TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT



LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 35 (2009-2013)

Đề tài :
HOẠT ĐỘNG CỦA ĐẠI BIỂU HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

Võ Văn Tuấn Khanh

Bộ môn Luật Hành Chính

MSSV: 5095616
Lớp: Luật Hành Chính Khóa 35

Cần Thơ, 11/2012


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................

......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................


HĐND

Hội đồng nhân dân

UBND

Ủy ban nhân dân

TAND

Tòa án nhân dân

VKSND

Viện kiểm sát nhân dân

Hiến pháp năm 1992

Hiến pháp năm 1992 sửa đổi, bổ sung năm 2001

GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp


2.2 Những hoạt động của đại biểu HĐND ..................................................................21
2.2.1 Hoạt động tham gia các kỳ họp, phiên họp của HĐND ..................................21
2.2.2 Hoạt động giám sát............................................................................................24
2.2.2.1 Hoạt động chất vấn ....................................................................................25
GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

2.2.2.2 Giám sát tại cơ sở .......................................................................................27
2.2.2.3 Giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật của UBND cùng cấp
và HĐND cấp dưới trực tiếp ............................................................................................. 28
2.2.3 Hoạt động tiếp xúc cử tri ..................................................................................30
2.2.4 Hoạt động tiếp công dân ...................................................................................33
2.3 Những đảm bảo cho hoạt động của đại biểu HĐND ...........................................35
2.3.1 Bảo đảm về vật chất ..........................................................................................35
2.3.2 Bảo đảm về việc tiếp cận thông tin ...................................................................37
2.3.3 Bảo đảm về thân thể ..........................................................................................38
2.4 Việc chấm dứt tư cách đại biểu HĐND.................................................................39
2.4.1 Đại biểu xin thôi làm nhiệm vụ đại biểu ..........................................................39
2.4.2 Đại biểu HĐND bị bãi nhiệm ...........................................................................40
2.4.3 Đại biểu HĐND bị kết án và bản án đã có hiệu lực pháp luật .......................41
CHƯƠNG 3. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ĐẠI BIỂU HỘI ĐỒNG NHÂN
DÂN VÀ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA
ĐẠI BIỂU HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN .............................................................................43
3.1 Thực trạng hoạt động của đại biểu HĐND ..........................................................43

hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước là một yêu cầu khách quan. Để xây dựng
thành công nhà nước pháp quyền tất cả các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương
phải thực hiện đúng và đầy đủ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình theo quy định của
Hiến pháp và pháp luật.
Theo điều 119 Hiến pháp năm 1992 thì Hội đồng nhân dân vừa là cơ quan quyền
lực nhà nước ở địa phương, vừa là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm
chủ của nhân dân. Do đó, xây dựng HĐND các cấp có thực quyền để đảm đương đầy đủ
vai trò, trách nhiệm của mình là một yêu cầu bức thiết hiện nay.
Từ khi ra đời cho đến nay, HĐND các cấp không ngừng phát triển và có nhiều thay
đổi qua từng giai đoạn lịch sử. Hội đồng nhân dân cũng đã có những đóng góp quan trọng
trong sự nghiệp xây dụng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, hiện
nay qua quá trình hoạt động của mình HĐND đã và đang bộc lộ nhiều yếu kém, hạn chế.
Hoạt động của HĐND còn mang nặng tính hình thức, do đó chưa thực hiện tốt vai trò,
chức năng luật định. Điều này đã làm suy giảm vai trò của HĐND trong bộ máy nhà
nước. Thậm chí giải pháp bãi bỏ một số cấp của HĐND nhằm tinh gọn, giản bớt sự cồng
kềnh của bộ máy Nhà nước đã được đưa ra.
Những yếu kém và hạn chế trong hoạt động của HĐND được gây ra bởi nhiều yếu
tố khác nhau. Trong đó, yếu tố đại biểu HĐND đóng vai trò quyết định bởi hoạt động của
HĐND được tạo thành từ hoạt động của bản thân từng đại biểu. Với mục đích nhằm tìm
ra những hạn chế trong hoạt động của đại biểu HĐND, làm rõ nguyên nhân của những
hạn chế, từ đó góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của HĐND, người viết
chọn đề tài “Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp”
làm luận văn tốt nghiệp của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trước tình hình hoạt động của HĐND và đại biểu HĐND bộc lộ nhiều hạn chế,
hoạt động mang tính hình thức, với luận văn này người viết hy vọng rằng sẽ tìm ra những
giải pháp thích hợp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng nhân dân để Hội
đồng nhân dân thực sự xứng đáng là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Để nâng cao hiệu quả hoạt động của đại biểu HĐND, ở luận văn này, người viết


GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

2

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

CHƯƠNG 1.
LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ
ĐẠI BIỂU HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
Ở nước ta quyền lực Nhà nước là của nhân dân được Hiến pháp ghi nhận. Nhân
dân sử dụng quyền lực của mình thông qua cơ quan đại diện là Quốc hội và Hội đồng
nhân dân. Nếu như Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân ở trung ương, cơ
quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và đại
biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân cả nước thì HĐND
là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương và đại biểu HĐND là người đại diện cho ý
chí, nguyện vọng của nhân dân địa phương. Với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước ở
địa phương HĐND có cơ cấu tổ chức và những hình thức hoạt động gì, cũng như đại biểu
HĐND phải thỏa mãn những tiêu chuẩn nào và có quyền và nghĩa vụ ra sao. Ở chương 1
của luận văn người viết sẽ tập trung làm rõ những nội dung kể trên.
1.1 Khái quát về HĐND
1.1.1 Khái niệm, chức năng của HĐND
1.1.1.1 Khái niệm
Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí
nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách


quyết sách đúng, góp phần tích cực vào sự phát triển của địa phương, từ đó xứng đáng
với sự tín nhiệm của nhân dân. Ngược lại, nếu chất lượng nghị quyết, quyết định của
HĐND không đi vào thực tế, không phản ánh đúng thực chất của địa phương dẫn đến sự
mất tín nhiệm của nhân dân, uy tín của cơ quan dân cử bị hạ thấp.
Hai là, Hội đồng nhân dân thực hiện việc giám sát đối với hoạt động của Thường
trực HĐND, UBND, TAND, VKSND cùng cấp, giám sát việc tuân theo pháp luật của các
cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế xã hội, đơn vị vũ trang và công dân ở địa phương,
giám sát việc thực hiện nghị quyết của HĐND. 2 Quốc hội với chức năng giám sát tối cao,
giám sát những hoạt động của các cơ quan Nhà nước ở trương ương còn HĐND thực
hiện việc giám sát đối với các hoạt động của các cơ quan Nhà nước ở địa phương. H oạt
động giám sát của HĐND được thực hiện thông qua việc giám sát của HĐND tại kỳ họp,
giám sát của Thường trực HĐND, giám sát của các ban HĐND và của đại biểu HĐND.
1.1.2 Vị trí pháp lý và tính chất pháp lý của HĐND
Trong tất cả cơ quan nhà nước ở địa phương, Hội đồng nhân dân có một vị trí quan
trọng, được Hiến pháp quy định là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Có quyền
đưa ra những quyết định về hoạt động của các cơ quan nhà nước ở địa phương và đưa ra
các nghị quyết về chủ trương, chính sách phát triển ở địa phương, các cơ quan, tổ chức,
cá nhân phải xem xét và hoạt động theo định hướng mà HĐND đưa ra.
Hội đồng nhân dân là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ
của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực
tiếp và bỏ phiếu kín và có quyền miễn nhiệm, bãi nhiệm đại biểu HĐND. Hội đồng nhân
dân phải chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên.
Hội đồng nhân dân các cấp cùng với Quốc hội hợp thành hệ thống cơ quan quyền
lực nhà nước, sử dụng quyền lực nhà nước ở địa phương. Điều này khác với nhà nước tư
sản chỉ coi Quốc hội mới là cơ quan đại diện cho nhân dân, còn các Hội đồng địa phương
thì không đại diện cho nhân dân và không thuộc cơ quan đại biểu nhân dân. Ở một số
nước, các Hội đồng địa phương không bầu ra thị trưởng, quận trưởng, tỉnh trưởng mà các
viên chức này do Chính phủ bổ nhiệm. Ở Ma-lai-xi-a các chức danh này do Chính phủ bổ
nhiệm, bởi họ cho rằng những đại biểu được bầu không có kinh nghiệm hoạt động, nên

điểm của địa phương. Do đó có thể quyết định mọi công việc được tốt và sát vấn đề, phù
hợp với nguyện vọng của nhân dân địa phương. Hội đồng nhân dân các cấp còn là một tổ
chức có tính chất quần chúng, bao gồm đại biểu của mọi tầng lớp nhân dân, các dân tộc,
tôn giáo, những công nhân, nông dân, trí thức cùng nhau bàn bạc, giải quyết mọi công
việc quan trọng của địa phương. Như vậy, Hội đồng nhân dân vừa là một tổ chức có tính
chất chính quyền, vừa có tính chất quần chúng, vừa là nơi để nhân dân thể hiện quyền
làm chủ của mình.4
Hội đồng nhân dân nước ta căn cứ vào Hiến pháp, luật, các văn bản của các cơ
quan nhà nước cấp trên để ra nghị quyết về các biện pháp đảm bảo thi hành nghiêm chỉnh
Hiến pháp và pháp luật ở địa phương; quyết định những vấn đề quan trọng của địa
phương như kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và ngân sách, về quốc phòng an ninh ở địa
phương và các biện pháp nhằm ổn định và nâng cao đời sống của nhân dân, hoàn thành
mọi nhiệm vụ cấp trên giao, làm tròn nghĩa vụ đối với Nhà nước; 5 thực hiện quyền giám
sát đối với các hoạt động của Thường trực HĐND, UBND, TAND, VKSND cùng cấp,
giám sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế xã hội,
đơn vị vũ trang và công dân ở địa phương.6
1.1.3 Cơ cấu tổ chức và hình thức hoạt động của HĐND
1.1.3.1 Cơ cấu tổ chức của HĐND
Hội đồng nhân dân – cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, được hình thành
từ những đại biểu đại diện cho nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra. Số lượng thành
viên phụ thuộc theo từng cấp của HĐND, phụ thuộc vào số lượng dân cư sinh sống trên
lãnh thổ địa phương và tính chất của địa phương (thủ đô hoặc thành phố lớn, thị trấn, thị
xã) mà có số lượng đại biểu phù hợp. Theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu HĐND
năm 2003 sửa đổi, bổ sung năm 2010, thì số lượng đại biểu HĐND đã tăng nhiều hơn so
với trước đây và được phân bố đều cho các tầng lớp dân cư sinh sống, làm việc ở địa
phương có sự đa dạng về giai cấp, tôn giáo, giới tính, dân tộc,…

4

Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, trường Đại Học Luật Hà Nội, 2005, tr. 438.

Thành viên của Thường trực HĐND không thể đồng thời là Ủy viên UBND cùng
cấp. Chủ tịch HĐND có thể làm việc kiêm nhiệm, Phó Chủ tịch và Ủy viên thường trực
HĐND làm việc chuyên trách.
Kết quả thành lập Thường trực HĐND phải được Thường trực HĐND cấp trên
trực tiếp phê chuẩn; kết quả bầu các thành viên của Thường trực HĐND cấp tỉnh phải
được Ủy ban thường vụ Quốc hội phê chuẩn. Thường trực HĐND các cấp thực hiện
nhiệm vụ, quyền hạn của mình trong phạm vi do pháp luật quy định.9
- Các Ban của HĐND
Nhằm mục đích cho HĐND có thể hoạch định được các chủ trương, chính sách và
đưa ra các nghị quyết. Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 cho phép thành lập các
Ban trong cơ cấu HĐND theo nhu cầu công việc, chức năng của HĐND.
Hội đồng nhân dân cấp tỉnh thành lập 3 Ban: Ban kinh tế và ngân sách, Ban văn
hóa và xã hội, Ban pháp chế. Ở những nơi mà có nhiều dân tộc cư trú, thì HĐND cấp tỉnh
có thể thành lập Ban dân tộc để giúp HĐND giám sát việc thực hiện chính sách dân tộc
của Đảng và Nhà nước.
Hội đồng nhân dân cấp huyện thành lập 2 Ban: Ban kinh tế - xã hội và Ban pháp
chế. Ngoài các Ban kể trên HĐND cấp tỉnh, cấp huyện có thể thành lập các Ban lâm thời
để thực hiện một công việc nhất định và tự giải tán khi công việc đã hoàn thành. Ví dụ:
Ban kiểm tra tư cách đại biểu HĐND được bầu ra tại kỳ họp đầu tiên của mỗi khóa để
7

Các ban chỉ có ở HĐND cấp tỉnh và HĐND cấp huyện.
Điều 18 Quy chế hoạt động của HĐND năm 2005.
9
Điều 52 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.
8

GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

6

+ Hoạt động của các tổ đại biểu được bầu ra từ một hoặc nhiều đơn vị bầu cử;
+ Hoạt động của mỗi đại biểu ở đơn vị bầu cử.12
a.) Kỳ họp của HĐND
Mỗi hình thức tổ chức hoạt động nêu trên đều có một vị trí, chức năng nhất định,
nhưng chỉ có hình thức duy nhất có thể đưa ra các quyết định của HĐND là các kỳ họp.
Thông qua kỳ họp HĐND mới thể hiện rõ mình là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa
phương. Trong kỳ họp, HĐND mới có quyền quyết định các vấn đề về kinh tế, xã hội,
quốc phòng và an ninh,… có liên quan đến địa phương, được pháp luật quy định.
Kỳ họp HĐND là hội nghị định kỳ bao gồm các phiên họp của toàn thể các đại
biểu HĐND để bàn bạc giải quyết các vấn đề nghị sự được đa số các đại biểu thông qua.
10

Diễn đàn kiến thức pháp luật: Tổ chức và hoạt động của HĐND, 2011, [truy cập ngày 20/7/2012 ].
11
Điều 26 Quy chế hoạt động của HĐND năm 2005.
12
Điều 8 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.

GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

7

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

Theo Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003, HĐND thường lệ họp một năm

chuyên môn thuộc lĩnh vực của Ban mình hoạt động.
Các Ban của HĐND có các chức năng quan trọng sau:
- Tham gia chuẩn bị các kỳ họp của HĐND;
13

14

Điều 48 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.
Điều 51 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật của HĐND và UBND năm 2004.

GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

8

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

- Giúp HĐND nghiên cứu, thẩm tra các dự thảo báo cáo, dự thảo nghị quyết dự
kiến trình HĐND thông qua;
- Vận động nhân dân thực hiện nghị quyết của HĐND;
- Giúp HĐND giám sát Cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân
dân và công dân trong việc thi hành Hiến pháp, luật, các văn bản của Cơ quan nhà nước
cấp trên và các nghị quyết của HĐND cùng cấp;
- Giúp HĐND giám sát hoạt động của UBND và các cơ quan chuyên môn thuộc
UBND, hoạt động của TAND và VKSND cùng cấp;
- Báo cáo kết quả hoạt động giám sát với Thường trực HĐND khi cần thiết.


GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

9

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

để đại biểu nghiên cứu thảo luận tổ, tiếp xúc cử tri, thảo luận những vấn đề liên quan
chuẩn bị đóng góp ý kiến cho kỳ họp. Trong quá trình thảo luận nếu có vấn đề nào còn
vướng mắc chưa hiểu rõ thì có thể mời Thủ trưởng cơ quan chuyên môn, cán bộ công
chức có chuyên môn, có kinh nghiệm tham gia họp Tổ đại biểu, đóng góp ý kiến vào nội
dung, chương trình kỳ họp, nhất là những nội dung chuyên đề. Qua những cuộc họp của
Tổ đại biểu có thể giúp HĐND kịp thời tổng hợp kết quả những ý kiến, kiến nghị khác
nhau của đội ngũ chuyên gia, cử tri để tiếp tục định hướng đại biểu thảo luận tại kỳ họp,
góp phần mang lại hiệu quả thiết thực của kỳ họp.17
Sau kỳ họp của HĐND, Tổ đại biểu tổ chức để các đại biểu tiếp xúc, báo cáo với
cử tri về kết quả kỳ họp, đồng thời thông qua đó có thể tuyên truyền và phổ biến pháp
luật, chính sách Nhà nước đến cử tri, giúp cử tri nắm bắt, hiểu rõ và thực hiện đúng
quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời có thể có những đóng góp, những kiến nghị thiết
thực cho việc xây dựng và phát triển của địa phương.
1.1.4 Lịch sử hình thành và phát triển của HĐND
Trước khi bị thực dân Pháp xâm lược, nước ta ở chế độ phong kiến, quyền lực nhà
nước tập trung vào tay vua, quan, nhân dân chỉ có nghĩ vụ mà không có quyền lực gì. Khi
bước vào ách thống trị của thực dân Pháp, chúng thực hiện chính sách chia để trị và chia
nước ta thành 3 kỳ: Bắc kỳ, Trung kỳ, Nam kỳ với chế độ cai trị khác nhau. Với thắng lợi

Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

chính, cũng theo Sắc lệnh này HĐND được thành lập ở các cấp tỉnh, thành phố, xã và thị
xã.19
Để khẳng định chủ quyền của đất nước Quốc hội khóa I đã thông qua Hiến pháp
năm 1946. Đây là bản hiến pháp đầu tiên của nước ta và cũng là lần đầu tiên các tầng lớp
nhân dân lao động đã làm chủ đất nước, làm chủ chế độ, được hưởng đầy đủ các quyền
công dân, trong đó có các quyền cơ bản như quyền tự do dân chủ, quyền bầu cử, ứng cử
đã được ghi nhận Hiến pháp. Từ đây, bộ máy Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà đã
được thiết lập, nhân dân đã lần đầu tiên thực hiện quyền bầu cử để bầu ra chính quyền
các cấp, trong đó có chính quyền địa phương gồm HĐND và UBND các cấp. 20
Trong Hiến pháp 1946 đã dành hẳn chương V để quy định về việc thành lập HĐND
và UBND. Kế thừa Sắc lệnh 63 và Sắc lệnh 77, về đơn vị hành chính thì Hiến pháp năm
1946 chia cả nước làm 3 bộ: Bắc, Trung, Nam. Mỗi bộ chia thành tỉnh, mỗi tỉnh chia
thành huyện, mỗi huyện chia thành xã, từ đó ta thấy, nước ta có 4 cấp hành chính là bộ,
tỉnh, huyện, xã và tại Điều thứ 58 của Hiến pháp đã nêu “Ở tỉnh, thành phố, thị xã và xã
có HĐND do đầu phiếu phổ thông, trực tiếp bầu ra. Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố,
thị xã hay xã cử ra Ủy ban hành chính. Ở bộ và huyện, chỉ có Ủy ban hành chính. Ủy
ban hành chính bộ do Hội đồng các tỉnh và thành phố bầu ra. Ủy ban hành chính huyện
do Hội đồng các xã bầu ra”. Như vậy, Hội đồng nhân dân chỉ thành lập ở hai cấp, đó là
cấp tỉnh và cấp xã. Tuy nhiên, Hiến pháp năm 1946 chưa đưa ra được định nghĩa về
HĐND, về hoạt động của HĐND. Hiến pháp cũng đề cập đến vai trò quan trọng của
HĐND là HĐND có quyền quyết nghị về những vấn đề thuộc địa phương mình.21
Với chiến thắng Điện Biên Phủ, miền Bắc hoàn toàn giải phóng, cách mạng Việt
Nam chuyển sang một giai đoạn mới. Miền Bắc bắt đầu công cuộc tiến lên chủ nghĩa xã
hội, miền Nam bắt đầu cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước. Trước tình hình này, Hiến
pháp năm 1959 ra đời để đáp ứng tình hình mới. Trong giai đoạn mới của cách mạng,
việc phân chia các đơn vị hành chính cũng có những điểm mới. Đơn vị hành chính bộ


đồng nhân dân các cấp là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương”, “do nhân dân
địa phương bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương”. 24 Lần đầu tiên
HĐND được xác định là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, và do dân bầu ra
được Hiến pháp ghi nhận, thể hiện vai trò, vị trí của HĐND được nâng cao trong cơ cấu
bộ máy chính quyền địa phương.
Mùa xuân năm 1975, miền Nam được giải phóng, cả nước tiến hành công cuộc xây
dựng chủ nghĩa xã hội. Tình hình, nhiệm vụ mới đòi hỏi phải có một bản Hiến pháp thể
chế hóa đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam trong giai đoạn mới. Do đó, Hiến pháp
năm 1980 ra đời, bản Hiến pháp này dành hẳn một chương IX gồm 13 điều từ điều 113
đến điều 126 để quy định về HĐND và UBND, trong đó có 7 điều là quy định về HĐND
và đại biểu HĐND. Trong việc phân chia các đơn vị hành chính có những điểm mới như
bỏ khu tự trị; có hai đơn vị hành chính lãnh thổ mới là quận và phường. Ủy ban hành
chính đổi tên là UBND; ở các đơn vị hành chính đều thành lập HĐND và UBND, nhiệm
vụ và quyền hạn của HĐND tiếp tục được mở rộng và quy định cụ thể hơn. Ví dụ:
HĐND quyết định các vấn đề về sản xuất, phân phối lưu thông, văn hóa, xã hội, dịch vụ
địa phương; bảo vệ tài sản xã hội chủ nghĩa, tài sản công dân; bảo đảm quyền bình đẳng
giữa các dân tộc; bầu và bãi miễn các thành viên của UBND cùng cấp; thành lập các ban
của HĐND dể giúp HĐND hoạt động. Có thể nói, những quy định của Hiến pháp năm
1980 là nền tảng cơ bản để cho những quy định sau này phát triển thêm và ngày càng
hoàn thiện hơn.
Từ năm 1986, công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đại hội lần VI của Đảng đề
xướng thực hiện. Công cuộc đổi mới đề ra yêu cầu phải đổi mới trên lĩnh vực pháp luật
để tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện đổi mới trên mọi lĩnh vực của hoạt động Nhà
nước và xã hội. Hiến pháp năm 1992 được xây dựng để đáp ứng nhu cầu đổi mới đó.
Hiến pháp năm 1992 đã dành chương IX có 9 điều để quy định về HĐND và UBND.
HĐND chiếm 5 điều trong đó có 2 điều quy định về đại biểu HĐND. Tuy số điều có ít
hơn so với Hiến pháp năm 1980 song những quy định này được cụ thể và rõ ràng hơn.
Việc chia đơn vị hành chính vẫn giữ như trong Hiến pháp năm 1980. Thể chế hóa các quy
định của Hiến pháp năm 1992 về HĐND và UBND, Luật tổ chức HĐND và UBND năm

1.2 Khát quát về đại biểu HĐND
1.2.1 Các khái niệm
1.2.1.1 Khái niệm đại biểu HĐND
Đại biểu HĐND là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân địa
phương phải liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri, thực hiện chế độ tiếp
xúc, báo cáo với cử tri về hoạt động của mình và của HĐND, trả lời những yêu cầu, kiến
nghị của cử tri, xem xét, đôn đốc việc giải quyết khiếu nại tố cáo của nhân dân.
Đại biểu HĐND phải gương mẫu chấp hành chính sách pháp luật của Nhà nước;
tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện chính sách, pháp luật và tham gia vào việc
quản lý Nhà nước.26
Đại biểu HĐND là nhân tố quyết định chất lượng hoạt động của HĐND. Vì vậy,
xác định cụ thể, rõ ràng tiêu chuẩn của đại biểu HĐND là điều kiện để nâng cao chất
lượng hoạt động của HĐND trong việc quyết định những vấn đề quan trọng của địa
phương. Để được là đại biểu HĐND thì phải có những tiêu chuẩn sau:
- Trung thành với tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, phấn đấu thực hiện công
cuộc đổi mới đất nước và xây dựng phát triển địa phương;
- Có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu chấp hành pháp luật, tích cực đấu tranh
chống mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền, tham nhũng, lãng phí và các hành
vi vi phạm pháp luật khác, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của
công dân;
- Có năng lực và trình độ thực hiện nhiệm vụ đại biểu HĐND, có khả năng tuyên
truyền, vận động gia đình và nhân dân thực hiện chính sách, pháp luật, am hiểu tình hình
kinh tế - xã hội để tham gia quyết định những vấn đề quan trọng ở địa phương;
- Liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân, được nhân dân tín
nhiệm;
- Có điều kiện tham gia các hoạt động của HĐND.27
26
27

Điều 121 Hiến pháp năm 1992.

quy phạm pháp luật của cấp trên hay không.
Thứ ba, hoạt động tiếp xúc cử tri để thu thập, tổng hợp ý kiến, nguyện vọng của cử
tri để tham gia thảo luận, chất vấn tại kỳ họp. Đồng thời, báo cáo kết quả hoạt động của
đại biểu, HĐND trong thời gian qua, tuyên truyền phổ biến, pháp luật, chính sách của
Nhà nước.
Thứ tư, hoạt động tiếp công dân nhằm tiếp nhận đơn thư, khiếu nại, tố cáo, kiến
nghị của công dân để chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết và đại biểu có nhiệm
vụ theo dõi, đôn đốc việc giải quyết đó.
Các hoạt động của đại biểu HĐND có mối quan hệ, tác động qua lại, bổ trợ lẫn
nhau, nằm trong một chỉnh thể thống nhất nhằm thực tốt các chức năng, nhiệm vụ của
HĐND.
1.2.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của đại biểu HĐND
1.2.2.1 Nhiệm vụ
Đại biểu HĐND được nhân dân địa phương tín nhiệm bầu ra là người đại diện cho
ý chí, nguyện vọng của nhân dân địa phương, là người có tinh thần trách nhiệm, được
nhân dân tin cậy. Vì vậy, phải gương mẫu chấp hành pháp luật, chính sách của nhà nước,
tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện pháp luật, chính sách và tham gia vào việc
28
29

Mục 4, Chương II Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.
Điều 38, 39, 40, 41 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.

GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

14

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh



khác của UBND, Chánh án TAND, Viện trưởng VKSND và Thủ trưởng các cơ quan
chuyên môn thuộc UBND cùng cấp. Người bị chất vấn phải trả lời những vấn đề mà đại
biểu HĐND chất vấn.
Trong thời gian HĐND họp, đại biểu HĐND gửi chất vấn đến Thường trực HĐND
cùng cấp. Người bị chất vấn phải trả lời trước HĐND tại kỳ họp đó. Trong trường họp
30

Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, Trường Đại Học Luật Hà Nội, 2005, tr. 439.
Điều 38 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.
32
Điều 39 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.
33
Điều 40 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.
34
Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, Trường Đại Học Luật Hà Nội, 2005, tr 439.
31

GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

15

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

cần điều tra, xác minh thì HĐND có thể quyết định cho trả lời tại kỳ họp sau của HĐND
hoặc cho trả lời bằng văn bản gửi đến đại biểu đã chất vấn và Thường trực HĐND.

Hiến pháp.37
35

Điều 41 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.
Điều 42 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003.
37
Đào Trí Úc: Mô hình tổ chức và hoạt động của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nxb. Tư pháp, 2007, tr.
195-196.
36

GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

16

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

Năm 1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, cả nước thống nhất, tình hình đất
nước có nhiều thay đổi lớn, Hiến pháp năm 1959 không còn phù hợp, vì lẽ đó Hiến pháp
năm 1980 ra đời, Hiến pháp định hướng xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa trên toàn
lãnh thổ. Lần đầu tiên Hiến pháp quy định nhiệm vụ, quyền hạn của đại biểu HĐND
“Đại biểu HĐND phải liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri, thực hiện
chế độ tiếp xúc và báo cáo với cử tri về hoạt động của mình và của HĐND, trả lời những
yêu cầu và kiến nghị của cử tri, xem xét và giúp giải quyết những điều khiếu nại và tố
cáo của nhân dân.
Đại biểu HĐND tuyên truyền, phổ biến pháp luật, chính sách của Nhà nước và

Điều 121 Hiến pháp năm 1992.
39

GVHD: ThS. Huỳnh Thị Sinh Hiền

17

SVTH: Võ Văn Tuấn Khanh


Luận văn tốt nghiệp

Đề tài: Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân – Thực trạng và giải pháp

Thêm vào đó, Hiến pháp năm 1992 mở rộng hơn những nhiệm vụ và quyền hạn
của đại biểu HĐND, quy định cụ thể, rõ ràng và chi tiết hơn. Nếu như ở Hiến pháp năm
1980 quy định “Đại biểu HĐND chỉ có quyền chất vấn UBND và các cơ quan Nhà nước
khác ở địa phương”, quy định này thiếu cụ thể cá nhân nào sẽ bị chất vấn, phạm vi chất
vấn hẹp. Đến Hiến pháp năm 1992 quy định “Đại biểu HĐND có quyền chất vấn Chủ
tịch HĐND, Chủ tịch và các thành viên khác của UBND, Chánh án TAND, Viện trưởng
VKSND và thủ trưởng các cơ quan thuộc UBND”.41 Với quy định trên thì thẩm quyền
chất vấn của đại biểu được mở rộng sang cả Chánh án TAND, Viện trưởng VKSND và
thủ trưởng các cơ quan thuộc UBND và từng cá nhân bị chất vấn thì được đề cập cụ thể.
Hiến pháp này ra đời cũng là cơ sở cho việc ban hành Luật tổ chức HĐND và UBND
năm 2003, chế định đại biểu HĐND ngày thêm hoàn thiện. Về nhiệm vụ, quyền hạn,
trách nhiệm của đại biểu được quy định cụ thể, tạo cơ sở pháp lý cho đại biểu hoạt động,
góp phần mang lại hiệu quả, chất lượng hoạt động của HĐND.
Qua những phân tích trên ta thấy được vai trò, vị trí vô cùng quan trọng của
HĐND trong hệ thống cơ quan quyền lực Nhà nước, mà trọng tâm góp phần mang lại
hiệu quả và chất lượng hoạt động của HĐND là đại biểu HĐND. Vậy đại biểu HĐND có