ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

TÔ VIỆT

TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC
CHƢƠNG “LƢỢNG TỬ ÁNH SÁNG” (VẬT LÝ 12)
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG
KIẾN THỨC CHO HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

TÔ VIỆT

TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC
CHƢƠNG “LƢỢNG TỬ ÁNH SÁNG” (VẬT LÝ 12)
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG
KIẾN THỨC CHO HỌC SINH
Chuyên ngành:LL&PP Dạy học bộ môn vật lý
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


Nguyên và quý Thầy, Cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt quá
trình học tập.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng quý Thầy, Cô giáo tổ Vật
lý trƣờng THPT Lộc Bình đã tạo điều kiện trong thời gian thực nghiệm và hoàn
thành luận văn.
Ðặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo hƣớng dẫn:
PGS.TS Nguyễn Văn Khải, ngƣời đã tận tình hứớng dẫn trong suốt thời gian
nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.
Tôi xin cảm ơn tập thể lớp Cao học Vật lý khóa 21 đã giúp đỡ, đóng góp
nhiều ý kiến trong quá trình học tập và thực hiện luận văn.
Cuối cùng xin bày tỏ lòng biết ơn tới các bạn bè,đồng nghiệp và gia đình
đã giúp đỡ, động viên tôi hoàn thành luận văn này.
Thái Nguyên, tháng 4 nãm 2015
Tác giả

Tô Việt

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

ii

/>

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT .......................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ ................................................................................. v

1.4.1. Một số biện pháp chung ...................................................................... 19
1.4.2. Quy trình tổ chức dạy học vật lí theo hƣớng phát triển năng lực
vận dụng kiến thức của học sinh ................................................................... 19
1.4.3. Áp dụng quy trình tổ chức dạy học vật lí theo hƣớng phát triển
năng lực vận dụng kiến thức của học sinh đối với từng biện pháp cụ thể .... 20
1.5. Khảo sát thực trạng dạy học chƣơng “Lƣợng tử ánh sáng” (vật lí 12)
cho học sinh theo quan điểm phát triển năng lực vận dụng kiến thức .............. 25
1.5.1. Mục đích khảo sát ................................................................................ 25
1.5.2. Đối tƣợng và nội dung khảo sát........................................................... 26
1.5.3. Phƣơng pháp khảo sát .......................................................................... 26
1.5.4. Kết quả khảo sát .................................................................................. 26
1.5.5. Nguyên nhân của các hạn chế ............................................................. 28
Kết luận chƣơng 1.............................................................................................. 29
Chƣơng 2. XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHƢƠNG “LƢỢNG
TỬ ÁNH SÁNG” (VẬT LÍ 12) THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG
LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH ..................................... 30
2.1. Phân tích nội dung, mục tiêu dạy học chƣơng “Lƣợng tử ánh sáng”
(vật lí 12)............................................................................................................ 30
2.1.1. Vị trí, đặc điểm chƣơng “Lƣợng tử ánh sáng” trong chƣơng trình
vâ ̣t lý lớp 12 ................................................................................................... 30
2.1.2. Phân tích nội dung kiến thức chƣơng “Lƣợng tử ánh sáng” (vật lí 12)..... 32
2.1.3. Mục tiêu dạy học chƣơng “Lƣợng tử ánh sáng” (vật lí 12) ................ 39
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

iv

/>

2.2. Xây dựng tiến trình dạy học một số kiến thức chƣơng “Lƣợng tử ánh sáng”
Vật lí 12 theo hƣớng phát triển năng lực vận dụng kiến thức của học sinh .............. 41


DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
Viết tắt

Cụm từ

THPT

Trung học phổ thông

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

VĐ

Vấn đề

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

NXB

Nhà xuất bản


Sơ đồ 1.2: Tiến trình dạy học tìm và giải quyết vấn đề ................................... 20
Sơ đồ 1.3: Tiến trình dạy học vận dụng kiến thức vào thực tế ........................ 23
Sơ đồ 2.1: Sơ đồ tƣ duy gợi ý tìm ý tƣởng dự án của mình............................ 56

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

v

/>

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đất nƣớc ta đang trong quá trình xây dựng để hoàn thành cuộc cách
mạng công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Để nhanh chóng phát triển kinh tế và
hội nhập với thế giới, chúng ta cần có đội ngũ những ngƣời lao động, những
cán bộ khoa học kỹ thuật có trình độ kỹ thuật cao, có khả năng vận dụng kiến
thức vào thực tiễn và độc lập giải quyết vấn đề. Chính vì thế, vấn đề giáo dục
và đào tạo đang rất đƣợc chú trọng trong giai đoạn hiện nay.
Trong những năm gần đây, việc đổi mới công tác giáo dục diễn ra rất sôi
động trên thế giới và ở nƣớc ta. Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nƣớc đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới một cách mạnh mẽ, sâu sắc, toàn
diện. Đổi mới phƣơng pháp dạy học (PPDH) là một trong những mục tiêu lớn
đƣợc nghành giáo dục và đào tạo đặt ra trong giai đoạn hiện nay. Điều này
đã đƣợc khẳng định trong các nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ƣơng
Đảng khóa VII, VIII và đƣợc thể chế hóa thành Luật giáo dục.
Trong Luật giáo dục (ban hành năm 2005), điều 28 nêu rõ: “Phương
pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng
tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi
dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng
vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,

suy xét, phải có thực hành” (Sách Tính lý).
Hòa chung với xu thế của việc đổi mới phƣơng pháp dạy học của các
môn học ở trƣờng phổ thông thì phƣơng pháp dạy học vật lý cũng đã có những
đổi mới đáng kể. Trong những năm gần đây, ngành giáo dục và đào tạo không
ngừng đổi mới chƣơng trình, sách giáo khoa về nội dung, phƣơng pháp nhằm
nâng cao chất lƣợng dạy và học.
Trong quá trình đổi mới phƣơng pháp dạy học, thì phƣơng tiện dạy học
đóng một vai trò hết sức quan trọng. Phƣơng tiện dạy học không chỉ đóng vai trò
hỗ trợ cho hoạt động dạy và học, mà là nguồn thông tin, nguồn tri thức. Sử dụng
phƣơng tiện dạy học không chỉ giúp học sinh (HS) nâng cao hiệu suất, hiệu quả
học tập mà còn hƣớng vào việc hình thành cho HS năng lực sử dụng các phƣơng
tiện thông tin để học tập suốt đời. Phƣơng tiện kĩ thuật dạy học giúp HS dễ nhớ,
dễ nhận biết các sự vật hiện tƣợng, giúp HS dễ dàng hiểu đƣợc các vấn đề giáo
viên trình bày, định hƣớng tốt đƣợc nội dung bài học, dễ tiếp thu thông tin do đó
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

2

/>

có thể rút ngắn đƣợc thời gian trình bày của giáo viên, lôi cuốn HS tham gia tích
cực vào bài giảng, làm cho lớp học năng động, không buồn tẻ. Từ đó, HS nắm
bắt đƣợc những kiến thức và vận dụng vào thực tiễn; cũng nhờ có những vận
dụng vào thực tiễn làm cho HS hứng thú hơn với kiến thức bài giảng.
Trong chƣơng trình vật lý lớp 12 (Chƣơng trình chuẩn) thì Lƣợng tử ánh
sáng là kiến thức mới đối với HS, ở đây HS đƣợc làm quen với khái niệm hạt
ánh sáng (Photon). Lƣợng tử ánh sáng là kiến thức quan trọng không những về
mặt lí thuyết mà còn có ý nghĩa trong thực tế.
Nếu tổ chức hợp lí các hoạt động dạy học, đồng thời xây dựng đƣợc tiến
trình dạy học phù hợp với logic phát triển các kiến thức về Lƣợng tử ánh sang