MỤC LỤC
A. ĐẶT VẤN ĐỀ....................................................................................................1
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ....................................................................................1
I. Khái niệm...........................................................................................................1
II.

Căn cứ pháp lý................................................................................................2

III. Phân tích.........................................................................................................2
1. Bộ Luật dân sự năm 2005..................................................................................4
2. Bộ luật dân sự năm 2015...................................................................................5
IV.

Thực trạng ở Việt Nam..................................................................................8

V. Giải pháp..........................................................................................................10
C. KẾT THÚC VẤN ĐỀ......................................................................................10
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................12

0


A.ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay, chuyển đổi giới tính đang là một vấn đề nóng, nhất là sau khi
Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 được Quốc hội thông qua. Tính đến thời
điểm hiện tại, khi BLDS đã có hiệu lực, thì vẫn còn khá nhiều vấn đề bất
cập trong việc thực hiện quy định về việc chuyển đổi giới tính ở Việt Nam.
Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, trong phạm vi bài luận em xin chọn đề tài: “
Phân tích và đánh giá các quy định trong BLDS năm 2015 về việc chuyển
đổi giới tính của cá nhân.”.


đổi), trong đó có quy định về chuyển đổi giới tính và các quyền, nghĩa vụ
liên quan. Luật có hiệu lực thi hành từ đầu năm 2017.
Cụ thể, việc chuyển đổi giới tính của cá nhân được quy định rõ trong
Điều 37 BLDS năm 2015 như sau:
“ Việc chuyển đổi giới tính được thực hiện theo quy định của Luật. Cá
nhân đã chuyển đổi giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch
theo quy định của pháp luật về hộ tịch; có quyền nhân thân phù hợp với
giới tính đã được chuyển đổi theo quy định của Bộ luật này và luật khác có
liên quan.”
Như vậy, đây là lần đầu tiên hệ thống pháp luật dân sự của Nhà nước ta
ghi nhận về (quyền) chuyển đổi giới tính của cá nhân. Quy định này đã bảo
đảm tốt hơn quyền con người, các quyền dân sự của cá nhân được ghi nhận
trong Hiến pháp năm 2013.
III.
Phân tích
Theo tài liệu của Viện ISEE:
“ - Người chuyển giới nữ là người sinh ra là nam và có giới tính tự
nhận, nghĩ rằng mình là nữ.

2 Theo tài liệu của Viện ISEE (Viện Nghiên cứu Xã hội- Kinh tế và Môi trường).

2


- Người chuyển giới nam là người sinh ra là nữ và có giới tính tự nhận,
nghĩ rằng mình là nam.”
Theo những định nghĩa này, việc xác định một cá nhân là người chuyển
giới chỉ phụ thuộc vào suy nghĩ, cảm nhận và sự tự nhận của chính họ,
không phụ thuộc vào các thủ tục y khoa và thủ tục pháp lý.
Hiện nay đang tồn tại nhiều cách hiểu, quan điểm khác nhau về người

Văn bản pháp luật liên quan trực tiếp đến quyền của người chuyển giới
rất ít. Bộ luật dân sự 2005 chỉ quy định quyền xác định lại giới tính là một
quyền nhân thân tại Điều 36, không quy định quyền chuyển đổi giới tính
của cá nhân.
“ Cá nhân có quyền được xác định lại giới tính.
Việc xác định lại giới tính của một người được thực hiện trong trường
hợp giới tính của người đó bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình
chính xác mà cần có sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ về giới tính.
Việc xác định lại giới tính được thực hiện theo quy định của pháp luật.”
Theo đó, việc xác định giới tính của một người được thực hiện trong
trường hợp giới tính của người đó bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định
hình chính xác mà cần có sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ về giới
tính. Để cụ thể hóa quy định này, ngày 05-08-2008, Chính phủ đã ban hành
Nghị định số 88/2008/NĐ-CP về xác định lại giới tính cho người liên giới
tính (mà Nghị định gọi là “người có khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc
giới tính chưa được định hình chính xác 4”). Như vậy, việc phẫu thuật của
người liên giới tính đã có quy định, quy trình, thủ tục rõ ràng ; những người
đã hoàn thiện về mặt giới tính không được phẫu thuật chuyển giới (Khoản 1
Điều 4). Quan điểm ngầm trong nghị định này là: “ nếu có khuyết tật bẩm
sinh thì mới được phẫu thuật, còn nếu chỉ là mong muốn thì cấm”. Điều đó
có nghĩa là, khác với người đồng tính/ song tính (pháp luật không có quy
định cấm), người chuyển giới bị cấm phẫu thuật chuyển giới để có thể sống
thật với bản thân mình.
Pháp luật ở thời điểm này cấm phẫu thuật chuyển đổi giới tính đối với
người đã hoàn thiện về mặt giới tính. Có thể thấy quy định này mới chỉ
4 Khoản 1 Điều 1 Nghị định 88/2008/NĐ-CP về việc xác định lại giới tính.

4




Chuyển đổi giới tính là một vấn đề gây nhiều tranh luận trong thời gian
BLDS 2015 ở giai đoạn xây dựng dự thảo. Với quy định tại Điều 37, rõ
ràng, BLDS chưa ghi nhận việc chuyển đổi giới tính là quyền của cá nhân.
Thay vào đó, vấn đề này được quy định mở để tiếp tục điều chỉnh cụ thể
hơn trong các văn bản pháp luật liên quan. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có
một văn bản luật cụ thể nào được ban hành về vấn đề chuyển đổi giới tính:
“ TS Nguyễn Hữu Quang cho biết, trong chương trình xây dựng Luật của
nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIV, Luật về chuyển đổi giới tính sẽ được đưa ra
xem xét, thông qua tại Quốc hội. Dự kiến, đến năm 2018 hoặc 2019, Luật
này mới có hiệu lực nếu được Quốc hội thông qua.”5.
Có thể thấy rằng, tuy Bộ luật sửa đổi có hiệu lực từ ngày 01-01-2017
nhưng không có nghĩa rằng từ ngày 01-01 người chuyển giới được thực
hiện ngay quyền này. Vì được thừa nhận quyền và thực hiện quyền là hai
bước khác nhau. Nên dù việc chuyển đổi giới tính đã được công nhận và có
hiệu lực pháp lý thì việc thực hiện chuyển đổi giới tính vẫn chưa được phép
do chưa có luật nào quy định về vấn đề chuyển giới.
Lý luận về việc luật không cấm và cũng không cho phép chuyển đổi
giới tính nói trên, sáng 25-11-2015, nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp, ông Hà
Hùng Cường phân tích: “ Bộ luật Dân sự là luật nền của tất cả những luật
liên quan đến quan hệ dân sự kinh tế, thương mại, gia đình nói chung. Lần
này Quốc hội biểu quyết thông qua là bước tiến vô cùng quan trọng nhưng
Bộ luật không thể đi giải quyết những vấn đề cụ thể như điều kiện, cách
thức chuyển giới, ai có quyền được chuyển giới, chăm sóc sức khỏe người
chuyển giới… Đó là cả vấn đề lớn, là đối tượng điều chỉnh của một luật
riêng.”6 .
5 http://vtv.vn/su-kien-va-binh-luan/quyen-chuyen-doi-gioi-tinh-can-xay-dung-luat-chuyen-nganh20151128120431614.htm
6 http://anninhthudo.vn/chinh-tri-xa-hoi/chuyen-doi-gioi-tinh-co-quyen-nhung-chua-duoc-thuc-hien/646621.antd

6

7 Khoản 10 Điều 4 Luật hộ tịch năm 2014

7


Trước khi có BLDS năm 2015, ở Việt Nam, việc chuyển đổi giới tính
chưa được đề cập và ghi nhận một cách chính thức trong bất kì một văn bản
pháp lý nào. Nguyên nhân chính khiến cho quyền này chưa được ghi nhận
là các quan niệm truyền thống, định kiến xã hội đối với người chuyển đổi
giới tính còn rất lớn. Sự lên án từ xã hội, sự không ủng hộ từ phía gia đình
và sự tự ti của chính người chuyển giới đã ảnh hưởng đến việc ghi nhận
chính thức việc chuyển đổi giới tính trong luật. Bên cạnh đó, nhiều luồng
quan điểm e ngại việc chuyển đổi giới tính sẽ dẫn đến phát sinh các hệ lụy
tiêu cực trong xã hội khó kiểm soát được như: Nhiều người (đa số là nam)
sẽ chuyển đổi giới tính để trốn tránh nghĩa vụ quân sự, đặc biệt là khi đất
nước sắp có chiến tranh; Chuyển đổi giới tính để gian lận trong thể thao;
Chuyển đổi giới tính để trốn việc bị cơ quan điều tra truy nã; Chuyển đổi
giới tính để hoạt động mại dâm; Phẫu thuật chuyển giới dễ dẫn đến tai biến
do hàng loạt các cuộc phẫu thuật liên tiếp, dẫn tới các vụ kiện cáo sau
này…Tuy nhiên, khi xã hội ngày càng phát triển, tiến bộ và dân chủ hơn,
nhu cầu được công khai về giới và được sống thật với chính mình được đặt
ra và chú trọng nhiều hơn.
Trong một vài năm trở lại đây, vấn đề quyền của cộng đồng người
chuyển giới đã có thêm nhiều cơ hội được giải quyết tại Việt Nam. Năm
2015, Bộ Y tế Việt Nam cho biết đã nhận được gần 600 hồ sơ cá nhân đề
xuất sửa đổi giới tính mới sau khi họ đã thực hiện phẫu thuật chuyển giới.
Ngày 24 tháng 11 năm 2015, Quốc hội thông qua Bộ luật dân sự (sửa đổi),
trong đó có quy định về chuyển đổi giới tính và các quyền, nghĩa vụ liên
quan. Luật có hiệu lực thi hành từ đầu năm 2017.
Nghiên cứu của Viện nghiên cứu xã hội, kinh tế và môi trường (iSEE)

luật thừa nhận quyền nhân thân theo giới tính…

8 http://www.baomoi.com/quy-dinh-cho-phep-chuyen-doi-gioi-tinh-co-vao-duoc-thuc-tien/c/20904593.epi

9


- Việc chuyển đổi giới tính trực tiếp ảnh hưởng đến quyền nhân thân,
quyền mưu cầu hạnh phúc và các quyền khác về hôn nhân- gia đình nên các
văn bản quy phạm pháp luật cần làm rõ các vấn đề liên quan như:
Một người đã thực hiện chuyển đổi giới tính, sau một thời gian thấy
không phù hợp có được chuyển đổi trở lại giới tính khi sinh ra không;
Người đã có gia đình, con cái có được chuyển giới tính hay không vì theo
pháp luật Hôn nhân- gia đình điều này sẽ phá vỡ mô hình đã được luật định:
“ Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới
tính.”9; Người đã chuyển giới có quyền kết hôn hợp pháp hay không…

C.

KẾT THÚC VẤN ĐỀ

Có thể thấy rằng, quy định về việc chuyển đổi giới tính đã đáp ứng nhu
cầu của một bộ phận trong xã hội, giúp cho vấn đề pháp lý của các ngành
luật khác có thể dễ dàng giải quyết hơn. Tuy nhiên, việc chuyển đổi giới
tính vẫn chưa phải là quyền của con người và tuy có hiệu lực nhưng vẫn
chưa được thực hiện vì cần một văn bản luật hoản chỉnh quy định cụ thể về
điều kiện và cách thức thực hiện. Đến đây, em xin kết thúc bài làm của
mình. Bài làm của em còn thiếu sót vì thế em rất mong nhận được những ý
kiến đóng góp quý báu của thầy cô.


6.

TS. Nguyễn Minh Tuấn (2016), Bình luận khoa học bộ môn Luật dân
sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015, Nxb. Tư
pháp.

7.

http://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?

8.

ItemID=1683
https://luatduonggia.vn/cai-chinh-ho-tich-sau-khi-chuyen-gioi-tinh

9.

http://www.who.int/gender/whatisgender/en/

10.

http://vtv.vn/su-kien-va-binh-luan/quyen-chuyen-doi-gioi-tinh-can-

11.

xay-dung-luat-chuyen-nganh-20151128120431614.htm
http://anninhthudo.vn/chinh-tri-xa-hoi/chuyen-doi-gioi-tinh-co-quyen-

12.