Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN LUẬT THƢƠNG MẠI

----------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 35 (2009 – 2013)

ĐỀ TÀI:

ĐÁNH GIÁ NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP
LUẬT
VỀ PHÁN QUYẾT TRỌNG TÀI
THEO LUẬT TRỌNG TÀI THƢƠNG MẠI 2010
VÀ HƢỚNG HOÀN THIỆN

Giảng viên hướng dẫn:
Nguyễn Thị Hoa Cúc
Bộ môn Luật thƣơng mại

Sinh viên thực hiện:
Tô Huyền Trang
MSSV: 5095576
Lớp: LK0964A2 – K35

Cần Thơ, 11/2012


1.1.5 Các hình thức tổ chức trọng tài .......................................................... 13
1.1.5.1 Trọng tài vụ việc ( ad- hoc) ........................................................... 13
1.1.5.2 Trọng tài quy chế ........................................................................... 14
1.1.6 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài thương mại .......... 16
1.1.6.1 Các bên phải có thỏa thuận trọng tài, thỏa thuận trọng tài
phải có hiệu lực ......................................................................................... 16
1.1.6.2 Tranh chấp phát sinh phải thuộc thẩm quyền của Trọng tài ........ 17
1.2 Sơ lƣợc về phán quyết trọng tài thƣơng mại ........................................... 17
1.2.1 Khái niệm phán quyết trọng tài ........................................................... 17
1.2.2 Phân biệt quyết định và phán quyết của Trọng tài ............................. 18
1.2.3 Nguyên tắc ban hành phán quyết trọng tài ........................................ 19
1.2.4 Phân loại phán quyết trọng tài ............................................................ 19

CHƢƠNG 2. ĐÁNH GIÁ NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT
VỀ PHÁN QUYẾT TRỌNG TÀI THEO LUẬT TRỌNG TÀI
THƢƠNG MẠI 2010 VÀ HƢỚNG HOÀN THIỆN
2.1 Hình thức, nội dung, hiệu lực và lƣu trữ phán quyết trọng tài thƣơng
GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 2

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

mại ................................................................................................................... 22
2.1.1 Hình thức và nội dung của phán quyết trọng tài ............................... 22
2.1.2 Hiệu lực của phán quyết trọng tài ....................................................... 24


KẾT LUẬN ........................................................................................................... 59
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 3

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

LỜI NÓI ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Kể từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986 Nhà nƣớc ta đã thực
hiện đƣờng lối đổi mới công nhận nền kinh tế nhiều thành phần với sự tham gia của
nhiều ngành kinh tế khác nhau làm cho các hoạt động thƣơng mại càng trở nên đa
dạng và phức tạp. Mặt khác, Hiến pháp 1992 sửa đổi, bổ sung 2001 tại Điều 57 có
quy định “công dân có quyền tự do kinh doanh theo quy định của pháp luật”, có
nghĩa là các chủ thể có quyền tự do kinh doanh để tìm kiếm lợi nhuận trong khuôn
khổ pháp luật. Chính vì vậy, tranh chấp thƣơng mại là một phần tất yếu trong hoạt
động thƣơng mại và không thể tránh đƣợc.
Với nền kinh tế thị trƣờng hiện nay càng ngày càng có nhiều khó khăn đối
với nền kinh tế nói chung và cộng đồng doanh nghiệp nói riêng. Số vụ tranh chấp
trong thƣơng mại ngày càng tăng. Không chỉ có sự tranh chấp thƣơng mại trong
nƣớc mà sự tranh chấp thƣơng mại có yếu tố nƣớc ngoài cũng xảy ra rất nhiều.
Và một phƣơng thức giải quyết tranh chấp thƣơng mại nhanh chóng và hiệu
quả hiện nay là giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài thƣơng mại. Mặc dù vậy nhƣng

trung vào vấn đề giải quyết tranh chấp thƣơng mại bằng Trọng tài thƣờng trực, quy
chế pháp lý Trọng tài viên, thỏa thuận trọng tài, thẩm quyền của Trọng tài…
Từ những lý lẽ trên cho thấy cần thiết phải quan tâm đúng mức và hoàn thiện
những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài thƣơng mại. Chính vì vậy mà
ngƣời viết chọn đề tài “Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết
trọng tài theo Luật trọng tài thƣơng mại 2010 và hƣớng hoàn thiện” để làm đề
tài luận văn tốt nghiệp cho mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trong những phƣơng thức giải quyết tranh chấp thƣơng mại hiện nay, giải
quyết tranh chấp bằng Trọng tài thƣơng mại có nhiều ƣu điểm vƣợt trội tuy nhiên
các nhà kinh doanh vẫn không mấy “mặn mà” với phƣơng thức này. Một trong
những lý do quan trọng là quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài còn tồn tại
nhiều vấn đề ảnh hƣởng đến giá trị thi hành của phán quyết. Ngƣời viết nghiên cứu
đề tài này với mong muốn đánh giá một cách khách quan, toàn diện những tiến bộ
đã đạt đƣợc đồng thời cũng làm sáng tỏ những hạn chế, bất cập trong những quy
định của Luật trọng tài thƣơng mại 2010 về phán quyết trọng tài thƣơng mại. Từ đó
ngƣời viết đề ra những giải pháp để hoàn thiện những quy định của pháp luật về
phán quyết trọng tài thƣơng mại. Với sự cố gắng của ngƣời viết, mong rằng sẽ giúp
ngƣời đọc hiểu một cách rõ ràng nhất có thể những vấn đề xoay quanh phán quyết
trọng tài và hi vọng trong tƣơng lai gần những quy định của pháp luật về phán quyết
trọng tài sẽ đƣợc hoàn thiện góp phần làm Trọng tài thƣơng mại Việt Nam tạo đƣợc
niềm tin vững chắc cho không chỉ chủ thể kinh doanh trong nƣớc mà đối với cả chủ
thể kinh doanh ngoài nƣớc.
3. Phạm vi nghiên cứu
Do thời gian cũng nhƣ khả năng của ngƣời viết có hạn nên đề tài chủ yếu
phân tích đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật
trọng tài thƣơng mại 2010. Bằng cách so sánh những quy định về phán quyết trọng
tài của Luật trọng tài thƣơng mại 2010 với một số quy định của Luật mẫu trọng tài
UNICITRAL và Pháp lệnh trọng tài thƣơng mại 2003. Từ đó làm nổi bật lên những
vấn đề mà Luật trọng tài thƣơng mại 2010 đã đạt đƣợc và những vấn đề còn tồn tại

Trang 6

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

CHƢƠNG 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TRỌNG TÀI THƢƠNG MẠI VÀ
PHÁN QUYẾT CỦA TRỌNG TÀI
1.1. Khái quát về Trọng tài thƣơng mại
1.1.1. Lược sử phát triển Trọng tài thương mại
Giải quyết tranh chấp thƣơng mại là một đòi hỏi tất yếu bắt nguồn từ sự phát
triển của các quan hệ kinh tế và gắn liền với nhiệm vụ quản lý nhà nƣớc đặt ra trong
từng giai đoạn. Việc xây dựng nhà nƣớc xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ở
nƣớc ta luôn là mục tiêu, định hƣớng phấn đấu của Đảng và Nhà nƣớc ta. Tuy nhiên
tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh, chủ trƣơng của từng thời kì mà pháp luật nói
chung và pháp luật trọng tài nói riêng đã có những bƣớc phát triển để đáp ứng với
tình hình thực tế phục vụ cho mục tiêu này.
1.1.1.1. Giai đoạn trước khi Pháp lệnh Trọng tài thương mại 2003 có
hiệu lực1
Trƣớc khi có Pháp lệnh trọng tài thƣơng mại 2003, ở Việt Nam tồn tại hai
loại hình Trọng tài, đó là Trọng tài kinh tế nhà nƣớc và Trọng tài phi chính phủ.
Thứ nhất, đối với Trọng tài kinh tế nhà nƣớc:
Trọng tài kinh tế nhà nƣớc là mô hình Trọng tài do nhà nƣớc lập ra, có chức
năng giải quyết các tranh chấp phát sinh từ các hợp đồng kinh tế của các doanh
nghiệp nhà nƣớc. Thực chất, Trọng tài kinh tế nhà nƣớc là cơ quan của Nhà nƣớc,
vừa thực hiện chức năng quản lý kinh tế, vừa thực hiện chức năng giải quyết tranh
chấp kinh tế giữa các tổ chức kinh tế nhà nƣớc. Mô hình này đƣợc thiết lập lần đầu

Thứ hai, đối với Trọng tài phi chính phủ:
Trọng tài kinh tế phi chính phủ là một tổ chức độc lập, không phụ thuộc vào
hệ thống cơ quan nhà nƣớc. Nó có thể đƣợc thành lập dƣới dạng Công ty hoặc các
Hiệp hội trọng tài. Mô hình này phổ biến ở các nƣớc có nền kinh tế thị trƣờng.
Chẳng hạn: Hiệp hội trọng tài Mỹ, Hiệp hội trọng tài Nhật Bản, Tòa án trọng tài
quốc tế Luân Đôn…
Trong giai đoạn này để đáp ứng nhu cầu về giải quyết tranh chấp đối với hợp
đồng chuyên biệt, những tranh chấp đặc thù, ở Việt Nam tồn tại hai mô hình Trọng
tài khác nhau, đó là Hội đồng trọng tài kinh tế và Trung tâm trọng tài kinh tế.
Hội đồng trọng tài kinh tế:
Hội đồng trọng tài ngoại thƣơng ra đời bằng Nghị định 59/CP ngày
30/4/1963 của Hội đồng chính phủ về việc thành lập Hội đồng trọng tài ngoại
thƣơng. Sau đó với Nghị định 153/CP ngày 5/10/1964 về việc thành lập Hội đồng
trọng tài hàng hải, Hội đồng trọng tài hàng hải đã đƣợc thành lập. Hai tổ chức này
có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh trong mua bán và hàng hải khi có
ít nhất một bên là chủ thể nƣớc ngoài. Phán quyết của cả hai Hội đồng đều chung
thẩm và không thể kháng cáo ở bất kì tổ chức nào. Thực tế thì Hội đồng trọng tài ở
thời kì này rất ít việc để giải quyết. Để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế
thị trƣờng, ngày 28/4/1993, Thủ tƣớng chính phủ ra quyết định số 204/TTg về việc
thành lập Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) đặt bên cạnh Phòng thƣơng
mại và công nghiệp Việt Nam trên cơ sở hợp nhất Hội đồng trọng tài ngoại thƣơng
và Hội đồng trọng tài hàng hải. Cụ thể tại Điều 1 Quyết định 204/TTg quy định:
“Cho phép thành lập Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam bên cạnh Phòng thương
mại và công nghiệp Việt Nam trên cơ sở hợp nhất Hội đồng trọng tài ngoại thương
và Hội đồng trọng tài hàng hải”.
Trung tâm trọng tài kinh tế:
Sau khi Nghị định 116/CP có hiệu lực thì hàng loạt các Trung tâm trọng tài
kinh tế đƣợc thành lập: 02 Trung tâm trọng tài kinh tế tại Hà Nội, 01 Trung tâm
trọng tài kinh tế tại thành phố Hồ Chí Minh, 01 Trung tâm trọng tài kinh tế ở thành
phố Cần Thơ và 01 Trung tâm trọng tài kinh tế tại tỉnh Bắc Giang.

lĩnh vực thƣơng mại đi chậm hơn so với các quan hệ phát sinh trong thực tiễn.
1.1.1.2. Giai đoạn từ khi Pháp lệnh Trọng tài thương mại 2003 có hiệu
4
lực
Trong quá trình tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về giải quyết tranh
chấp trong kinh doanh, Pháp lệnh trọng tài thƣơng mại đƣợc Quốc hội thông qua
ngày 25/3/2003 và có hiệu lực ngày 1/7/2003 đánh dấu một bƣớc phát triển mới
trong quá trình lập pháp của Việt Nam nói chung và pháp luật trọng tài nói riêng.
Sự ra đời của Pháp lệnh phù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế nhƣ hiệu lực của
thỏa thuận trọng tài, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trở thành Trọng tài viên, ghi
nhận Trọng tài vụ việc, mở rộng thẩm quyền chọn Trọng tài viên, ghi nhận mối
quan hệ giữa Trọng tài và Tòa án bằng một loạt các quy định cụ thể nhƣ hỗ trợ thi
hành thỏa thuận trọng tài, chỉ định Trọng tài viên, giải quyết khiếu nại về thẩm
quyền của Hội đồng trọng tài, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, giải quyết yêu
cầu hủy quyết định trọng tài, lƣu trữ hồ sơ trọng tài…Về cơ bản Pháp lệnh đã khắc
phục đƣợc những khiếm khuyết, hạn chế trong các quy định của pháp luật trọng tài
thƣơng mại trƣớc đây mà theo đánh giá của nhiều nhà nghiên cứu chính những
khiếm khuyết, hạn chế đó là nguyên nhân chủ yếu làm giảm sút đáng kể sự hấp dẫn
của các chế định Trọng tài trong thực tiễn giải quyết tranh chấp phát sinh trong quá
trình kinh doanh. Với sự ra đời của Pháp lệnh đã góp phần làm cho các doanh
nghiệp hứng thú hơn, tin tƣởng lựa chọn và sử dụng Trọng tài nhiều hơn.

4

Nguyễn Thái Phúc, Một số ý kiến về Pháp lệnh Trọng tài thương mại, tạp chí nghiên cứu lập pháp, số 2/
2003, tr. 35

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 9

thích hợp để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Thứ ba, quyền của Hội đồng trọng tài đƣợc mở rộng chẳng hạn nhƣ quyền
đƣợc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, đƣợc thu thập chứng cứ, đƣợc triệu tập
nhân chứng…
Thứ tƣ, Luật trọng tài thƣơng mại không yêu cầu Trọng tài viên phải có quốc
tịch Việt Nam. Điều đó có nghĩa là ngƣời nƣớc ngoài cũng có thể đƣợc chỉ định làm
Trọng tài viên ở Việt Nam nếu các bên tranh chấp hoặc tổ chức trọng tài tín nhiệm
họ. Quy định này đáp ứng nhu cầu thực tế trong giai đoạn Việt Nam tăng cƣờng hội
nhập kinh tế quốc tế.
5

Hà Phƣơng, Những điểm mới cơ bản của Luật trọng tài thương mại,
http://moj.gov.vn/ct/tintuc/lists/nghin%20cu%20trao%20i/view_detail.aspx?ItemID=2775, [ngày đăng
04/8/2010], [ngày truy cập 18/8/2012]
6
Xem Điều 2 Luật Trọng tài thƣơng mại 2010, đƣợc Quốc Hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Khóa XII, kỳ họp thứ 7 ngày 17/6/2010 thông qua, có hiệu lực ngày 01/01/2011

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 10

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

Ngoài ra, điều quan trọng phải kể đến là căn cứ để hủy phán quyết trọng tài
rõ ràng hơn, minh bạch hơn. Trƣớc đây không ít bên thua kiện đã lợi dụng một số

hiệu lực ngày 01 tháng 01 năm 2011 thì: “Trọng tài thương mại là phương thức giải
quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận và được tiến hành theo quy định của Luật
này”.
7

Dƣơng Kim Thế Nguyên, Giáo trình Luật thương mại 3, Khoa luật, Trƣờng đại học Cần Thơ, 6/2008, tr. 7

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 11

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

Nhìn chung, có thể hiểu rằng Trọng tài thƣơng mại là hình thức giải quyết
tranh chấp thông qua hoạt động của Trọng tài viên theo một trình tự thủ tục nhất
định, với tƣ cách là bên thứ ba độc lập với các bên tranh chấp nhằm chấm dứt xung
đột, mâu thuẫn bằng việc đƣa ra phán quyết buộc các bên phải thi hành. Khác với
hòa giải, bên thứ ba trong tố tụng trọng tài có quyền quyết định đúng sai giữa các
bên tranh chấp và đƣa ra phán quyết. Phán quyết này có hiệu lực bắt buộc, nếu
không thi hành sẽ bị cƣỡng chế bằng quyền lực nhà nƣớc.
1.1.3. Đặc điểm của Trọng tài thương mại
Từ những mô hình tổ chức và hoạt động của Trọng tài thƣơng mại của một
số nƣớc trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam, có thể đƣa ra một số đặc điểm sau:8
Thứ nhất, Trọng tài thƣơng mại là một tổ chức phi chính phủ, hoạt động theo
pháp luật và quy chế về Trọng tài thƣơng mại. Khi giải quyết tranh chấp Trọng tài
không nhân danh quyền lực nhà nƣớc, các Trọng tài viên không do Nhà nƣớc bổ


SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

cấm chuyển dịch quyền sở hữu tài sản đang tranh chấp….. Xét cho cùng, sự hỗ trợ
của Tòa án là cần thiết để Trọng tài thƣơng mại hoạt động có hiệu quả.
Thứ tƣ, Trọng tài thƣờng đƣợc tổ chức theo hai mô hình: Trọng tài vụ việc
và Trọng tài quy chế. Nhìn chung, về cơ bản các quy tắc tố tụng trọng tài của các
nƣớc cũng có những điểm chung do hầu hết các Trung tâm trọng tài trên thế giới
đều xây dựng trên khuôn mẫu của Luật Trọng tài mẫu UNICITRAL9.
Thứ năm, phán quyết của Trọng tài có giá trị chung thẩm và không thể kháng
cáo trƣớc bất kì cơ quan, tổ chức nào. Trọng tài chỉ xét xử một lần và phán quyết có
giá trị chung thẩm, và nếu không bị hủy thì phải đƣợc các bên thi hành, nếu không
tự nguyện thi hành thì bên đƣợc thi hành có quyền yêu cầu Cơ quan thi hành án có
thẩm quyền thi hành phán quyết trọng tài.10 Đây chính là ƣu điểm nổi bật của Trọng
tài thƣơng mại.
Thứ sáu, tất cả các tổ chức trọng tài đều có biểu phí trọng tài dựa vào tính
chất vụ việc, giá trị tài sản tranh chấp, trình độ của Trọng tài viên. Trọng tài phải tự
hạch toán. Phần lớn các nƣớc phƣơng Tây không đặt ra vấn đề hỗ trợ của Nhà nƣớc
đối với Trọng tài. Tuy nhiên ở nhiều nƣớc Châu Á nhƣ Hàn Quốc, Malaysia,
Philipine… Nhà nƣớc lại hỗ trợ cho hoạt động của Trọng tài rất nhiều, đặc biệt là về
tài chính. Thái Lan có Viện trọng tài nằm trong Bộ tƣ pháp đƣợc cấp trụ sở và trả
lƣơng hành chính cho tất cả các nhân viên cùng các chi phí văn phòng.
Ở Việt Nam hiện nay, Trọng tài với tính chất là hình thức tài phán phi chính
phủ, hiệu quả giải quyết tranh chấp cả về số lƣợng lẫn chất lƣợng chƣa cao, chƣa
thật sự tạo đƣợc vị thế của mình trong nƣớc lẫn quốc tế. Hơn nữa, các nhà doanh
nghiệp Việt Nam vẫn còn tâm lý tin tƣởng việc giải quyết tranh chấp bằng Tòa án

Thứ nhất, phán quyết trọng tài có giá trị chung thẩm, có giá trị bắt buộc đối
với các bên, không thể chống án hay kháng cáo. Phán quyết trọng tài đƣợc thực hiện
ngay, phù hợp với nhu cầu khôi phục nhanh những tổn thất trong kinh doanh
thƣơng mại. Trong khi Tòa án có hai cấp xét xử từ sơ thẩm đến phúc thẩm, rồi còn
thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, rồi còn khiếu nại, khiếu kiện và còn có sự tham gia
của nhiều cơ quan khác (nhƣ Viện kiểm sát…).. Xét xử tại Trọng tài chỉ có một cấp
xét xử. Khi tuyên phán quyết xong, Hội đồng trọng tài hoàn thành nhiệm vụ và
chấm dứt sự tồn tại của mình.
Thứ hai, Trọng tài là một cơ chế giải quyết tranh chấp bí mật. Hầu hết pháp
luật về Trọng tài của các nƣớc đều thừa nhận nguyên tắc trọng tài xử kín nếu các
bên không quy định khác. Thông thƣờng, các bên tranh chấp không muốn các đối
tác khác và giới truyền thông biết họ đang có tranh chấp nhằm đảm bảo bí mật và
uy tín trong sản xuất kinh doanh. Nếu vụ tranh chấp đƣợc giải quyết bằng phƣơng
thức Tòa án thì tất cả phải công khai theo nguyên tắc tố tụng của Tòa án. Do đó,
xuất phát từ nguyên tắc xét xử không công khai của Trọng tài, các bên có quyền yêu
cầu Trọng tài giải quyết tranh chấp không công khai. Điều này sẽ bảo vệ đƣợc danh
tiếng cũng nhƣ sự nghiệp kinh doanh của doanh nghiệp trên thị trƣờng thông qua
tính bảo mật thông tin kinh doanh khi giải quyết tranh chấp.
Thứ ba, Trọng tài là một cơ chế giải quyết tranh chấp có tính độc lập và độ
tin cậy của các bên khá cao. Với tính chất là một tổ chức phi chính phủ, Trọng tài
viên hoàn toàn độc lập, không bị chi phối bởi một cơ quan chủ quản nào. Họ xét xử
vụ việc theo pháp luật và theo khả năng hiểu biết của mình. Hơn nữa, sự gần gũi và
quan tâm của Trọng tài viên đối với các bên tranh chấp cũng là một ƣu điểm của
Trọng tài so với Tòa án. Đây là yếu tố thuận lợi cho các bên tranh chấp khi sử dụng
phƣơng thức này, vì trong quá trình giải quyết tranh chấp các bên đôi khi thiếu sự
bình tĩnh, Trọng tài viên sẽ là ngƣời bám sát, theo dõi tiến trình vụ việc và giúp đỡ
các bên kịp thời. Ngoài ra, Trọng tài viên là những ngƣời đƣợc sự lựa chọn từ chính
các bên tranh chấp nên độ tin cậy, tin tƣởng của các bên đối với Trọng tài viên là
khá cao. Điều này sẽ tạo điều kiện cho việc giải quyết tranh chấp đƣợc tiến hành
không quá nhiều căng thẳng và áp lực. Bởi Hội đồng trọng tài xét xử vụ kiện đã

gian, điều mà các Tòa án sẽ rất khó đáp ứng đƣợc do luôn phải giải quyết nhiều
tranh chấp cùng một lúc. Tính nhanh chóng khi giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài
là một ƣu điểm mà các nhà kinh doanh thƣờng lựa chọn khi xảy ra tranh chấp. Bởi
vì, phán quyết trọng tài có giá trị chung thẩm và không trải qua nhiều cấp xét xử
nhƣ Tòa án. Đối với các nhà kinh doanh thì thời gian là tiền bạc và cũng là cơ hội
góp phần vào sự thành bại trong kinh doanh. Vì thế Trọng tài đƣợc ƣa chuộng đối
với những ai không muốn đồng vốn bị giam giữ quá lâu bởi tố tụng tòa án cho phép
các bên đƣợc quyền kháng án làm cho tiến độ giải quyết tranh chấp bị kéo dài.
Trong hoạt động kinh doanh thời gian là lợi nhuận, là cơ hội cho nên không thể lãng
phí. Trong thực tế, giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài, ví dụ nhƣ giải quyết tranh
chấp bằng VIAC thƣờng kéo dài tối đa là 6 tháng, còn tại Tòa án có thể kéo dài
hàng năm trời.
Thứ sáu, giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài giúp duy trì quan hệ đối tác.
Tố tụng tại trọng tài là tự nguyện. Xét xử bằng Trọng tài sẽ làm giảm mức độ xung
đột của những bất đồng tạo điều kiện để các bên duy trì đƣợc quan hệ đối tác, quan
hệ thiện chí đối với nhau và đặc biệt, sự tự nguyện thi hành quyết định trọng tài của
một bên sẽ làm cho bên kia có sự tin tƣởng tốt hơn trong quan hệ làm ăn trong
tƣơng lai.
Thứ bảy, Trọng tài cho phép các bên tự lựa chọn và chỉ định Trọng tài viên
mà họ tín nhiệm, điều mà không tồn tại ở Tòa án . Điều này có ý nghĩa quan trọng
để giúp các bên tìm thấy sự công bằng trong việc bảo vệ quyền lợi cho mình. Khi
vụ việc đƣợc đem ra xét xử ở Toà án, có thể Thẩm phán đƣợc chỉ định giải quyết vụ
việc không có trình độ chuyên môn liên quan đến đối tƣợng tranh chấp, đặc biệt các
ngành có đặc thù chuyên môn cao nhƣ: dầu khí, xây dựng, tài chính, đầu tƣ, bảo
hiểm… Nhƣng khi giải quyết bằng Trọng tài, các bên hoàn toàn có thể lựa chọn
GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 15

SVTH: Tô Huyền Trang

lên tới 75.800 USD.13 Ngoài ra, đối với Trọng tài vụ việc, các bên có thể thỏa thuận
bỏ qua một số thủ tục tố tụng không cần thiết để rút ngắn thời gian giải quyết vụ
tranh chấp.
Nhược điểm:
Nhƣợc điểm lớn nhất của Trọng tài vụ việc đó là phụ thuộc hoàn toàn vào
thiện chí của các bên. Quá trình tố tụng có nguy cơ bị trì hoãn và nhiều khi không
thể thành lập đƣợc Hội đồng trọng tài nếu một bên không có thiện chí và có thể
không có quy tắc tố tụng nào đƣợc áp dụng.
12

Giải quyết tranh chấp: Trọng tài Ad- hoc hay Trọng tài quy chế, http://www.viac.org.vn/viVN/Home/baivietlienquan-96/267/Giai-quyet-tranh-chap-Trong-tai-adhoc-hay-trong-tai.aspx, [ngày truy cập
20/7/2012]
13
Biểu phí tổn và các chi phí trọng tài của ICC có hiệu lực ngày 01/01/1998

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 16

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

Trong Trọng tài vụ việc không có tổ chức nào giám sát việc tiến hành trọng
tài và giám sát các Trọng tài viên. Vì vậy, kết quả phần lớn phụ thuộc vào việc tiến
hành tố tụng và khả năng kiểm soát quá trình tố tụng của các Trọng tài viên. Cả
Trọng tài viên và các bên sẽ không có cơ hội nhận đƣợc sự ủng hộ và giúp đỡ đặc
biệt nào từ một tổ chức Trọng tài thƣờng trực trong trƣờng hợp phát sinh sự kiện

20/7/2012]
15
Nguyễn Văn Lộc, Giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài thương mại tại Việt Nam( phần 3),
http://www.baomoi.com/Home/BongDa/saga.vn/Giai-quyet-tranh-chap-bang-Trong-tai-thuong-mai-tai-VietNam-phan-3/3954608.epi, [ngày đăng 09/3/2010], [ngày truy cập 20/7/2012]

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 17

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

Ưu điểm:
Việc quy định chi tiết các thủ tục tố tụng khi bắt đầu cho đến khi kết thúc là
thuận lợi lớn nhất của Trọng tài quy chế. Chẳng hạn, khi các bên thỏa thuận trọng
tài sẽ đƣợc tiến hành bởi một Hội đồng trọng tài gồm ba Trọng tài viên nhƣng bị
đơn lại không tiến hành chỉ định Trọng tài viên. Trong trƣờng hợp đó, quy tắc tố
tụng trọng tài sẽ quy định cụ thể về việc chỉ định Trọng tài viên cho bị đơn. Theo
Quy tắc tố tụng trọng tài của VIAC, nếu bị đơn không tiến hành chỉ định Trọng tài
viên trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đƣợc yêu cầu chỉ định Trọng tài viên
thì Chủ tịch Trung tâm sẽ chỉ định Trọng tài viên cho bị đơn.
Ngoài ra, các quy tắc tố tụng của các tổ chức trọng tài thƣờng quy định rất
chi tiết về các bƣớc của quá trình tố tụng, đảm bảo trong mọi trƣờng hợp tranh chấp
sẽ đƣợc giải quyết, không phụ thuộc vào việc một bên có tham gia vào quá trình tố
tụng trọng tài hay không. Theo Quy tắc của ICC: “Nếu một trong các bên, mặc dù
đã được thông báo hợp lệ, nhưng không tham dự, thì Trọng tài viên, nếu thấy rằng
việc gửi thông báo đã được tiến hành hợp lệ mà bên nhận được thông báo vắng mặt


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

tranh chấp và quyết định loại trọng tài nào sẽ thích hợp, có lợi nhất cho mình để giải
quyết. Thông thƣờng thì Trọng tài quy chế đƣợc ƣu tiên lựa chọn.
1.1.6. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài thương mại
1.1.6.1. Các bên phải có thỏa thuận Trọng tài, thỏa thuận phải có hiệu
lực
Thoả thuận trọng tài là thoả thuận giữa các bên về việc giải quyết bằng
Trọng tài tranh chấp có thể phát sinh hoặc đã phát sinh. Trong đó, các chủ thể của
các quan hệ kinh tế thể hiện sự nhất trí về việc sẽ đƣa các tranh chấp đã hoặc sẽ có
thể phát sinh đến Trọng tài để giải quyết. Thỏa thuận trọng tài là nội dung đầu tiên
trong trình tự, thủ tục trọng tài. Tức có nghĩa là tố tụng trọng tài chỉ đƣợc hình
thành trên cơ sở một thỏa thuận trọng tài của các bên tranh chấp. Nói cách khác
không có thỏa thuận trọng tài thì không có việc giải quyết tranh chấp bằng Trọng
tài.17
Thỏa thuận trọng tài có hiệu lực tức không rơi vào trƣờng hợp bị coi là vô
hiệu theo quy định của Luật trọng tài 2010. Có 06 tình huống thoả thuận trọng tài bị
coi là vô hiệu gồm:18
Thứ nhất, tranh chấp phát sinh trong các lĩnh vực không thuộc thẩm quyền
của Trọng tài theo quy định tại Điều 2 của Luật trọng tài thƣơng mại 2010.
Thứ hai, ngƣời xác lập thoả thuận trọng tài không có thẩm quyền theo quy
định của pháp luật.
Thứ ba, ngƣời xác lập thoả thuận trọng tài không có năng lực hành vi dân sự
theo quy định của Bộ luật dân sự.
Thứ tƣ, hình thức của thoả thuận trọng tài không phù hợp với quy định tại
Điều 16 của Luật trọng tài thƣơng mại 2010.
Thứ năm, một trong các bên bị lừa dối, bị đe doạ, bị cƣỡng ép trong quá trình
xác lập thoả thuận trọng tài và có yêu cầu tuyên bố thoả thuận trọng tài đó là vô

chỉ thụ lý khi xem xét thấy vụ kiện nằm trong thẩm quyền xét xử của mình.
Theo quy định tại Điều 2 của Luật trọng tài thƣơng mại, Trọng tài có thẩm
quyền giải quyết các tranh chấp sau:
“Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại;
Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động
thương mại;
Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng
Trọng tài”.
Luật đã khắc phục những hạn chế của Pháp lệnh trọng tài thƣơng mại 2003,
khắc phục việc phân định không rõ ràng phạm vi thẩm quyền của Trọng tài đối với
các tranh chấp thƣơng mại.
Nhƣ vậy, ngoài việc có thẩm quyền đối với các tranh chấp phát sinh từ hoạt
động thƣơng mại20, Luật còn cho Trọng tài có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp
không phát sinh từ hoạt động thƣơng mại nhƣng đƣợc pháp luật có liên quan quy
định sẽ đƣợc giải quyết bằng Trọng tài.
Ngoài ra, Luật trọng tài thƣơng mại 2010 không có giới hạn về phạm vi chủ
thể tranh chấp. Tổ chức, cá nhân bất kỳ đều có thể thỏa thuận lựa chọn Trọng tài để
giải quyết tranh chấp miễn là lĩnh vực tranh chấp phát sinh từ hoạt động thƣơng
mại. Trong khi đó, theo Pháp lệnh trọng tài thƣơng mại năm 2003, chỉ có tổ chức
kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh mới có quyền lựa chọn Trọng tài.
Với việc mở rộng thẩm quyền trọng tài số vụ tranh chấp đƣa ra Trọng tài
thƣơng mại giải quyết sẽ nhiều hơn, góp phần giảm bớt gánh nặng cho Tòa án.
1.2. Sơ lƣợc về phán quyết Trọng tài thƣơng mại
1.2.1. Khái niệm phán quyết trọng tài
Trƣớc khi Luật trọng tài thƣơng mại 2010 ra đời thì quyết định giải quyết
toàn bộ nội dung tranh chấp của Trọng tài có tên gọi là quyết định. Tuy nhiên trong
các Điều ƣớc quốc tế về trọng tài (kể cả Công ƣớc NewYork 1958 về công nhận và
thi hành quyết định của trọng tài) cũng không có định nghĩa cụ thể về khái niệm
19


tài thƣơng mại 2010 mới khái niệm về quyết định cuối cùng của Trọng tài thể hiện
quan điểm giải quyết vụ tranh chấp bằng tên gọi “phán quyết”. Theo khoản 10 Điều
3 Luật trọng tài thƣơng mại 2010 định nghĩa “Phán quyết trọng tài là quyết định
của Hội đồng trọng tài giải quyết toàn bộ nội dung vụ tranh chấp và chấm dứt tố
tụng trọng tài”.
1.2.2. Phân biệt quyết định và phán quyết trọng tài
Phán quyết trọng tài là kết quả tiến hành tố tụng trọng tài và có sự khác biệt
so với các quyết định trọng tài ban hành trong quá trình giải quyết vụ tranh chấp.
Trong quá trình tố tụng Trọng tài có quyền ra nhiều loại quyết định khác nhau liên
quan đến vụ tranh chấp nhƣ: quyết định về thẩm quyền giải quyết vụ tranh chấp của
Hội đồng trọng tài, quyết định áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời… Sự giống
nhau giữa phán quyết trọng tài với những quyết định khác chỉ đơn thuần đều là
quyết định của Trọng tài. Trƣớc đây Pháp lệnh trọng tài thƣơng mại 2003 chỉ có
một tên gọi chung cho tất cả các quyết định của trọng tài bao gồm cả quyết định giải
quyết toàn bộ nội dung tranh chấp của Hội đồng trọng tài trong suốt quá trình tố
tụng. Tuy nhiên giữa phán quyết Trọng tài và các quyết định khác của Trọng tài
đƣợc phân biệt dựa trên các cơ sở sau: phán quyết của Trọng tài có ý nghĩa chấm
dứt tố tụng trọng tài, nội dung của phán quyết Trọng tài thể hiện nội dung giải quyết
toàn bộ các vấn đề tranh chấp giữa các bên đƣơng sự, trong đó có quyền lợi và
nghĩa vụ, lợi ích tranh chấp giữa các bên đƣợc xác định một cách rõ ràng, cụ thể
làm cơ sở cho việc thi hành. Thiết nghĩ chính vì vậy mà Luật trọng tài thƣơng mại
21

Nguyễn Trung Tín, Công nhận và thi hành các quyết định của Trọng tài thương mại tại Việt Nam, NXB
Tƣ Pháp Hà Nội, 2005, tr 73

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 21


Đây là điểm khác biệt cơ bản giữa tố tụng trọng tài với tố tụng tòa án trong giải
quyết tranh chấp. Bởi vì trong tố tụng tòa án, pháp luật chỉ thừa nhận giá trị của bản
án khi đạt đƣợc biểu quyết theo đa số phiếu và không có bất kỳ ngoại lệ nào đƣợc
áp dụng cho Hội đồng xét xử, và Chủ tọa phiên tòa không có quyền tự mình quyết
định các vấn đề cho vụ tranh chấp nhƣ Chủ tịch Hội đồng trọng tài. Phán quyết
trọng tài có giá trị chung thẩm; không bị kháng cáo, kháng nghị trƣớc bất kỳ cơ
quan, tổ chức nào. Phán quyết có hiệu lực thi hành ngay nếu không bị hủy trƣớc
Tòa án. Nếu không tự nguyện thi hành thì bên đƣợc thi hành có thể yêu cầu Cơ
quan thi hành án có thẩm quyền cƣỡng chế thi hành.
1.2.4. Phân loại phán quyết trọng tài
22

Nguyễn Thị Hoài Phƣơng, Thủ tục khởi kiện và tranh chấp tại Tòa án, Trọng tài, cơ chế hiện hữu bảo vệ
quyền dân sự, NXB Lao Động, 2011, tr. 347

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 22

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

Có hai loại phán quyết là phán quyết trọng tài thƣơng mại Việt Nam và phán
quyết trọng tài thƣơng mại nƣớc ngoài. Theo khoản 12 Điều 3 Luật trọng tài
thƣơng mại 2010 “Phán quyết của trọng tài nước ngoài là phán quyết do Trọng tài
nước ngoài tuyên ở ngoài lãnh thổ Việt Nam hoặc ở trong lãnh thổ Việt Nam để giải
quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận lựa chọn”. Trọng tài nƣớc ngoài là Trọng


Khoản 11 Điều 3 Luật Trọng tài thƣơng mại 2010, đƣợc Quốc Hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam Khóa XII, kỳ họp thứ 7 ngày 17/6/2010 thông qua, có hiệu lực ngày 01/01/2011

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 23

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

trọng tài, về sự nỗ lực hoàn thiện các quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài
của các nhà lập pháp Việt Nam, ngƣời viết sẽ đi vào trình bày, phân tích, so sánh,
đánh giá và kiến nghị hƣớng hoàn thiện ở chƣơng tiếp theo.

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 24

SVTH: Tô Huyền Trang


Đánh giá những quy định của pháp luật về phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương
mại 2010 và hướng hoàn thiện

CHƢƠNG 2
ĐÁNH GIÁ NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT


Nguyễn Thị Hoài Phƣơng, Thủ tục khởi kiện và tranh chấp tại Tòa án, Trọng tài, cơ chế hiện hữu bảo vệ
quyền dân sự, NXB Lao Động, 2011, tr. 348
25
Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam: Hỏi đáp về Luật trọng tài thương mại, xuất bản năm 2010, trang
133

GVHD: Nguyễn Thị Hoa Cúc

Trang 25

SVTH: Tô Huyền Trang