TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
**********

ĐÀM THỊ NGỌC

ĐƢA MỘT SỐ BÀI HÁT DÂN CA VÀO
CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ÂM NHẠC
CHO TRẺ MẦM NON 5 – 6 TUỔI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học

Th.S Lại Thế Anh

Hà Nội, 2014


LỜI CẢM ƠN
Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trường Đại học Sư phạm
Hà Nội 2, các thầy, cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học đã giúp đỡ em
trong quá trình học tập tại trường và tạo điều kiện cho em thực hiện khóa luận
tốt nghiệp.
Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo ThS Lại Thế
Anh - người đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo cho em trong quá trình học tập,
nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này.
Hà Nội, Tháng 05 năm 2014
Sinh viên
Đàm Thị Ngọc

. . ai tr của dân ca đối với tr mẫu giáo lớn ............................................... 6
. . . hái niệm về dân ca ................................................................................ 6
. . . ai tr đối với đời sống con người ......................................................... 6
. . . ai tr của dân ca đối với tr mẫu giáo 5 – tu i .................................. 7
. . Đặc điểm hả n ng âm nhạc của tr mẫu giáo lớn .................................. 10
. . Thực trạng dạy hát dân ca iệt am ở trường mầm non
cho tr 5 –

tu i.............................................................................................. 11

. . . Chương trình giáo dục âm nhạc cho tr mẫu giáo lớn .......................... 11
. . . Các phương pháp dạy dân ca ở trường mầm non ................................. 12


. . . Thực trạng dạy học ở trường mầm non................................................. 14
CHƢƠNG

ĐƢA MỘT SỐ ÀI HÁT D N CA VÀO CHƢƠNG

TRÌNH GIÁO DỤC M NHẠC CHO TRẺ MẦM NON

– TUỔI..... 17

. . Tiêu chí lựa chọn các bài hát dân ca ........................................................ 17
. . Tiêu chí lựa chọn .................................................................................... 17
. . . Các bài được lựa chọn ........................................................................... 18
. . Đặc điểm các bài dân ca đã được chọn .................................................... 20
2.2.1. Các bài hát dân ca miền Bắc ................................................................. 20
. . . Các bài hát dân ca miền Trung.............................................................. 25
. . . Các bài hát dân ca miền am................................................................ 27

nhạc. Âm nhạc còn phản ánh niềm vui, n i buồn, khát vọng, ước mơ của con
người.
Đối với tr mầm non, âm nhạc có vai trò vô cùng quan trọng. Âm nhạc
là phương tiện giúp tr nhận thức thế giới xung quanh, phát triển ngôn ngữ,
quan hệ giao tiếp, trao đ i tình cảm, âm nhạc của tr là thế giới kỳ diệu đầy
cảm xúc. Tr có thể tiếp nhận âm nhạc từ lúc còn trong nôi. Những lời ru của
bà, của mẹ, những câu hát mộc mạc, gần gũi đã nuôi lớn tâm hồn tr thơ của
tr . Tình yêu gia đình, quê hương cũng lớn lên từ tiếng hát, lời ru đó. Tr
mầm non dể xúc cảm, ngây thơ trong sáng nên rất dể tiếp xúc với âm nhạc.
Giáo dục âm nhạc trong đó có dân ca là mội dung vô cùng quan trọng và
không thể thiếu trong giáo dục toàn diện chân – thiện – mỹ cho tr .
1


Để hun đúc cho các bé có tâm hồn dân tộc, giáo dục nghệ thuật c
truyền đóng vai tr hết sức quan trọng. Những cái hay, cái đẹp, những nét đặc
sắc của dân tộc từ đời này qua đời hác đã theo các làn điệu dân ca tác động
đến nhiều thế hệ. Những làn điệu dân ca, những sáng tác mang sắc thái dân
tộc phải được đến sớm với tu i thơ, lứa tu i hồn nhiên trong sáng.
Ở trường mầm non, bước đầu tr được tiếp cận với nền v n hóa của dân
tộc và nhân loại nên cần cho tr làm quen với những hình thức nghệ thuật
mang tính dân tộc rõ nét như: ca dao, hát ru, dân ca, các tr chơi đồng dao.
Âm nhạc là phương tiện sắc bén để bồi dưỡng tình cảm dân tộc. Ở nhiều nước
trên thế giới, giáo dục âm nhạc truyền thống là vấn đề có tính nguyên tắc. Do
đó, trong sáng tác bài hát cho tr , các nhạc sĩ iệt

am cũng đã hai thác âm

điệu, tiết tấu dân ca các miền làm phong phú nguồn giai điệu để tr dễ tiếp
thu. Dân ca gắn với con người từ sơ sinh cho đến khi trở về cát bụi. Đó là


8 bài dân ca là cho tr hát, do vậy sự hiểu biết của

về dân ca chưa thật sự sâu rộng. Trong chương trình, những bài hát dân ca
dành cho tr rất ít, nếu có thì chỉ dàn dựng cho một vài tr biểu diện trong
chương trình lễ hội, chứ chưa áp dụng rộng cho mọi cháu. Chủ yếu tr tiếp
xúc với dân ca qua hình thức nghe cô hát.
Xuất phát từ những điều trên đề tài: “Đưa một số bài hát dân ca vào
chương trình giáo dục âm nhạc cho tr mầm non 5-6 tu i.” là rất cần thiết.
2. Lịch sử nghiên cứu
Trên thế giới có rất nhiều công trình nghiên cứu về vai trò của âm nhạc
đối với tr mầm non, sự tác động của âm nhạc đói với sự hình thành và phát
triển nhân cách ở tr .
Chương trình giáo dục mầm non chú trọng cho tr làm quen dân ca qua
hình thức nghe cô hát.1993 – 1996 Vụ giáo dục Mầm Non thực hiện chuyên
đề giáo dục âm nhạc.
Việc lựa chọn và dạy dân ca cho tr , đặc biệt là tr mẫu giáo còn là vấn
đề mới m . Một số tài liệu mà tôi tiếp cận: Luận v n tốt nghiệp đại học của
3


Phan Đông Phương “Bước đầu dạy hát đồng dao ph nhạc của Phạm Tuyên”
cho tr 4-5 tu i.
Luận v n tốt ngiệp đại học của Dương Thị Phương với đề tài: “Bước
đầu chọn và dạy một số bài dân ca cho tr 5-6 tu i”.
Gần đây là luận án của thạc sĩ Phạm Thị H a “ ghiên cứu âm nhạc đối với
tr tu i Mẫu giáo” là công trình nghiên cứu cơ bản trong chương trình “Tính giáo
dục truyền thống thông qua các hoạt động âm nhạc”. Tác giả sưu tầm phân tích một
số bài dân ca đảm bảo tính vừa sức cho tr mầm non tham gia hoạt động âm nhạc.
3. Mục đích nghiên cứu

Đưa ra biện pháp để dạy hát dân ca trong trường mầm non cho tr 5-6
tu i.
9. Kết cấu khóa luận
Phần mở đầu
Phần nội dung
Chương :

ột số vấn đề về co sở lí luận và cơ sở thực tiễn của đề tài.

Chương : Đưa một số bài hát dân ca vào chương trình giáo dục âm
nhạc cho tr mầm non 5 – tu i.

5


CHƢƠNG

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ L LUẬN VÀ CƠ SỞ
TH C TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

. . V i tr củ d n c đối với tr mẫu giáo ớn.
. . . Khái niệm về d n c .
Dân ca là một thể loại ca hát dân gian, chủ yếu phát xuất từ môi trường
nông ngư nghiệp ở thôn làng, rất có thể bắt đầu từ một cá nhân có n ng hiếu
dệt nhạc vào một bài ca dao (thơ dân gian), rồi được truyền miệng và nhào
luyện, uốn nắn, gọt dũa qua nhiều người trong tập thể, từ làng này đến làng
khác, từ thời này qua thời khác, có thể sinh ra nhiều dị bản hác nhau, thường
hó xác định được gốc phát xuất.
. . . V i tr đối với đời sống con ngƣời.
Dân ca là một trong những tinh hoa v n hóa dân tộc iệt am rất được

mơ, những cảm xúc mạnh mẽ hay dịu dàng.
Trong dạy hát dân ca, điều quan trọng hông phải là dạy tr hát chuẩn
xác, rõ ràng một cách đơn giản mà tr phải được tham gia vào các hoạt động
như nghe nhạc, vận động theo nhạc, múa, tr chơi âm nhạc. Được tiếp xúc với
dân ca ở một chừng mực nào đó tr sẽ biết nhận xét, biết trao đ i… sự cảm
nhận của ý nghĩa lời ca, âm điệu, tiết tấu… Đó chính là ý nghĩa của giáo dục
thẩm mĩ.Tiếp xúc với dâm ca có quá trình sẽ tạo cho tr những ham thích,
xuất hiện dần quan hệ lựa chọn, nghĩa là có những sự ham thích hác nhau.
Đó chính là cơ sở của việc hình thành thị hiếu âm nhạc.
Trong hi nghe các bài hát hay điệu nhạc dân ca, tr cảm nhận được
tính chất âm nhạc, hưởng ứng với những trạng thái cảm xúc có trong tác
phẩm. Bài hát ru con ngủ sẽ đưa tr đến với tình cảm dịu dàng, nhẹ nhàng…,
hư vậy , tr dần thêm yêu thích dân ca hơn, hứng thú trong các hoạt động
học hát dân ca và nảy sinh nhu cầu tham gia các hoạt động học.
1.1.3.2. Dạy dân ca để hướng đến hình thành những phẩm chất đạo đức cho
trẻ.
7


Mỗi đất nước, mỗi dân tộc đều có nét v n hóa riêng. hững nét v n hóa
dó là những phong tục, truyền thống,… được lưu truyền từ đời này qua đời
khác.
Dân ca thường là những câu vần, lời thơ gắn liền âm điệu cao thấp.Dân
ca là vật báu mà bất cứ dân tộc nào cũng ra sức nâng niu, giữ gìn.Dân ca xuất
hiện từ nhân dân và ngược lại tác động đến đời sống nhân dân.
Dân ca Việt Nam có nhiều luyến láy. Từ những làn điệu đơn sơ, qua
quá trình phát triển trở thành những khúc dân ca. Nhịp điệu tiết tấu của dân ca
liên quan chắt đến nhịp điệu tiết tấu của thơ, phải kể đến từ đa âm trong tiếng
Việt.
hững điệu múa, tr chơi dân gian, những bài dân ca các dân tộc, v ng


là c ng một lúc phải ghi nhớ lời ca, giai điệu, tiết tấu.Tr yêu thích ca hát bao
nhiêu thì càng thuộc nhanh, nhớ chính xác và nhớ lâu bài hát đó bấy nhiêu.
Điều này có tác dụng rèn luyện đôi tai nhạy bén cho tr , đồng thời t ng cường
sự nhận thức của tr với thế giới xung quanh.
Cảm thụ dân ca gắn bó với sự phát triển trí tuệ, đ i hỏi tr phải chú ý,
quan sát, nhạy bén. Những trải nghiệm ban đầu thuở đánh giá cái đẹp trong
các bài hát dân ca đ i hỏi các thao tác tư duy, trí tuệ của tr phải hoạt động
tích cực. Trong khi tập hát dân ca, tr không chỉ tiếp thu đường nét giai điệu,
tiết tấu âm nhạc, mà lời ca dản dị, dễ hiểu, gần gũi với tr còn giúp tr phát
triển ngôn ngữ, phát âm chính xác, biểu cảm, mở rộng vốn từ… Cũng như các
loại hình âm nhạc khác, dân ca Việt Nam còn có ý nghĩa nhận thức. Nhiều
hiện tượng của đời sống được phản ánh trong các bài hát dân ca, làm phong
phú thêm vốn hiểu biết của tr . Do đó, dân ca ba

iệt Nam góp phần phát

triển nhân cách của tr tốt hơn.
1.1.3.4. Học hát dân ca giúp thúc đẩy sự phát triển thể chất ở trẻ.
Hát dân ca cũng liên quan trực tiếp đến sự phát triển thể lực của tr ,
giúp tr củng cố cơ quan phát âm, thở sâu, tránh nói lắp, đẩy mạnh chức n ng
hoạt động của cơ quan phát thanh, hô hấp, hình thành giọng hát ở tr ,… tạo
sự liên hệ nhạy bén giữa các giác quan. Hát c n ảnh hưởng đến tư thế của tr :
hi học hát, tr luôn được nhắc nhở phải ngồi thẳng, đứng thẳng, hông g ,
đó là điều quan trọng để tạo tư thế đúng. “Tai âm nhạc” phát triển c ng với sự
9


nhạy cảm sẽ giúp tr hưởng ứng những tình cảm và hành vi tốt đẹp, hoàn
thiện mọi vận động thể chất ở tr . Qua việc tiếp xúc với bài hát dân ca một


động tác, điệu bộ.Tr có thể nghe hát và học hát rất nhanh, vận động phối hợp
trong các điệu múa hay tr chơi dân gian.Tr có ấn tượng sâu sắc khi nghe
nhạc qua đài, xem b ng đĩa… biết so sánh các thể loại âm nhạc về âm thanh,
tính chất, lời ca.
Bài hát dân ca ngộ nghĩnh thắm đượm tình dân tộc.Ca từ vui v , dễ
nghe, dễ nhớ với những câu hát ngắn. Những nốt nhạc luyến láy của dân ca
tạo nên những âm thanh dễ đi vào l ng người, tr thích hát, thích nghe và
thuộc rất nhanh các bài dân ca. Khi nghe dân ca, tr tiếp thu được đường nét
giai điệu, tiết tấu âm nhạc, mà lời ca giản dị, gần gũi làm phong phú thêm vốn
hiểu biết của tr về truyền thống, xã hội.
. . Th c trạng dạ hát d n c Việt N m ở trƣờng mầm non cho tr

–

tuổi.
. . . Chƣơng tr nh giáo dục m nhạc cho tr mẫu giáo ớn.
m nhạc dân gian chiếm vị trí hông nhỏ trong chương trình giáo dục
âm nhạc dánh cho lứa tu i mầm non đặc biệt là lứa tu i mẫu giáo lớn.
nhận thức về dân ca iệt

iệc

am đối với giáo viên c n hạn chế, cũng như sự g

ép bắt buộc về mặt thời gian cho tiết dạy, giáo viên vừa phải đảm bảo cho tr
hiểu và thuộc bài hát, vừa có thể vận động đúng theo nhạc chỉ trong một
hoảng thời gian nhất định… Thực tế hiện nay, học hát dân ca chưa được tr
tiếp cận nhiều, một số giáo viên chưa thực sự hiểu biết giá trị của các bài hát
dân ca đối với tr . Các bài hát dân ca thường mang tính chất vùng miền,

1.3.2.1. Giáo viên sử dụng phương pháp trình bày tác phẩm.
Tr được nghe giáo viên hát, chơi đàn trược tiếp, hoặc nghe bạn
hát.Trình bày tác phẩm diễn cảm là phương pháp hiệu quả nhất, đem lại ấm
tượng sâu sắc về dân ca cho tr . Trình bày, biểu diễn tác phẩm diễn cảm một
cách chân thực, sâu sắc, tác động mạnh đến tr , kích thích ở tr những tình
cảm khác nhau, làm phong phú ấn tượng của tr , gợi ở tr những cảm xúc
tương tự, đồng cảm với âm nhạc như vui, buồn, lo âu, sôi n i, ngọt ngào, êm
dịu… hi nghe nhạc trực tiếp, tr được quan sát cách thể hiện sống động của
giáo viên. Những bài hát dân ca được thể hiện một cách chính xác, đơn giản,
tự nhiên, đúng phong cách, tình cảm, nội dung âm nhạc.
Giáo viên trình bày, biểu diễn tác phẩm một cách chân thực, sâu sắc,
tác động manh đến tr , kích thích ở tr những tình cảm khác nhau, làm phong
phú ấn tượng của tr , gợi ở tr những cảm xúc tương tự, đồng cảm với âm
nhạc như vui, buồn…
12


1322

hương pháp hướng d n thực hành, uyện t p.
hi muốn tr chú ý tới bài dân ca sắp được học, giáo viên chú ý sắp

xếp chỗ cho tr , sao cho mọi em đều nghe rõ, nhìn thấy mọi biểu hiện trên nét
mặt và các động tác của giáo viên.
Trong các hoạt động như múa, vẫn động nhẹ nhàng theo bài hát dân ca,
cô phải hát múa là chủ yêu, tr làm theo từ chậm đến nhanh dần cho đúng
nhịp độ.

iáo viên trình bày nhiều lần để tr có chỗ dựa, làm theo cho đến


Dùng lời không phải là phương pháp cơ bản, quan trọng nhất, nhưng
cần thiết và có vai trò hỗ trợ cho cá phương pháp trình bày tác phẩm, thực
hành luyện tập để nắm cá kiến thưc cơ sở, các ĩ n ng hoạt động âm nhạc. Do
vậy, giáo viên sử dụng lời nói trong dạy hát dân ca phải có sự chuẩn bị ĩ
càng để dùng lời đúng lúc, đúng chỗ, vừa đủ.
Lời nói ngắn gọn, rõ ràng, hình ảnh hướng tới nội dung, các phương
tiện diễn tả hình tượng, tính chất âm nhạc để gợi mở những cảm xúc, tâm
trạng, tình cảm thể hiện trong những bài hát dân ca. Giáo viên chuẩn bị kỹ lời
nói để không ảnh hưởng đến quá trình cảm thụ dân ca của tr .
Trong việc dạy tr nghe dân ca, lời nói của giáo viên ngắn gọn, rõ ràng
hình ảnh; hướng tới tính chất, nội dung tác phẩm, đến các phương tiện diễn tả
âm nhạc…để gợi mở những cảm xúc, tâm trạng thể hiện trong bài hát dân ca.
Trong giới thiệu tác phẩm dân ca mà tr sắp nghe, giáo viên dùng lời
giới thiệu ngắn gon về tác giả, tác phẩm, xuất xứ… Tr chuyện với tr về nội
dung tác phẩm dựa trên sự thông nhất giữa âm nhạc và lời ca trong bài. Dùng
lời để giới thiệu bài hát dân ca ngắn gon, sinh động, gây được hứng thú, gợi
nhu cầu muốn nghe, muốn học tác phẩm đó.
. . . Th c trạng dạ học ở trƣờng mầm non.
Trong chương trình giáo dục âm nhạc cho tr 5-6 tu i có ít những bài
dân ca để tr hát múa, tr được nghe hát 8 bài hát dân ca nhưng chỉ được học
hát có

bài. iệc sử dụng dân ca trong chương trình chủ yếu là cô hát cho tr
14


nghe. Các bài hát dân ca thường mang tính chất vùng miền, không phù hợp
với chất giọng ở tất cả tỉnh khác.
Khi hát múa dân ca, trang thiết bị chuẩn bị cho cô và tr c n chưa có gì
phong phú và hấp dẫn. Dân ca là sinh hoạt âm nhạc dân gian cho nên trang


85

Tr thuộc lời bài dân ca đó.

0

0

27

68

31

78

Tr hứng thú với bài hát dân

Tr biết cảm thụ âm nhạc
(tiết tấu, giai điệu…)
Tr biết hát múa, vận động
theo bài hát.
15


Theo ết quả hảo sát cho ta thấy, tr chưa thực sự hứng thú với bài hát
dân ca mình được học. ì chỉ được nghe hát và vận động theo, nên tr chỉ nhớ
tên bài hát mà hông nhớ được lời ca của bài (tr thuộc lời bài dân ca đó là
). Chính vì hông nhớ lời ca mà tr có thể dễ dàng quên đi nội dung bài


CHƢƠNG

ĐƢA MỘT SỐ ÀI HÁT D N CA VÀO CHƢƠNG

TRÌNH GIÁO DỤC M NHẠC CHO TRẺ MẦM NON
2.1. Tiêu chí
. . Tiêu chí

– TUỔI

chọn các ài hát d n c .
chọn.

Mỗi bài dân ca đều có nét đặc sắc riêng, mỗi một giai điệu, tiết tấu trong bài
dân ca thể hiện tính chất trữ tình, phản ánh sinh hoạt, hoạt động, cuộc sống,
tình cảm của nhân dân. Dân ca Việt Nam mang tính chất vùng miền rõ
rệt.Mỗi miền có thể loại dân ca riêng mà hi hát lên người ta sẽ nhận ra ngay
đó là dân ca miền nào.Điều đó cũng tạo nên nét đặc sắc của nhân dân Việt
Nam. Dân ca Nam bộ với những bài như: lý cây xanh, bắc im thang … nhẹ
nhàng đi vào l ng người với những sản vật trù phú của Nam Bộ. Dân ca Bắc
bộ vui v , hóm hỉnh thể hiện cuộc sống lao động vất vả của người nông dân
Bắc bộ: x e hoa, gà gáy… Dân ca Trung bộ thì sâu lắng và trữ tình.Mỗi một
miền lại có những trang phục khác nhau, cách hát hác nhau. Đó chính là nét
đẹp của con người Việt Nam.
ựa chọn giai điệu – tiết tấu
iáo viên nên chọn những bài có nhịp chắc, hỏe; âm hình tiết tấu rõ
ràng nhắc lại nhiều lần dựa trên các nốt đơn, nốt đen có chấm hoặc dấu lặng
thể hiện sự dứt hoát của bước chân hành húc.
hững bài mang tính trữ tình giai điệu thường nhẹ nhàng tha thiết, trìu


Dựa trên những tiêu chí trên có thể lựa chọn một số bài hát sau:
ột số bài hát dân ca
Gà gáy

iền Bắc

Dân ca Cống Khao
Đặt lời mới: Huy Trân

Múa đàn:

Dân ca Thái
Lời mới: Việt Anh

Xòe hoa:

Dân ca Thái
Lời mới: Phan Duy

Quê hương tươi đẹp:

Dân ca Nùng

Inh lả ơi:

Dân ca Thái
18




. . Đ c điểm các ài d n c đ đƣợc chọn.
2.2.1. Các bài dân ca miền Bắc.
Bài 1: Bài hát “ à gáy”
GÀ GÁY
(Dân ca Cống Khao)
Đ t lời mới: Huy Trân

Bài hát “ à gáy” của dân ca Cống hao, đặt lời mới: Huy Trân
Bài hát được viết ở nhịp 2/4. Có hóa biểu: Pha th ng. Cấu trúc là 1
đoạn, gồm câu hát:
Câu 1: Con gà gáy le té le sáng rồi ai ơi!
Câu 2: Gà gáy té le té le sáng rồi ai ơi!
Câu 3: Nắng sáng lên rồi dậy lên nương đã sáng rồi ai ơi!
Câu 4: Rừng và nương xanh đã sáng rồi ai ơi!

20