ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN THỊ MỸ PHƢƠNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH
CHO HỌC SINH THÔNG QUA TỔ CHỨC DẠY HỌC NHÓM CHƢƠNG
“ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM”
VẬT LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Demo
Version
Select.Pdf
SDK DỤC HỌC
LUẬN
VĂN -THẠC
SĨ GIÁO
THEO ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa thiên Huế, năm 2017


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN THỊ MỸ PHƢƠNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH
CHO HỌC SINH THÔNG QUA TỔ CHỨC DẠY HỌC NHÓM CHƢƠNG
“ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM”
VẬT LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Thầy, Cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến TS. Nguyễn Thanh
Hải đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu cùng quý thầy cô giáo tổ Vật lí
trường THPT số I Nghĩa Hành đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình
thực nghiệm sư phạm.
Xin được cảm ơn toàn thể đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã quan tâm, động
viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Demo Version - Select.Pdf SDK

Xin chân thành cảm ơn!

Huế, tháng 09 năm 2017
Tác giả

Nguyễn Thị Mỹ Phương


MỤC LỤC

Trang
ĐẠI HỌC HUẾ ............................................................................................................ i
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................... iii
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ iv
MỤC LỤC ................................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ......................................................................... 5
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH, SƠ ĐỒ ....................................... 6
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 7
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 7

1.1.3.1. Mô hình lý thuyết của phƣơng pháp dạy học nhóm ................................. 16
1.1.3.2. Đặc điểm của dạy học theo nhóm .......................................................17
1.1.3.3. Hình thức tổ chức học tập ...................................................................18
1.1.4. Các cách thành lập nhóm học tập ................................................................ 20
1.1.5. Ý nghĩa của việc tổ chức dạy học theo nhóm đối với việc đổi mới phƣơng
pháp dạy học ở trƣờng trung học phổ thông ......................................................... 22
1.2. Một số vấn đề về năng lực thực hành trong dạy học vật lí ................................ 24
1.2.1. Khái niệm về năng lực ................................................................................. 24

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.2.2. Khái niệm về năng lực thực hành và năng lực thực hành vật lí .................. 26
1.3. Phát triển năng lực thực hành cho học sinh trong dạy học vật lí ....................... 27
1.3.1. Các năng lực thành tố của năng lực thực hành ............................................ 27
1.3.2. Mối liên hệ giữa phát triển năng lực thực hành với việc tổ chức dạy học
nhóm ...................................................................................................................... 29
1.3.3. Bộ tiêu chí đánh giá kỹ năng thực hành ...................................................... 30
1.3.3.1. Cơ sở xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kỹ năng thực hành ....................30
1.3.3.2. Bộ tiêu chí đánh giá năng lực thực hành .............................................31
1.3.4. Các biện pháp phát triển năng lực thực hành cho học sinh ......................... 34
1.4. Quy trình dạy học theo hƣớng phát triển năng lực thực hành cho học sinh trong
dạy học vật lí ............................................................................................................. 36
1.5. Thực trạng của việc phát triển năng lực thực hành cho học sinh thông qua tổ
chức dạy học nhóm ở các trƣờng THPT hiện nay .................................................... 40

2


1.5.1. Đánh giá chung về thực trạng ...................................................................... 40
1.5.2. Một số thuận lợi, khó khăn trong việc phát triển năng lực thực hành cho



2.3.3.2. Giáo án.................................................................................................82
2.4. Kết luận chƣơng 2 .............................................................................................. 91
CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ............................................................. 92
3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm ............................................. 92
3.1.1. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm .................................................................. 92
3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm ................................................................. 92
3.1. Đối tƣợng, nội dung của thực nghiệm sƣ phạm ................................................. 93
3.2.1. Đối tƣợng của thực nghiệm sƣ phạm .......................................................... 93
3.2.2.Nội dung thực nghiệm sƣ phạm ................................................................... 93
3.3. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm ................................................................... 93
3.3.1. Chọn mẫu thực nghiệm ............................................................................... 93
3.3.2. Quan sát giờ học .......................................................................................... 94
3.3.3.Kiểm tra đánh giá ......................................................................................... 94
3.4. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm............................................................................ 96

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.4.1. Đánh giá định tính ....................................................................................... 96
3.4.2. Đánh giá định lƣợng .................................................................................... 97
3.4.3. Kiểm định giả thuyết thống kê .................................................................. 101
3.5. Kết luận chƣơng 3 ............................................................................................ 102
KẾT LUẬN ............................................................................................................. 104
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 106

4


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

5

GD-ĐT

Giáo dục và Đào tạo

6

HS

Học sinh

7

DH

Dạy học

8

NLTH

Năng lực thực hành

9

PP

Phƣơng pháp


Demo Version - Select.Pdf SDK

15

TNSP

Thực nghiệm sƣ phạm

16

VL

Vật lí

5


DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH, SƠ ĐỒ
Bảng 1.1 Các cách thành lập nhóm học tập
Bảng 1.2 Phân loại mục tiêu kỹ năng Harrow
Bảng 1.3 Phân loại mục tiêu kỹ năng Dave
Bảng 2.1 Cấu trúc chƣơng “ Động lực học chất điểm” Vật lí 10 THPT
Bảng 2.2 Kết quả đo thời gian và vận tốc của hai xe khi đi qua hai cổng E,F
Bảng 2.3 Đo hệ số ma sát nghỉ cực đại theo phƣơng án 1
Bảng 2.4 Đo hệ số ma sát trƣợt theo phƣơng án 1
Bảng 2.5 Đo hệ số ma sát nghỉ cực đại theo phƣơng án 2
Bảng 2.6 Đo hệ số ma sát trƣợt theo phƣơng án 1
Bảng 3.1. Bảng số liệu HS đƣợc chọn làm mẫu TNSP
Bảng 3.2. Bảng thống kê điểm số (Xi) của bài kiểm tra
Bảng 3.3. Bảng phân phối tần suất

Select.Pdf
SDK
năng thực hành,
vận Version
dụng kiến -thức
vào thực tiễn…”.
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, Báo cáo chính trị của Ban Chấp
hành Trung ƣơng Đảng khoá X nêu rõ: "Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển
và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo... nâng cao chất lượng giáo dục toàn
diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng,
đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý
thức trách nhiệm xã hội”.
Tuy nhiên, chƣơng trình giảng dạy ở trƣờng phổ thông hiện nay chƣa phát triển
đƣợc năng lực cũng nhƣ kỹ năng cần thiết cho học sinh. Tại hội nghị Tổng kết, đánh
giá Chƣơng trình, Sách giáo khoa Giáo dục Phổ thông hiện hành của Việt Nam, Bộ
trƣởng GD&ĐT Phùng Xuân Nhạ chia sẻ: “ Những gì bất cập trong chƣơng trình
hiện hành thì cần điều chỉnh. Bất cập không phải là thừa, mà là chƣa hợp lý, phải
điều chỉnh. Chƣơng trình hiện hành vẫn nặng về kiến thức, nhẹ kỹ năng, đặc biệt là
chƣa tiếp cận theo hƣớng phát triễn phẩm chất, năng lực của ngƣời học.
7


Cũng theo đánh giá ghi trong Chiến lƣợc giáo dục 2011 – 2020 ban hành kèm theo
quyết định số 711/QĐ/TTg ngày 13/06/2012 của Thủ tƣớng Chính phủ thì sau hơn
20 năm đổi mới, mặc dù đã có những chuyển biến tích cực, song ngành Giáo dục
nƣớc ta vẫn đang bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập, đó là “Nội dung chương trình còn
nặng về lí thuyết, phương pháp dạy học còn lạc hậu, chưa chú trọng giáo dục kỹ
năng sống, phát huy tính sáng tạo, năng lực thực hành của học sinh…”. Một trong
những hình thức phát huy đƣợc tính tích cực, tự lực, năng lực thực hành của học
sinh là tổ chức hoạt động theo nhóm. Trong hoạt động nhóm, học sinh có thể trao


Nhận thức đƣợc tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đổi mới PPDH trong giai
đoạn hiện nay; căn cứ vào các chủ trƣơng của Đảng, Nhà nƣớc, bộ GD về vấn đề
đổi mới PPDH và khả năng của bản thân, với mong muốn góp phần nâng cao chất
lƣợng dạy và học môn Vật lí, chúng tôi chọn đề tài: "Phát triển năng lực thực
hành cho học sinh thông qua tổ chức dạy học nhóm chương “ Động lực học chất
điểm ” Vật lí 10 Trung học phổ thông ".
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Kỹ năng thí nghiệm thực hành trong vật lí là một lĩnh vực rất quan trọng. Nó
có tác dụng về cả ba mặt: giáo dục, giáo dƣỡng và giáo dục kĩ thuật tổng hợp. Từ
lâu, đã có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm nghiên cứu đến vấn đề thực nghiệm trong
dạy học vật lí ở trƣờng phổ thông nhƣ: Luận án Tiến sĩ Giáo dục học: “Bồi dưỡng
phương pháp thực nghiệm cho học sinh trong dạy học cơ học lớp 10” của tác giả
Phạm Thị Phú, Đại học Vinh, 1998.
Với PPDH nhóm, đã đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu nhƣ: Luận văn thạc sĩ giáo
dục học của Hồ Thị Bạch Phƣơng, Huế - 2007 “Nâng cao hiệu quả dạy học Vật lí ở
trường THPT thông qua các biện pháp tổ chức hoạt động hợp tác nhóm”; Luận văn

Demo
Version
Select.Pdf
thạc sĩ “Tổ chức
hoạt
động học- tập
theo nhómSDK
trong quá trình dạy học phần “Điện
và Điện từ” Vật lí lớp 11 nâng cao THPT” của Lê Khắc Thuận, Huế - 2009; Lê Thị
Thuỳ Trang – 2010 “Thiết kế bài dạy học phần “Quang hình học” Vật lí 11 nâng cao
theo phương pháp dạy học hợp tác nhóm với sự hỗ trợ của máy vi tính”; “Tổ chức
hoạt động dạy học cho học sinh phần “Quang hình học” Vật lí 11 nâng cao theo

Demo Version - Select.Pdf SDK

- Nghiên cứu các biện pháp và xây dựng quy trình DH nhóm theo hƣớng phát
triển năng lực thực hành cho HS trong DH vật lí;
- Đề xuất quy trình tổ chức dạy học nhóm theo hƣớng phát triển NLTH cho
HS trong dạy học vật lí;
- Thiết kế một số bài giảng cụ thể của chƣơng ” Động lực học chất điểm ” Vật
lí 10 THPT theo hƣớng dạy học nhóm, để phát triển NLTH cho HS;
- Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm ở một số trƣờng phổ thông để đánh giá hiệu
quả của đề tài.
6. Đối tƣợng nghiên cứu
Hoạt động dạy học chƣơng “ Động lực học chất điểm ” Vật lí 10 THPT theo
phƣơng pháp nhóm trong đó đi sâu vào việc phát triển NLTH cho HS.
7. Phạm vi nghiên cứu
Do hạn chế về thời gian quy định cho một luận văn, đề tài chỉ tập trung
nghiên cứu trong phạm vi:
10


- Nội dung kiến thức chỉ đề cập chƣơng “Động lực học chất điểm” thuộc
chƣơng trình Vật lí 10 nâng cao THPT;
- Địa bàn TNSP đƣợc tiến hành tại một số lớp thuộc trƣờng THPT Nghĩa
Hành I, tỉnh Quảng Ngãi.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
8.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lí thuyết
- Nghiên cứu các văn kiện của Đảng, chính sách của Nhà nƣớc và các chỉ thị
của Bộ Giáo dục và Đào tạo về vấn đề đổi mới giáo dục phổ thông; phát triển
NLTH của HS;
- Nghiên cứa các sách, bài báo, luận văn, luận án, tạp chí chuyên ngành liên
quan;

10. Cấu trúc luận văn
Cấu trúc luận văn gồm:
MỞ ĐẦU
NỘI DUNG
Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực thực hành cho học
sinh thông qua tổ chức dạy học nhóm trong dạy học vật lí
Chƣơng 2. Tổ chức dạy học nhóm chƣơng ”Động lực học chất điểm” Vật lí 10
THPT theo hƣớng phát triển năng lực thực hành cho học sinh
Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm
KẾT LUẬN

Demo
Version
- Select.Pdf SDK
TÀI LIỆU
THAM
KHẢO
PHỤ LỤC

12