giao thông vận tải Hà
Nội.
21. PGS. TSKH Vũ Cao Minh: “Trả lời phỏng vấn Báo điện tử Quân đội
nhân dân” (2013).
22. Thành phố Hồ Chí Minh: “Web điện tử - Ban chỉ huy phòng chống lụt
bão và tìm kiếm cứu nạn” (2010)


23. Lưu Đức Minh: “Phân tích lựa chọn đất xây dựng trong quy hoạch chung
đô thị có ứng dụng hệ thống thông tin GIS” Luận án tiến sỹ quy hoạch,
trường Đại học kiến trúc Hà Nội.
24. Võ Quang Minh, Nguyễn Thị Hồng Điệp, Nguyễn Thị Bích Vân - Bộ
môn Tài nguyên đất đai, Khoa Môi trường & Tài nguyên thiên nhiên:
“Mô phỏng sự ngập lụt ở đồng bằng sông Cửu Long dưới ảnh hưởng của
cao trình mặt đất do sự dâng cao mặt nước bằng kỹ thuật thống kê và nội
suy không gian” Bài viết đăng trên Web Viet An (2012).
25. Phạm Trọng Mạnh: “Cơ sở hệ thống thông tin địa lý - trong quy hoạch
và quản lý đô thị” giáo trình trường đại học Kiến trúc Hà Nội, nhà xuất
bản Xây dựng (1999).
26. Phạm Trọng Mạnh: “Thực trạng ứng dụng thông tin địa lý (GIS) tại
trường đại học Kiến trúc Hà Nội” Kỷ yếu hội thảo: Ứng dụng GIS trong
công tác quy hoạch – kinh nghiệm quốc tế và trong nước, Hà Nội (2007).
27. Phạm Trọng Mạnh: “Chuẩn bị kỹ thuật khu đất xây dựng” nhà xuất bản
xây dựng, Hà Nội (2009).
28. Ngân hàng thế giới - WB: “Dự án nâng cấp đô thị 6 tỉnh vùng đồng bằng
sông Cửu Long (Cần Thơ, Cà Mau, Trà Vinh, Rạch Giá, Mỹ Tho và Cao
Lãnh)” trong Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia đã được Thủ tướng
Chính phủ phê duyệt (2009)

46. Web điện tử của Ban chỉ huy phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn
thành phố Hồ Chí Minh (2010).
47. Web: (2013)


Tiếng Anh
48. Banai–Kashani R. (1997), “A New Method for Site Suitability Analysis:
The Analytic Hierachy Process”, Environmental Management Vol. 13,
No. 6, Springer-Verlarg, USA.
49. Blakely E. J. (2007), Urban Planning for Climate Change, Lincoln
Institute of Land Policy, USA.
50. Ewing R., Bartholomew, K., Winkelman, S., Walter, J., & Chen, D.
(2008), Growing cooler: The evidence on urban development and
climate change, Urban Land Institute, Washington, DC.
51. Hamin E.M., Gurran N. (2009), “Urban form climate change: Balancing
adaptation and mitigation in the US and Australia”, Habitat International
Vol. 33 238-245, Elservier, USA.
52. Miller W., Collins M. G., Steiner F.R., and Cook E. (1998), “An
approach for greenway suitability analysis”, Landscape and Urban
Planning Vol. 42, Elsevier, USA.