ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

THI ANH ĐẠT

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC NHÓM CHƯƠNG “TỪ TRƯỜNG”
VẬT LÝ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
VỚI THÍ NGHIỆM HỌC SINH
Demo Version - Select.Pdf SDK

Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học môn Vật lý
Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THEO ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. LÊ VĂN GIÁO

Thừa Thiên Huế, 2017

i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và
kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho
phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác.

Tác giả

Trang
Trang phụ bìa ............................................................................................................... i
Lời cam đoan ...............................................................................................................ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................ iii
MỤC LỤC .................................................................................................................. 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................................ 5
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ VÀ HÌNH ..................................... 6
MỞ ĐẦU ................................................................................................................... 7
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................................... 7
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ..................................................................................... 8
3. Mục tiêu của đề tài ................................................................................................. 9
4. Giả thuyết khoa học ............................................................................................... 9
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài ............................................................................. 9
6. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................................... 10
7. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................................. 10

Demo Version - Select.Pdf SDK

8. Phương pháp nghiên cứu đề tài ............................................................................ 10
9. Đóng góp mới của đề tài ...................................................................................... 11
10. Cấu trúc của luận văn ......................................................................................... 11
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY
HỌC NHÓM THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO
HỌC SINH VỚI THÍ NGHIỆM HỌC SINH ...................................................... 12
1.1. Năng lực ............................................................................................................ 12
1.1.1. Khái niệm năng lực ........................................................................................ 12
1.1.2. Các loại năng lực ............................................................................................ 14
1.1.3. Đặc điểm năng lực ......................................................................................... 15
1.2. Năng lực học sinh .............................................................................................. 16
1.2.1. Khái niệm năng lực của HS phổ thông .......................................................... 16

trợ của thí nghiệm học sinh theo
định hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh .............................................. 42
1.6.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp phát triển năng lực hợp tác với sự hỗ trợ của thí
nghiệm học sinh ....................................................................................................... 42
1.6.2. Các biện pháp phát triển năng lực hợp tác cho HS trong dạy học nhóm với thí
nghiệm học sinh ....................................................................................................... 42
1.6.3. Quy trình tổ chức hoạt động nhóm nhằm phát triển năng lực hợp tác cho HS 48
1.6.4. Một số lưu ý trong tổ chức hoạt động nhóm .................................................. 51
1.7. Thực trạng dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh hiện
nay ............................................................................................................................ 53
1.7.1. Mục đích điều tra ............................................................................................ 53
1.7.2. Đối tượng điều tra ........................................................................................... 54
1.7.3. Phương pháp điều tra ....................................................................................... 54
1.7.4. Kết quả điều tra ............................................................................................... 54

2


1.8. Một số thuận lợi, khó khăn trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực
hợp tác cho học sinh ................................................................................................. 56
1.8.1. Thuận lợi ........................................................................................................ 56
1.8.2. Khó khăn ........................................................................................................ 57
1.9. Kết luận chương 1 ............................................................................................. 57
Chƣơng 2. TỔ CHỨC DẠY HỌC CHƢƠNG “TỪ TRƢỜNG”, VẬT LÝ 11 THPT
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH ........ 59
2.1. Khái quát về đặc điểm, cấu trúc nội dung, kiến thức của chương “Từ trường”
vật lý 11 THPT ......................................................................................................... 59
2.1.1. Đặc điểm chung của chương “Từ trường” vật lý 11 THPT ........................... 59
2.1.2. Cấu trúc nội dung ........................................................................................... 59
2.1.3. Nội dung kiến thức cơ bản của chương từ trường vật lý 11 THPT ............... 60

3.3.1. Chọn mẫu thực nghiệm và khảo sát định lượng ............................................ 81
3.3.2. Phương pháp tiến hành ................................................................................... 82
3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm ........................................................................... 83
3.4.1. Nhận xét về quá trình dạy học ....................................................................... 83
3.4.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ......................................................... 84
3.5. Kết luận chương 3 ............................................................................................. 92
KẾT LUẬN ............................................................................................................. 94
TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 96
PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Viết đầy đủ

ĐC

Đối chứng

GV

Giáo viên

HS


TN

Thí nghiệm

TNg

Thực nghiệm

THPT - Select.Pdf
TrungSDK
học phổ thông
Demo Version
TNSP

Thực nghiệm sư phạm

5


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ VÀ HÌNH
Trang
BẢNG
Bảng 3.1. Bảng sĩ số của HS được chọn làm mẫu thực nghiệm .............................. 81
Bảng 3.2. Kết quả đo năng lực hợp tác của HS ở các lớp TNg ............................... 84
Bảng 3.3. Kết quả đo năng lực hợp tác của HS ở các lớp ĐC ................................. 85
Bảng 3.4. Bảng thống kê các điểm số (Xi) của bài kiểm tra .................................... 86
Bảng 3.5. Bảng phân phối tần suất của hai nhóm TNg và ĐC ................................ 87
Bảng 3.6. Bảng thống kê số HS đạt điểm (Xi) trở xuống ........................................ 88
Bảng 3.7. Bảng phân phối tần suất tích lũy ............................................................. 88

chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân …” [10]. Giáo dục phổ
thông không chỉ nhằm trang bị kiến thức mà còn phải hình thành cho người học
những năng lực, phẩm chất để cho họ có thể sống và làm việc trong một xã hội luôn
vận động và thay đổi sau khi hoàn thành chương trình trung học phổ thông.

- Select.Pdf
SDKương 8 khóa XI về đổi mới căn
Nghị Demo
quyết sốVersion
29-NQ/TW
Hội nghị Trung
bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng đã khẳng định: “Đổi mới chương trình
nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy
người, dạy chữ và dạy nghề… Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học
theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến
thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ
máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và
đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực” [12]
Giáo dục phổ thông nước ta hiện nay đang từng bước đổi mới theo hướng
chuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang dạy học tiếp cận năng lực người học.
Nghĩa là không phải dạy cho học sinh biết được cái gì mà học sinh phải làm được
cái gì từ cái đã biết. Để thực hiện được điều đó giáo viên cần phải chuyển từ
phương pháp dạy học “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng
kiến thức, rèn luyện kỹ năng hình thành năng lực học sinh.

7


Trong hoạt động học tập cũng như trong các hoạt động xã hội khác đòi hỏi
học sinh phải có sự phối hợp, hợp tác giữa học sinh – học sinh, giữa học sinh – giáo

và đề xuất các nguyên tắc bồi dưỡng năng lực thực hành cho học sinh trong dạy
học vật lí.[11]
Luận văn thạc sĩ của Đặng Thị Ngọc Trâm: “Hình thành kĩ năng thí nghiệm
cho sinh viên khoa vật lý thông qua việc dạy – học thí nghiệm Điện thuộc phần thực

8


hành vật lý đại cương” đi sâu vào việc hình thành kĩ năng thí nghiệm cho sinh viên
trong các giờ thực hành thí nghiệm vật lý đại cương.
Tác giả Nguyễn Thị Diệu Huyền với luận văn thạc sĩ: “Hình thành năng lực
tự học cho học sinh trong dạy học phần Quang hình học vật lí 11 trung học phổ
thông với sự hổ trợ của máy vi tính” đã đưa ra các biện pháp hình thành và rèn
luyện năng lực tự học cho học sinh nhằm phát huy tính chủ động, tích cực học tập
từ đó nâng cao chất lượng học tập ở môn Vật lí. [8]
Tác giả Nguyễn Thanh Tùng trong đề tài luận văn thạc sĩ: “Sử dụng thí
nghiệm học sinh trong chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn”- Vật lý 10
theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành cho học sinh” , trong đó tác giả đã nêu ra
biện pháp bồi dưỡng năng lực thực hành cho học sinh với thí nghiệm học sinh. [17]
Tuy có nhiều công trình nghiên cứu về khai thác và sử dụng thí nghiệm trong
dạy học cũng như việc bồi dưỡng năng lực tuy nhiên chưa đề cập đến việc phát triển
năng lực hợp tác cho học sinh trong dạy học nhóm. Do đó chúng tôi đã lựa chọn
nghiên cứu đề tài “Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trong dạy học nhóm
chương “Từ trường” vật lý 11 THPT với thí nghiệm học sinh”.

Version - Select.Pdf SDK
3. Mục tiêu Demo
của đề tài
Đề xuất được biện pháp và quy trình tổ chức dạy học nhóm với sự hỗ trợ của
thí nghiệm học sinh theo định hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh và

học sinh và tiến hành thực nghiệm sư phạm ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh
An giang.

Demo Version - Select.Pdf SDK

8. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài
8.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu văn kiện đại hội Đảng, các chỉ thị của Bộ Giáo dục và đào tạo về
vấn đề đổi mới phương pháp dạy học hiện nay theo định hướng phát triển năng lực
cho học sinh ở các cấp.
Nghiên cứu cơ sở tâm lý học và cơ sở lý luận về dạy học hợp tác với sự hổ
trợ của phương tiện dạy học hiện đại cùng với thí nghiệm học sinh trong dạy học
vật lý.
Nghiên cứu đặc điểm về chuẩn kiến thức kỹ năng của chương “Từ trường”
vật lý 11 THPT.
Nghiên cứu cách thức tổ chức, thực hiện các thí nghiệm học sinh trong dạy
học vật lý ở trường phổ thông.

10


8.2. Phƣơng pháp thực tiễn
Điều tra thông qua đàm thoại và lấy phiếu ý kiến giáo viên, học sinh điể biết
được thực trạng vấn đề của việc tổ chức dạy học nhóm theo hướng phát triển năng
lực hợp tác của học sinh.
8.3. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm
Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT để đánh giá hiệu quả của
việc tổ chức dạy học nhóm theo hướng phát triển năng lực hợp tác của học sinh.
8.4. Phƣơng pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để trình bày kết quả thực nghiệm sư