PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
“Giữ gìn sự trong sáng của tiếng mẹ đẻ chính là giữ gìn mảnh đất văn
hóa tinh khiết cuối cùng”
Ngôn ngữ là công cụ để giao tiếp, học tập, vui chơi, ngôn ngữ giữ vai trò
quyết định sự phát triển tâm lý trẻ em. Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện
để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, tư duy
nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hóa. Bác Hồ của chúng ta đã
dạy: “Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc.
Chúng ta phải giữ gìn nó, tôn trọng nó”. Do đó, việc dạy tiếng mẹ đẻ cho trẻ
tuổi mầm non có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo Usinxkin: “Ngôn ngữ là
cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và là kho tàng của mọi kiến thức. Tất cả mọi sự
hiểu biết đều bắt đầu từ ngôn ngữ, thông qua ngôn ngữ và trở lại cũng bằng ngôn
ngữ”. Ngôn ngữ góp phần giáo dục toàn diện con người, giữ một vai trò to lớn đối
với sự phát triển của con người và xã hội, làm cho xã hội tồn tại, vận động, phát
triển lên một tầm cao mới.
Ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt sẽ giúp cho trẻ nhận thức và giao tiếp tốt
góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ. Việc
phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ trong giao tiếp sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp cận
với các môn khoa học khác như : Môn làm quen với môi trường xung quanh,
làm quen với toán, âm nhạc, tạo hình... mà ở đây đặc biệt là thông qua bộ môn
văn học trẻ được đọc thơ, kể chuyện, đóng kịch tạo cho trẻ được hoạt động
nhiều, giúp trẻ khả năng phát triển trí nhớ, tư duy và ngôn ngữ, khả năng sáng
tạo cảm thụ cái hay, cái đẹp, cái tốt cái xấu của mọi vật xung quanh trẻ. Bởi vì
trẻ em được ví như tờ giấy trắng, trẻ đến lớp như mở đầu trang sách cô giáo đưa
ra những hình ảnh, những vốn từ, những nhân vật,cử chỉ khác nhau, thông qua
những bài thơ, câu chuyện giúp trẻ mở mang kiến thức về xã hội về tự nhiên
xung quanh cuộc sống của trẻ, thông qua môn văn học giúp trẻ phát triển ngôn
1





Hiện nay, trẻ mầm non tiếp cận với các tác phẩm văn học chưa phong phú
với vốn từ ngữ còn nghèo nàn, lạc hậu, trẻ không biết diễn đạt câu từ sao cho
mạch lạc, phù hợp với ngữ cảnh. Và để giúp trẻ khi đọc, nghe và chú ý sâu sắc
hơn, biết trình bày ý kiến, suy nghĩ mong muốn của mình với mọi người và thể
hiện cảm xúc với môi trường xung quanh. Vì vậy xuất phát từ những tí do trên
tôi chọn đề tài: “Biện pháp nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 4 - 5
tuổi thông qua kể truyện theo tranh”.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Vai trò phát triển ngôn ngữ cho trẻ từ lâu được các nhà khoa học trong và
ngoài nước nghiên cứu. Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ được nghiên
cứu rất kĩ càng ở Liên Xô cũ với nhiều nhà sư phạm cùng nhiều công trình
nghiên cứu khoa học nổi tiếng. Những công trình này đi vào Việt Nam từ rất sớm
vì vậy giáo viên và sinh viên ở các trường Mầm non đã biết đến Chikhieva.E.I
như một tác giả có uy tín trong lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo,
ngoài ra còn nhiều tác giả cũng góp phần quan trọng trong việc hình thành
chuyên ngành phát triển ngôn ngữ như:
Nguyễn Thị Ánh Tuyết trong “Tâm lí học trẻ em lứa tuổi mầm non” đã
nghiên cứu về sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo. Tác giả cho chúng ta
thấy được cái nhìn tổng quát về đặc điểm của trẻ để đi đến tổ chức hoạt động cho
trẻ.
Nguyễn Xuân Khoa trong “Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ
mẫu giáo" đã đi sâu một cách đầy đủ, chính xác như dạy cái gì, dạy như thế nào,
các phương pháp phát triển vốn từ, cách đặt câu…vừa nói lí thuyết vừa đi vào
thực hành cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, từ vựng, phát triểm cảm xúc
thẩm mỹ…

3




4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lí luận có liên quan điến việc phát triển ngôn ngữ mạch
lạc cho trẻ 4 - 5 tuổi. Thu thập tài liệu và đi sâu vào nghiên cứu nhiều khía cảnh
xung quanh các tác phẩm văn học truyện kể để từ đó đưa ra các biện pháp phù
hợp.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: biện pháp nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho
trẻ qua kể chuyện theo tranh.
Phạm vi nghiên cứu: Trẻ 4 – 5 tuổi.
6. Phương pháp nghiên cứu
Phân tích tổng hợp lí thuyết: thông qua các tài liệu, sách báo, tạp chí liên
quan đến tổ chức hoạt động dạy học phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 4 – 5
tuổi thông qua kể chuyện theo tranh
Phương pháp phân loại, hệ thống hóa lí thuyết để làm rõ cơ sở lí luận vấn
đề nghiên cứu
7. Đóng góp của đề tài
Đóng góp một số biện pháp giúp trẻ học tốt môn văn học
Giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc qua môn làm quen tác phẩm văn
học thể loại kể chuyện theo tranh
Tạo cho trẻ hoạt động thông qua hoạt động học tập, vui chơi từ đó phát
triển ngôn ngữ
Tuyên truyền với phụ huynh để tạo điều kiện cho trẻ làm quen với thể
loại này
8. Cấu trúc
5


Ngoài phần mở đầu, kết, phần nội dung còn chia làm hai chương:

Ngôn ngữ là một phương tiện giao tiếp vạn năng bởi vì: Thứ nhất, về mặt
số lượng: ngôn ngữ phục vụ cho cả loài người; thứ hai là về mặt chất lượng:
ngôn ngữ giúp cá nhân con người bộc lộ hết cái nhu cầu giao tiếp. Để đáp ứng
7


được những nhu cầu giao tiếp của xã hội do đó loài người đã tạo ra và thiết lập
rất nhiều các hệ thống tín hiệu khác nhau bên cạnh hệ thống tín hiệu ngôn ngữ.
Có những hệ thống tín hiệu có thể vượt biên giới quốc gia, các ranh giới của thể
chế chính trị để phục vụ loài người (ví dụ như hệ thống kí hiệu hóa học, toán
học…). Nhưng người dùng chúng lại rất chọn lọc (ví dụ như: ít nhất phải có
trình độ học vấn nhất định hoặc phải là những nhà chuyên môn có trình độ cao).
Với tính chọn lọc cao như vậy là xa lạ với ngôn ngữ từng tộc người (ngôn ngữ tự
nhiên không phân biệt giới tính, tuổi tác, địa vị xã hội, trình độ học vấn... mà
phục vụ cộng đồng một cách vô tư). Như vậy, khái niệm vạn năng của ngôn ngữ
phải được hiểu là một phương tiện không kén người dùng, vạn năng có nghĩa là
sự phổ biến và phổ thông, đó là nghĩa về số lượng. Nghĩa về chất lượng của
phương tiện giao tiếp: ngôn ngữ có thể chuyển tải được tất cả các nội dung thông
tin khác nhau mà người nói có nhu cầu..Trong khi đó, những phương tiện khác
chỉ đáp ứng được một phần nào đó rất nhỏ những nhu cầu về bộc lộ và giao tiếp
của con người.
Ngôn ngữ là phương tiện tư duy thể hiện ở hai khía cạnh: Thứ nhất, ngôn
ngữ là hiện thực trực tiếp của tư tưởng, không có từ nào biểu hiện khái niệm, tư
tưởng và ngược lại; thứ hai, ngôn ngữ trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành
tư tưởng: mọi ý nghĩ, tư tưởng trở nên rõ ràng khi đuộc biểu hiện bằng ngôn
ngữ. Vì vậy ngôn ngữ và tư duy thống nhất với nhau, có ngôn ngữ thì có tư duy
và ngược lại.
1.1.3. Vai trò ngôn ngữ đối với sự phát triển của trẻ
Ngôn ngữ có ảnh hưởng rất lớn đối với sự phát triển toàn diện của trẻ
1.1.3.1. Ngôn ngữ là phương tiện hình thành và phát triển nhận thức trẻ

câu hát ru, những câu chuyện kể, những lời nói âu yếm… đã mang đến cho trẻ
các giác yên bình, sự thích thú, vui mừng hơn hở. Sự giao lưu cảm xúc và ngôn
ngữ đầu tiên của trẻ chính là tiếng nói của người mẹ, ầu ơ, trò chuyện với trẻ. Từ
những cuộc trò chuyện này sẽ làm cho trẻ vui mừng, hình thành những tình cảm
thân thương đối với những người xung quanh trẻ từ đó hình thành ở trẻ những
cảm xúc tích cực. Khi giao tiếp với người lớn, trẻ tiếp nhận được những sắc thái
tình cảm khác nhau. Qua nét mặt, giọng nói, ngữ điệu, chứa đựng trong các từ,
9


các câu nói, dần dần trẻ cũng biết thể hiện những cảm xúc khác nhau của mình.
Thông qua ngôn ngữ trẻ biết những gì nên, không nên…qua đó rèn luyện những
phẩm chất đạo đức tốt ở trẻ, dần dàn hình thành ở trẻ những khái niệm ban đầu
về đạo đức ( ngoan – hư, tốt – xấu). Trong quá trình giao tiếp, người lớn luôn
hướng dẫn, uốn nắn hành vi của trẻ bằng lời nói, nét mặt, nụ cười giúp trẻ nhận
ra hành vi của mình là đúng hay sai. Bằng con đường đó, đứa trẻ dần dần hình
thành được những thói quen tốt và học được cách ứng xử đúng đắn. Đồng thời,
thông qua ngôn ngữ trẻ nhận thức được những cái hay, cái đẹp trong cuộc sống
xung quanh như: Những bông hoa, những hàng cây, con đường, cảnh đẹp làng
quê với những từ ngữ thể hiện nó. Trẻ sẽ có nhiều ấn tượng đẹp, có sự rung
động, có cảm nhận tươi mới tâm hồn trẻ trung và có ý thức giữ gìn cái hay, cái
đẹp. Hay thông qua ngôn ngữ văn học (thơ, truyện, ca dao, đồng dao…) trẻ
cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong tiếng mẹ đẻ, những hành vi đẹp trong cuộc
sống. Ngôn ngữ có tác dụng to lớn trong việc hình thành những phẩm chất đạo
đức tốt đẹp ở trẻ. Ngôn ngữ đã góp phần không nhỏ vào việc trang bị cho trẻ
những hiểu biết về nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức, rèn luyện cho trẻ những tình
cảm và hành vi đạo đức phù hợp với xã hội mà trẻ đang sống.
1.1.3.3. Ngôn ngữ là công cụ giúp trẻ hòa nhập cộng đồng và trở thành
thành viên của cộng đồng
Nhờ có những lời chỉ dẫn của người lớn, trẻ dần hiểu được quy định

Các hoạt động ngôn ngữ được thực hiện trong các câu phải dung hợp nhau
và thể hiện được chức năng giao tiếp của ngôn ngữ.
Có sắc thái biểu cảm khi nói (thể hiện bằng ngữ điệu) và khi viết (thể hiện
bằng dấu câu).
Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểu
ngôn ngữ, khả năng trình bày có logic, trình tự, chính xác, đúng ngữ pháp và có
hình ảnh một nội dung nhất định.
1.2.2. Các hình thức của ngôn ngữ mạch lạc
Có hai hình thức cơ bản của ngôn ngữ là ngôn ngữ hội thoại và ngôn ngữ
độc thoại.
11


Ngôn ngữ hội thoại:
Trong ngôn ngữ hội thoại, các chủ thể nói năng sử dụng những câu có cấu
trúc ngữ pháp đơn giản, tỉnh lược các thành phần, có thể chỉ còn một từ, một
mệnh đề (thành phần lược bỏ có thể hiểu được do hoàn cảnh nói năng). Vì ngôn
ngữ hội thoại được sự hỗ trợ của đối tượng giao tiếp và hoàn cảnh giao tiếp nên
nó không phức tạp về mặt tâm lý. Trong ngôn ngữ hội thoại, các phương tiện
biểu cảm phi ngôn ngữ đóng vai trò vô cùng quan trọng.
Ngôn ngữ độc thoại:
Độc thoại thường được dùng để miêu tả (thông báo về các sự kiện tồn tại
đồng thời), tường thuật (thông báo về các sự kiện tiếp nối nhau) và phán đoán
(thông báo về các sự kiện tồn tại trong mối quan hệ nhân quả).
Trong ngôn ngữ độc thoại, các từ ngữ được sử dụng ở mức độ chính xác
cao. Các câu thường được xây dựng đúng về ngữ pháp và theo quy luật gần
giống với ngôn ngữ viết. Các từ nối, từ liên kết được sử dụng một cách linh hoạt
để lời nói trở nên mạch lạc. Khi sử dụng ngôn ngữ độc thoại, chủ thể nói năng
phải chuẩn bị lời nói của mình từ trước một cách cẩn thận và có trí nhớ tốt, phải
có sự kiểm tra, ý thức trong từng câu nói của mình. Người nói phải tự tin để trình

của cơ quan phát âm: môi, lưỡi, hàm…, chính xác hóa việc phát âm các âm vị
riêng biệt trong âm tiết và biết tách một âm ra khỏi âm khác, củng cố phát âm
đúng các âm trong từ và trong lời nói. Đến 5 tuổi trẻ có thể phát âm mềm dẻo và
hoàn thiện khả năng giao tiếp một cách mạch lạc.
Về mặt vốn từ: Vốn từ của trẻ tăng nhanh cả về mặt số lượng và mặt cơ
cấu từ loại. Số lượng từ tăng nhanh khoảng 1300 – 2000 từ. Danh từ và động từ
chiếm ưu thế, tính từ và các loại từ khác nhau trẻ đã biết sử dụng nhiều hơn. Tuy
nhiên, tốc độ tăng vốn từ ở các độ tuổi khác nhau, chậm dần theo độ tuổi, cuối 4
tuổi so với đầu 4 tuổi vốn từ tăng 40, 58%, cuối 5 tuổi so với đầu 5 tuổi vốn từ
chỉ tăng 10, 40% và như thế giảm dần mức độc tăng vốn từ. Mặt khác, cơ cấu từ
loại trong vốn từ của trẻ lứa tuổi này ban đầu chỉ là danh từ, sau đó là động từ và
tính từ, các từ loại khác xuất hiện sau. Tiếp nhận vốn từ khi trẻ đã có ở 3 – 4 tuổi,
trẻ phát triển, học hỏi, trau dồi để tăng thêm lượng vốn từ cho bản thân , làm tiền
đề cho trẻ bước qua giai đoạn mới, giai đoạn mà đòi hỏi trẻ phải tự mình lĩnh hội
kiến thức về thế giới xung quanh trẻ. Trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi đã sử dụng chính
13


xác các từ chỉ tính chất không gian như: Cao, thấp, dài, ngắn; các từ chỉ tốc độ:
Nhanh, chậm; màu sắc như: vàng, đỏ, xanh… Ngoài ra các từ có khái niệm
tương đối như: Hôm nay, ngày mai, hôm qua, trẻ vẫn dùng chưa chính xác. Vì
thế mà số lượng từ của trẻ tăng nhanh theo độ tuổi, trong đó các danh từ, động từ
chiếm ưu thế, các từ chỉ tính chất, đặc điểm…chiếm số ít và tăng chậm. Trẻ dùng
từ chưa chính xác và chưa hợp hoàn cảnh vì kinh nghiệm sống của trẻ còn nghèo
nàn, chưa hiểu biết đầy đủ ý nghĩa của từ. Nội dung vốn từ của trẻ chỉ xoay
quanh các mặt như cuộc sống riêng, cuộc sống xã hội, thế giới tự nhiên… Trẻ sẽ
bắt đầu tập dùng những từ nối: Khi, nhưng…; thể hiện cảm xúc phức tạp: Bối
rối, khó chịu, sung sướng…; giải thích ý nghĩ: Không biết, nhớ là…Qua đây ta
thấy được vốn từ của trẻ không chỉ tăng về số lượng mà còn tăng cả về chất
lượng. Cuối tuổi mẫu giáo trẻ biết sử dụng cả những từ có tính chất khái quát,

là tiền đề quan trọng giúp trẻ hoạt động sau này. Đối với trẻ mẫu giáo, ngôn ngữ
mạch lạc là khả năng sử dụng lời nói gọn gàng, dễ hiểu, có thứ tự trong giao tiếp.
Sự mạch lạc càng tốt hơn khi trẻ vào giai đoạn cuối tuổi mẫu giáo. Trẻ đã có khả
năng kể lại chuyện, kể theo tranh và kể theo trình tự trước sau. Tuy nhiên độ
chính xác vẫn chưa cao như “Con thưa Thầy cô”, một số trẻ nói mạch lạc và đọc
những bài đồng dao, thơ rất mượt mà nhưng vẫn còn một số trẻ nói gọng, nói
chưa lưu loát. Trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi bắt đầu được học đặt những câu chuyện
nhỏ theo tranh, theo đồ chơi nhưng chỉ đơn thuần là mô phỏng lại mẫu của người
lớn. Sự mạch lạc được thể hiện ở tính hoàn chỉnh và tính liên kết, hoàn chỉnh về
nội dung, hình thức; liên kết sao cho nội dung và hình thức ăn khớp với nhau.
Chính vì vậy mà ngôn ngữ mạch lạc của trẻ được xem là nhiệm vụ quan trọng
nhất trong các nhiệm vụ phát triển lời nói của trẻ.
1.2.4. Ý nghĩa phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 4 – 5
tuổi
Phát triển ngôn ngữ mạch lạc của trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi góp phần phát
triển tư duy trực quan hình tượng, làm giàu vốn biểu tượng của trẻ, hình thành
những cơ sở ban đầu cho sự xuất hiện tư duy trực quan hình tượng ở giai đoạn
cao hơn, giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh mình một cách đầy đủ, chính
xác và sâu sắc hơn, góp phần mở rộng phạm vi giao tiếp, phát triển xúc cảm tình
15


cảm và tâm lý trẻ nói chung đồng thời nâng cao kỹ năng ngôn ngữ nói chung của
lứa tuổi này. Trong lứa tuổi mẫu giáo nhỡ, sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc chịu
ảnh hưởng lớn từ việc tích cực hóa vốn từ ( khối lượng lúc này đã đạt đến
khoảng 700 từ), lời nói của trẻ đã trở nên được mở rộng hơn, có trật tự hơn, mặc
dù cấu trúc còn chưa hoàn thiện. Trẻ mẫu giáo nhỡ bắt đầu được học đặt những
câu chuyện nhỏ theo tranh, theo đồ chơi, nhưng phần lớn những câu chuyện của
trẻ giờ đây chỉ đơn thuần là mô phỏng lại mẫu của người lớn và những lời nói
văn cảnh phát triển mạnh mẽ nghĩa là nói chỉ tự mình hiểu được.

trẻ ở lứa tuổi này rất náo động, thích xem tranh ảnh, đặc biệt là những bộ tranh có
chủ đề, đó cũng chính là con đường phát triển vốn từ phong phú cho trẻ, trí tưởng
tượng và khả năng sáng tạo, trẻ có thể kể lại câu chuyện trên cơ sở những gì nhìn
thấy một cách trực quan qua bức tranh hay bộ tranh.
Chính vì vậy, kể chuyện theo tranh là một hình thức đặc biệt quan trọng
không chỉ phát triển nhận thức, tư duy, trí tưởng tượng, sáng tạo mà quan trọng hơn
còn hoàn thiện ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo nhỡ.
1.3.2. Đặc điểm tâm – sinh lý của trẻ liên quan đến hoạt động kể
chuyện theo tranh
Ở lứa tuổi này sự hình thành não bộ đang trể đà phát triển, sự nhận thức
về thế giới xung quanh của trẻ rất đa dạng và phong phú, chính vì thế mà việc
dạy trẻ kể chuyện vào lúc này là rất thích hợp. Bởi trẻ cảm nhận được sự phong
phú trong các tác phẩm văn học để từ đó trẻ cảm nhận và thể hiện tác phẩm một
cách độc đáo theo sự cảm nhận riêng của trẻ. Chính vì vậy mà đặc điểm tâm –
sinh lý của trẻ ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động kể chuyện.
Về mặt tâm lý:
Đối với trẻ 4 - 5 tuổi thì mức độ nhạy cảm với môi trường xung quanh cao
nên giáo viên cần lựa chọn nội dung dạy trẻ kể chuyện phức tạp hơn, nâng cao
sự hiểu biết của trẻ. Trẻ tiếp nhận mọi thứ xung quanh mình một cách ngây thơ,
triệt để. Trong tiếp nhận văn học trẻ ít bị chi phối bởi lý trí và chứa đựng trí
tưởng tưởng mạnh mẽ. Chính vì thế mà cần phát triển khả năng tưởng tượng, tư
duy ở trẻ một cách khao học, hiệu quả nhất.
Mặt khác, sự thay đổi tâm lý cũng ít nhiều ảnh hưởng đến quá trình tham
gia hoạt động kể chuyện theo tranh của trẻ. Ở tuổi mẫu giáo bé, hoạt động vui

17


chơi đã phát triển mạnh, nhưng đến tuổi mẫu giáo nhở thì hoạt động vui chơi này
mới ở dạng chính thức và hình thành nên xã hội trẻ em.


Ở trẻ 4 – 5 tuổi, những câu chuyện, những hình ảnh trở nên dần phức tạp,
đòi hỏi trẻ phải vận dụng những kiến thức sẵn có của bản thân, học hỏi từ người
lớn để giải quyết vấn đề một cách hoàn chỉnh nhất. Các em có nhu cầu khám phá
các mối quan hệ có trong xã hội như quan hệ anh chị em, quan hệ giữa các sự vật
– hiện tượng với nhau… Trẻ bắt đầu hướng cho mình những bài toán mà trẻ
muốn tự mình giải quyết nên việc cho trẻ tham gia vào hoạt động kể chuyện theo
tranh là điều rất cần thiết. Ở đó có những hình ảnh mà trẻ chưa bào giờ nhìn thấy,
nhờ sự hướng dẫn của giáo viên cộng với khả năng tư duy của trẻ, trẻ sẽ tưởng
tượng và cảm nhận được những điều mà giáo viến muốn truyền đạt. Khi hành
động với các biểu tượng trong đầu, trẻ hình dung được các hành động thực tiễn
đối với các đối tượng và kết quả của những hành động đó là trẻ kể được những
câu chuyện theo cách riêng của trẻ nhưng vẫn giữ được cốt truyện, tính chân thật
mà tác giả muốn gửi gắm.
Không dừng lại ở đó, đặc điểm tâm lý của trẻ 4 – 5 tuổi còn được thể hiện
ở mặt tình cảm. Trẻ giờ đây đã biết bày tỏ cảm xúc, thái độ của mình đối với mọi
thứ xung quanh. Khi đọc một câu chuyện về tình anh em, tình mẫu tử hay sự
tham lam độc ác của phú ông trong truyện “Cây tre trăm đốt” thì trẻ sẽ bày tỏ
cảm xúc của mình được biểu hiện ra khuôn mặt, cử chỉ, điệu bộ… phản ánh
đúng nhất những tình tiết, cảm xúc chưa đựng trong những câu chuyện đó. Trẻ
biết đồng cảm với mọi người xung quanh, them khát một cuộc sống đầy sự mến
thương nhưng đồng thời trẻ cũng rất sợ sự thờ ơ, lạnh nhạt của mọi người xung
quanh. Tình cảm là cái mà khó nói ra thành lời chính vì thế mà trẻ sẽ diễn tả
bằng các cử chỉ khác nhau, những hành động trìu mến, đầy tình thương. Những
hành vi, động cơ của trẻ cũng dần được hình thành ở lứa tuổi này. Trẻ muốn tự
khẳng định mình, muốn được sống và làm việc giống như người lớn, muốn nhận
thức sự vật, hiện tượng xung quanh nên trẻ tự mình tìm hiểu khám phá, phát
triển tính tự lập ở trẻ. Trẻ có thái độ và ý thức đối với những việc mình đang làm,
bước tiến này cho thấy trẻ đã thực sự muốn tham gia vào môi trường xã hội
người lớn. Những động cơ, hành vi của trẻ bây giờ đều có chủ đích, muốn thể

với ngôn ngữ nhanh hơn.
Tranh dành cho trẻ và giáo viên đều hướng đến một nội dung nhất định.
Nội dung của những bức tranh có thể là những sự vật, hiện tượng xung quanh
20


trẻ, những cảnh sinh hoạt gần gũi hằng ngày hay là những con vật đáng yêu mà
trẻ luôn thích thú mỗi khi nhìn thấy chúng. Phản ánh được tính chân thực của
cuộc sống để trẻ có thể dựa trên những hình ảnh đó liên tưởng, tưởng tượng ra
những khung cảnh khác khi không có tranh ảnh như thế nữa. Từ đó phát triển
khả năng tư duy của trẻ, đồng thời phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể
chuyện theo tranh này. Yếu tố nghệ thuật trong mỗi bức tranh rất khác nhau, có
những bức tranh gợi những kí ức tuổi thơ của trẻ, lại có những bức tranh khơi
gợi cảm xúc về cảnh vật thiên nhiên thơ mông. Những đường nét, màu sắc, bố
cục của tranh cũng phải được thể hiện rõ. Lứa tuổi này, trẻ rất thích những màu
sắc sặc sỡ, nổi bật, hình ảnh dễ thương, gần gũi với trẻ, bố cục rõ ràng, dễ hiểu,
từ đó trẻ có thể thỏa sức sáng tạo cảm nhận theo những cách khác nhau, bằng
những giác quan khác nhau.
Bức tranh đẹp, hấp dẫn trẻ, màu sắc tươi sáng, thể hiện rõ khung cảnh
không gian của câu chuyện đặc biệt là khi trẻ nhìn vào phải thấy được ý đồ của
tác giả muốn truyền đạt, hình ảnh gần gũi với trẻ. Trẻ nhìn vào và hiểu được bức
tranh đó vẽ ai? Vẽ cái gì? Nói lên điều gì? Gây được niềm hứng thú, sự tò mò ở
trẻ. Do đó yếu tố nội dung và nghệ thuật là hai yếu tố không thể thiếu trong mỗi
bức tranh, hướng đến câu chuyện hoàn mỹ hơn.
1.3.3.2. Yêu cầu đối với giáo viên khi tổ chức dạy kể chuyện theo tranh
Giáo viên chính là người thường xuyên tiếp xúc, ảnh hưởng nhiều nhất
đến trẻ, vì vậy cần phải khắt khe hơn khi đưa ra những yêu cầu đối với một
người giáo viên.
Điều quan trong nhất ở đây là giáo viên phải có kỹ năng sư phạm ( năng
khiếu), phương pháp dạy phù hợp với độ tuổi, địa phương mình và nhận thức của

tiếp đến khả năng tiếp thu, sáng tạo của trẻ, vì vậy việc yêu cầu về cơ sở vật chất
là rất quan trọng để trẻ có thể tiếp thu câu chuyện một cách hiệu quả nhất.
Mỗi trường nằm trong mỗi vùng miền, có những điều kiện cơ sở vật chất
khác nhau nhưng nhìn chung không gian để phục vụ cho việc kể chuyện theo
tranh chỉ cần thoáng mát, gọn gàng sạch sẽ thân thiện với trẻ. Không gian được
trang trí cần phải có tính thẩm mỹ, bắt mắt, thu hút trẻ, phù hợp với từng chủ đề,
chủ điểm của trường mầm non để cho lớp học thêm sinh động, thú vị hấp dẫn
trẻ.

22


Ngoài ra việc chuẩn bị những trang thiết bị phục vụ việc kể chuyện theo
tranh là rất quan trọng, như: giá đỡ tranh, màn hình chiếu lớn để trẻ có thể quan
sát, với âm thanh đủ độ thoáng để trẻ có thể tiếp nhận tốt nhất. Đồ dùng đồ chơi
cũng phải chuẩn bị kĩ càng, đầy đủ cho tất cả càng trẻ. Do đó giáo viên cần phải
linh động trọng việc kiểm tra cơ sở vật chất trạng thiết bị ở phòng mình, thường
xuyên trang trí, thay đổi không gian tránh gây sự nhàm cho trẻ, kích thích trẻ
hứng thú học hỏi, khám phá những điều mới mẻ.

23


CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH
LẠC CHO TRẺ MÂU GIÁO 4 – 5 TUỔI THÔNG QUA KỂ
CHUYỆN THEO TRANH
2.1. Vài nét về hoạt động kể chuyện theo tranh nhằm phát triển ngôn
ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4 -5 tuổi ở trường mầm non hiện nay
Hiện nay, đối với việc chăm sóc và giáo dục trẻ nói chung và việc tổ
chức hoạt động kể chuyện theo tranh nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ

động khác như hoạt động chiều, các trò chơi về tranh ảnh…Để tổ chức hoạt
động kể chuyện theo tranh một cách có hiệu quả thì các giáo viên rất chú trọng
khâu chuẩn bị tranh ảnh, bởi khâu chuẩn bị là khâu quan trọng nhất, quyết định
sự thành công của hoạt động. Tranh ảnh là công cụ, phương tiện để giúp trẻ
khám phá, tìm hiểu, sáng tạo ra những điều mới lạ, trẻ có thể nhìn tranh để miêu
tả nội dung bức tranh , vì vậy giáo viên phải sử dụng tranh ảnh nhiều, thường
xuyên hơn để trẻ phát huy tính chất nghệ sĩ của mình. Tất cả giáo viên đều nhận
thấy được tầm quan trọng của việc sử dụng tranh ảnh vào trong hoạt động kể
chuyện theo tranh nên mức độ sử dụng tranh ảnh càng ngày càng thường xuyên
hơn. Ngoài ra, giáo viên phải đáp ứng được những yêu cầu khi chuẩn bị tranh
ảnh để tổ chức hoạt động kể chuyện theo tranh: nội dung phải phù hợp với chủ
đề và đặc điểm tâm – sinh lý của trẻ; lựa chọn các sự vật hiện tượng trong bức
tranh phải phù hợp với độ tuổi để cung cấp cho trẻ; kích thức, màu sắc, bố cục
tranh phải hợp lý, hài hòa; Không những thế các yêu cầu về: chuẩn bị và sử dụng
tranh minh họa logic hấp dẫn; tạo thói quen, sự tự tin cho trẻ; sửa lỗi sai về ngôn
ngữ; cung cấp từ mới và giải thích từ khó cũng không thể bỏ sót đối với hoạt
động kể chuyện theo tranh.
Hiện nay, nhận thức của giáo viên lớp 4 – 5 tuổi về xây dựng các biện
pháp tổ chức kể chuyện theo tranh nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ
vẫn còn ngần ngại khi đề xuất đưa ra biện pháp mới, đa số giáo viên đều sử dụng
các biện pháp quen thuộc: Đàm thoại về nội dung tác phẩm; cô kể mẫu kết hợp
25