SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI
Mã SKKN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp
quan sát trong giờ Tự nhiên và Xã hội lớp 1

Lĩnh vực : Tự nhiên và Xã hội
Cấp học : Tiểu học

Năm học: 2015 - 2016


SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp
quan sát trong giờ Tự nhiên và Xã hội lớp 1

Lĩnh vực : Tự nhiên và Xã hội
Cấp học : Tiểu học

Năm học: 2015 - 2016


Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

MỤC LỤC
PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ..................................................................................... 1
I. Lý do chọn đề tài: .......................................................................................... 1
II. Mục đích nghiên cứu: ................................................................................... 1

quan trọng giữa nhận thức của học sinh và nội dung bài học. Quan sát, nhận xét,
nêu thắc mắc, đặt câu hỏi, biết cách diễn đạt những hiểu biết của mình về các sự
vật hiện tượng đơn giản trong tự nhiên và xã hội giúp các em từ đó hình thành
và phát triển những thái độ và hành vi. Có ý thức thực hiện các quy tắc giữ vệ
sinh, an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Giúp các em yêu thiên nhiên,
gia đình, trường học, quê hương…
Cũng như nhiều giáo viên dạy lớp 1 khác, tôi suy nghĩ rất nhiều về việc
đổi mới phương pháp dạy học tạo một không khí học tập nhẹ nhàng, vui tươi,
tránh cho học sinh cách học vẹt, căng thẳng… Vì vậy, khi sử dụng tốt phương
pháp quan sát sẽ giúp các em tiếp thu bài nhanh, tạo hứng thú trong học tập,
giúp các em có niềm say mê trong môn học, nâng cao hiệu quả giờ dạy, kích
thích tính độc lập chủ động sáng tạo trong lĩnh hội tri thức, tạo không khi sôi nổi
trong giờ học TNXH. Từ những suy nghĩ và băn khoăn trên tôi đã lựa chọn đề tài:
“Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và
Xã hội lớp 1”
II. Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu thực trạng và đưa ra một số biện pháp giúp học sinh quan sát
tốt các bài dạy trong chương trình Tự nhiên và xã hội lớp 1
III. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là học sinh khối 1 trường Tiểu học Khương Mai
năm học 2015– 2016
IV. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp thu nhận tài liệu
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế
- Dạy thực nghiệm
- Trao đổi, tọa đàm với đồng nghiệp
1/16




II: THỰC TRẠNG
Qua thực tế giảng dạy nhiều năm liên tục ở lớp 1 và tham khảo ý kiến của
các thành viên trong khối chuyên môn tôi nhận thấy: Khi sử dụng phương pháp
quan sát trong giảng dạy môn Tự nhiên và xã hội có một số mặt hạn chế sau:
- Đây là một phương pháp khó đối với học sinh lớp 1 vì các còn rất nhỏ, khả
năng tập trung chưa cao. Các con chưa mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp, vốn hiểu
biết còn hạn chế.
- Giáo viên chưa đầu tư thích đáng cho môn học( chỉ chú trọng môn Toán và
Tiếng Việt).Công tác chuẩn bị cho mỗi bài dạy khá công phu đòi hỏi nhiều thời
gian, tốn kém. Đồ dùng: Tranh ảnh, mô hình, vật thật… còn thiếu.
- Học sinh thường không tự mình quan sát để rút ra những kiến thức cần tìm
kiếm mà thường chờ sự cung cấp của giáo viên. Khi tiến hành quan sát học sinh
thường chú ý những dấu hiệu bên ngoài, những dấu hiệu không bản chất. Khả
năng so sánh, liên hệ còn hạn chế.
- Việc sử dụng phương pháp quan sát đòi hỏi sự kết hợp khéo léo với các
phương pháp, giáo viên phải quản lý tốt học sinh.
- Qua khảo sát đầu năm học tôi nhận thấy:
Đầu năm học
STT

Tên lớp

Tổng số HS

1
2
3
4
5

49,1%
50,1%
46,2%
47,2%
49,1%

Quan sát tốt
Số HS
%

26
22
25
24
25
24

48,1%
40%
45,5%
44,4%
45,5%
43,6%


Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

III: BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT
Để khắc phục tình trạng trên, trong thời gian qua, tôi luôn trăn trở tìm tòi,
suy nghĩ làm thế nào để giúp học sinh tự khám phá mở mang kiến thức, tạo một

và quan sát tranh, ảnh hoặc sơ đồ về các đối tượng đó. Khi quan sát vật thật,
cuộc sống thật, học sinh được hình thành những biểu tượng sinh động. Và khi
quan sát tranh ảnh hay sơ đồ rất có lợi cho sự phát triển tư duy của học sinh vì
chúng thể hiện được sự vật, hiện tượng ở trạng thái tĩnh với sự khái quát cao.

4/16


Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

1.3 . Sử dụng âm thanh sinh động, lời giới thiệu gợi mở thu hút học sinh :
Không chỉ có hình ảnh mới có khẳ năng thu hút sự chú ý của học sinh. Âm
thanh cũng là một trong những yếu tố không thể thiếu trong quá trình giảng dạy.
Để giới thiệu bài học mới giáo viên có thể cho học sinh nghe một đoạn băng rồi
giới thiệu vào bài gây sự chú ý, tò mò của học sinh vào bài dạy.
Ví dụ: Bài 4: Bảo vệ mắt và tai.
Để giới thiệu bài tôi cho học sinh nghe một đoạn nhạc sau đó hỏi học sinh:
+ Cô vừa cho các con nghe gì?
+ Nhờ đâu con nghe được đoạn nhạc đó?
 Giáo viên giới thiệu vào bài.
1.4. Sử dụng kết hợp hệ thống câu hỏi bổ trợ :
Nếu giáo viên chỉ hướng dẫn cách để học sinh quan sát mà không định hướng
được học sinh quan sát cái nào trước, cái nào sau hay không có hệ thống câu hỏi
thì học sinh sẽ rất khó có thể quan sát.
Ví du: Bài 11: Gia đình
- Đối tượng quan sát là các bức ảnh.
Bằng hệ thống câu hỏi tôi hướng dẫn học sinh cụ thể:
+ Gia đình bạn Lan có mấy người? Gồm những ai?
+ Lan đang làm gì?
+ Những người trong gia đình đang làm gì?

trí xong.
- Chiếu từng đoạn clip để học sinh quan sát và trả lời câu hỏi:
+ Đoạn clip thứ nhất: Các bạn đang làm gì? Sử dụng dụng cụ gì?
- Đoạn clip thứ hai: Các bạn đang làm gì? Sử dụng đồ dùng gì?
Sau đó tôi gọi một số học sinh trả lời câu hỏi trước lớp. Các học sinh khác bổ
sung ý kiến.
- Hướng dẫn học sinh tiếp tục quan sát đoạn clip thứ ba và trả lời câu hỏi:
+ Em thấy lớp học như thế nào?
+ Phần trang trí lớp học ra sao?
+ Bàn ghế có sắp xếp ngay ngắn không?
+ Dụng cụ và đồ dùng đã sắp xếp đúng nơi quy định chưa?
+ Em cần làm gì để giữ cho lớp sạch đẹp?
Khi sử dụng phương pháp quan sát tôi không bao giờ dập khuôn từ bài này
sang bài khác mà mỗi bài tôi thay đổi hình thức và kết hợp với các phương pháp
khác để tránh sự nhàm chán ở học sinh, giúp các em sôi nổi, hào hứng và tự tin
hơn trong học tập.
Ví dụ: Bài : Cây rau
Phần giới thiệu bài, tôi đưa ra cây rau cải ngọt để học sinh quan sát độc lập
và trả lời câu hỏi:
+ Đây là cây rau gì?
+ Nó được trồng ở đâu?
Sau đó tôi yêu cầu học sinh giới thiệu về cây rau mà các em đã chuẩn bị.
Học sinh nêu các thắc mắc của mình về nội dung bài học. Tôi chia lớp thành các
nhóm, mỗi nhóm được quan sát một số loại cây rau mà các em đã chuẩn bị rồi
cùng nhau thảo luận trả lời các câu hỏi:
+ Hãy chỉ và kể tên các bộ phận của cây rau?
+ Bộ phận nào của cây rau có thể ăn được?...
Đại diện các nhóm lên trình bày. Các nhóm khác bổ sung ý kiến.
Ngoài ra tôi còn cung cấp cho học sinh một số kiến thức về loại rau có thân
khó nhận biết như cây hành, cây xà lách, cây su hào bằng cách cho các em quan

- Bộ phận nào của con cá đang chuyển động?
- Tại sao con cá lại mở miệng?
- Tại sao nắp mang của con cá luôn luôn mở ra rồi khép lại?
Sau đó tôi yêu cầu đại diện một số nhóm lên trình bày. Mỗi nhóm chỉ trả lời
một câu hỏi, các nhóm khác bổ sung ý kiến. Cuối cùng tôi giúp cả lớp hiểu một
cách chính xác, hệ thống kiến thức:
- Con cá có đầu, mình, đuôi và các vây.
- Cá dùng đuôi và vây để di chuyển. Vây cá giúp nó giữ thăng bằng.
- Cá thở bằng mang( cá há miệng để cho nước chảy vào, khi cá ngậm
miệng nước chảy ra các lá mang cá)
Tôi cho học sinh cả lớp quan sát mang cá để giúp các em nhớ lâu.
- Để giúp học sinh khắc sâu các bộ phận về con cá tôi tổ chức cho học sinh
vẽ con cá. Sau khi học sinh vẽ xong con cá của mình tôi yêu cầu các em gắn
tranh lên bảng lớp chỉ và nêu rõ các bộ phận và ích lợi từ việc nuôi cá.
7/16


Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

Ví dụ: Bài “ Con gà”
Đối với bài này tôi không chuẩn bị đồ dùng là con gà thật, cũng không
chiếu hình ảnh con gà trên màn hình mà tôi yêu cầu học sinh chuẩn bị trước mỗi
nhóm theo định hướng các tranh: tranh gà trống, tranh gà mái, tranh gà con và
yêu cầu các nhóm quan sát, trả lời các câu hỏi:
- Mỗi con gà có những bộ phận gì?
- Hãy chỉ và nói tên các bộ phận của con gà?
- Con nào là gà trống?
- Con nào là gà mái?
- Tại sao biết đó là gà trống, gà mái?
- Gà trống, gà mái, gà con giống và khác nhau ở những điểm nào?

Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

2.4. Hướng dẫn học sinh quan sát trực tiếp vật thật
Vật thật là thực thể sống sinh động như một số cây, một số con vật, các hiện
tượng tự nhiên xã hội liên quan đến bài học. Có hai hình thức quan sát:
*Quan sát trong phòng học: Các sự vật được mang đến lớp để quan sát, đã
tách ra khỏi môi trường sống của nó.
VD: Quan sát trong phòng học. Bài 22: Cây rau ( Sách Tự nhiên và Xã hội 1.
trang 46 )
Đối tượng quan sát: Cây rau mà các em mang đến lớp.
+ Tổ chức cho học sinh quan sát theo nhóm 4
+ Mỗi em trong nhóm lần lượt giới thiệu về cây rau mà mình mang đến cho các
bạn trong nhóm biết.
- Tên cây rau ?
- Được trồng ở đâu?
- Các bộ phận chính của cây rau: rễ, thân, lá, …
+ Học sinh trong nhóm so sánh các cây rau có gì giống và khác nhau: màu sắc;
đặc điểm: rễ, thân, lá, …
Quan sát vật thật là hình thức quan sát sinh động và thuận lợi nhất cho học sinh.
Là cơ hội để học sinh khám phá sự vật hiện tượng mọi mặt, đặc điểm bên ngoài,
cả về cấu tạo, bản chất bên trong và mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng đó
trong tự nhiên.
Giáo viên hướng dẫn học sinh dùng mọi giác quan để tri giác sự vật – hiện
tượng. Đặt sự vật hiện tượng đó trong môi trường sống và các mối quan hệ của
nó.
* Quan sát ngoài tự nhiên
Vd: Quan sát cây cối xung quanh vườn trường, cánh đồng, sở thú, công viên….
Tổ chức cho học sinh quan sát trực tiếp ngoài thiên nhiên giáo viên nên chuẩn
bị kỹ càng cả về thời gian, địa điểm, các dụng cụ và phương tiện cần thiết. Xác
định mục đích và đối tượng quan sát để tránh cho các em quan sát tràn lan,


10/16


Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

IV: KẾT QUẢ
Với nội dung đổi mới phương pháp dạy học Tự nhiên và xã hội nói riêng và
ở tất cả các môn học nói chung, trong các tiết học, học sinh lớp tôi đều rất hứng
thú học tập. Đặc biệt từ chỗ các em chỉ thích học toán, Tiếng Việt nay đến 100%
các em đều thích học môn này. Các em đã có hành vi ứng xử đúng khi gặp
những hiện tượng khác nhau trong cuộc sống, biết giải quyết các tình huống ở
nhà, ở trường, ngoài xã hội, trong thiên nhiên, biết bảo vệ sức khoẻ của mình,
giữ an toàn cho người thân và người khác. Các em đã biết cách quan sát, suy
nghĩ, liên hệ để tìm cách lựa chọn phương án tốt nhất mà tình huống đặt ra.
Sau khi cùng thông nhất về các biện pháp và thu nhận thông tin từ các lớp
trong khối 1 trong năm học 2015 – 2016, kết quả thu được cụ thể như sau:
Đầu năm học
Yêu thích môn học
Quan sát tốt
Số HS
%
Số HS
%

Giữa kỳ 2
Yêu thích môn học
Quan sát tốt
Số HS
%

40

74,1

2

1B

55

27

49,1

22

40

40

72,7

39

70,9

3

1C


44,4

41

75,9

39

72,2

5

1E

55

27

49,1

25

45,5

40

72,7

39


vận dụng cách quan sát này vào nhiều môn học khác nhau.
- Với phương pháp này cho phép học sinh có nhiều cơ hội quan sát tìm hiểu
kiến thức. Từ đó biết tư duy sắp xếp kiến thức một cách khoa học.

11/16


Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

Vận dụng phương pháp quan sát trong bài: Cây hoa- lớp 1

Bé quan sát bài thật chăm chú.

12/16


Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

Vận dụng phương pháp quan sát trong bài: Thực hành quan sát bầu trời- lớp 1

Bé quan sát theo nhóm thật say mê.
13/16


Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

Bé trình bày những điều mình quan sát được với cô và các bạn.

14/16


- Tổ chức các buổi trao đổi, giao lưu giữa các giáo viên và chuyên gia phụ trách
bộ môn Tự nhiên và xã hội.
Trên đây là những kinh nghiệm nhỏ của tôi trong việc sử dụng phương
pháp quan sát trong dạy học sinh lớp 1 môn Tự nhiên và xã hội đạt kết quả tốt.
Rất mong được sự đóng góp ý kiến của Ban giám hiệu và các đồng nghiệp để
đạt hiệu quả cao hơn nữa trong quá trình dạy học, ứng dụng phương pháp quan
sát trong môn Tự nhiên và xã hội lớp 1.

15/16


Một số kinh nghiệm vận dụng phương pháp quan sát trong giờ Tự nhiên và xã hội lớp1

Tôi xin cam đoan sáng kiến này là của mình viết, không sao chép nội
dung của người khác.

16/16