I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM

NGUY

NGHIÊN C U M T S CH
NG, SINH S N
C A BÒ S A HF VÀ
NG C A CÂY NGÔ CHUA
T, CH
NG S A BÒ NUÔI T I CÔNG TY
C PH N GI NG BÒ S A HUY N M C CHÂU, T

LU

THÁI NGUYÊN - 2017


I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM

NGUY

NGHIÊN C U M T S CH
C A BÒ S A HF VÀ

NG, SINH S N
NG C A CÂY NGÔ

T, CH T


c ghi rõ ngu n g c.

TÁC GI

Nguy

c


ii

L IC

Trong th i gian h c t p, nghiên c u khoa h c và hoàn thành Lu
c s quan tâm, ch b
ng nghi p, b n bè và s
Nhân d

ng d

t n tình c a các th y cô

ng viên khích l c
c bày t lòng bi

Tr

c ti

c t i Th y giáo PGS.TS.

ng h

tài.
c a gia

ng nghi p trong su t th i gian h c t p, nghiên c u và hoàn thành
lu

TÁC GI

Nguy


iii

Trang
....................................................................................................................1
..........................................................................................1
2.

................................................................................................2
................................................................2
......................................................................3
....................................................................................3
s

................................3
.....................................8
..........................................10
...........................................12


..................................................................................42
.....................................................42
..............................................................44
3.4. T

ty ....................46

..........................................................................................48

.............................................................................................................48

................................................................................50
...................................................................................56
.....................................................................................58
.................................................................................................................58
..................................................................................................................59
......................................................................................60
.......................................................................................................69


v

DANH M C CÁC KÝ HI U, CÁC CH

CTCP

: Công ty c ph n

CSDT


ng

VI T T T


vi

.............................................................................26
2. K

....................................26

.....................................................................29
.......31

Châu ................................................................................................................33
(kg) ................................................35

................................................................37
(cm) .................39
................41
CTCP
........................................................................................................43
CTCP
Châu ................................................................................................................44

......................................................................................47
...................49


1. Tính c p thi t c

U

tài

Nh

u s d ng s a ngày càng cao không ch

c phát tri n, mà ngay

nh ng

Vi t Nam nhu c n s d ng nh ng ngu n s a s ch và

m b o v sinh an toàn th c ph

c nhi

c bi t

quan tâm.
Vi

a phát tri n ch y u

m ts t

à N i, Thành ph H Chí Minh....

phát tri

t trong nh

ng vi c

a. Con bò s a d n tr thành ngu n tài s n có giá tr cao

iv

nuôi bò l y s

ngu n thu nh

m b o kinh t c a các h

n b n v ng và

ph n gi ng bò s a M c Châu là m

có nhi u

y s a và cung c p cho th t

ng toàn qu c.

n bó v i vi
c thành l p t
thành 1 trong 5 tr



n nay, ngu n th
ng c t nhiên và c


2

tr

t s c quan tr ng. Cây ngô ngoài s d ng

cho bò làm th
th c

c ti

c ch bi n, d tr

chua.
V i mong mu n có nh

khoa h c v

p các thông tin
ng, sinh s n c

ph n gi ng bò s a M

a HF nuôi t i Công ty c
ng c a vi c b sung cây ngô


bò s a M c Châu, huy n M c Châu, t
ng.

ng c a vi c b

t và ch

ng s a bò.

a t i Công ty c ph n gi ng
ap

m


3

T NG QUAN TÀI LI U

khoa h c c

tài

c c a vi c nghiên c u s s
1.1.1.1. Khái ni

bò

ng

các b ph

phát tri n toàn di n c

ch

a

c v hình thái và

tính di truy n.
ng là tính tr ng s

truy

ng ch u

ng bên ngoài. Do có s
ng mang tính quy lu

ng l n c a các y u t di
a ki u gen và ngo i c nh mà

mb

phát tri

ng và phát d c không tách r i nhau mà
con v t hoàn ch
ng t


* Quy lu

n

S

c bi u hi

nhau. Th i gian c

i nhi u hình th c khác

n dài hay ng n, s

n ít hay nhi u, s

t bi n

ng c a t ng gi ng, t ng cá th trong ph m vi gi
n không ph
ph

ac

. Theo quy lu

a,

nói chung mà là c a t ng b


n
ng, phát d c c a t t c

u ph i tr i

qua ba th i k : Th i k phôi, th i k ti n phôi và th i k

n trong

thai gi m t v trí quan tr ng trong s phát tri n c
th
ki n

thích ng c

n sau. Vì v y, vi

n này là c n thi t. Nó s
-

n này

i hi u qu cao cho s c sinh s n sau này.
u t lúc con v

n lúc con

v t già và ch t hay b gi t th t.


v nr t

c thù riêng, ch ng h n trong th i k
i vi phát tri n m

u kh

k sau khi con v

phát tri n c a mô,
b

.


5

Ngoài ra, s
d

ng c a gia súc còn tuân theo quy lu
u và quy lu

* Quy lu

ng phát

ng, phát d c theo chu k .

ng, phát d


nhi u m

u c a gia
uv

ng: lúc gia

súc còn nh , kh

n th i k
ng l i gi

gia súc s

i

nh. Cu i cùng n

ng t t

n nuôi v béo).
u còn th hi n

s phát tri n

h th

l a tu i khác nhau, qua s phát tri n cá th , khi ra kh



ic

tha

i theo s phát tri n.

ng không ph i là m t hi

ng l . Qua

i ta th y r ng, tính chu k có ngay trong s

Có th i k phát tri n m nh, có th i k y
S l

i

ng phát d c theo chu k

Tính chu k
nghiên c

n s phát tri

pl

a t bào:

i k phát tri n m nh l i.


t mà

quan tr ng là protein. T
c ho

và cách th c sinh t ng h p protein chính là t

ng c

u khi n s

ng c

(1953) tìm th

n cao gi a kh

cai s a và kh

ng cu i cùng. Các gi ng khác nhau thì kh

và
. Ragab

ng m i sinh, kh

ng khi
ng



ng nhanh, tiêu t n th
ng t

ng gi m, và h qu là

t s a sau này. Bò s a có kh

thì nhu c

ng nhi

i bò có kh

không cho s a. Vì v y kh u ph n th
kinh t cao. Th

ng nh , cho s a ít ho c

p lý và khoa h c s mang l i hi u qu

ng r t l
u ph

ng l n, cho s a nhi u

n, ch

i v i s phát tri n c a gia súc. Cho gia
v

Ngoài ra các ch
u

ng khác trong kh u ph

ng t i kh

ng các ch

t,

ng c a bò s

ng này, v

n vi c

ph i h p kh u ph n, th

ng.
ng

-

ng t
ng và kh

n còn non s có
n xu t sau này. Các y u t stress ch y u


ut

c ghi nh n là t iv i
t quá nhi

này s

phía Nam, khi tr i nóng, nhi

thích h

môi

i v i bò s a.

ng nhi

tr ng thái cân b ng nhi

ng

t ih nc

bò HF là 270C, Jersey là 300C và c a bò Brahman là 350

[61]. Do nhi

các t

cao g p 1,5 - 2 l

i v i kh

vùng khí h

a bò

các

ng ch s nhi t m (THI) liên quan

n stress nhi t c a bò. Bò HF s không b stress nghiêm tr ng n u THI < 72, b
stress nh khi THI = 72 - 78, b stress n ng khi THI = 79 - 88, b stress nghiêm
tr ng khi THI = 89 - 98 và s b ch t khi THI > 98. Ch s THI còn ph n ánh r ng
u ki
th

i ph

không b stress nhi

nuôi bò s a g

i.

Vi

cs

u ki n nhi
nl

ng c a v t nuôi.
ng c a v

vào các ch

i v kh

c các b ph n và

tiêu sau:
toàn b

ng tích lu (s
th v t nuôi theo th i gian).

-

ng tuy

th

ng

c tính b ng gam/ngày).
-

i (m

Vi


s

thai, t

u ki n cho thai phát tri n trong t cung. Nh ng d u hi
i v i gia súc

thành th c v
y ut

hoàn thi n, bu ng

tu

ns

y g i là thành th c v tính. Trong th c t ,
c v th vóc và ph thu c vào nhi u

ng, ngo i c nh, m
c thú

ng

y và thành th c v tính s

u ki
ns

ng t t thì


i ta b qua m t vài chu k

u

ng d c r i m i cho

ph i gi ng (theo Tr n H u Hùng, 2012) [16].
- Tu
Tu

l

u

l

u có liên quan ch t ch t i tu i ph i gi ng l

t l th thai. Bò vàng Vi

l

u và k t qu

u t 33 - 48 tháng tu i. Bò s a Hà Lan F2

(75% máu bò Hà Lan) 46 - 48 ± 1,84 tháng (Nguy n Kim Ninh và cs, 1995) [25].
- Kho ng cách l
Kho ng cách l


ra, V: tu

K1: H s tái s n xu t c a bò cái.
t bò cái b ng kho ng cách l
có kho ng cách l

. Bò

K1 = 410 ngày là bò r t t t, K1 = 411 - 460 ngày là t t, K1 =

461 ngày tr lên là bò không t t (Nguy n Kim Ninh, 1995) [25].
Vi
cách gi a 2 l

u ki
là 18 - 20 tháng (Nguy

nên kho ng
ng, 1995) [40].

bò lai F1


10

ng t

ng


ng (kg)

ng m c a s

ng (kg)

ng s

khô, t l m s a,

ng v t ch t
ng, khoáng ... trong s

l m s a là

ch tiêu chính.
1.1.3.2. Các y u t

n s c s n xu t s a

- Gi ng: Các gi ng khác nhau cho s c s n xu t s a khác nhau. Các gi ng
chuyên d

ng s a cho s c s n xu t cao nh t. Bò Hà Lan cho s

ng s a

trung bình t 4000 - 5000kg/chu k , t l m s a: 3,2 - 3,8%; Các gi ng kiêm d ng
có s c s n xu t s a th




11

T l

ng s a

0,36

Kh

ng bò cái

0,37

Chi phí th

0,2 - 0,48

- Tu i có thai l

u: Tu i thành th c v

thành th c v th

n s

ng h p ph i gi ng qúa s m s kìm hãm s


ng s a cao nh t vào 8 -

i

i (chu k s a th 5 - 6).

ng: Các nguyên li
ng trong th

hình thành s a có ngu n g c t các ch t
ng có

ng rõ r t t i s n

ng s a.
- Kh

: Trong cùng m t gi ng nh ng con có kh

ng cao

ts as
-

ng c

ng: S c s n xu t c a v t nuôi ch u

ti p và gián ti p c
tr


nh th i gian
c ch s

n

t s a.
- K thu t v t s a: Quá trình t ng h p và phân ti t s a ch u s

th n kinh - th d

u ti t c a

i gian ti t s a kéo dài, oxytoxyn kém hi u l c, v t


12

s

nh thì s

v ts

c ch quá trình ti t s

ng nhi u t

l s a sót. S l n


ng thâm canh quy mô l

i ngu n th

c bi t là nh ng lo i th
n th

ng

thu c r t nhi u

làm cho t l hao h t ngu n th

l n. M

là

chua nhi

,

ây, vi c ch bi n, d tr cây ngô theo

chua là r t c n thi t.
Th

chua là lo i th

th



ng ít b t n th

bi n khác, thí d các lo i c
ng b t n th

u ki

i 30%, n

ng, ch t dinh

u ki n x u thì t n th t có th lên

t i 40 -

ng ch t n

th

t protit h
c nhi

hao h t gì, các lo i
khô.


13

- Th


d tr th

c trong su t m
- Ch bi n, d tr b

chua r t ít b ph thu

khí h u nên có th làm vào b t c
(có khi r t l
dinh d

c

u ki n khí h

u ki n
c nh ng t n th t

ub

ng ch t

ng b m t nhi u mà còn có th b m c ho c lên men, th i, h ng.
-

chua có th t n d

c r ng rãi các nguyên li u th



ch t khô.
1.1.4.2. Nguyên lý

chua

Th c ch t c a vi c

chua là x p ch t th

mh

kín không

có không khí. Nh k t qu c a tác d ng lên men vi sinh v t s n sinh các lo i axit
h

y u là axit lactic. Chính nh ng axit h
in

nh

nh nó có th

c b o t n" th c

a s phân gi i c a th c v t do tác

d ng c a vi sinh v t (Nguy n Th Liên, Nguy n Quang Tuyên, 2000 [20]).
chua th

di n ra các quá trình sau:
* Quá trình sinh lý th c v t:
Sau khi th
ph

, s ho

ng c a t bào th c v t không

ng, nó v n ti p t c s ng và hô h p s d ng oxy còn l i trong h

Quá trình này x y ra s oxy hóa ch t h

.

n ph m cu i cùng c a quá trình hô

h p này là CO2 và H2O
C6H12O6 + 6 O2
Vì v y, hi

6 CO2 + 6 H2O + 674 Kcal

u tiên c a quá trình này là nhi

này x

i m nh và kéo dài trong kho ng 6 - 8 gi sau khi .
d ng h t oxy trong h



h p y m khí trong t
trong quá
M t hi

ng các axit h
n r t ít nên không có tác d ng b o t n th

ng khác x y ra trong quá trình sinh lý th c v t là s phân gi i

protít, nguyên nhân phân gi
th c v

n sinh ra

ho

ng c a vi khu n và tác d ng c a men

ng trung tính, toan ho c ki m y u thì nguyên nhân phân

gi i protít ch y u là vi khu
n s c kh e c a gia súc.

ms nv

ic

c, nh



1.1.4.3. K thu t

chua cây ngô làm th

* Chu n b h
- Ch

m làm h

chuy n xa. Nh ng h

g n chu ng tr

chìm ph

súc có th ch y ng

c ti u c a gia

c. Ch

t ph i ch c, không b v l .
c các khe h

ch t. Thành h

th

ph i v n

b
-H

c ho c

xung quanh ph

- Thu ho
thu

t.

c, phía trên có mái che.
: Th

ng các ch
c t ngô

i kích

mc

nh tu

ng có m t trong toàn b cây ngô. Th

chua là khi có 50% s b p trên th a ru ng có h

m


16

Ti

thân lá cây ngô thành nh ng m u nh 3 - 5 cm (trong

ng h
h

i

d nén và d lên men; cho vào

. M i l p ngô d y 10 - 15cm ph i nén ngay b ng cách d m chân ho

cho l

yh

th p thì s d nén ch t

. Nên x p th

gi a h

i, gi a cao, xung quanh

các góc và b

C n ph i nén lên toàn b b m t h

ng hoà vào

u cho m i l p 15 cm cây ngô th

vào trong h

h t

c khi nén d m lên. C

i 10 lít dung d ch r m t

u cho t t c các l p th
các lo i th

ng,

. N u không có r m

ng có th dùng

u tinh b t thay th (Phùng Qu c Qu ng và Nguy n Xuân

Tr ch, 2003 [33]).
Sau khi toàn b th

c nén ch t thành t ng l p ti

l i b ng cách ph m t l


súc (Trung tâm Thông tin Khoa h c và Công ngh Qu c gia, 2008 [46]).
Chú ý sau khi

xong, trong vòng m t tu

th

ng x p xu ng làm cho l

1.1.4.4

ng th

u (nh t là 2 - 3 ngày sau khi )

t ph b n t thì ta ph

p l i ngay.

chua s d ng

i v i bò s a m t ngày có th

- 15 kg, bò gi ng 4 - 7 kg, bò cày

kéo, bò th t 5 - 10 kg, bê 2,8 - 3,5 kg, l n 1 - 1,5 kg, l a và ng a 5 - 7 kg, dê và c u
0,6 - 1,2 kg (d n theo Nguy

i v i gia súc l y