BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH
QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH

PHẠM VĂN TÁC

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỘI NGŨ CÁN BỘ
CHUYÊN KHOA SAU ĐẠI HỌC
TRONG LĨNH VỰC Y TẾ

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH CÔNG
MÃ SỐ: 62.34.82.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

Người hướng dẫn khoa học:

1. GS.TS. Đinh Văn Tiến
2. TS. Nguyễn Khắc Hùng

Hà Nội - 2014


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi.
Các tư liệu, số liệu được sử dụng trong luận án này là trung thực và có nguồn
gốc, xuất xứ rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được công bố


MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN
DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG LUẬN ÁN
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................... 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu............................................................... 3
2.1. Mục đích nghiên cứu ................................................................................... 3
2.2. Nhiệm vụ..................................................................................................... 4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................................ 4
3.1. Đối tượng nghiên cứu .................................................................................. 4
3.2. Phạm vi nghiên cứu ..................................................................................... 4
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu.................................................. 5
4.1.Cơ sở lý luận ................................................................................................ 5
4.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể ................................................................... 5
5. Những đóng góp mới của Luận án .............................................................. 6
5.1. Đóng góp mới về lý luận ............................................................................. 6
5.2. Đóng góp mới về thực tiễn .......................................................................... 7
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án ................................................... 8
7. Kết cấu của Luận án .................................................................................... 8
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU................................................... 9
1. Các công trình nghiên cứu về hệ thống lý thuyết của quản lý nhà nước... 9
2. Các công trình về quản trị nguồn nhân lực: ............................................. 10
3. Các công trình về quản trị nhân lực trong lĩnh vực y tế: ......................... 12
4. Các công trình về đào tạo nhân lực y tế chuyên khoa sau đại học .......... 14
5. Các nghiên cứu của tác giả liên quan đến chủ đề của luận án ................. 16
6. Một số vấn đề mà Luận án cần tập trung giải quyết ................................ 18
Chương I: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚCĐỘI NGŨ
CÁN BỘ CHUYÊN KHOA SAU ĐẠI HỌCTRONG LĨNH VỰC Y TẾ .... 21

1.5.2. Kinh nghiệm đào tạo chuyên khoa y sau đại học .................................... 61
1.5.3. Xu hướng đào tạo dựa trên kết quả đầu ra và ứng dụng công nghệ giáo
dục hiện đại ............................................................................................ 63
1.5.4. Kinh nghiệm quản lý đào tạo và sử dụng bác sỹ chuyên khoa ................ 67
1.5.5. Bài học kinh nghiệm rút ra đối với Việt Nam ......................................... 70
Tiểu kết Chương I .......................................................................................... 71
Chương II: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỘI
NGŨ CÁN BỘ CHUYÊN KHOA SAU ĐẠI HỌC TRONG LĨNH VỰC Y
TẾ .................................................................................................................... 72
2.1. Thực trạng nguồn nhân lực y tế và đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại


học trong lĩnh vực y tế cả nước đến 30/06/2011 ............................................ 72
2.2. Thực trạng quản lý nhà nước đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại học
trong lĩnh vực y tế........................................................................................... 76
2.2.1. Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về đội ngũ cán bộ chuyên khoa
sau đại học trong lĩnh vực y tế................................................................ 76
2.2.2. Hoạch định chiến lược và kế hoạch phát triển đội ngũ cán bộ chuyên khoa
sau đại học trong lĩnh vực y tế................................................................ 83
2.2.3. Tổ chức bộ máy quản lý đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại học trong
lĩnh vực y tế ........................................................................................... 86
2.2.4. Thực trạng đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại học trong lĩnh vực
y tế ......................................................................................................... 94
2.2.5. Tuyển dụng và sử dụng đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại học trong lĩnh
vực y tế ................................................................................................ 109
2.2.6. Thực trạng về việc thực hiện chế độ, chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ
cán bộ chuyên khoa sau đại học ........................................................... 114
2.3. Các thành công và hạn chế trong quản lý nhà nước đội ngũ cán bộ
chuyên khoa sau đại học trong lĩnh vực y tế ................................................119
2.3.1. Các thành công ..................................................................................... 119

quốc tế ........................................................................................... 157
3.3.6. Đổi mới các chính sách ưu đãi thích hợp về tuyển dụng, sử dụng và đãi
ngộ đối với đội ngũ cán bộ y tế chuyên khoa sau đại học ..................... 161
3.3.7. Xây dựng đề án cung cấp bác sỹ giỏi cho các bệnh viện huyện ............ 165
3.3.8. Tăng cường chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các đơn vị sự
nghiệp công lập trong lĩnh vực y tế về biên chế và nhân sự .................. 170
3.3.9. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và thanh tra công tác quản lý nhà
nước đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại học trong lĩnh vực y tế ........ 174
Tiểu kết Chương III ..................................................................................... 176
KẾT LUẬN ................................................................................................... 177
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC 1
PHỤ LỤC 2
PHỤ LỤC 3
PHỤ LỤC 4
PHỤ LỤC 5


DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
Ký hiệu

Giải thích

5M

5 nguồn lực cơ bản

BHYT


CK2

Bác sĩ chuyên khoa 2

CLS

Cận lâm sàng

CME

Continuing Medical Education: Giáo dục y khoa liên tục

CPD

Continuing Professional Development: Phát triển nghề
nghiệp thường xuyên

CSSK

Chăm sóc sức khỏe

CSYT

Chăm sóc y tế

ĐB

Đồng bằng

ĐH


Ngân sách nhà nước

ODA

Hỗ trợ phát triển chính thức

OSCE

The Objective Structured Clinical Examination: Thi trắc
nghiệm khách quan lâm sàng bệnh viện

SĐH

Sau đại học

TNCSHCM

Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

TPHCM

Thành phố Hồ Chí Minh

UBND

Ủy ban nhân dân

USD


GDP

Gross Domestic Product: Tổng sản phẩm trong nước


DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN
Bảng 1. Phân bố cán bộ y tế theo dân số các vùng kinh tế xã hội .................... 27
Bảng 2.Chỉ tiêu tuyển sinh sau đại học qua các năm ....................................... 57
Bảng 3.Tổng số bệnh viện và giường bệnh theo tuyến bệnh viện .................... 59
Bảng 4. Tổng số cán bộ y tế được phân chia theo 8 vùng kinh tế đất nước .... 74
Bảng 5. Thực trạng về đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại học trong lĩnh vực
y tế theo từng vùng kinh tế của cả nước............................................................ 76
Bảng 6. Danh sách các cơ sở đào tạo sau đại học các chuyên ngành y, dược. . 95
Bảng 7.Số lượng cán bộ y tế trình độ sau đại học ngành y tế đã tốt nghiệp
trong thời gian gần đây ...................................................................................... 96
Bảng 8. Số lượng cán bộ y tế trình độ sau đại học ngành y tế đang học tại các
trường ................................................................................................................. 97
Bảng 9.Nhận định chung về chương trình đào tạo sau đại học theo tỷ lệ %
những người được hỏi đã trả lời...................................................................... 102
Bảng 10.Nhận định chung về đội ngũ giảng viên của cựu học viên ............... 103
Bảng 11.Nhận định chung về cơ sở vật chất phục vụ đào tạo ........................ 104
Bảng 12. Số lượng bác sỹ nội trú được đào tạo đến năm 2010....................... 107
Bảng 13. Chính sách khuyến khích và thu hút CBYT sau đại học của mộtsố
tỉnh .................................................................................................................... 116
Bảng 14. Vị trí công tác trước và sau khi học chuyên khoa sau đại học của học
viên đã tốt nghiệp ............................................................................................. 116
Bảng 15. Xu hướng thay đổi cơ cấu phân bố bệnh tật, tử vong ..................... 131
Bảng 16. Ước tính nhu cầu nhân lực y tế đến năm 2015 ................................ 132
Bảng 17. Ước tính nhu cầu nhân lực y tế cho đến năm 2020 ......................... 133
Bảng 18. Nhu cầu nhân lực theo giường bệnh ở các tuyến ............................ 133

can thiệp, phẫu thuật sọ não, chỉnh hình-phục hồi chức năng, lọc thận nhân tạo,
tán sỏi ngoài cơ thể... Ngành Y tế đang từng bước triển khai các kỹ thuật chuyên
sâu ngang tầm với trình độ y học của các nước tiên tiến trong khu vực và trên
thế giới. Phần lớn các chỉ tiêu tổng quát về sức khoẻ của con người ở nước ta
đều vượt và cao hơn ở các nước có cùng mức thu nhập bình quân theo đầu người
hàng năm. Các thành tựu y học nêu trên đã góp phần tích cực vào việc nâng cao
chất lượng nguồn lực con người, chuẩn bị phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá và
hiện đại hoá đất nước. Nguyên nhân quan trọng để đạt được các thành tựu trên
làđóng góp của đội ngũ cán bộ y tế đặc biệt là sự đóng góp của đội ngũ cán bộ y
tế có trình độ chuyên khoa cấp 1, chuyên khoa cấp 2 và bác sỹ nội trú sau đại
học trong ngành y tế (sau đây gọi ngắn gọn là: cán bộ y tế chuyên khoa sau đại
học). Theo niên giám thống kê y tế năm 2006 tổng số cán bộ y tế trong cả nước
là 271.149 người trong đó có khoảng trên 30.000 cán bộ là chuyên khoa cấp1,
chuyên khoa cấp 2 và bác sỹ nội trú bệnh viện (mỗi năm tuyển mới khoảng
2.200 học viên) tham gia các hoạt động chuyên môn. Tuy nhiên, đến nay mới có
một số nghiên cứu đánh giá nhu cầu đào tạo đội ngũ cán bộ y tế trình độ chuyên
khoa theo mã số nghiên cứu về y tế công cộng và cũng chỉ được thực hiện ở
từng vùng miền một cách đơn lẻ chưa phổ cập rộng rãi trong cả nước chưa tập
trung nghiên cứu tổng thể việc quản lý nhà nước đội ngũ cán bộ y tế có trình độ
chuyên khoa sau đại học ở Việt Nam bao gồm: Thể chế quản lý thông qua việc
xây dựng các văn bản quản lý; Xây dựng tổ chức bộ máy trong đó xác định rõ
chức năng nhiệm vụ quản lý, gắn đổi mới cơ chế hoạt động với cơ chế tài chính,
tăng cường đội ngũ cán bộ (cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu) với tiêu chuẩn
1


nghiệp vụ cụ thể, đổi mới nội dung chương trình đào tạo, đổi mới các chính sách
trong đó có chính sách tiền lương, ngoài lương, chính sách khen thưởng kỷ luật
gắn với đạo đức nghề nghiệp; tăng cường đầu tư, đổi mới cơ chế về tài chính
hướng theo kết quả đầu ra so với mục tiêu đã đặt ra. Các nội dung gắn liền với

thực hiện chiến lược chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân giai đoạn 20112020 và tầm nhìn đến năm 2030. Trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất
nước sức khỏe người lao độnglà yếu tố quan trọng và quyết định.
Thứ hai, về thực tiễn. Sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa, sự phát triển của xã hội và sự phát triển của khoa học kỹ thuật
y học trong nước cũng như trên thế giới đã làm biến đổi và phát sinh nhiều quan
hệ xã hội mới, đòi hỏi việc đổi mới công tác quản lý nhà nước đội ngũ cán bộ y
tế chuyên khoa sau đại học cần được đồng bộ và phù hợp hơn. Mặt khác, việc
cải cách tiền lương và chế độ chính sách đãi ngộ, đào tạo và bồi dưỡng cán bộ,
công chức, viên chức, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ y tế còn nhiều
bất cập. Đồng thời việc phải hình thành hệ thống thi và cấp chứng chỉ hành nghề
y tế theo yêu cầu của thực tiễn công tác chăm sóc sức khỏe và hội nhập quốc tế
là một đòi hỏi cấp bách khi Việt Nam đã chính thức là thành viên của tổ chức
thương mại thế giới (WTO). Đây cũng là một trong những đòi hỏi của thực tiễn
khách quan của công tác cải cách hành chính trong quản lý nhà nước về lĩnh vực
y tế.
Từ những lý do nêu trên, việc nghiên cứu góp phần “Quản lý nhà nước
đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại học trong lĩnh vực y tế”hiện nay là vấn đề
mang tính cấp bách cả về lý luận và thực tiễn, là yêu cầu khách quan của quản lý
nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong
tình hình mới.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Tập trung nghiên cứu, luận giải các vấn đề mang tính khoa học cả về lý
luận, thực tiễn về quản lý nhà nước đối với đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại
học trong lĩnh vực y tế, đề xuất, bổ sung những giải pháp về quản lý tốt hơn đối
với đội ngũ cán bộ y tế chuyên khoa sau đại học nhằm góp phần nâng cao chất
lượng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.
3





Luận án không nghiên cứu quản lý nhà nước đối với đội ngũ cán bộ y tế
chuyên khoa được đào tạo trong đại học y, đào tạo sau đại học ngắn hạn.
Một số kết quả nghiên cứu về đào tạo Thạc sỹ và Tiến sỹ - đội ngũ cán bộ
y tế có trình độ chuyên khoa sau đại học được đào tạo theo hướng hàn lâm hơn
được xem xét như một phép so sánh làm sáng tỏ hệ thống đào tạo chuyên khoa
sau đại học gắn với việc thi và cấp chứng chỉ hành nghề y của bác sỹ ở Việt
Nam và ở một số nước trên thế giới.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1.Cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận dựa vào hệ thống lý luận về duy vật lịch sử, về xã hội học,
về quản lý nhà nước, và quản lý nhà nước nguồn nhân lực, quản lý nhà nước về
y tế và nguồn nhân lực y tế.Sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của
chủ nghĩa Mác-Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp quan điểm lịch sử cụ
thể, quan điểm phát triển để phân tích và tổng hợp. Thực hiện các Nghị quyết
của Đảng, đặc biệt Nghị quyết số 46-NQ/TW ngày 23/2/2005 của Bộ chính trị
về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình
mới "Nghề y là một nghề đặc biệt, cần được tuyển chọn, đào tạo, sử dụng và đãi
ngộ đặc biệt..." [2, tr7]. Nghị quyết số 30c/NQ-CP ngày 8/11/2011 của Chính
phủ ban hành chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn
2011-2020 [39]. Đây là cơ sở lý luận quan trọng xuyên suốt trong quá trình
nghiên cứu của tác giả được thể hiện ở bản Luận án này nhằm góp phần hoàn
thiện một bước cơ sở lý luận nghiên cứu về nhân lực y tế nói chung, cán bộ y tế
chuyên khoa sau đại học nói riêng của ngành y tế trong thời kỳ phát triển và hội
nhập quốc tế.
4.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
4.2.1. Phương pháp nghiên cứu các tài liệu sẵn có
Đây là phương pháp nghiên cứu thứ cấp. Phương pháp này chủ yếu tập trung
nghiên cứu, phân tích các văn bản về đào tạo và quản lý cán bộ y tế chuyên khoa

a) Phân tích làm rõ các khái niệm y học, y tế, nguồn nhân lực y tế, trong
đó tập trung vào đội ngũ cán bộ y tế chuyên khoa sau đại học (các chủ yếu là
bác sỹ làm việc trong khu vực khám chữa bệnh) như một nguồn nhân lực quan
6


trọng, có ý nghĩa quyết định đến các hoạt động khám, chữa bệnh, góp phần to
lớn vào công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
b) Đề xuất khái niệm về quản lý nhà nước đội ngũ cán bộ chuyên khoa
sau đại học trong lĩnh vực y tế và xác định rõ các nội dung của quản lý nhà nước
đối với đội ngũ cán bộ y tế chuyên khoa sau đại học. Phân tích các nhân tố tác
động đến quản lý nhà nước nguồn nhân lực này.
c) Kinh nghiệm quản lý nhà nước ở một số nước trên thế giới về đội ngũ
cán bộ chuyên khoa sau đại học trong lĩnh vực y tế cũng được luận án đề cập
đến nhằm làm phong phú thêm cơ sở lý luận về quản lý đội ngũ cán bộ này.
d) Luận giải các nội dung mang tính khoa học về mối quan hệ khăng khít
giữa chuẩn năng lực cán bộ y tế chuyên khoa sau đại học với đào tạo đội ngũ
cán bộ y tế chuyên khoa sau đại học và gắn liền với việc tổ chức thi và cấp
chứng chỉ hành nghề (tập trung vào nhóm bác sỹ) nhằm góp phần nâng cao chất
lượng khám, chữa bệnh cho nhân dân.
5.2. Đóng góp mới về thực tiễn
a) Đánh giá về thực trạng công tác quản lý nhà nước đội ngũ cán bộ
chuyên khoa sau đại học trong lĩnh vực y tế ở nước ta. Trên cơ sở đó, luận án chỉ
ra những thành công, hạn chế trong quản lý nhà nước đối với đội ngũ cán bộ y tế
chuyên khoa sau đại học và phân tích các nguyên nhân gây ra hạn chế.
b) Đề xuất một số giải pháp đồng bộ để tăng cường quản lý nhà nước đội
ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại học trong lĩnh vực y tế, tập trung vào đội ngũ
bác sỹ, bao gồm việc quy hoạch và ban hành các chính sách quản lý đội ngũ này,
tổ chức bộ máy quản lý nhân lực y tế, nâng cao chất lượng quá trình đào tạo,
tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ trong điều kiện hoàn cảnh Việt Nam, hướng tới

dung của Luận án được kết cấu thành 3 chương sau đây:
Chương I:Cơ sở khoa học của quản lý nhà nước đội ngũ cán bộ chuyên khoa
sau đại học trong lĩnh vực y tế.
Chương II:Thực trạng quản lý nhà nước đội ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại
học trong lĩnh vực y tế.
Chương III:Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đội
ngũ cán bộ chuyên khoa sau đại học trong lĩnh vực y tế.

8


TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Đội ngũ bác sỹ chuyên khoa sau đại học là lực lượng nòng cốt ở tất cả các
cơ sở y tế. Do vậy, công tác quản lý, đào tạo, tuyển dụng và sử dụng đội ngũ bác
sỹ chuyên khoa sâu rất được quan tâm ở các nước trên thế giới. Liên quan đến
chủ đề của luận án, có rất nhiều các tài liệu và các công trình nghiên cứu về
quản trị nguồn nhân lực nói chung, cũng như về công tác đào tạo, quản lý và sử
dụng cán bộ chuyên khoa sau đại học về y tế, tuy nhiên trong giới hạn của phạm
vi nghiên cứu này, tôi chỉ nghiên cứu tham khảo chọn lọc một số tài liệu cũng
như công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến luận án.
1. Các công trình nghiên cứu về hệ thống lý thuyết của quản lý nhà
nước
- Đó là hệ thống các giáo trình, hệ thống sách giáo khoa và tài liệu tham
khảo, chuyên khảo của Học viện hành chính quốc gia.
- Đó là hệ thống lý thuyết về quản lý công của nhiều học viện hành chính
trên thế giới mà tiêu biểu là hệ thống lý thuyết của Max Weber, ông là nhà xã
hội học người Đức, sinh năm 1864, cha đẻ của mô hình hành chính thư lại đã
đưa ra ba loại hình thẩm quyền: Thẩm quyền truyền thống, đó là tính hợp pháp
làm cơ sở cho mô hình lãnh đạo quản lý từ quá khứ linh thiêng và dường như
liên tục tồn tại. Đó là thẩm quyền uy tín, dựa trên sự tận tâm của quần chúng đối